หน่วยที่ 4 เชื้อเพลิงซากดึกดำบรรพ์

วทิ ยาศาสตร์ 3 (ว22101) หน่วยท่ี 4 เชือ้ เพลงิ ซากดกึ ดาํ บรรพ์
ทม่ี า : https://images.app.goo.gl/9Zs2o126Nj6YvPje8
“ แหลงพลงั งาน “ พลังงานสน้ิ เปลอื ง 1. ถา นหนิ
¾ พลงั งานทดแทน 2. หินน้ํามนั
¾ พลงั งานหมนุ เวยี น 3. ปโ ตรเลียม
¾ พลงั งานส้ินเปลอื ง 4. กาซธรรมชาติ

เชอื้ เพลงิ ซากดึกดําบรรพ

ท่มี า : https://www.youtube.com/watch?v=KUGJIRCT1mk

1

วทิ ยาศาสตร์ 3 (ว22101) หน่วยท่ี 4 เชือ้ เพลิงซากดกึ ดาํ บรรพ์

เช้ือเพลิงซากดกึ ดําบรรพ ถานหนิ คุณสมบัตขิ องถานหนิ

เปนพลังงานสิ้นเปลือง ใชแลวหมดไป ซึ่ง ถานหิน เปนเชื้อเพลิงธรรมชาติ หรือหิน เปน ของแข็ง ตดิ ไฟไดดี
เกิดจากการแปรสภาพของซากสิ่งมีชีวิตท่ี ตะกอนชนิดหนึ่งซึ่งเกิดจากการสะสมของซาก
ท่มี า : https://images.app.goo.gl/FBg6YqW1NMX4adJ9A สะสมและทับถมกันใตผิวโลกภายใตสภาพ พืชในยุคดึกดําบรรพเวลานานจนเปลี่ยนสภาพ
ท่ีมา : https://images.app.goo.gl/AdNq3kGapKuB1QY28 ที่เหมาะสมเปนเวลาหลายลานป โดยถาน เปนถานหิน มีสวนประกอบที่สําคัญคือ
หินและปโตรเลียมมีกระบวนการเกิดที่ สว นประกอบของคารบอน
แตกตา งกนั
มสี นี ้าํ ตาลถึงดํา ใหความรอ นสูง

ท่มี า : https://images.app.goo.gl/9ceawYcyfjT5zp2y9

กระบวนการเกิดถา นหนิ ชนิดของถานหิน

ตน ไมห รอื พชื ไดตายลงและสะสมอยูในแองนํา้ นงิ่ ในสภาวะทข่ี าดออกซเิ จน
เมื่อเวลาผา นไป

สภาพพืน้ ผวิ ทที่ ับถมซากพชื มีการเปลีย่ นแปลงและมีการทับถมเพม่ิ มากขึ้นเรือ่ ยๆ
ซากพืชน้ีถูกทบั ถมภายใตค วามดันและอณุ หภมู ิสูงเปน เวลานานหลายลานป
เกดิ เปน ถานหิน

ทมี่ า : https://www.youtube.com/watch?v=U9-0S3kNRJY&t=60s

2

วทิ ยาศาสตร์ 3 (ว22101) พีต ชนดิ ของถานหนิ หน่วยท่ี 4 เชือ้ เพลิงซากดกึ ดาํ บรรพ์

ชนดิ ของถานหิน เกิดจากการทับถมของซากพืชในระยะเวลาไม ท่ีมา : https://www.learnneo.in.th/wp- ลิกไนต
นาน ซากพืชบางสวนยังสลายตัวไมหมด ทํา content/uploads/2021/02/Content-Learnneo-
ที่มา : https://www.learnneo.in.th/wp- ใหยังมองเห็นซากพืชเปนลําตน กิ่ง และใบ เปนถานหินที่มีอายุการถูกทับถมมากกวาพีต
content/uploads/2021/02/Content-Learnneo- พีตมีสีนํ้าตาลถึงสีดํา มีปริมาณคารบอนตํ่า Post-25-01-re-1024x1024.jpg มีผิวดาน สีนํ้าตาล และมีซากพืชที่ยังยอย
กวารอยละ 60 โดยมวล มีปริมาณออกซิเจน สลายไมหมด มีปริมาณคารบอนรอยละ 55-
Post-25-01-re-1024x1024.jpg และความชื้นสูง 60 มีปริมาณออกซิเจนคอนขางสูง มีความ
ชิ้นสูงถึงรอยละ 30-70 เมื่อติดไฟจะมีควัน
และเถาถานมาก นํามาใชเปนเชื้อเพลิงสําหรับ
ผลิตกระแสไฟฟา และบม ใบยาสูบ

