การบัญชีเกษตรกร

หนวย ที่5 E-Book E-Book

ความหมายของเกษตรกร ความหมายของเกษตรกร ตามพระราชบัญญัติ การปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2532 บัญญัติไว้ดังนี้ มาตรา 3ให้ยกเลิกความในบทนิยามคําวา ่ "เกษตรกร" ในมาตรา 4แห่งพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2518และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน "เกษตรกร" หมายความว่า ผู้ประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็ นหลัก และให้หมายความรวมถึงบุคคลผู้ยากจนหรือผู้จบการศึกษาทางเกษตรกรรม หรือผู้เป็นบุตรของ เกษตรกร บรรดาซึ่งไม่มีที่ดินเพื่อเกษตรกรรมเป็ นของตนเองและประสงค์จะประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็ นหลัก ตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่กาหนํ ดในพระราชกฤษฎีกาด้วย ดังนั้น เกษตรกร (Farmer) จึงหมายถึง ผู้ประกอบอาชีพทางด้านเกษตรกรรมเป็ นหลัก ได้แก่ การเพาะปลูกพืชไร่ เช่น ข้าว ข้าวโพด อ้อย พืชผัก ผลไม้ต่างๆ เช่น คะน้า ผักกาดขาว มะระ แตงกวา เงาะ ลําไย ทุเรียน ขนุน ส้ม พันธุ์พืช พันธุ์ไม้ต่างๆ เช่น ดอกกุหลาบ ดอกดาหลา ดอกกล้วยไม้ เลี้ยงสัตว์บกและสัตว์นํ้ าเพื่อการจําหน่าย เช่น เป็ ด ไก่ สุกร โค แกะ แพะ สุนัข กุง ปลา และ เลี ้ ้ยงไว้ใช้งาน เช่น ช้าง ม้า กระบือ เป็ นต้น จากมาตรฐานการบัญชีฉบับที่ 41 (ปรับปรุง 2561) เรื่อง เกษตรกรรม ได้ให้คํานิยามที่เกี่ยวข้อง กบเกษตรกรบางสั ่วนไว้ดังนี้ กิจกรรมทางการเกษตร หมายถึง การบริหารการเปลี่ยนรูปเชิงชีวภาพและการเก็ บเก ี่ยวของสินทรัพย์ชีวภาพเพื่อการขาย หรือเพื่อเปลี่ยนเป็ นผลิตผลทางการเกษตร หรือเพื่อเพิ่ มจํานวนสินทรัพย์ชีวภาพ ผลิตผลทางการเกษตร หมายถึง ผลิตที่เกบเก ็ ี่ยวได้จากสินทรัพย์ชีวภาพของกิจการ พืชเพื่อการให้ผลิตผล หมายถึง พืชที่มีชีวิตซึ่งใช้ในกระบวนการผลิตหรือเพื่อจัดหาซึ่งผลิตผลทางการเกษตรคาดวาจะให้ผลิตผลมากกว ่า่ หนึ่งรอบระยะเวลา และ มี ความเป็ นไปได้ที่อยากยิงที่จะขายเป็ นผลิตผลทางการเกษตร เว้นแต ่่เป็ นการขายเศษซากที่เป็ นผลพลอยได้สินทรัพย์ชีวภาพ หมายถึง สัตว์หรือพืชที่มีชีวิต

ประเภทของเกษตรกร จากพระราชบัญัติข้างต้น สามารถแบ่งประเภทของการประกอบอาชีพ ของเกษตรกรได้หลายประเภท เช่น • ทํานา • ทําสวน เช่น สวนยาง สวนผัก • ทําไร่ เช่น ไร่ข้าวโพด สับปะรด • ทําฟาร์ม เช่น ฟาร์มเห็ด ฟาร์มโคนม • เลี ้ยงสัตว์ เช่น เลี ้ ยงปลา เลี ้ยงเป็ ด-ไก่ อาชีพเกษตรกรเป็ นอาชีพพื้นฐานของคนไทย ดังนั้ นเกษตรกรใน ประเทศไทยส่วนใหญ่เป็ นชาวบ้าน ซึ่ งส่วนใหญ่ไม่มีความรู้ทางด้าน บัญชีและไม่ เคยจดบันทึกรายการที่เกิดขึ้ น กรมตรวจบัญชีสหกรณ์จึงได้ กาหนดวิสัยทัศน์ว ํา ่ "พัฒนาสหกรให้โปร่งใส ก้าวไกลด้วยไอที นําบัญชี ส่เกษตรกรไทยู" จึงได้กาหนดพันธก ํ ิจเพื่อให้บรรลุวิสัยทัศน์ดังกล่าว และปฏิบัติตามพระราชดํารัสของรัชกาลที่ ๙ ดังนี ้ "ทําบัญชีให้เห็นว่า สมดุลไม่ ขาดทุน ถ้ าทุกคนสามารถที่จะทําให้ พอดีไม่ ขาดทุน ประเทศชาติไม่ขาดทุ นแน่..." ด้วยการส่งเสริมความรู้ทางด้านการจัดทํา บัญชีแก่เกษตรกร กลุ่มอาชีพ วิสาหกิจชุมชนและกลุ่มเป้ าหมายตาม โครงการพระราชดําริ วัตถุประสงค์ในการจัดทําบัญชีของเกษตรกรตามวิสัยทัศน์ ของกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ วัตถุประสงค์ในการทําบัญชีของเกษตรกร

หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับเกษตรกรในประเทศ หน่วยงานราชการและองค์กร • กรมส่งเสริมการเกษตร • กรมวิชาการเกษตร • ระบบสารสนเทศทางวิชาการ • กรมวิชาการเกษตร • กรมทรัพยากรธรณี • ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร • กรมชลประทาน • กรมส่งเสริมสหกรณ์ • กรมตรวจบัญชีสหกรณ์ • กรมประมง • กรมอุตุนิยมวิทยา • กรมป่ าไม้ • กรมพัฒนาที่ดิน • กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ • องค์การตลาดเพื่อเกษตรกร • องค์การสวนยาง • มูลนิธิชัยพัฒนา • สมาคมพืชสวนแห่งประเทศไทย • สถาบันวิจัยและพัฒนามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ • สถาบันวิจัยยาง • โครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา • โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดําริ • สํานักงานเศรษฐกิจการเกษตร หนวยงานที่เกี่ยวของกับเกษตรกร หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกบเกษตรกรตั ่างประเทศ • International Organization • Fertilizer Advisory, Development and Information Network for Asia and • the Pacific (FADINAP) • Food and Agriculture Organization (FAO) • International Fertilizer Development Center (IFDC) • International Fertilizer Industry Association (IFA) • The Fertilizer Institute (TFI) • International Board of Soil Research and Management (IBSRAM) • International Rice Research Institute (IRRI) • The International Fertiliser Society • International Potash Institute (IPI) • Potash and Phosphate Institute (PPI) • The Sulphur Institute • Fertilizer and Pesticide World Market

เนื่องจากอาชีพของเกษตรกรมีหลายอาชีพ เกษตรกรควรจะวางแผนในการ ประกอบอาชีพของตนก่อนที่จะเริ่มประกอบอาชีพ โดยหาข้อมูลจากเกษตรกร รายอื่นหรือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ในกรณีที่เกษตรกรประกอบอาชีพอยูแล้ว ่ ก ็นําข้อมูลปี ก่อนๆ มาวางแผนประกอบอาชีพได้ การวางแผนประกอบอาชีพ ของเกษตรกรคือ การจัดทํางบประมาณ (Budget) ของธุรกิจทัวไปนั ่นเอง โ่ดยมี ขั้ นตอนดังนี้ การวางแผนประกอบอาชีพ 1. ทําให้เกษตรกรทราบแนวทางในการประกอบอาชีพและสามารถประกอบอาชีพ ได้อยางมีทิศทางโดยเกษตรกรจะต้องเปรียบเทียบผลการดําเนินงานจริงก ่ บแผนที่ ั วางไว้อยางสมํ่าเสมอ เพื่อประโยชน์ในการแก ่ ใขปรับปรุงได้ทันเวลาหรื ้ อกาหนดํ ทิศทางในการประกอบอาชีพครั้งต่อไป ได้อยางรอบคอบ่ 2. สามารถจัดหาเงินทุนได้ทันเวลาและในปริมาณที่เหมาะสมไม่มากหรื อน้อย เกินไป 3.จัดหาวัสดุ-อุปกรณ์และเครื่องมือในการประกอบอาชีพได้ทันเวลาและในปริมาณ ที่พอเหมาะ 4.จัดหาคนงานได้ล่วงหน้า ทําให้ไม่ขาดแคลแรงงาน 5. ทราบผลตอบแทนที่คาดว่าจะได้รับล่วงหน้า ทําให้วางแผนการใช้เงินได้อย่าง เหมาะสม เช่น นําไปชําระหนี้ นําไปลงทุนเพิ่ ม เกบออม ็ ประโยชนของการวางแผนประกอบอาชีพ

