ชุดที่ 3 ลิลิตตะเลงพ่าย

1 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย https://anyflip.com/bookcase/rwxln

ก แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย คำนำ การอ่านเป็นทักษะที่สำคัญและจำเป็นต่อการศึกษาหาความรู้และพัฒนาชีวิต ซึ่งนอกจาก จะทำให้มีความรู้แล้ว ยังก่อให้เกิดความเพลิดเพลิน ความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ ช่วยให้เกิดความงอกงาม ทางสติปัญญา และส่งเสริมให้สังคมเจริญก้าวหน้า ชุดแบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดี และวรรณกรรมด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 จัดทำขึ้น เพื่อเป็นนวัตกรรมประกอบการเรียนการสอนวิชาภาษาไทย ให้ผู้เรียนได้ศึกษาความรู้ฝึกฝนทักษะ กระบวนการอ่านเชิงวิเคราะห์ ส่งเสริมนิสัยรักการอ่านและสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน ชุดแบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรมด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 มีทั้งหมด 5 ชุด ดังนี้ แบบฝึกทักษะชุดที่ 1 มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี แบบฝึกทักษะชุดที่ 2 บทละครพูดคำฉันท์ เรื่อง มัทนะพาธา แบบฝึกทักษะชุดที่ 3 ลิลิตตะเลงพ่าย แบบฝึกทักษะชุดที่ 4 คัมภีร์ฉันทศาสตร์ แพทย์ศาสตร์สงเคราะห์ แบบฝึกทักษะชุดที่ 5 โคลนติดล้อ ตอน ความนิยมเป็นเสมียน ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่าชุดแบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 จะเป็นแนวทางหนึ่งให้ครู สามารถจัดการเรียนการสอนสอดคล้องกับหลักสูตรแล้วจะเป็นประโยชน์ต่อผู้เรียนในการเรียนรู้ได้ อย่างมีประสิทธิภาพต่อไป ศิรินทร์วรรณ พันธ์วงค์ ครูชำนาญการพิเศษ โรงเรียนดอกคำใต้วิทยาคม

ข แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย สารบัญ หน้า คำนำ ก สารบัญ ข คำชี้แจงสำหรับครู 1 คำชี้แจงสำหรับนักเรียน 2 มาตรฐานการเรียนรู้ 3 จุดประสงค์การเรียนรู้ 3 การเรียนรู้ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps 4 แผนผังขั้นตอนการจัดการเรียนรู้ 5 แบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย 6 ใบความรู้ที่ 1 ศึกษาเรื่องราว ลิลิตตะเลงพ่าย 9 แบบฝึกทักษะที่ 1 ขั้นที่ 1 G (Gathering) รวบรวมข้อมูล 16 แบบฝึกทักษะที่ 2 ขั้นที่ 2 P (Processing) จัดระบบข้อมูล 17 แบบฝึกทักษะที่ 3 ขั้นที่ 3 A1 (Applying1) ปฏิบัติและสรุปความรู้ 19 แบบฝึกทักษะที่ 4 ขั้นที่ 4 A2 (Applying2) สื่อสารและนำเสนอ 20 แบบฝึกทักษะที่ 5 ขั้นที่ 5 S (Self–regulating) ประเมินเพิ่มคุณค่า 21 แบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย 23 บรรณานุกรม 26 ภาคผนวก 27 เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน–หลังเรียน 28 แบบฝึกทักษะที่ 1 ขั้นที่ 1 G (Gathering) รวบรวมข้อมูล 29 แบบฝึกทักษะที่ 2 ขั้นที่ 2 P (Processing) จัดระบบข้อมูล 30 แบบฝึกทักษะที่ 3 ขั้นที่ 3 A1 (Applying1) ปฏิบัติและสรุปความรู้ 32 แบบฝึกทักษะที่ 4 ขั้นที่ 4 A2 (Applying2) สื่อสารและนำเสนอ 33 แบบฝึกทักษะที่ 5 ขั้นที่ 5 S (Self–regulating) ประเมินเพิ่มคุณค่า 34 เกณฑ์การประเมิน 36

