ใบความรู้ เรื่อง หลักการเลี้ยงสัตว์ทั่วไป

ใบความรู้ เรอ่ื ง หลักการเลี้ยงสัตวท์ ว่ั ไป
ผงั มโนทศั นส์ าระการเรยี นรู้

ความรู้ทวั่ ไปเกี่ยวกับการเลย้ี งสัตว์
สตั วเ์ ลยี้ งทมี่ ีความสำคัญตอ่ เศรษฐกิจของประเทศ ได้แก่ ไกเ่ นอื้ ไก่ไข่ เปด็ เนื้อ เป็ดไข่ สกุ ร และโคนม
เทคโนโลยีเก่ียวกบั การเลี้ยงสตั ว์
1. การผสมเทียม นำสัตว์ชนิดเดียวกันแต่สายพนั ธตุ์ ่างกันมาผสมพันธุ์ เป็นวิธที ี่สามารถรถขยายพนั ธุ์ไดอ้ ยา่ ง
รวดเรว็ ประหยดั คา่ ใชจ้ ่ายและสามารถเก็บน้ำเช้อื ไวใ้ ช้ได้นาน
2. การใช้ฮอร์โมน จะใชฉ้ ีดเพอ่ื เร่งความสมบูรณ์และเรง่ อัตราการเจริญเติบโตของสัตว์
3. การใช้โพรไบโอติกเปน็ อาหารเสรมิ ในไกเ่ นือ้ มกี ารนำสารปฏิชีวนะหรือสารเคมีเข้ามาใชใ้ นการควบคุม
เชอื้ โรค ต่อมามีการพฒั นาเปน็ อาหารเสริมเข้มขน้ ท่เี รียกว่า โพรไบโอตกิ (Probiotic) และนำมาทดลองในไก่
เนือ้ ผลปรากฏวา่ ไก่เน้ือเจรญิ เตบิ โตดี มปี ริมาณเนอ้ื มาก มปี รมิ าณไขมันสะสมนอ้ ย และตรงกบั ความต้องการ
4. โรงเรือนระบบปิด คอื โรงเรือนท่ีสามารถควบคุมสภาพแวดล้อมใหเ้ หมาะสมกับความเปน็ อยูข่ องสตั ว์เลี้ยง
ได้
5. การปรับปรุงพนั ธุ์
ปัจจยั สำคญั ในการเลย้ี งสัตว์
1. คณุ สมบัตขิ องผูเ้ ลี้ยง ต้องเปน็ คนรักสตั ว์ ขยนั ไมย่ ่อทอ้ ต่องานหนัก ตรงต่อเวลา มคี วามรู้ ทกั ษะ และ
ประสบการณเ์ กีย่ วกบั การเลย้ี งสัตว์
2. พันธุส์ ัตว์ จะตอ้ งมคี วามเหมาะสมกับสภาพภมู ิอากาศ และความตอ้ งการของคนในทอ้ งถน่ิ
3. การจดั การฟารม์ ต้องมกี ารวางแผน โดยกำหนดขอบเขตและวางแนวทาง
4. ภูมอิ ากาศ อณุ หภูมทิ ี่เหมาะสมต่อการเจรญิ เติบโตของสตั วเ์ ลยี้ งอยทู่ ่ีประมาณ 25 องศาเซลเซียส
5. ตลาดจำหน่ายสัตว์ เป็นแหลง่ รับซือ้ ผลผลติ ทางการเกษตร และกำหนดราคาแก่เกษตรกร
6. รูปแบบการเล้ียงสัตว์

1) แบบธุรกิจในครัวเรอื น
2) แบบอาชพี เสรมิ
3) แบบการค้า

วตั ถุ อุปกรณ์ และเครอ่ื งมอื ทใ่ี ช้ในการเล้ียงสัตว์
1. อปุ กรณ์ใหอ้ าหาร วัสดุทใี่ ช้จะแตกต่างกนั ไปตามชนิดของสตั ว์
2. อุปกรณใ์ หน้ ำ้ มักใชร้ างน้ำหรอื อ่างนำ้ ท่ีมขี นาดใหญจ่ นุ ำ้ ได้เพยี งพอสำหรบั สตั ว์
3. วสั ดรุ องพืน้ คอกสตั ว์ จำพวกแกลบ ข้ีกบ ฟาง เพือ่ ป้องกนั พ้ืนคอกไม่ใหช้ ้ินแฉะ
4. อุปกรณใ์ ห้ความอบอุน่ แกส่ ัตว์ สำหรับสตั วเ์ กิดใหม่ ซ่งึ ควรปรบั ระดับความอบอุน่ ไดแ้ ละให้ลกู สัตว์สามารถ
เดินเขา้ หาความอบอนุ่ ไดส้ ะดวก
5. เคร่อื งมือผสมอาหาร ทำงานดว้ ยมอเตอรไ์ ฟฟ้า มคี วามจุหลายขนาด
6. เครื่องเวชภัณฑ์ ใช้สำหรับการดแู ลรกั ษาสัตว์เมอื่ เจ็บปว่ ย หรือทำวคั ซีนใหส้ ัตว์
7. วสั ดแุ ละอุปกรณ์อนื่ ๆ ที่จำเป็น ไดแ้ ก่ เคร่อื งมือตอนสัตวป์ ระเภทตา่ ง ๆ อุปกรณ์สำหรับปอ้ งกันศตั รูของ
สัตว์ นอกจากน้ียงั มคี ีมตดั ปากไก่ คีมตดั เขีย้ วสกุ ร อปุ กรณ์การผสมเทียม อุปกรณท์ ำคลอด