แบบฟอรมที่ใชในการวางแผนประกอบอาชีพ อาชีพ ปริมาณ รายรับ รายจ่า ย รายรับส ู ง กว่า รายจ่าย รายได้แต่ละเดือน ม.ค ก.พ. มี.ค. เม. รวม ย พ.ค มิ.ย ก.ค. ส.ค. ก.ย ต.ค พ.ย. ธ.ค 1… 2… 3…

การคํานวณกําไรขาดทุนจากการประกอบอาชีพก็คือการจัดทํางบกําไร ขาดทุนของธุรกิจนั่นเองซึ่งกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ได้นําเสนอแบบง่ายๆ เพื่อให้เกษตรกรสามารถจัดทําได้ด้วยตนเอง • อาชีพทํานา • อาชีพเลี ้ยงโคนม • อาชีพทําสวนยาง • อาชีพเลี ้ยงไก่ • อาชีพทําไร่ข้าวโพด • อาชีพเลี ้ยงปลา • อาชีพทําสวนผัก • อาชีพทําฟาร์มเห็ด การคํานวณกําไรขาดทุนจากการ ประกอบอาชีพ สมุดบัญชี สมุดบัญชีที่ใช้ ประกอบด้วย 1. สมุดบันทึกรายการขั้ นต้น (Book of Original Entry) ได้แก่ สมุดรายวันเงินสด และสมุดรายวันทัวไป ่ การบันทึกรายการในสมุดรายวันเงินสดนั้น จะมีช่องต่างๆ ทางด้านเดบิต ได้แก่ บัญชีประเภทสินทรัพย์และค่าใช้จ่ายต่างๆ เช่น เงินสด ธนาคาร ค่าพันธุ์พืชพันธุ์ ไม้ ค่าสัตว์เพื่อขายค่าอาหารสัตว์ ค่าแรง ค่าเวชภัณฑ์ และช่องอื่น ๆ ส่วนทางด้าน เครดิต ได้แก่ บัญชีประเภทสินทรัพย์และรายได้ต่างๆ เช่น เงินสด ธนาคาร ขาย ผลิตผลจากสัตว์ ขายผลิตผลจากพืช ขายสัตว์เพื่อขาย และ ช่องอื่นๆ ช่องบัญชี ต่างๆ เหล่านี้สามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามลักษณะของรายการที่เกิดขึ้น (กิจการ เกษตร บางแห่งอาจใช้สมุดเงินสด 2 ช่อง หรือสมุดรายวันรับเงินและสมุดรายวัน จ่ายเงินกได้ ็ ) 2. สมุดแยกประเภท (Ledger) ได้แก่ สมุดแยกประเภททัวไป ่ หลังจากบันทึกรายการในสมุดรายวันเงินสดแล้ว ในวันสิ้ นเดือนจะรวมยอดแต่ ละช่องและผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภททัวไป ส ่่วนรายการในช่องอื่นๆ จะ ผานรายการไปบัญชีแยกประเภททั ่ วไปทันที และจะเขียนสรุปรายละเอียด ่แต่ละ บัญชีไว้ด้านล่างของสมุดรายวันเงินสด ระบบบัญชี ระบบบัญชีที่ใช้ คือระบบบัญชีคู่(Double Entry Accounting ) และใช้เกณฑ์เงินสด (Cash Basis) ประเภทบัญชี ประเภทบัญชีของเกษตรกรจะแบ่งออกเป็ น 5 หมวดเหมือนกิจการอื่นๆ แต่ลักษณะ บัญชีบางบัญชีจะไม่เหมือนกน ดังตัวอย ัาง่ สมุดบัญชี ระบบบัญชีและประเภทบัญชี สําหรับเกษตรกร

