ใบความรู้ องค์ประกอบของละคร

1

2

แผนทค่ี วามคิด
ชดุ กจิ กรรมการแสดงละครห่นุ เงาสรา้ งสรรค์ เรอ่ื ง องคป์ ระกอบการละคร

กลมุ่ สาระการเรยี นรู้ศลิ ปะ (สาระนาฏศลิ ป)์ ระดบั ช้นั ประถมศกึ ษาปีที่ 5

องคป์ ระกอบการละคร

1. องคป์ ระกอบ 2. องคป์ ระกอบ
ของละคร ของละครหุน่ เงา

กจิ กรรมที่ 1 องค์ประกอบของละคร
กิจกรรมที่ 2 องค์ประกอบของละครหนุ่ เงา

แผนที่ความคิด เล่มที่ 2

3

ใบความรู้ท่ี 1
เรื่อง องค์ประกอบการละคร

1. องคป์ ระกอบของละคร
ละครเป็นศิลปะการแสดงที่มกี ารผูกเป็นเรื่องราวตามจินตนาการของมนษุ ย์ อาจเปน็ เร่อื ง

ท่ีแต่งขึ้นหรือเป็นเร่ืองจากประสบการณ์จริง นามาเสนอให้ผู้ชมโดยมีผู้แสดงเป็นผู้ถ่ายทอด
เรื่องราวและมีข้อคิดสอดแทรกอยู่ในเนื้อเร่ือง ละครท่ีดีจะต้องประกอบด้วยองค์ประกอบของ
ละคร ดังนี้

โครงเรือ่ ง

แกน่ ของเรือ่ ง

องค์ประกอบของ ลกั ษณะตัวละคร
ละคร บทละคร

บรรยากาศ

แผนท่คี วามคดิ องค์ประกอบของละคร

1.1 โครงเรอ่ื ง
การกาหนดโครงเรื่องหรือการลาดับเหตุการณ์ต่างๆ ที่เกิดข้ึนในละครตั้งแต่ต้นไปจน

จบเรือ่ ง ซึง่ มอี งค์ประกอบดังนี้
1.1.1 การเริ่มเรื่อง
จะต้องเปิดตัวละคร เพื่อบ่งบอกลักษณะนิสัยใจคอ กาหนดสถานการณ์เพื่อ

ดาเนินเรอื่ ง
1.1.2 ปญั หาของเร่อื ง
ซง่ึ มักเกดิ กับตัวละครสาคัญของเรอื่ งหรอื ความยงุ่ ยาก ปัญหาความขัดแย้งและ

การตอ่ สู้ คือ สง่ิ ทมี่ ากระทบให้ตวั ละครสาคญั ในเร่ืองต้องดิ้นรนแกไ้ ขมากข้ึน

4

1.1.3 จุดวกิ ฤตกิ ารณ์
ได้แก่ ความเข้มข้นของเร่ือง มาถึงจุดสาคัญท่ีสุด ต่ืนเต้นท่ีสุด ทาให้ตัวละคร

ตัดสนิ ใจจดั การกบั ปัญหาลงได้
1.1.4 การจบเร่ือง
เป็นผลลงเอยที่ตัวละครได้ทาลงไป จะแสดงให้เห็นข้อคิดคติสอนใจเพ่ือการ

ส่งเสริมให้เปน็ คนดี
1.2 แกน่ ของเร่ือง
คือ จุดมุ่งหมายสาคัญของการแสดง ข้อคิดที่ผู้เขียนบทได้สอดแทรกนาเสนอให้กับ

ผ้ชู ม
1.3 ลักษณะตัวละคร
ตวั ละครควรสัมพันธ์กับเหตุการณ์และสถานท่ีในเรื่อง และตวั ละครแต่ละตัวจะต้องมี

การกาหนดบุคลกิ และลกั ษณะนิสัยของตวั ละคร
1.4 บทละคร
งานละครจะต้องมีบทละครที่เป็นบทสนทนาเจรจาโต้ตอบกันของตัวละคร จะต้องใช้

ภาษาทีเ่ หมาะสมกับตวั ละครและเน้ือเรอื่ ง
1.5 บรรยากาศ
งานละครจะต้องมีการสร้างบรรยากาศให้ผู้ชมได้รับรู้ถึงเน้ือเรื่อง อารมณ์ และ

