10.ใบเนื้อหา6น

6

ใบเน้อื หา หนา้ ท่ี 1
ชอื่ วิชา : งานจักรยานยนต์ สปั ดาห์ที่ 1

เร่ือง : ความร้ทู วั่ ไปเกยี่ วกับจกั รยานยนต์ เวลา 420 นาที

1. ความปลอดภัยในการทำงาน
ความปลอดภัยในการทำงาน คือ สภาพทป่ี ลอดภัยจากอบุ ตั ิเหตตุ า่ ง ๆ เกดิ แกร่างกาย ชวี ติ หรือ

ทรพั ยส์ นิ ในขณะทป่ี ฏิบตั งิ าน ซ่ึงก็คือสภาพการทำงานให้ถูกตอ้ งโดยปราศจาก “อุบัติเหตุ” ในการทำงาน
อุบัติเหตุ คือ เหตกุ ารณท์ ่เี กดิ ขึ้นอยา่ งไม่คาดหมาย และเม่ือเกิดขึน้ แล้ว จะมีผลกระทบกระเทือนตอ่

การทำงาน ทำให้ทรัพย์สนิ เสยี หาย หรอื บุคคลไดร้ บั บาดเจ็บ
ข้อควรปฏบิ ัติเกย่ี วกบั ความปลอดภัยในการทำงาน
1. เลือกใชเ้ คร่ืองมือให้ถูกต้องและเหมาะสมกับการปฏบิ ัติงาน
2. อย่านำเคร่ืองมือท่ีมีปลายแหลมหรอื มีคมไว้ในกระเปา๋ ชุดปฏบิ ัติงาน
3. ควรสวมแวน่ นริ ภยั เมื่อใช้เครื่องมือท่มี เี ศษโลหะพุ่งกระจายออกมา
4. ควรจับยึดช้นิ งานใหแ้ น่นกับปากกาจบั งาน
5. บริเวณที่ปฏบิ ตั ิงานจะต้องมแี สงสวา่ งเพียงพอและการระบายอากาศท่ีดี
6. ตอ้ งมีอุปกรณ์ป้องกนั อนั ตรายไวใ้ นบรเิ วณพน้ื ทปี่ ฏบิ ตั งิ าน
7. ตอ้ งแต่งกายใหร้ ดั กุม ไมร่ ุม่ รา่ ม
8. ตรวจและบำรุงรกั ษาเคร่ืองมือเกีย่ วกบั ระบบไฟฟ้า เพ่ือป้องกนั กระแสไฟฟ้ารั่ว
9. หลงั จากเลกิ ใช้งาน ควรทำความสะอาดและบำรงุ รกั ษาเคร่ืองมือใหเ้ รียบร้อย
10. ในโรงงานจะต้องมีอุปกรณ์ในการปฐมพยาบาลเบ้ืองตน้ ไว้
11. ควรมีการตดิ ตัง้ ป้ายเตือนอนั ตรายจากการใชเ้ ครอ่ื งมือ

7

ใบเน้อื หา หนา้ ที่ 2
ช่ือวิชา : งานจักรยานยนต์ สัปดาหท์ ี่ 1
เรอื่ ง : ความรทู้ ว่ั ไปเกีย่ วกับจักรยานยนต์
เวลา 420 นาที

ความร้ทู ั่วไปเก่ียวกบั จกั รยานยนต์และความปลอดภยั

2. ประวัตริ ถจักรยานยนต์
วิวฒั นาการของรถจกั รยานยนต์ เรม่ิ ตง้ั แต่ศตวรรษที่ 17 พลังงานท่ใี ช้ได้ในการขับเคลอื่ นคอื ไอน้ำ รถท่ี

ออกแบบมีขนาดใหญ่ ศตวรรษท่ี 18 มีการปรบั ปรงุ รถจักรยานยนต์ให้มีขนาดเล็กลง
ในชว่ งปลาย ค.ศ. 1884 เป็นคร้งั แรกที่มกี ารบันทึกถงึ การเสนอผลงาน “พิมพเ์ ขยี ว” แสดงให้เหน็ ถงึ