อาหารและการใหอ้ าหารสตั ว์
หลักการให้อาหารสตั ว์
ควรให้อาหารสัตว์ ท่ีใหม่ สะอาด ปราศจากเชื้อโรค เชอื้ รา ใหอ้ าหารที่เหมาะสม ตรงตามเวลาทุกวันและตรง
ตามความต้องการของสตั ว์ ให้อาหารตามสัดส่วนในสตู รอาหาร
การสุขาภบิ าลสตั ว์
มีหลักปฏิบัตดิ ังต่อไปน้ี
1. การรักษาความสะอาดของโรงเรอื นทอ่ี ยอู่ าศัย
2. การใหอ้ าหาร

3. การใหน้ ำ้
4. การดแู ลรักษาสัตว์
การเลย้ี งสัตวเ์ พ่อื การบริโภคและจำหนา่ ย
การเลี้ยงไก่พื้นเมือง ตามกระบวนการทำงานมขี ัน้ ตอนดังนี้
1. การวิเคราะห์งาน ไกพ่ ื้นเมอื งไมต่ อ้ งดแู ลมาก สามารถกนิ อาหารทมี่ ีอยู่ตามธรรมชาตไิ ด้ ฟกั ไข่ เลยี้ งลูกเอง
ผ้เู ล้ยี ง ควรเปน็ ผูท้ ม่ี ีความรู้ดา้ นการเลี้ยงสัตว์ และมีความขยัน อดทน
2. การวางแผนการทำงาน ข้นั ตอนนี้อาจนำแผนท่คี วามคิดมาช่วยในการวางแผน

3. การปฏบิ ัติงานตามลำดบั ขน้ั ตอน
- การคดั เลือกพนั ธ์ุ
- การเตรียมโรงเรือน
- การให้อาหารและน้ำ
- การป้องกันและรักษาโรคของไก่พน้ื เมือง
- การนำไปใชป้ ระโยชน์
4. การประเมนิ ผลการทำงาน ถ้าสังเกตเหน็ ไกไ่ ม่เจรญิ เติบโตให้แก้ไขโดยการใหอ้ าหารและน้ำท่ีมปี ระโยชน์
และมีปริมาณเพียงพอกบั ความตอ้ งการของไก่ท่เี ลี้ยง
แหลง่ ท่มี าของเน้อื หา : สำนกั พมิ พ์วฒั นาพานชิ www.wpp.co.th/
Tag : การเลีย้ งสตั ว์, ปัจจยั สำคัญในการเลีย้ งสตั ว์, เครื่องมือท่ีใช้ในการเลีย้ งสตั ว์, การใหอ้ าหารสัตว์, การ
สุขาภิบาลสัตว์

การเกษตรนัน้ นับว่า เปน็ งานท่สี ำคญั มาก สำหรับประเทศเรา เพราะเปน็ งานท่ีสรา้ งเสริมความสุข
สมบรู ณใ์ ห้แกบ่ ้านเมอื ง โดยสว่ นรวม ผู้ทมี่ อี าชพี ทางการเกษตร จงึ ควรต้องเป็นผูท้ เ่ี พียบพรอ้ มด้วยความรู้
ความสังเกต พจิ ารณา ตลอดจน ความขยันหมัน่ เพยี ร และความบากบนั่ อดทน
อาชีพการเกษตรไดแ้ ก่ การเพาะปลูก การเลีย้ งสตั ว์ การประมง และการแปรรูปผลิตผลจากการเกษตร

การเพาะปลูก หรอื กสกิ รรมนั้น เปน็ สิง่ ท่ีสำคญั มาก และเป็นจดุ เร่ิมต้นของชวี ิตมนุษย์ คือ ทำให้เรามีอาหาร
รบั ประทาน มวี ัตถดุ ิบที่จะนำมาทำเครือ่ งนงุ่ หม่ ยารกั ษาโรค สิ่งก่อสร้าง และผลิตภัณฑต์ า่ งๆ อีกมากมาย
การเล้ยี งสตั ว์นนั้ กม็ ีประโยชนม์ ากมายเช่นเดยี วกนั มนุษย์เราเลี้ยงสตั ว์ไว้ เพือ่ ใชง้ าน เปน็ อาหาร ดูเล่น หรอื
เล้ียงไว้เป็นเพอ่ื น นอกจากน้ีผลติ ผลจากสัตว์ เช่น กระดูก หนัง เขา งา ก็นำมาทำผลติ ภัณฑ์เครื่องใช้
เคร่อื งประดบั ได้อีกนานาชนิด