ความรู้สึกของตวั ละคร เพื่อทาใหผ้ ชู้ มรสู้ กึ ซาบซงึ้ คลอ้ ยตามไปกบั เร่ืองราว

5

กิจกรรมท่ี 1
เรื่อง องคป์ ระกอบของละคร

จดุ ประสงค์การเรียนรู้
ผู้เรียนสามารถอธิบายองค์ประกอบของละครได้

คาช้ีแจง
นกั เรยี นศกึ ษาใบความรู้ท่ี 1 เร่ืององค์ประกอบของละคร โดยจัดทาใบงานกจิ กรรมท่ี 1

เรือ่ งองคป์ ระกอบของละคร

วัสดหุ รอื อุปกรณ์
1. ดนิ สอ
2. ใบงานกิจกรรมที่ 1 เรือ่ งองคป์ ระกอบของละคร

ข้นั ตอนการเรยี นรู้
1. นักเรียนศึกษาใบความรู้เรอ่ื งองค์ประกอบของละคร
2. นกั เรียนทาใบงานกจิ กรรมท่ี 1 เรื่ององค์ประกอบของละคร
3. ร่วมกนั สนทนาสรปุ และอภิปรายผลการเรยี นรเู้ รอ่ื งองค์ประกอบของละคร

เกณฑก์ ารประเมินผลงาน
การตรวจใบงานกจิ กรรมท่ี 1 เรอ่ื งองคป์ ระกอบของละคร

6

ใบงานกิจกรรมท่ี 1 รวม
เร่ือง องคป์ ระกอบของละคร 10 คะแนน

คาชีแ้ จง

ใหน้ ักเรียนนาองค์ประกอบของละครท่ีกาหนดให้ เขียนเตมิ ลงในช่องวา่ งให้ถกู ต้อง

สมั พันธก์ บั ขอ้ ความ (10 คะแนน)

โครงเรือ่ ง แก่นของเร่ือง ลกั ษณะตวั ละคร บรรยากาศ บทละคร

ณดาเป็นคนใจเยน็ ละครเร่ืองนีส้ อนใหร้ ้วู ่า ไพลนิ ยืนอย่ทู ่ามกลาง
อ่อนโยน ชอบเข้าวัด พลังงานเปน็ ส่ิงมีค่าควร ขนุ เขาเขียวขจี มีหมอก
จางๆ ลอยอย่ทู ัว่ บรเิ วณ
เพอ่ื ทาบุญเสมอ ใชอ้ ย่างประหยดั

ตอนจบของเรือ่ งนี้ ธาดา : “ไขม่ กุ วันน้ีพอ่ จะ ตุ๊กก้ี เป็นคนพดู จาตลก
กาหนดให้เจ้าหญิงได้ พาไปเที่ยวทะเลนะ” แต่ภายในน้ันเกบ็ ซ่อน
กลับไปสวู่ ังที่อบอุ่น ความเศร้าไวต้ ลอดเวลา
ไข่มุก : “คณุ พอ่ ใจดีจังเลย”

กาหนดเหตกุ ารณว์ า่ การสนทนา เจรจา คา่ คืนนี้มีดาวอยูเ่ ต็ม
ต่อไปพระเอกจะขอ โตต้ อบกันของเจา้ เต่า ทอ้ งฟ้า พี่น้องยนื นับ
นางเอกแตง่ งาน ดาวดว้ ยกันทห่ี นา้ บ้าน
และกระตา่ ย

ละครเรื่องน้ีมุ่งนาเสนอ
หลกั เศรษฐกิจพอเพยี ง
ของในหลวงรัชกาลที่ 9

7

ใบความรู้ท่ี 2
เร่ือง องค์ประกอบของละครหุน่ เงา

1. องค์ประกอบของละครหนุ่ เงา
การแสดงละครหนุ่ เงาจะประกอบดว้ ยองคป์ ระกอบต่างๆ ไดแ้ ก่ บทละครหุ่นเงา หุ่นเงา

โรงหนุ่ เงา แสง การเชิดหุ่น และการพากยเ์ สียง เปน็ ต้น

บทละครหุ่นเงา

องค์ประกอบ ห่นุ เงา
ของละครหุ่นเงา โรงละครหุ่นเงา

แสง

การเชดิ หุน่ เงา

การพากยเ์ สียงหนุ่ เงา

แผนทคี่ วามคดิ องค์ประกอบของละครหนุ่ เงา

1.1 บทละครหุ่นเงา
บทละครห่นุ เงา คอื รายละเอียดของการกาหนดพฤติกรรมของหุ่นแต่ละตวั ทีป่ ระสาน