ชนดิ ของถา นหิน ซบั บทิ ูมินสั ชนดิ ของถา นหนิ บทิ ูมินสั

ที่มา : https://www.learnneo.in.th/wp- เปนถานหินที่มีอายุการถูกทับถมมากกวา ทม่ี า : https://www.learnneo.in.th/wp- เปน ถานหนิ ที่มอี ายุการถูกทับถมมากกวาซบั บิ
content/uploads/2021/02/Content-Learnneo- ลกิ ไนต มีผิวดา นและเปนมันสีน้ําตาลถึงสีรดาํ content/uploads/2021/02/Content-Learnneo- ทูมินัส และไดรับความกดดันสูงจนอัดตัวแนน
มีทั้งเนื้อออนและเนื้อแข็ง มีความชื้นประมาณ มีเนื้อแนน สีดํา มีปริมาณคารบอนรอยละ
Post-25-01-re-1024x1024.jpg รอยละ 25-30 มีปริมาณคารบอนรอ ยละ 71- Post-25-01-re-1024x1024.jpg 80-90 และมีความชิ้นรอยละ 2-7 มี
77 และมีปริมาณกํามะถันตํ่า สวนใหญใชเปน คุณภาพดีกวาลิกไนต เมื่อเผาไหมแลวจะให
เชื้อเพลิงผลิตกระแสไฟฟาและอุตสาหกรรม ความรอ นสงู
อนื่ ๆ
3

วทิ ยาศาสตร์ 3 (ว22101) หน่วยท่ี 4 เชือ้ เพลิงซากดกึ ดาํ บรรพ์

ชนิดของถา นหิน แอนทราไซต ปริมาณคารบ อนและปรมิ าณความชืน้ ของถานหนิ

ท่ีมา : https://www.learnneo.in.th/wp- เปน ถานหินทีม่ อี ายุการถกู ทับถมยาวนานท่ีสุด ประเภทของถานหนิ ปรมิ าณคารบอน ปรมิ าณความชื้น
content/uploads/2021/02/Content-Learnneo- มีสีดํา มีลักษณะเนื้อแนน เปนมันวาว นํ้าและ พีต ตํา่ สูง
แกสตางที่อยูภายในหินระเหยไปจนหมดเหลือ ลิกไนต
Post-25-01-re-1024x1024.jpg เพยี งคารบอนเปนองคประกอบมากกวารอยละ สงู ตาํ่
90 มีความชื้นนอย ติดไฟยาก เมื่อนํามาเผา ซบั บทิ มู นิ ัส
ไหมจะใหความรอ นสงู บทิ ูมินัส
แอนทราไซด

คําถาม : เรียงลาํ ดบั ปริมาณคารบ อนในถานหินจากมากไปนอย ?

ประโยชนของถา นหิน หนิ นา้ํ มัน

โรงงานอุตสาหกรรม โรงไฟฟา แมเมาะ จ.ลาํ ปาง เปนหินดินดาน เนื้อละเอียด มีสารประกอบอินทรียแทรกอยู สามารถนําไป
กลั่นนํ้ามันเพื่อใชเปนเชื้อเพลิงได หินนํ้ามันจัดเปนตนกําเนิดของปโตรเลียม
ทม่ี า : https://images.app.goo.gl/QfubjJF5RpSbx4f38 ทม่ี า : https://images.app.goo.gl/5kLQMtQ5a8MLNJYCA โดยเกิดจากการสะสมตัวของซากพืชซากสัตวรวมกับตะกอนขนาดเล็กใน
แองตะกอน และถกู ทบั ถมภายใตค วามกดดนั และอุณหภมู สิ งู เปนเวลานาน

“ แหลง หินนา้ํ มนั ท่สี ําคัญในประเทศไทยอยูในพน้ื ทจ่ี ังหวดั “
>> ตาก ลําพูน และกระบ่ี <<

4

วทิ ยาศาสตร์ 3 (ว22101) หน่วยท่ี 4 เชือ้ เพลงิ ซากดกึ ดาํ บรรพ์

หนิ นา้ํ มนั “ ปโตรเลยี ม “ ปโตรเลียม มาจากคําในภาษาละติน 2 คํา คือ
เพตรา (Petra) แปลวาหิน และโอเลียม
(Oleum) ซึ่งแปลวา นํ้ามัน รวมความแลว
หมายถึง นํ้ามันที่ไดจากหิน สามารถแบงตาม
สถานะที่สําคัญได 2 ชนิด คือ นํ้ามันดิบ(Oil)
และแกสธรรมชาติ (Natural Gaese)

กระบวนการเกดิ ปโ ตรเลยี ม ที่มา : https://www.youtube.com/watch?v=DriKJhxpFx8

ซากพชื และซากสัตวข นาดเล็กถกู ทบั ถมดวยตะกอนท่ีมีขนาดเล็กละเอียด
ในแอง สะสมตะกอนในสภาวะท่ขี าดออกซิเจน