การทำงานของเครื่องยนต์สันดาปภายในขนาดเล็กทีจ่ ะมกี ารพฒั นาสำหรับการนำมาตดิ ตั้งใน
รถจักรยานยนต์เปน็ ครัง้ แรก โดยทนุ สนับสนนุ ของมหาเศรษฐชี าวอังกฤษ Edward Butler ดว้ ยเครอื่ งยนต์
ทใ่ี ชค้ าร์บูเรเตอรเ์ ป็นตัวผสมอากาศเปน็ คร้งั แรก โดยใชค้ อยดจ์ ุดระเบิดเป็นตัวกระตุน้ ใหเ้ กิดการสันดาป
ภายในห้องเผาไหม้ ในเวลาดังกล่าวน้นั เครอ่ื งยนต์แบบ 4 จังหวะของ OTTO ก็กำลังอยใู่ นขน้ั วจิ ัยระยะ
สดุ ท้าย

รปู ที่ 1.1 รถจักรยานยนตค์ ันแรกของโลก
3. เครอื่ งมือท่ใี ชก้ บั รถจกั รยานยนต์

เคร่อื งมอื เรียกวา่ แฮนด์ ทูล (Hand Tools) คือ อปุ กรณท์ ี่ชว่ ยอำนวยความสะดวกในการปฏิบตั ิงาน
ได้อย่างรวดเรว็ ประหยดั เวลาในการทำงาน เครือ่ งมือเป็นพื้นฐานทสี่ ำคญั มากสำหรบั งานช่างยนต์ไมว่ า่ จะ
เปน็ การถอดแยกชิ้นส่วนหรือการปรบั แตง่ เครอื่ งยนต์ ซงึ่ เป็นงานหลกั ของงานซ่อมเครอ่ื งยนต์ ฉะนัน้ จงึ
จำเปน็ อยา่ งมากทจี่ ะต้องศึกษาเรอ่ื งต่าง ๆ ท่ีเกี่ยวข้องกับเคร่ืองมือ นอกจากนจ้ี ะตอ้ งรูจ้ ักวิธีการใช้
เครอ่ื งมอื อย่างถูกต้อง และการปฏิบัติงานควรรู้จกั การบำรงุ รักษาเครื่องมือด้วย

เคร่ืองมือเป็นอุปกรณท์ ่ใี ชท้ ำงานโดยการใช้แรงงานจากคน ซึง่ อาจจะใช้สำหรับ การขัน ตอก ตัด ฯลฯ
ซง่ึ เป็นเคร่ืองมือพน้ื ฐานสำหรับงานซอ่ มทว่ั ๆ ไป เครื่องมือวดั จะมีไวส้ ำหรับวดั ขนาดความโตภายนอกและ
ภายใน วัดความลกึ และวัดระยะเบยี ดหรือช่องวา่ งต่าง ๆ ว่าอยูใ่ นค่าทีก่ ำหนดทตี่ ้องการซอ่ มหรือเปลี่ยน
ชิ้นสว่ นใหม่ ในการใช้เครอื่ งมือตา่ ง ๆ นนั้ ไมเ่ พยี งแตจ่ ะปฏิบตั ิงานใหส้ ำเร็จได้อย่างรวดเรว็ เพยี งอยา่ งเดยี ว
แต่ควรปฏบิ ัตงิ านโดยคำนงึ ถงึ ความปลอดภยั และการปฏิบัตงิ านทีถ่ ูกตอ้ งตามขั้นตอน

8

ใบเน้ือหา หนา้ ท่ี 3
ชอ่ื วิชา : งานจักรยานยนต์ สปั ดาหท์ ี่ 1
เรอ่ื ง : ความรู้ทวั่ ไปเกี่ยวกับจักรยานยนต์
เวลา 420 นาที