เม่ือมนษุ ย์เราปลกู พชื และเลย้ี งสัตวก์ นั มากขนึ้ จนกระทงั่ เหลือกินเหลือใชแ้ ล้ว เกษตรกรกค็ วรศึกษา
ใหร้ วู้ ธิ ีทจ่ี ะแปรรปู ผลิตผล จากการเกษตร ทำให้เกดิ ผลิตภัณฑอ์ าหารชนดิ ใหม่ ทย่ี ังคงมีคณุ ค่าเหมือนเดิม ทง้ั น้ี
เพอ่ื จะไดเ้ กบ็ ไว้ได้นาน มกี นิ ตลอดทุกฤดูกาล และยังสามารถสง่ ไปขายยงั ต่างประเทศได้อกี ด้วย
พระบาทสมเด็จพระเจา้ อยูห่ วั ภมู พิ ลอดุลยเดช ได้มีพระราชดำรัสในพระราชพธิ ีบรมราชาภเิ ษก เมื่อวนั ที่ ๕
พฤษภาคม ๒๔๙๓ วา่ "เราจะครองแผ่นดินโดยธรรม เพือ่ ประโยชน์สขุ แห่งมหาชนชาวสยาม"

จากพระราชกรณยี กจิ ที่พระองคไ์ ดท้ รงปฏบิ ัตมิ าต้งั แต่ครองราชย์จนถึงปัจจบุ ันน้ี จะเห็นวา่ พระองค์
ทรงประกอบพระราชกรณียกิจทุกอย่าง เพอื่ ประโยชนส์ ขุ ของประชาชนทุกคนให้ได้อยดู่ กี ินดี และโดยท่ี
ประชาชนส่วนมาก อย่ใู นชนบทถงึ ร้อยละ ๘๐ มอี าชีพหลกั ทางการเกษตร พระองคจ์ ึงทรงสนพระราชหฤทยั
ในการพฒั นาการเกษตรเปน็ พิเศษ เป็นต้นว่า ได้มีพระราชดำริให้จัดทำไร่นาทดลอง ทำโรงสี เล้ียงปลา เล้ยี ง
โคนม ต้งั โรงนมผง และ กิจการอน่ื ๆ อกี หลายอย่างทีเ่ กีย่ วขอ้ งกับการเกษตรขึน้ ในบริเวณสวนจิตรลดา
พระราชวงั ดสุ ติ และเม่ือพระองค์เสด็จไปเย่ียมราษฎรในชนบทท่วั ทุกภาคของประเทศ กไ็ ด้ทรงแนะนำ และ
สง่ เสรมิ ให้ชาวไรช่ าวนา มีความรูค้ วามสามารถ ในอนั ที่จะปรับปรงุ วธิ กี ารประกอบอาชพี ทางการเกษตรให้ถกู
หลกั วชิ า เหมาะกับสภาพของแต่ละทอ้ งถนิ่ ยิง่ กวา่ นนั้ พระองคย์ งั ทรงมพี ระราชดำริ ใหค้ ิดค้นหาวธิ แี กป้ ัญหา
ต่างๆ ดา้ นการเกษตร เชน่ การแก้ปัญหาการขาดแคลนน้ำ เพ่ือบริโภค และเพอ่ื การเกษตรดว้ ย การ
ชลประทาน เชน่ การสรา้ งฝาย สร้างเขือ่ น และการคิดคน้ ทำฝนเทียม หรอื ฝนหลวง เป็นตน้
๑. โครงการสง่ เสริมการเลย้ี งสตั ว์ และอนุรกั ษพ์ ันธุ์เตา่ ทะเล

ในบรเิ วณสวนจิตรลดาไดม้ ีโครงการตามพระราชดำรสิ ง่ เสริมการเพาะเลย้ี ง และขยายพันธ์ุปลา
พน้ื เมอื งของไทย ปลาหมอเทศจากปนี งั และปลานลิ จากญีป่ ุ่นข้ึน เพ่อื พระราชทาน นอกจากนีย้ งั มโี ครงการ
อนรุ ักษพ์ ันธเุ์ ต่าทะเลมิให้สูญพนั ธ์ไุ ป โดยนำลกู เต่าทะเลชนดิ ตา่ งๆ ไปปลอ่ ยที่เกาะบนั ได จังหวดั ระยอง

สำหรบั สัตวเ์ ล้ียง เพ่อื บรโิ ภคเน้อื และไข่ ซ่งึ ได้แก่ ววั เน้ือ สุกร ไก่ เป็ด ห่าน ไก่งวง และนกกระทานน้ั
พระองค์ไดม้ ีพระราชดำรใิ หท้ ดลองเลยี้ งในบรเิ วณสวนจติ รลดา และที่ฟารม์ ส่วนพระองค์หาดทรายใหญ่ เพือ่
ดำเนินการขยายพันธ์ใุ ห้แก่ราษฎรตอ่ ไป

ส่วนสตั ว์เลยี้ งท่ีให้เนอื้ และนม ซึ่งได้แก่ โค กระบอื แพะ แกะนั้น นอกจากพระองคไ์ ด้ทรงสถาปนา