สัมพันธ์ตอ่ เนื่องกันจนเกดิ เปน็ เรื่องราว พร้อมทง้ั สอดแทรกการบรรยายเหตุการณ์ การสนทนา
โต้ตอบของตัวละคร บทละครห่นุ เงามีความสาคญั ตอ่ การแสดงละครหนุ่ เงาเปน็ อยา่ งยิ่ง เพราะใช้
สาหรบั กาหนดขัน้ ตอนของการแสดงและลีลาการเชดิ หุ่นแต่ละตัวของผเู้ ชิดหนุ่ แต่ละคนว่าผู้ใดควร
นาเสนอหุ่นช่วงไหน ด้วยวิธใี ด ใครควรเชิดก่อนเชิดหลงั ตาแหน่งของตวั ละครแต่ละตัวอยู่ท่ีใด
สัมพนั ธ์กับห่นุ ตัวอืน่ อย่างไร

8

1.2 หุ่นเงา
หนุ่ เงา มีลักษณะแบนๆ ทาดว้ ยหนังสัตว์ พลาสติกบาง หรอื กระดาษ มไี ม้เสียบตรง

กลางหุ่นสาหรับถอื และมีไม้โยงจากอวยั วะส่วนท่ีตอ้ งการให้เคลอ่ื นไหว การแสดงจะต้องใช้จอขงึ
การเชิดตอ้ งเชิดจากหลังโรง โดยมไี ฟสอ่ งหลังตัวหนุ่ การเคลือ่ นไหวของหุ่นจะปรากฏเป็นเงาทาบ
ลงบนจอ

ทดสอบหุ่นเงากับแสงธรรมชาติ หนุ่ เงาเบ้อื งหลังฉาก
ที่มา : วนารี เท่ยี งอา่ ทีม่ า : วนารี เทย่ี งอา่

1.3 โรงละครหนุ่ เงา
โรงท่ใี ช้แสดงหุ่นเงา ตอ้ งสรา้ งใหม้ ีเนอ้ื ที่มากพอทผี่ ู้เชิดจะเคล่ือนไหวได้สะดวก

ดา้ นหนา้ โรงขงึ จอผ้าขาวใหต้ ึง เวน้ ชอ่ งว่างด้านล่างแลว้ ปิดดว้ ยผา้ สที ึบ เนือ่ งจากผเู้ ชิดหุ่นเงาจะ
เชดิ หุ่นจากด้านล่างของขอบเวทีโรงห่นุ

โรงละครหุน่ เงา
ทม่ี า : วนารี เท่ียงอา่

9

1.4 แสง
แสงที่ใช้ในการแสดงละครหุ่นเงานน้ั เปน็ สิ่งที่สาคัญมากแสงไฟท่ีใช้ในการแสดงตอ้ งมี

ความสว่างเพียงพอ แต่แสงสว่างภายนอกหรือบริเวณโดยรอบตอ้ งมคี วามสลัวหรอื มืดพอสมควร
เน่อื งจากการแสดงละครหุน่ เงานั้นผู้ชมจะดูจากลีลาเงาของหนุ่ โดยการส่องไฟซึง่ อยู่ด้านหลังโรง
สอ่ งผ่านตัวหุ่นขณะเชิดหนุ่ จึงเกดิ เป็นเงาปรากฏบนจอให้ผ้ชู มชม มใิ ชช่ มตัวหนุ่ ท่ใี ชเ้ ชดิ เหมอื นกบั
การแสดงหนุ่ ประเภทอื่น

แสงไฟทีส่ อ่ งจากดา้ นหลังโรงละคร แสงที่มองเห็นจากด้านหน้า
ทม่ี า : วนารี เทย่ี งอา่ ทม่ี า : วนารี เที่ยงอา่

1.5 การเชิดห่นุ ในการแสดงละครหุน่ เงา
ในการแสดงละครหนุ่ เงานั้น ผูเ้ ชดิ ถอื ได้วา่ เปน็ ผ้ทู มี่ คี วามสาคัญเป็นอย่างมากในการท่ี