รายการปรับปรุง มีดังนี้ 1. สัตว์เลี้ยงเพื่อขายคงเหลือ จะปรับปรุงโดยการคิดราคาทุนที่ซื้อมาและโอนไปยังบัญชี สัตว์เพื่อขายคงเหลือ บันทึกรายการโดย เดบิต สัตว์เพื่อขายคงเหลือ XX เครดิต ค่าสัตว์เพื่อขาย XX 2.คิดค่าเสื่ อมราคาที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ เช่น เครื่ องมือการเกษตร อุปกรณ์การเกษตร เครื่องจักร สัตว์ใช้งาน เรือนเพาะชํา บันทึกรายการโดย เดบิต ค่าเสื่อมราคา - (ชื่อสินทรัพย์) XX เครดิต ค่าเสื่อมราคาสะสม - (ชื่อสินทรัพย์) XX 3. ปรับปรุงอาหารสัตว์ เวชภัณฑ์ และปุยที่ใช้ไป เดบิต อาหารสัตว์ใช้ไป XX เวชภัณฑ์ใช้ไป XX ปุ๋ ยและสารเคมีใช้ไป XX เครดิต อาหารสัตว์ XX เวชภัณฑ์ XX ปุ๋ ยและสารเคมีXX ในกรณีที่มีการบันทึกรายการปิ ดบัญชีให้บันทึกรายการนี้ในขั้ นตอนของการปิ ดบัญชี การบันทึกรายการปรับปรุง การบันทึกรายการปิ ดบัญชีของเกษตรกรจะคล้ายๆ กบธุรกั ิจประเภทให้บริการและ ประเภทซื้อมาขายไป ทั้งนี้เพราะผลิตผลของเกษตรกรบางอยางถ้าขายไม ่ ่หมดจะเก็บไว้ไม่ได้ เช่น อาจจะเน่าเสียหรือเก็บไว้ได้ แต่ไม่ถือเป็ นสินค้าคงเหลือ เช่น พืชผัก ผลไม้ ต่างๆ แต่บางอยางจะเก่ ็บไว้ได้และถ้าขายไม่หมดจะถือเป็ น สินค้าคงเหลือ เช่น สัตว์เพื่อขาย ดังนั้นการบันทึกรายการปิ ดบัญชีอาจแบ่งออกเป็ น 2กรณี คือ 1. กรณีไม่ถือเป็ นสินค้าคงเหลือ การปิ ดบัญชีจะคล้ายๆ กบกั ิจการให้บริการ ขั้ นตอน ในการปิ ดบัญชีจะเป็ นดังนี้ ขั้ นตอนที่ 1 ปิ ดบัญชีรายได้เข้าบัญชีรายได้และค่าใช้จ่าย โดย เดบิต รายได้ (แสดงรายละเอียด) XX เครดิต รายได้และค่าใช้จ่าย XX ขั้ นตอนที่ 2 ปิ ดบัญชีค่ใช้จ่ายเข้าบัญชีรายได้และค่ใช้จ่าย โดย เดบิต รายได้และค่าใช้จ่าย XX เครดิต ค่าใช้จ่าย (แสดงรายละเอียด) XX ขั้ นตอนที่ 3 ปิ ดบัญชีรายได้และคําใช้จ่ายเข้าบัญชีทุน-เจ้าของกิจการ โดย ถ้ามีรายได้สุทธิ (กาไรสุทธิ ํ ) ขั้ นตอนที่ 1> ขั้ นตอนที่ 2 เดบิต รายได้และค่าใช้จ่าย XX เครดิต ทุน-เจ้าของกิจการ XX ถ้ามีค่าใช้จ่ายสุทธิ (ขาดทุนสุทธิ) ขั้ นตอนที่ 1< ขั้ นตอนที่ 2 เดบิต ทุน-เจ้าของกิจการ XX เครดิต รายได้และค่าใช้จ่าย XX ขั้น ตอน ที่ 4 ปิ ด บัญชี ถอน ใ ช้ส่วนตัว/เ งิ น ถอน-เจ้าของกิจ ก ารเ ข้าบัญชี ทุ น-เจ้าของกิจ การ เดบิต ทุน-เจ้าของกิจการ XX เครดิต ถอนใช้ส่วนตัว/เงินถอน-เจ้าของกิจการ XX การบันทึกรายการปดบัญชี

งบการเงิน (Financial Statement) สําหรับกิจการเกษตรประกอบด้วยงบ 2 งบ คือ 1. งบรายได้ และค่ าใช้ จ่ าย (RevenueandExpenditureStatement)เป็ นงบที่ แสดงผลการดําเนิ นงานของเกษตรกร ประกอบด้วย รายได้และค่าใช้จ่าย • รายได้ > ค่าใช้จ่าย แสดงวามีรายได้สุทธิ ่ (กาไรสุทธิ ํ ) • รายได้ < ค่าใช้จ่าย แสดงวามีค ่ ่าใช้จ่ายสุทธิ (ขาดทุนสุทธิ) 2. งบแสดงฐานะการเงิน (The Statement of Financial Position) เป็ นงบที่แสดงฐานะการเงินของเกษตรกร ประกอบด้วย สินทรัพย์ หนี้ สินและ ส่วนของเจ้าของ งบการเงินของเกษตรกร

แบบทดสอบบทที่ 5