ซากพชื และซากสัตวข นาดเลก็ ถกู ทับถมลึกลงเรอ่ื ยๆ
ภายใตค วามดนั และอณุ หภูมิสูงเปนเวลานานหลายลานป

จนเกิดเปน ปโ ตรเลยี ม

5

วทิ ยาศาสตร์ 3 (ว22101) หน่วยท่ี 4 เชือ้ เพลงิ ซากดกึ ดาํ บรรพ์

ประเภทของปโ ตรเลียม
ปโ ตรเลียม

โครงสรางแบบประทุมควา่ํ โครงสรางแบบรูปโดม แกส ธรรมชาติ นาํ้ มนั ดบิ

โครงสรา งแบบรอยเลอื่ น โครงสรา งแบบลําดับชั้น

นา้ํ มันดบิ กาซธรรมชาติ น้าํ มนั ดิบ

เปนของเหลว เปน แกส

มีสนี ้ําตาลถึงดาํ แกส ธรรมชาตบิ รสิ ทุ ธ์ิจะไมมสี ี ไมกล่นิ แทนขดุ เจาะหรอื แทนผลิต โรงกลนั่ น้ํามนั ดิบ

ทม่ี า : https://www.youtube.com/watch?v=DriKJhxpFx8 ท่มี า : https://images.app.goo.gl/oyhva2cs2KZgtP3W8

6

วทิ ยาศาสตร์ 3 (ว22101) หน่วยท่ี 4 เชือ้ เพลิงซากดกึ ดาํ บรรพ์

การกลั่นน้าํ มนั ดบิ การกลน่ั แกส ธรรมชาติ

องคป ระกอบท่ีมีจดุ เดือด Hg

ตา่ํ สดุ จะควบแนนออกมา ถา มี รถ เบนซ นั่ง ก็ จะ CO2
ในชัน้ บนสดุ ของหอกลัน่ ดี หลอ และ บี จะ พา H2S
เตา และ ตอ ย ไป เที่ยว ความช้นิ
องคประกอบท่มี ีจดุ เดือด
แทน ขดุ เจาะหรอื แทน ผลิต โรงแยกแกสธรรมชาติ
สูงสุดจะควบแนน ออกมา
ในชัน้ ลางสดุ ของหอกลน่ั

การกล่ันแกสธรรมชาติ ความแตกตา งระหวา งถานหินกบั ปโ ตรเลยี ม

ถานหนิ ปโตรเลียม

กระบวนการเกดิ เกดิ จากซากพชื ซากสัตวทบั ถมบรเิ วณแอง เกิดจากซากพืชซากสัตวข นาดเล็กทบั ถม
นํ้านงิ่ ในสภาวะทีข่ าดออกซิเจน ภายใต ดวยจะกอนในแอง สะสมตะกอนในสภาวะท่ี
ความดนั และอณุ หภูมิสงู เปน เวลาหลายลานป ขาดออกซเิ จนภายใตค วามดนั และอณุ หภูมิ
สงู เปน เวลาหลายลา นป

โรงแยก สมบัติ มีสถานะเปนของแข็งสนี ํา้ ตาลถึงดาํ เมื่อเผา - นา้ํ มนั ดิบ มสี ถานะเปน ของเหลวสี
แกสธรรมชาติ
ไหมจะใหค วามรอ นสูง น้ําตาลถึงดาํ

- แกสธรรมชาติ มีสถานะเปน แกส แกส

ธรรมชาติทีบ่ ริสุทธิ์จะไมมสี แี ละกล่ิน

ทมี่ า : htts://dlink.me/zV6ZJp

7

วทิ ยาศาสตร์ 3 (ว22101) หน่วยท่ี 4 เชือ้ เพลิงซากดกึ ดาํ บรรพ์

ฝนุ ผลกระทบตอ มนษุ ยแ ละสงิ่ แวดลอ ม NO2 ฝุน แหลง พลังงานท่ีใชในประเทศไทย
ละออง CO2 ละออง
SO2 CO2 SO2 CO2 2%
SO2 NO2 SO2 NO2 18%
ถานหิน
CO2 CO2 42% น้ํามัน
แกสธรรมชาติ
NO2 SO2 38% นา้ํ และไฟฟา นาํ เขา

ทีม่ า : https://images.app.goo.gl/U8Y9UMjXK7mSErFeA ที่มา : สาํ นักงานนโยบายและแผนพลงั งาน (2561)

ท่ีมา : https://dmf.go.th/public/petroleum/data/index/menu/992/groupid/1 ที่มา : https://www.freepik.com/ character_4317330.htm#page=1&query=Education%20icon%20collection&position=47
8