จะทาให้หนุ่ มีชวี ติ ชีวา มอี ารมณด์ สู มจริงน่าประทบั ใจผ้ชู ม วิธกี ารเชิดหุน่ เงาน้ันมหี ลกั การพื้นฐาน
คือ ตอ้ งเปดิ ไฟทีอ่ ยดู่ ้านหลงั โรงหนุ่ เพื่อให้แสงไฟสาดส่องมายงั ตัวหนุ่ จะไดเ้ กดิ เงาหนุ่ บนจอ
จากน้ันใชม้ ือจบั กา้ นไม้แล้วขยบั มือใหต้ ัวหุ่นเคลอ่ื นไหวด้วยวธิ ีขยบั ขึน้ ขยบั ลงซง่ึ จะทาให้เหน็ ภาพ
หุ่นเคลอ่ื นไหวไปมา

ตวั อยา่ งการเชดิ หุ่น ตัวอยา่ งการเชิดหนุ่
ทม่ี า : วนารี เทยี่ งอา่ ที่มา : วนารี เที่ยงอ่า

10

1.6 การพากยเ์ สยี งในการแสดงละครห่นุ เงา
การพากยเ์ สียงในการแสดงละครหุ่นเงานั้นจะแยกเป็น 2 ประเภท คือ การพากย์บท

บรรยายและการพากย์บทสนทนา โดยปกติถ้าต้องการให้การเชิดและพากย์บทสนทนามี
ความสัมพันธ์กันนั้น ควรจะใช้คนๆเดียวกันทาหน้าท่ีท้ังเชิดและพากย์บทสนทนา ส่วนผู้บรรยาย
นน้ั ควรแยกออกมาต่างหาก

ตัวอย่างการพากย์เสยี งละครห่นุ เงา
ท่ีมา : วนารี เท่ยี งอ่า

ตวั อยา่ งการพากยเ์ สยี งโดยผบู้ รรยายจะแยกออกมาต่างหาก
ทมี่ า : วนารี เท่ียงอ่า

11

กิจกรรมท่ี 2
เรือ่ ง องค์ประกอบของละครหุน่ เงา

จุดประสงค์การเรียนรู้

ผ้เู รยี นสามารถอธิบายองค์ประกอบของละครได้

คาช้แี จง

นักเรยี นศึกษาเกย่ี วกับองค์ประกอบของละครหุ่นเงา จากใบงานท่ี 2 เรอื่ งองคป์ ระกอบ
ของละคร และจดั ทาใบงานกิจกรรมที่ 2 เรอ่ื งองค์ประกอบของละครหุ่นเงา

วสั ดหุ รอื อปุ กรณ์
1. ดนิ สอ
2. ใบงานกจิ กรรมที่ 2 เรื่ององค์ประกอบของละครหนุ่ เงา

ขนั้ ตอนการเรยี นรู้
1. นักเรียนศกึ ษาใบความรู้ท่ี 2 เกีย่ วกับองคป์ ระกอบของละครหุ่นเงา
2. นักเรยี นทาใบงานกจิ กรรมท่ี 2 องค์ประกอบของละครหุ่นเงา
3. รว่ มกนั สรปุ และอภิปรายผลการเรียนรู้

เกณฑก์ ารประเมินผลงาน
การตรวจใบงานกจิ กรรมท่ี 2 องค์ประกอบของละครหุ่นเงา

ใบงานกิจกรรมที่ 2 12
เรื่อง องค์ประกอบของละครหุ่นเงา รวม

คาชีแ้ จง ใหน้ ักเรียนพจิ ารณาขอ้ ความที่กาหนดให้ แลว้ ทาเครื่องหมาย √ ลงใน 10 คะแนน
น้ันถกู ตอ้ ง และทาเครอ่ื งหมาย X ถ้าข้อความน้ันไม่ถกู ต้อง (10 คะแนน)
ถ้าขอ้ ความ

1. หุ่นเงา คือหุ่นทผ่ี ู้เชิดมุ่ง 6. การเชิดหนุ่ เงาตอ้ งเอาห่นุ
เสนอเนอื้ หาของเรื่องโดยให้ มาสวมทีม่ อื โดยใช้นิ้วช้ีและ
ผ้ชู มดจู ากลีลาเงาของห่นุ นวิ้ กลางประคองส่วนหัว