ศนู ยฝ์ กึ อบรมการเลยี้ งโคนมขึ้น ที่อำเภอมวกเหล็ก จังหวดั สระบรุ ี เมอื่ พ.ศ. ๒๕๐๕ แลว้ ยังได้มโี ครงการตาม
พระราชดำริ ให้เลี้ยงโคนมขน้ึ ที่บรเิ วณสวนจิตรลดา เพ่ือเป็นการทดลองอกี ด้วย
๑.๑ การบำรุงพันธุ์สตั ว์
การบำรุงพันธส์ุ ตั ว์ เพ่ือใหไ้ ดผ้ ลติ ผลที่มีคุณภาพดีนั้น ควรจะได้คำนงึ ถึงความสำคญั ๒ ประการคือ

๑.๑.๑ เลอื กซื้อสตั วท์ ่ีมีคุณภาพดีมาเลย้ี ง
๑.๑.๒ เมอ่ื สัตวใ์ ห้ลูกหลาน ควรเลือกสัตวท์ ี่ดี มรี ูปรา่ งใหญ่ ใหน้ มและเน้ือมาก ให้ลูกดกและบ่อย มี
ความทนทานต่อโรค และเลีย้ งอย่างดี เพ่อื ใช้ทำพ่อพนั ธุ์แมพ่ ันธุ์ตอ่ ไป
๑.๒ อาหารสัตว์
การให้อาหารสัตว์ เปน็ เรอื่ งที่ผู้เล้ยี งจะต้องศกึ ษา และใหค้ วามสนใจว่า สัตว์ชนิดใดต้องการอะไร ใน
ระยะใด และมากนอ้ ยเทา่ ใด และควรจะใหอ้ าหารแก่สตั ว์ให้ครบทุกประเภท ซ่ึงได้แก่ อาหารโปรตนี อาหาร
พลังงาน อาหาร แร่ธาตุ วติ ามิน และนำ้
๑.๓ การจัดการดแู ล
การดแู ลสัตว์เลี้ยง เป็นเร่อื งท่ีเกษตรกรผ้เู ลยี้ งจะต้องเอาใจใส่ให้มาก การปล่อยใหส้ ตั วเ์ ลีย้ งเติบโตไป
เองตามธรรมชาตนิ ้ัน จะทำใหไ้ ดผ้ ลติ ผลทไ่ี ม่ดี สง่ิ สำคญั ที่ควรให้การดแู ล ได้แก่ การสรา้ งโรงเรอื น หรือคอก
สตั ว์ ให้สัตวไ์ ด้มที หี่ ลบั นอนตามความเหมาะสม คอกตอ้ งสะอาด และมีการระบายอากาศท่ดี ี มกี ารให้อาหาร
และนำ้ ตามเวลาท่กี ำหนด และเมื่อถงึ ระยะเวลาผสมพันธ์ุ ก็ชว่ ยจัดการเก่ยี วกบั การผสมพนั ธ์ใุ หเ้ ปน็ ตัว
๑.๔ การสรา้ งความต้านทานโรค
การสร้างความตา้ นทานโรคใหแ้ ก่สัตว์เลย้ี งน้นั เป็นเรอ่ื งที่จำเปน็ อยา่ งย่ิง ซง่ึ ผเู้ ลยี้ งอาจทำได้ ดว้ ยการ
ฉีดวัคซนี ปอ้ งกนั โรคลว่ งหนา้ เพ่ือปอ้ งกันมใิ หส้ ตั ว์เลย้ี งเป็นโรคระบาดตาย ซึง่ จะทำให้เกดิ ความเสยี หายต่อ
เศรษฐกิจเป็นอันมาก นอกจากนอี้ าจมีวธิ ปี อ้ งกนั โรคทางอน่ื ๆ อกี หลายวธิ ี เชน่ ใชย้ าฆ่าเชื้อภายในคอก ทำรั้ว
ก้นั มิให้สตั วอ์ นื่ ๆ หรือคนเขา้ ไปในคอกสัตวเ์ ลี้ยง เป็นต้น

ชนิดของสตั วเ์ ลี้ยง
สตั วเ์ ลย้ี งทถี่ ือว่ามีความสำคัญ และสามารถทำรายไดใ้ หแ้ ก่เกษตรกร คอื

๑. สัตว์เคยี้ วเอ้อื ง
ไดแ้ ก่ สัตวเ์ ลยี้ งพวกโค กระบอื แพะ และแกะ ซง่ึ เปน็ สัตว์สกี่ ระเพาะ เมื่อกินอาหารเขา้ ไปแลว้ จะ

คายออกมาเคี้ยวเออื้ งอีกครง้ั กอ่ นจะถูกนำไปใช้เปน็ ประโยชน์ สัตวเ์ คยี้ วเอ้ืองอาจแบ่งแยกประเภทออกได้
ตามวัตถปุ ระสงคท์ ่ีสำคญั ของการเล้ยี งดงั นคี้ อื

๑.๑ โคเนื้อ
โคที่เล้ยี งในบา้ นเรา เป็นโคขนาดเล็ก มีการเจริญเติบโตช้า สว่ นใหญ่เลีย้ งไวใ้ ช้งานเชน่ ไถนา ทำไร่