1 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย คำชี้แจงสำหรับครู แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรมด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ชุดที่ 3 ลิลิตตะเลงพ่าย มีคำชี้แจงสำหรับครู ดังนี้ 1. ครูศึกษามาตรฐานการเรียนรู้สาระการเรียนรู้และจุดประสงค์การเรียนรู้ของหลักสูตร สถานศึกษากลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ให้ครบถ้วน 2. ครูศึกษาลำดับขั้นตอนและเนื้อหาของแบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและ วรรณกรรมด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ให้เข้าใจชัดเจน 3. ครูอธิบายให้นักเรียนทราบถึงวัตถุประสงค์ในการทำแบบฝึกทักษะ เพื่อชี้ให้นักเรียนเห็นถึง ประโยชน์และคุณค่า 4. ครูอธิบายทฤษฎี GPAS 5 Steps เพื่อให้นักเรียนเข้าใจกระบวนการเรียนรู้ดังนี้ ขั้นที่ 1 G (Gathering) รวบรวมข้อมูล ขั้นที่ 2 P (Processing) จัดระบบข้อมูล ขั้นที่ 3 A1 (Applying1) ปฏิบัติและสรุปความรู้ ขั้นที่ 4 A2 (Applying2) สื่อสารและนำเสนอ ขั้นที่ 5 S (Self–regulating) ประเมินเพิ่มคุณค่า 5. ครูดำเนินการจัดการเรียนการสอนด้วยแบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและ วรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 โดยใช้ควบคู่กับ แผนการจัดการเรียนรู้ 6. ครูกำชับให้นักเรียนมีความซื่อสัตย์ตลอดการจัดการเรียนการสอน 7. ครูสังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้ของนักเรียนอย่างใกล้ชิดหากนักเรียนมีปัญหาหรือข้อสงสัย ขณะใช้แบบฝึกทักษะครูต้องให้ความช่วยเหลือทันที 8. หลังเสร็จสิ้นกระบวนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ด้วยแบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์ วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ชุดที่ 3 ลิลิตตะเลงพ่าย ครูควรให้นักเรียนสรุปสาระสำคัญร่วมกัน 9. ครูบันทึกผลการใช้แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรมด้วยกระบวนการ GPAS 5 Stepsสำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5

2 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย คำชี้แจงสำหรับนักเรียน แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรมด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5ชุดที่ 3 ลิลิตตะเลงพ่าย มีคำชี้แจงสำหรับนักเรียน ดังนี้ 1. นักเรียนควรศึกษาคำชี้แจงสำหรับนักเรียนและแผนผังขั้นตอนการใช้แบบฝึกทักษะ การอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ให้เข้าใจชัดเจน 2. นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรียนเพื่อประเมินความรู้พื้นฐานของตนเองโดยแบบทดสอบ ก่อนเรียนเป็นแบบทดสอบปรนัย 4 ตัวเลือกจานวน 10 ข้อใช้เวลาทำแบบทดสอบ 20 นาที นักเรียน ทำแบบทดสอบลงในกระดาษคำตอบเสร็จแล้วนำกระดาษคำตอบส่งครูผู้สอน 3. นักเรียนศึกษาวิธีการอ่านแบบ GPAS 5 Steps จากใบความรู้อย่างละเอียด 4. ในการทำแบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์หากนักเรียนไม่เข้าใจหรือตอบคำถามไม่ได้ให้ นักเรียนย้อนกลับไปอ่านใบความรู้แล้วทำแบบฝึกทักษะอีกครั้งหรือขอคำแนะนำจากครูผู้สอน 5. นักเรียนจะต้องมีความซื่อสัตย์ตลอดการทำแบบฝึกทักษะ 6. หลังเสร็จสิ้นการทำแบบฝึกทักษะแต่ละขั้นตอนให้นักเรียนตรวจคำตอบด้วยตนเองหรือ แลกเปลี่ยนกันตรวจกับเพื่อนโดยดูจากเฉลยหรือคำชี้แนะของครูผู้สอน 7. นักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน โดยแบบทดสอบหลังเรียนเป็นแบบทดสอบแบบปรนัย 4 ตัวเลือก จำนวน 10 ข้อ ใช้เวลาทำแบบทดสอบ 20 นาที นักเรียนทำแบบทดสอบลงในกระดาษคำตอบ เสร็จแล้วนำกระดาษคำตอบส่งครูผู้สอน 8. หากนักเรียนมีปัญหาหรือข้อสงสัยเกี่ยวกับแบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดี และวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ชุดที่ 3 ลิลิตตะเลงพ่าย 9. นักเรียนต้องทำแบบทดสอบหลังเรียนให้ได้ระดับคุณภาพปานกลางขึ้นไปจึงถือว่าผ่าน