เครื่องมอื ที่ใชก้ ับงานซ่อมรถจักรยานยนต์ สามารถแบง่ ออกได้ 3 ประเภท
3.1 เคร่ืองมือทว่ั ไป (Hand tools)
เครือ่ งมอื ทั่วไป คือ เครอ่ื งมือท่ีใชท้ ั่วไปในงานซ่อม เช่น ประแจปากตาย ประแจแหวน ประแจรวม คีม
ค้อน ไขควง ฯลฯ

1. ประแจแหวน ใชส้ ำหรับขนั -คลายโบลต์หรือนอ็ ต
2.ประแจปากตาย ใชส้ ำหรบั ขนั -คลายโบลต์หรอื นอ็ ต
3. ประแจบลอ็ กตวั ที ใช้สำหรับขัน-คลายโบลตห์ รือนอ็ ต ใชใ้ นพ้นื ทแี่ คบไดด้ ี และจะถนอมหวั โบลต์
หรือนอ็ ต ได้ดกี ว่าประแจปากตาย
4. ไขควง ใช้สำหรบั ขัน-คลายสกรู แบ่งชนิดของไขควงตามลกั ษณะของปลายไขควงได้ 2 ชนิด คือ
แบบปากแบนและแบบปากแฉก
5. คมี ปากขยาย ใชใ้ นการจับยดึ บดิ ดงึ สามารถกำหนดระยะหา่ งระหวา่ งปากคีมได้ทงั้ ขนาดเลก็ และ
ใหญ่
6. คมี ปากแหลม ใช้งานได้สะดวกในพ้นื ท่ีแคบ เชน่ การถอดสลักลูกสูบ
7.ไขควงตอก ใช้สำหรับการคลายสกรูทย่ี ดึ แน่นมาก ๆ
8. คอ้ มพลาสติก ใชส้ ำหรบั เคาะชน้ิ ส่วนเคร่ืองยนต์ท่บี อบบาง

รปู ที่ 1.2 ตัวอย่างเครื่องมือท่ัวไป

9

ใบเนอื้ หา หน้าที่ 4
ช่อื วิชา : งานจักรยานยนต์ สปั ดาหท์ ี่ 1
เรอ่ื ง : ความรูท้ วั่ ไปเกีย่ วกับจกั รยานยนต์
เวลา 420 นาที

3.2 เครื่องมือพิเศษ (Special Tools)
เครอ่ื งมอื พิเศษ หมายถึง เครื่องมือท่มี ีความสำคัญมากสำหรับงานซ่อมจักรยานยนต์ ซ่ึงเคร่อื งมือชนิดอื่นๆ
ไม่สามารถนำมาใช้ได้จึงต้องใช้เครอ่ื งมือพเิ ศษเหล่าน้ี เพอ่ื อำนวยความสะดวกในการปฏิบัตงิ าน เคร่ืองมือ
พเิ ศษที่ใชส้ ำหรับงานซ่อมจักรยานยนต์ เชน่ ตัวจบั ลอ้ แม่เหลก็ ตัวดูดล้อแม่เหลก็ ตวั จบั ยดึ ชุดคลทั ช์ แคลมช์
ถอดสปริงวาลว์ ตัวจับยดึ ลอ้ แมเ่ หล็ก ตวั จับแผงคอ ตัวตง้ั วาลว์ ฯลฯ

1. แคลมป์ถอดสปรงิ วาล์ว ใช้สำหรับถอด-ประกอบสปริงวาล์ว
2. ชดุ แยกแคร้งก์ ใชส้ ำหรับแยกแครง้ ก์เครอ่ื งยนต์
3. ตวั จับยดึ ลอ้ แม่เหล็ก ใช้สำหรับจับยดึ ลอ้ แม่เหล็ก
4. ตัวจบั ยดึ แผงคอ ใชจ้ ับยึดหรือปรบั ตัง้ แผงคอรถจกั รยานยนต์
5. ตัวดดู ลอ้ แม่เหล็ก ใช้สำหรบั ดูดลอ้ แม่เหลก็ ออกจากเพลาขอ้ เหวย่ี ง
6. ตวั จบั ล้อแมเ่ หล็ก ใชส้ ำหรบั จับล้อแม่เหล็ก เมอื่ ถอด-ประกอบ
7. ตวั จับสปริงคลัตช์ ใช้ในการถอดประกอบพลู เลยช์ ดุ ที่ 2
8. ตัวตัง้ วาลว์ ใช้สำหรับปรบั ตัง้ ระยะห่างวาล์วไอดี ไอเสยี