และเทียมเกวยี นหรือลอ้ เพ่อื ใชใ้ นการขนสง่ ระยะส้นั ๆ หลังจากเลิกใชง้ านแลว้ ก็ส่งเขา้ โรงฆา่ ชำแหละออกมา
เป็นเน้ือววั สำหรับบรโิ ภค

ปจั จุบนั ทางราชการได้นำโค พนั ธเ์ุ นอ้ื จากต่างประเทศเข้ามาเล้ียงหลายพันธ์ุ และพบว่าโคเนอ้ื พันธุ์
อเมริกนั บราหม์ นั หรอื โค ลกู ผสมอเมรกิ ันบราหม์ นั (เชน่ โคพนั ธ์ุเดราตม์ าสเตอร์) สามารถเล้ียง และ
เจรญิ เตบิ โตได้ดีในบ้านเรา นอกจากนย้ี งั มคี วามทนทานตอ่ โรคเหมอื น โคพืน้ เมอื งของไทย

๑.๒ โคนม
โคพื้นเมอื งของไทยให้ นมนอ้ ยประมาณวันละ ๒-๓ ลิตร ทางราชการ จงึ ได้ทดลองนำโคพนั ธ์จุ าก

ต่างประเทศ เข้ามาเลี้ยงหลายพนั ธ์ุด้วยกัน และพบว่า โคพันธุ์แท้ ทีน่ ำเขา้ มาทดลองเลี้ยงในบา้ นเรา ยงั ไม่มี
ความเหมาะสมกบั บ้านเรา โดยเฉพาะมกี ารแพโ้ รคตา่ งๆ มาก และมกั จะเสยี ชวี ิตหลังจากนำเข้าไมน่ านนกั จึง
ได้ผลติ โคลกู ผสม โดยใชโ้ คพันธุน์ มจากต่างประเทศที่นำเข้ามา ผสมกบั ววั พ้ืนเมอื ง และพบว่า โคนมลกู ผสม
ขาวดำ (โฮลสไตน์ ฟรเี ชียน) กับโคพน้ื เมอื ง เปน็ โคนมลูกผสม ทใ่ี ห้นมดที ี่สุด บางตวั ให้นมสูงถึง ๓๘ ลิตรต่อวนั
และท่ัวๆ ไปใหน้ มมากกว่า ๑๐ ลิตรตอ่ วนั

๑.๓ กระบืองานหรือกระบอื ปลกั
กระบือบา้ นเราเรียกท่วั ๆ ไปวา่ กระบอื ปลัก หรือกระบือทเ่ี ล้ียงไว้ เพอื่ ใช้งานเป็นหลกั ใหน้ ำ้ นมนอ้ ย

ประมาณวันละ ๑-๒ ลิตร และเม่ือเลิกใช้งานแล้ว ก็สง่ เข้าโรงฆ่าเอาเน้อื มาบรโิ ภค

กระบือพันธพุ์ ืน้ เมืองตวั เมีย
๑.๔ กระบือนมหรือกระบอื แมน่ ้ำ

กระบอื ชนดิ น้ี เปน็ กระบือท่นี ำเขา้ มาจากตา่ งประเทศ เพ่อื เลยี้ งเอาไวร้ ีดนมโดยเฉพาะ ท่ีเรียกว่า
กระบอื แม่น้ำ เป็นการเรียกตามชาวต่างประเทศ ทีเ่ รยี กวา่ ริเวอร์บฟั ฟาโล (River buffalo)

กระบอื พันธน์ุ น้ี อกจากให้นม แลว้ ยงั ใช้งานไดด้ ว้ ย และเมอ่ื รดี นมแล้วก็สามารถ ใช้เน้อื บรโิ ภคได้เป็น
อย่างดปี ัจจุบันไดม้ ีการนำกระบอื มรู ์ราห์ มาผสมกับกระบอื บ้านเรา ปรากฏว่าลกู ออกมา ใหน้ ้ำนมมากขึ้น และ
สามารถใชง้ านได้ดเี ชน่ กระบอื พืน้ เมือง และเนื้อกม็ ีคณุ ภาพดี

๑.๕ แพะ
แพะพน้ื เมืองของบา้ นเรา มเี ลย้ี งกนั มากในภาคใต้ ตวั คอ่ นข้างเลก็ หนกั ประมาณ ๑๐-๑๘ กโิ ลกรัม

และมีนมน้อย ทางราชการจึงไดน้ ำแพะพันธ์ุนมจากตา่ งประเทศ เข้ามาทดลองเล้ียงในบา้ นเรา และพบวา่ แพะ
พนั ธซ์ุ าเนนเหมาะสม ทจ่ี ะเลย้ี งขยายพนั ธ์ุในบ้านเรา โดยเฉพาะซาเนนลกู ผสม ซึ่งใหน้ ้ำนมประมาณ วันละ ๒-
๔ ลิตร และมคี วามทนทานต่อโรคมากกวา่ แพะพันธุแ์ ท้ ทนี่ ำเขา้ มาทดลองเลย้ี ง