3 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย มาตรฐานการเรียนรู้ สาระที่ 1 การอ่าน มาตรฐาน ท 1.1 ใช้กระบวนการอ่านสร้างความรู้และความคิดเพื่อนำไปใช้ตัดสินใจ แก้ปัญหาในการดำเนินชีวิต และมีนิสัยรักการอ่าน ตัวชี้วัด ท 1.1 ม.5/2 ตีความ แปลความ และขยายความเรื่องที่อ่าน ท 1.1 ม.5/3 วิเคราะห์และวิจารณ์เรื่องที่อ่าน ในทุกๆ ด้านอย่างมีเหตุผล ท 1.1 ม.5/4 คาดคะเนเหตุการณ์จากเรื่องที่อ่าน และประเมินค่าเพื่อนําความรู้ ความคิดไปใช้ตัดสินใจแก้ปัญหาในการดําเนินชีวิต สาระที่ 5 วรรณคดีและวรรณกรรม มาตรฐาน ท 5.1 เข้าใจและแสดงความคิดเห็น วิจารณ์วรรณคดีและวรรณกรรมไทย อย่างเห็นคุณค่าและนำมาประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง ตัวชี้วัด ท 5.1 ม.5/2 วิเคราะห์ลักษณะเด่นของวรรณคดีเชื่อมโยงกับการเรียนรู้ทาง ประวัติศาสตร์และวิถีชีวิตของสังคมในอดีต ท 5.1 ม.5/3 วิเคราะห์และประเมินคุณค่าด้านวรรณศิลป์ของวรรณคดีและ วรรณกรรมในฐานะที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมของชาติ ท5.1 ม.5/4 สังเคราะห์ข้อคิดจากวรรณคดีและวรรณกรรมเพื่อนําไป ประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. ตีความ แปลความ และขยายความวรรณคดีและวรรณกรรมได้ (K) 2. วิเคราะห์และวิจารณ์วรรณคดีและวรรณกรรมในทุก ๆ ด้านอย่างมีเหตุผล (K) 3. นําความรู้จากวรรณคดีและวรรณกรรมไปใช้ตัดสินใจแก้ปัญหาต่าง ๆ ได้ (K) 4. วิเคราะห์ประวัติศาสตร์และวิถีชีวิตของสังคมในอดีตจากวรรณคดีและวรรณกรรมได้ (P) 5. วิเคราะห์และประเมินคุณค่าด้านวรรณศิลป์ของวรรณคดีและวรรณกรรมได้ (P) 6. สังเคราะห์ข้อคิดจากวรรณคดีและวรรณกรรมเพื่อนําไปประยุกต์ใช้ในชีวิตจริงได้ (P) 7. มีวินัย ใฝ่เรียนรู้ และมุ่งมั่นในการทำงาน (A)

4 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย การเรียนรู้ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps กระบวนการ GPAS 5 Steps หมายถึง กระบวนการเรียนรู้แบบ Active Learning ที่เสริมสร้าง คิดเชิงระบบ การคิดแก้ปัญหา และการตัดสินใจ บนพื้นฐานของข้อมูลสารสนเทศได้อย่างมีคุณภาพ เที่ยงตรงประกอบด้วย 5 ขั้นตอน ดังนี้ ขั้นที่ 1 G (Gathering) รวบรวมข้อมูล เป็นขั้นตอนการฝึกให้นักเรียนพิจารณาเนื้อเรื่อง และกำหนดประเด็นปัญหาที่ปรากฏในเรื่อง ศึกษาค้นคว้าข้อมูลเพิ่มเติม เพื่อนำมาประกอบประเด็น ในการศึกษา ขั้นที่ 2 P (Processing) จัดระบบข้อมูล เป็นขั้นตอนการฝึกให้นักเรียนจำแนก เปรียบเทียบ จัดกลุ่ม จัดลำดับ สรุปเชื่อมโยง ไตร่ตรอง ด้วยเหตุผล ขั้นที่ 3 A1 (Applying1) ปฏิบัติและสรุปความรู้ เป็นขั้นตอนการฝึกให้นักเรียนวิเคราะห์ และเลือกใช้ความรู้ ไปใช้ในสถานการณ์ต่าง ๆ ได้ อย่างสร้างสรรค์ ขั้นที่ 4 A2 (Applying2) สื่อสารและนำเสนอ เป็นขั้นตอนการฝึกให้นักเรียนนำความรู้ที่ได้มาปรับใช้ และสามารถนำเสนอได้อย่าง สร้างสรรค์ ขั้นที่ 5 S (Self–regulating) ประเมินเพิ่มคุณค่า เป็นขั้นตอนการฝึกให้นักเรียนตรวจสอบและควบคุมการคิด สร้างและขยายค่านิยมที่ดีสู่สังคม และสิ่งแวดล้อมให้กว้างขวางขึ้น สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ (พว.), (2560)