รปู ท่ี1.3 ตัวอยา่ งเคร่ืองมือพเิ ศษ

10

ใบเนื้อหา หน้าที่ 5
ชือ่ วิชา : งานจักรยานยนต์ สัปดาห์ที่ 1
เรอ่ื ง : ความรทู้ ัว่ ไปเก่ียวกับจกั รยานยนต์
เวลา 420 นาที

3.3 เครอ่ื งมือวัด (Measuring Tools)
1. เครอื่ งมือวัดทางกล เชน่ ไมโครมเิ ตอร์ เวอร์เนียคาร์ลปิ เปอร์ ฟิลเลอร์เกจ ไดอัลเกจ ฯลฯ
1.1 เวอรเ์ นียคาร์ลิปเปอร์ ใช้วัดขนาดภายนอก ภายใน และความลกึ
1.2 ไมโครมเิ ตอร์ เปน็ เครื่องมือวดั ทีว่ ดั ค่าได้ละเอยี ดกว่าเวอรเ์ นยี คาร์ลปิ เปอร์
1.3 เกจวดั นอก เกจวัดใน ใช้วัดขนาดเส้นผ่านศนู ย์กลางภายนอกและภายใน
1.4 ฟลิ เลอร์เกจ ใชว้ ดั ความหนาหรือใชว้ ัดระยะหา่ งของวาลว์
1.5 ไดอลั เกจ ใช้วดั ความโค้งของเพลาหรือระยะท่ีเปล่ยี นแปลง
1.6 ประแจวดั แรงบิด ใชว้ ัดแรงบิดในการขนั โบลต์ ตามคา่ ทกี่ ำหนด

รูปที่ 1.4 ตัวอย่างเครือ่ งมอื วัดทางกล

2. เครอื่ งมือวัดทางไฟฟา้ เชน่ มลั ติมเิ ตอร์ ไทม์มงิ่ ไลด์ เครื่องมอื วัดรอบ เป็นต้น
2.1 มัลตมิ ิเตอร์ ใช้สำหรบั วดั ค่าอุปกรณร์ ะบบไฟฟ้า
2.2 เครื่องมือตรวจระยะสปารค์ คอยด์ ใชส้ ำหรับตรวจระยะการสปาร์คคอยด์จุดระเบิด
2.3 เครื่องมือวัดรอบ ใช้วดั จำนวนรอบของเครื่องยนต์
2.4 ไทมม์ ่ิงไลด์ ใช้สำหรับตรวจสอบตำแหนง่ การจุดระเบิด

11

ใบเน้อื หา หน้าท่ี 6

ชือ่ วิชา : งานจกั รยานยนต์ สปั ดาหท์ ่ี 1

เร่ือง : ความรทู้ ว่ั ไปเกยี่ วกับจักรยานยนต์ เวลา 420 นาที

3. เครอื่ งมือวดั ทางไฟฟ้า เชน่ มลั ติมิเตอร์ ไทม์มิ่งไลด์ เครื่องมือวัดรอบ เป็นตน้
3.1 มัลติมเิ ตอร์ ใชส้ ำหรบั วัดค่าอปุ กรณ์ระบบไฟฟ้า

3.2 เครอ่ื งมือตรวจระยะสปารค์ คอยด์ ใชส้ ำหรับตรวจระยะการสปาร์คคอยด์จดุ ระเบิด
3.3 เครื่องมือวัดรอบ ใช้วัดจำนวนรอบของเคร่ืองยนต์
3.4 ไทมม์ ่ิงไลด์ ใชส้ ำหรับตรวจสอบตำแหน่งการจดุ ระเบิด

รปู ที่ 1.5 ตวั อยา่ งเครื่องมอื วัดทางไฟฟ้า