แพะพันธซ์ุ าเนน (Saanen) ตวั เมีย

๑.๖ แกะ
แกะพื้นเมืองเลย้ี งกนั มาก ในภาคใตเ้ ชน่ เดียวกับแพะ ตัวมีขนาดเล็กมาก ประมาณ ๘-๑๒ กิโลกรัม

แต่มีความทนทานต่อโรคดี ทางราชการได้ทดลองนำแกะพันธ์ุตา่ งๆ เข้ามาทดลองเลย้ี งในบ้านเรา และพบว่า
แกะพันธแุ์ ท้ที่นำเข้ามา ยังไม่สามารถเล้ยี งได้ในสภาพแวดลอ้ มของบา้ นเรา แต่แกะลกู ผสมทีเ่ กิดจากแกะพันธุ์
ดอรเ์ ซต และพันธุพ์ ืน้ เมอื ง จะสามารถเล้ยี งในบ้านเราไดเ้ ป็นอยา่ งดี และมีนำ้ หนกั ประมาณ ๒๕-๓๐ กโิ ลกรมั
ซ่งึ เหมาะสมจะนำมาใช้ส่งเสริมใหเ้ ล้ยี งแกะในบา้ นเรา

แกะพันธ์ุดอรเ์ ซต (Dorset) ตัวเมีย
๒. สตั วก์ ระเพาะเดียว

สตั ว์กระเพาะเดยี วที่มีความสำคญั ตอ่ เศรษฐกิจของประเทศคือ สุกร ซ่งึ มกี ารเล้ียงกนั มากทว่ั ประเทศ
สกุ รพ้ืนเมอื งเดมิ มชี ่อื ตา่ งๆ กนั เชน่ พวง แรด และอ่นื ๆ มีลำตวั ค่อนขา้ งเล็ก แต่ให้ลกู ดก และมีความทนทาน
ต่อโรคต่างๆ ได้ดี ซ่งึ ไมเ่ หมาะสมจะใชเ้ ลี้ยงเพอื่ ธุรกิจการคา้

ต่อมาจงึ ได้มกี ารนำสกุ รพนั ธ์ุจากตา่ งประเทศ เข้ามาทดลองเลีย้ งในบ้านเรา หลายพันธุด์ ว้ ยกนั และ
พบวา่ สกุ รพันธุแ์ ทบ้ างพันธส์ุ ามารถเลี้ยงไดด้ ใี นบ้านเรา ซงึ่ ได้แก่ สกุ รพนั ธ์ุตอ่ ไปน้ี
(๑) ดรู ็อกเจอรซ์ ี
(๒) ลาร์จไวต์
(๓) แลนดเ์ รซ

นอกจากนกี้ ็ไดม้ ีผนู้ ำสุกรพนั ธผ์ุ สมเขา้ มาเล้ยี งอกี หลายพนั ธุ์ แตส่ ว่ นใหญเ่ ปน็ สุกรพันธ์ุ ผสมซงึ่ เกดิ
จากสุกรทั้งสามพนั ธุด์ งั กลา่ วข้างต้น

สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกมุ ารี ไดท้ รงนำสกุ รพนั ธเุ์ หมยซาน ซง่ึ รฐั บาลสาธารณรัฐ
ประชาชนจีนไดน้ ้อมเกล้าฯ ถวาย จำนวน ๔ คู่ มาใหก้ รมปศุสตั วท์ ดลอง เล้ียงและขยายพนั ธ์ุ พบว่าสุกรพันธุ์นี้
สามารถ ให้ลูกดกมากเฉลยี่ ครอกละ ๑๖ ตัว และมบี าง ครอกใหล้ กู ถงึ ๒๔ ตวั สามารถเจริญเติบโต ได้ดีกวา่
สุกรพ้ืนเมืองเดิม มเี นื้อมาก และเน้อื มี คณุ ภาพดี
เพ่ือให้สุกรนีม้ ลี กั ษณะดขี ้นึ กว่าที่มีอยู่ เดิมกรมปศุสตั วไ์ ด้นำสกุ รพันธ์นุ ม้ี าทดลองผสม กับสุกรท้งั สามพนั ธุ์
ดงั กลา่ วขา้ งตน้ และพบว่า สกุ รลกู ผสมเหมยซานกับดรู อ็ กเจอรซ์ ่ี จะมีลักษณะ ดีท่สี ุดทั้งในด้านรูปร่างลักษณะ
การเจริญเตบิ โต คุณภาพของเน้อื และความทนทานตอ่ โรค
สุกรพันธุล์ กู ผสมเหมยซาน และดรู ็อกเจอรซ์ ่ี ทก่ี รมปศสุ ตั ว์ผสมข้ึน เพือ่ ให้เกษตรกรในชนบทได้นำไปเล้ยี งนนั้
ได้รบั พระมหากรณุ าธิคณุ จากสมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พระราชทานนามวา่ "สุกร
มิตรสมั พนั ธ"์