5 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย แผนผังขั้นตอนการจัดการเรียนรู้ การอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรมด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ศึกษาคำแนะนำการใช้แบบฝึก ทำแบบทดสอบก่อนเรียน ทำแบบฝึกทักษะตามกระบวนการ GPAS 5 Steps ดังต่อไปนี้ ขั้นที่ 1 G (Gathering) รวบรวมข้อมูล ขั้นที่ 2 P (Processing) จัดระบบข้อมูล ขั้นที่ 3 A1 (Applying1) ปฏิบัติและสรุปความรู้ ขั้นที่ 4 A2 (Applying2) สื่อสารและนำเสนอ ขั้นที่ 5 S (Self–regulating) ประเมินเพิ่มคุณค่า ตรวจผลการทำแบบทดสอบหลังเรียน ผ่านเกณฑ์ระดับคุณภาพปานกลางขึ้นไป ไม่ผ่านเกณฑ์ระดับคุณภาพควรปรับปรุง

6 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย แบบทดสอบก่อนเรียน การอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรมด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย คำชี้แจง 1. แบบทดสอบก่อนเรียนฉบับนี้ใช้ทดสอบความสามารถอ่านจับใจความสำคัญเป็น แบบทดสอบปรนัย แบบเลือกตอบ 4 ตัวเลือก จำนวน 10 ข้อ 2. ให้นักเรียนอ่านคำถามและคำตอบให้ละเอียดแล้วเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงคำตอบ เดียวโดยทำเครื่องหมาย ลงในกระดาษคำตอบ 3. ให้นักเรียนทำแบบทดสอบให้ครบทุกข้อโดยใช้เวลาทำแบบทดสอบ 20 นาที 1. สาเหตุที่ทำให้พระมหาอุปราชาตัดสินใจออกรบคืออะไร ก. ด้วยมวลมาตยากร ว่านครรามินทร์ ผลัดแผ่นดินเปลี่ยนราช ข. ข้อยผู้ข้าบาทบงสุ์ โหรคงควรทำนายทายพระเคราะห์ถึงฆาต ค. ธ ตรัสเยาะเยี่ยงขลาด องค์อุปราชยินสาร แสนอัประมาณมาตย์มวล ง. กลัวพระอาชญายอบ นอบประณตบทมูล ทูลลาไท้ลีลาศ 2. ข้อใดกล่าวถึง “สงครามยุทธหัตถี” ได้ถูกต้องที่สุด ก. การจัดกองทัพเคลื่อนพลตามเกล็ดนาค ข. การจัดทัพแบบตรีเสนาเก้ากอง ค. การรบที่ใช้กำลังตั้งแต่หนึ่งแสนคนขึ้นไป ง. การต่อสู้กันด้วยอาวุธบนหลังช้าง 3. ข้อใดไม่ใช่เส้นทางเดินทัพของพระนเรศวร ก. ปากโมก ข. หนองสาหร่าย ค. พนมทวน ง. โคกเผาข้าว