2. ลกั ษณะการเชดิ ห่นุ เงา 7. จานวนผชู้ มไม่ไดถ้ อื วา่
ผเู้ ชดิ จะชกั เชิดด้วยสายโยง เป็นองคป์ ระกอบของการ
ใยบังคับจากดา้ นบนตวั หุ่น แสดงละครหนุ่ เงา

3. การเชดิ และพากย์บทใหม้ คี วาม 8. บทละคร ไมม่ ีความ
สัมพันธก์ ันควรจะใชค้ นๆเดียวกนั จาเปน็ สาหรบั การแสดง
ทาหน้าทที่ ้งั เชิดและพากย์ ละครหุ่นเงา

4. การเชิดหุ่นเงานัน้ ตอ้ งเปิด 9. ในการแสดงละครหุ่นเงาน้ัน
ไฟทีอ่ ยูด่ า้ นหลงั โรงหุน่ เพ่ือให้ ควรแสดงกลางแจ้งมากกวา่ ใน
แสงไฟสาดส่องมายงั ตัวห่นุ ห้องท่มี ืด มแี สงสว่างนอ้ ย

5. โรงละครหุน่ เงานน้ั จะ 10. เรอ่ื งทใ่ี ช้แสดงละคร
ตอ้ งนาผ้าขาวมาขงึ เป็นฉาก หนุ่ เงาควรมีความซบั ซ้อน
จงึ จะสามารถแสดงได้ และมเี น้ือเรื่องยาว

13

บรรณานกุ รม

ปิยะนุช สจุ ิต. (2554). โครงการตาราวชิ าการเฉลิมพระเกยี รติ 84 พรรษา หุ่นเพ่ือส่งเสริมและ
พัฒนาการอา่ น. กรงุ เทพฯ: มหาวิทยาลยั ราชภัฏสวนสุนันทา.

สถาบนั พัฒนาคณุ ภาพวิชาการ. (2556). ชดุ กิจกรรมการเรียนรพู้ ัฒนาการคดิ วเิ คราะห์
เสรมิ สร้างคุณธรรม จริยธรรม และคา่ นิยมท่ีดงี าม ดนตรี-นาฏศลิ ป์ ระดับช้ัน
ประถมศึกษาปที ี่ 6 กล่มุ สาระการเรยี นรศู้ ลิ ปะ. กรงุ เทพฯ: สถาบนั พัฒนาคณุ ภาพ
วิชาการ (พว.).

อุทยั วรรณ ปน่ิ ประชาสรรค์. (2540). เอกสารประกอบการสอนวชิ าประถม 461 การละคร
สาหรบั ครูประถม. กรุงเทพฯ: มหาวทิ ยาลัยศรนี ครนิ ทรวิโรฒ ประสานมิตร.

14

ประวตั ผิ ู้จดั ทา

ชือ่ สกลุ นางสาววนารี เทีย่ งอา่

วัน เดือน ปีเกิด 28 กันยายน 2525

สถานทเ่ี กิด ตาบลรวั้ ใหญ่ อาเภอเมือง จังหวัดสพุ รรณบรุ ี

สถานที่อย่ปู ัจจุบนั 14/16 ม.6 ต.บางพดู

อ.ปากเกร็ด จ.นนทบุรี 11120

ตาแหน่งหน้าที่การงาน ตาแหนง่ ครู วทิ ยฐานะครชู านาญการพเิ ศษ

สถานที่ทางานปัจจุบนั โรงเรยี นผาสกุ มณจี กั รมิตรภาพที่ 116 นครปากเกรด็ 2

จังหวดั นนทบรุ ี

โทร. 0 2583 1525

ประวตั ิการศึกษา

พ.ศ. 2538 ประถมศกึ ษา

จาก โรงเรยี นผาสุกมณีจักรมติ รภาพที่ 116

พ.ศ. 2543 มัธยมศึกษา

จาก วิทยาลัยนาฏศลิ ปก์ รงุ เทพฯ

พ.ศ. 2547 ครศุ าสตรบัณฑติ (นาฏศลิ ป์ไทย)

จาก สถาบนั ราชภัฏสวนสนุ นั ทา

พ.ศ. 2557 ศึกษาศาสตรมหาบัณฑติ

(เทคโนโลยีและสือ่ สารการศกึ ษา)

จาก มหาวิทยาลยั เกษตรศาสตร์ บางเขน