สกุ รพนั ธดุ์ รู ็อกเจอร์ซี (Duroc Jersy) ตัวเมีย สกุ รพนั ธุ์ลาร์จไวต์ตัวผู้

๓. สตั ว์ปีก
สัตว์ปีกที่มกี ารเลี้ยงกันในแง่ของการค้า คอื
๓.๑ ไก่
ไก่พืน้ เมืองทเ่ี ลย้ี งในบา้ นเรา เป็นไกท่ เี่ จริญเติบโตช้า ใหไ้ ขน่ ้อย และมีลำตวั ค่อนขา้ งเล็ก แตม่ ีความ

ทนทานตอ่ โรคตา่ งๆ ไดด้ ี
ปจั จบุ นั มผี นู้ ำไก่จากต่างประเทศ มาเลย้ี งในรปู ของการค้ากนั มาก จนถึงกับมีการส่งเนื้อไกอ่ อกไปขาย

ตา่ งประเทศจำนวนมาก ไกท่ ี่นำเข้ามาจากต่างประเทศมี ๒ ประเภทใหญๆ่ ดว้ ยกนั คือ
ก. ไก่เน้ือ
ไกเ่ นือ้ คือ ไกท่ ี่เลย้ี ง ประมาณ ๘ สัปดาห์ หรอื ๕๖ วนั ก็จะส่งตลาด หรือเข้าโรงฆ่า

เปน็ ไก่ทมี่ กี ารเจรญิ เติบโตเรว็ และมเี นอ้ื มาก หากมกี ารให้อาหารตามคณุ ภาพทกี่ ำหนด
ไก่เนอ้ื ท่ีนำเขา้ มาเล้ียงส่วน ใหญ่เปน็ ไก่ลูกผสมท่ีผลิตจากบริษทั ตา่ งๆ ใน ตา่ งประเทศ โดยประเทศของเรายงั
ไมส่ ามารถ ผลติ ไก่เนื้อทม่ี ีคุณภาพดเี ท่าตา่ งประเทศได้
ไก่เน้อื ที่นำเขา้ มาส่วนใหญ่ เป็นพ่อแมพ่ ันธุ์ ซึ่งเมอื่ เล้ยี งแลว้ ผสมพันธุ์ ลกู ท่ี ออกมากจ็ ะนำไปเล้ยี งเป็นไกเ่ น้ือสง่
โรงฆา่ แต่ มีบางฟารม์ ได้นำปู่ย่าตายายมาเล้ียงเพ่ือนำมา ผลิตพอ่ แม่พันธ์ุ แลว้ จงึ ขยายเป็นไกเ่ นอ้ื อีกคร้ัง

ไก่พนื้ เมอื ง (ซ้าย-ตัวเมยี ขวา-ตวั ผู้) ไก่เน้อื (ซา้ ย-ตัวเมยี ขวา-ตวั ผู้)
ข. ไก่ไข่

ไกไ่ ข่ในระยะเริ่มแรก ทนี่ ำเขา้ มาเลี้ยง เม่ือประมาณ ๔๐ ปี จนถงึ เมอื่ ประมาณ ๑๕
ปที แ่ี ล้วมา สว่ นใหญ่เป็นไกพ่ นั ธุ์แท้ ซึง่ ไดแ้ ก่ ไกพ่ นั ธุ์โรดไอส์แลนด์แดง และพนั ธเุ์ ลก็ ฮอรน์ ขาวเป็นหลกั แต่
ต่อมาไดม้ กี ารนำไก่ไข่ลูกผสมจากต่างประเทศ เขา้ มาเลยี้ งเปน็ ส่วนใหญ่ จนอาจกล่าวได้ว่า ปัจจบุ ันนี้ไมม่ ผี ูใ้ ด
เลยี้ งไก่ไข่พันธุ์แท้ก็ว่าได้ นอกจากไกข่ องหน่วยงานของรัฐบาล

สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ไดน้ ำไก่เซ่ยี งไฮ้ ซงึ่ รัฐบาล สาธารณรฐั ประชาชน
จนี ได้นอ้ มเกลา้ ฯ ถวายไขฟ่ ัก จำนวนหนงึ่ และได้พระราชทานใหก้ รมปศสุ ัตว์ นำไปฟักและเลีย้ งขยายพันธ์ุ
ปรากฏวา่ ไก่พันธ์ุ นเ้ี ล้ียงได้ดีในบ้านเรา กินอาหารไดท้ ุกอย่าง มกี ารเจรญิ เติบโตดี ตัวผูน้ ำ้ หนักประมาณ ๕
กิโลกรมั เม่ือโตเตม็ ท่ี และตัวเมยี หนกั ประมาณ ๒.๐-๒.๕ กโิ ลกรัมเมอ่ื โตเตม็ ท่ี และมีไข่ดกกวา่ ไก่พนื้ เมอื งมาก
ในการปรบั ปรงุ ให้ไก่พืน้ เมอื ง มคี ุณภาพดขี นึ้ ไก่เซีย่ งไฮจ้ ำนวนหนึ่ง ได้ถูกนำไปผสมข้ามพันธก์ุ ับไก่พน้ื เมือง ซง่ึ
ปรากฏว่า ไก่ลกู ผสมท่ีผลติ ออกมา เล้ยี งงา่ ย โตเร็ว นำ้ หนกั มาก และใหไ้ ขด่ กกว่าไกพ่ ้ืนเมอื งมาก