7 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย 4. ข้อใดกล่าวถึงบทประพันธ์บทนี้ได้ถูกต้อง ก. สมเด็จพระนเรศวรตรัสเชิญให้พระมหาอุปราชาตัดสินพระทัยกระทำยุทธหัตถี ข. พระมหาอุปราชาตรัสเชิญให้พระนเรศวรตัดสินพระทัยกระทำยุทธหัตถี ค. พระเจ้านันทบุเรงให้ขวัญกำลังใจพระมหาอุปราชาให้มีชัยชนะในการรบ ง. พระราชดำรัสของสมเด็จพระเอกาทศรถเชิญให้มางจาชโรลงสนามรบ 5. “ว่องต่อว่องชิงชัย ไวต่อไวชิงชนะ ม้าไทยพะม้ามอญ ต่างเข้ารอนเข้าโรม” คำประพันธ์นี้ มีความโดดเด่นอย่างไร ก. มีการเล่นเสียงวรรณยุกต์ ข. มีการเล่นสัมผัสเสียงพยัญชนะ ค. มีการใช้โวหารแบบอุปมา ง. มีการใช้โวหารแบบอุปลักษณ์ 6. “ธ ก็ไสสองสารทรง ตรงเข้าถีบเข้าแทง ด้วยแรงมันแรงกาย หงายงาเสยสารเศิก” คำประพันธ์นี้ใช้ ถ้อยคำที่แสดงความรู้สึกอย่างไร ก. ประมาทหวาดหวั่น ข. เกรี้ยวกราดและโกรธเคือง ค. หวาดกลัวและวิตกกังวล ง. ฮึกเหิมและต่อสู้กันอย่างห้าวหาญ 7. บทประพันธ์ในข้อใดสื่อให้เกิดจินตภาพมากที่สุด ก. ครั้นพระยาทยินสาร ธก็บรรหารตระบัด ตรัสปรึกษาหาเลศ ข. สองฝ่ายยันยืนยุทธ์ อุดอึงโห่เอาฤกษ์ เอิกอึงเห่เอาชัย ค. คนต่อคนต่อรบ ของ้าวทบทะกัน ต่างฟันต่างป้องปัด ง. เขารับสารขึ้นม้า ควบบช้าบหึง ถึงที่ทวยพลทัพ เชิญราชร่วมคชยุทธ์ เผยอเกียรติไว้แฮ สืบกว่าสองเราไสร้ สุดสิ้นฤามี

8 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย 8. บทประพันธ์นี้แสดงถึงลักษณะเด่นของพระนเรศวรอย่างไร ก. มีไหวพริบ แก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าได้ดี ข. ห้าวหาญ มีความเด็ดขาด ค. สุภาพอ่อนโยน ช่างเจรจา ง. ปราดเปรียว ว่องไว 9. บทประพันธ์ในข้อใดใช้ภาพพจน์แบบอุปมา ก. อย่าขุ่นอย่าลำเค็ญ ใจเจ็บ พระเอย พระจักลุลาภได้ เผด็จเสี้ยนศึกสยาม ข. ไพรินทรนาศเพี้ยง พลมาร พระดั่งองค์อวตาร แต่กี้ ค. ดังตรลบโลกแล้ ฤาบ่ร้างรู้แพ้ ชนะผู้ใดดาล ฉงนนา ง. ขัตติยายุทธ์บรรหาร คชคู่ กันแฮ คงแต่เผือพี่น้อง ตราบฟ้าดินกษัย 10. บทประพันธ์ในข้อใดสะท้อนคุณค่าด้านความเชื่อ ก. สงครามกษัติรย์ทรง ภพแผ่น สองฤา สองราชรอนฤทธิ์ร้า เรื่องรู้สรรเสริญ ข. ไพรินทรนาศเพี้ยง พลมาร พระดั่งองค์อวตาร แต่กี้ ค. กองทัพตามกันเต้า เสียงสนั่นลั่นเท้า พ่างพื้นไพรพัง เพิกฤา ง. กระหม่ากระเหม่นทรวง สั่นซีด พักตร์นา หนักหฤทัยท่านร้อง เรียกให้โหรทาย พระพี่พระผู้ผ่าน ภพอุต ดมเอย ไป่ชอบเชษฐ์ยืนหยุด ร่มไม้ เชิญราชร่วมคชยุทธ์ เผยอเกียรติ ไว้แฮ สืบกว่าสองเราไสร้ สุดสิ้นฤามี