การเกบ็ ไขไ่ ก่

๓.๒ เปด็
เปด็ พื้นเมอื งของเรามเี ลีย้ งมากท่นี ครปฐม สมทุ รปราการ และชลบุรี จึงมกั เรยี กชอื่

เปด็ พ้ืนเมอื ง ตามแหล่งที่เล้ยี งว่า เป็ดนครปฐม เป็ดปากน้ำ และเปด็ ชลบรุ ี เปน็ ต้น
เป็ดพ้นื เมอื งตัวค่อนข้างเล็ก การ เจริญเติบโตช้า แตม่ ไี ข่ดกดพี อสมควร มักจะพบบอ่ ยๆ ว่า เปด็ พนื้ เมอื งไขเ่ กิน
๒๐๐ ฟองตอ่ ปี แตไ่ ขม่ ีขนาดเล็ก ดว้ ยเหตุดงั กล่าวจงึ ได้มกี ารนำ เปด็ จากตา่ งประเทศเขา้ มาเลยี้ งในบ้านเราใน
ระยะ หลังๆ เปด็ ทีน่ ำเข้ามาเล้ยี งในบ้านเรา แบง่ ออกเปน็ ๒ ประเภทใหญๆ่ ดว้ ยกันคอื

ก. เปด็ ไข่
เป็ดไข่ท่นี ำเข้ามาเลี้ยงในบ้านเราสว่ นใหญ่ เปน็ เป็ดพนั ธุก์ ากแี คมเบลล์ เปน็

เปด็ ทีม่ ีอตั ราการไข่คอ่ นข้างสูง บางตัวไข่ถึง ๓๐๐ ฟองต่อปี แตบ่ างครงั้ กม็ ีปญั หาเร่ืองโรค จึงได้มาผสมขา้ ม
พนั ธุ์กบั เป็ดพน้ื เมอื ง ปรากฏวา่ เป็ดลูกผสมกากแี คมเบลล์ใหไ้ ขด่ ก และไข่ใหญก่ ว่าเป็ดพื้นเมอื งมาก จึงเป็นท่ี
นยิ มเลยี้ งกันทว่ั ไป

ฝูงเป็ด
ข. เปด็ เนอื้

เปด็ เน้อื ทน่ี ำเข้ามาเล้ยี งในบ้านเรามีหลายพันธุ์ แตพ่ ันธ์ุที่นิยมมากที่สดุ คือ
เปด็ พนั ธุ์ปักกง่ิ และสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ก็ได้พระราชทานไขเ่ ป็ดพนั ธป์ุ กั ก่ิง ซ่ึง
ประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีนนอ้ มเกลา้ ฯ ถวาย ให้กรมปศุสตั ว์ นำไปฟัก และเลย้ี งขยายพนั ธุ์ ปรากฏว่า
เปด็ นสี้ ามารถเจริญเตบิ โตไดด้ ีในบ้านเรา แต่บางครงั้ ก็ยงั มีปญั หาเรือ่ งโรค จงึ ผสมเปด็ ระหว่างพันธ์ุปกั กง่ิ กบั
พันธ์พุ นื้ เมือง ก็ปรากฏว่า เป็ดลกู ผสมดังกล่าว มีการเจรญิ เติบโตได้ดใี นบ้านเรา และมนี ้ำหนกั มาก เมื่อถงึ อายุ
สง่ ตลาด

๓.๓ ห่าน
หา่ นที่เลี้ยงในบ้านเรา ส่วนใหญเ่ ปน็ ห่านจีน มที ง้ั ชนดิ ตวั สขี าว และสีน้ำตาล หา่ นกนิ

อาหารได้ทกุ ชนดิ ท้ังหญ้า ผกั เมล็ดพชื ปลา หรอื อาหารผสม แต่เน่ืองจากคนไทยยงั ไม่ค่อยนิยมบริโภค จงึ มี
การเลี้ยงคอ่ นข้างจำกัด

๓.๔ ไก่งวง
ไกง่ วงสามารถกนิ อาหารตา่ งๆ ไดค้ ล้ายกับหา่ น เกษตรกรมักจะเลี้ยงปล่อยใหห้ า

อาหารกนิ เอง ไก่งวงที่เลยี้ งในบ้านเรามที ้ังชนิดสีขาว และสีเทาปนน้ำตาล แตไ่ มค่ ่อยแพรห่ ลายนกั ยกเวน้ ใน
ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื ค่อนข้างมากกว่าภาคอ่ืนๆ เพราะคนไทยยังไม่นิยมบรโิ ภคไกง่ วงมากนกั

๓.๕ นกกระทา
นกกระทาที่เล้ียง ในบ้านเราสว่ นใหญน่ ำมาจากประเทศญี่ปุ่น และ เลีย้ งเพอ่ื เอาไข่

เป็นหลกั มกี ารเลยี้ งกันบา้ งใน ภาคกลางแตก่ ็ยงั ไม่แพร่หลายเท่าทีค่ วร