9 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย ใบความรู้ที่ 1 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย ความเป็นมาของเรื่องลิลิตตะเลงพ่าย ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีที่พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรกเกล้าฯ ให้สมเด็จ พระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรสทรงพระนิพนธ์ขึ้นเพื่อจารึกลงบนแผ่นหินอ่อนและนำไป ประดับไว้ที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามอีกทั้งยังแต่งขึ้นเพื่อจุดมุ่งหมายเฉลิมพระเกียรติสมเด็จ พระนเรศวรมหาราชที่ชนะการศึกยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชา เมื่อปี พ.ศ. 2135 ดังความว่า “เฉลิม พระเกียรติผ่านเผ้า เจ้าจักรพรรดิแผ่นสยาม สมญานามนฤเบศ นเรศวรนรินทร์...” จุดประสงค์ ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีแนวประวัติศาสตร์และเป็นวรรณคดีเฉลิมพระเกียรติที่มุ่งสดุดี วีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ประวัติผู้แต่ง สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส เป็นโอรสองค์ที่ 28 ในรัชกาลที่1 กับเจ้าจอมมารดาจุ้ย ประสูติเมื่อวันเสาร์ เดือนอ้าย ขึ้น 5 ค่ำ ปีจอ จุลศักราช 1152 ตรงกับวันที่ 11 ธันวาคม 2333 มีพระนามเดิมว่า “พระองค์เจ้าวาสุกรี” เมื่อปี พ.ศ. 2345 สมัยรัชกาลที่ 1 พระองค์ทรง ผนวชเป็นสามเณรและศึกษาอยู่ในวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม สมัย รัชกาลที่ 2 ได้ทรงผนวชเป็นภิกษุ เป็นพระราชาคณะและอธิบดีสงฆ์ ได้ สมญานาม “สุวัณณรังษี” และ “กรมหมื่นนุชิตชิโนรส ศรีสุคตขัตยวงศ์” ตลอดรัชกาลที่ 3 สมัยรัชกาลที่ 4 ได้เลื่อนให้ดำรงตำแหน่ง “สกลมหาสังฆปรินายก” และเลื่อน พระอิสริยยศสูงสุดเป็น “สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส”พระองค์ทรงเชี่ยวชาญ ทั้งคดีโลกและคดีธรรม อีกทั้งยังเชี่ยวชาญด้านอักษรศาสตร์ มีผลงานพระนิพนธ์ต่างๆมากมาย เช่น กฤษณาสอนน้องคำฉัน ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก 11 กัณฑ์ เป็นต้น พระองค์ทรงเป็นพระอาจารย์ เจ้านายหลายพระองค์ เช่น รัชกาลที่ 3 และ รัชกาลที่ 4 พระองค์สิ้นพระชนม์เมื่อ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2396 รวม 64 พรรษา

10 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย ลักษณะคำประพันธ์ ลิลิตตะเลงพ่าย แต่งด้วยคำประพันธ์ประเภทลิลิตสุภาพ โดยแต่งสลับกันระหว่างร่ายสุภาพ และโคลงสุภาพ แบ่งเป็นโคลงสองสุภาพ โคลงสามสุภาพ โคลงสี่สุภาพ และร่ายสุภาพ ระยะเวลาใน การนิพนธ์เริ่มตั้งแต่งปี พ.ศ.2359-2375 รวม 16 ปีมีลักษณะคำประพันธ์ ดังนี้ 1. โคลงสองสุภาพ โคลงสองสุภาพมีสามวรรค วรรคหนึ่งและวรรคสองมีวรรคละ 5 คำ วรรคที่สามมี 4 คำ และ คำสร้อย 2 คำ บังคับเอกโท ดังแผนภูมิ 2. โคลงสามสุภาพ โคลงสามสุภาพ วรรคที่หนึ่ง วรรคที่สอง และวรรคที่สาม มีวรรคละ 5 คำ วรรคที่สี่มี 4 คำ คำสร้อย 2 คำ บังคับเอก โท และสัมผัสดังแผนภูมิ 3. โคลงสี่สุภาพ โคลงสี่สุภาพหนึ่งบทจะมี 4 บรรทัด บรรทัดหนึ่งเรียกว่า "บาท" เพราะฉะนั้นโคลงสี่สุภาพ หนึ่งบท จะมี 4 บาท ในบาทหนึ่งจะมี 2 วรรค วรรคหน้าจะมี 5 คำ วรรคหลังของบาทที่ 1 บาทที่ 2 และบาทที่ 3 จะมี 2 คำ ส่วนวรรคหลังของบาทที่ 4 จะมี 4 คำ (รวมคำสร้อย) มีบังคับเอก 7 แห่ง โท 4 แห่ง ในบาทที่ 1 วรรคที่ 1 คำที่ 4 และ 5 สามารถสลับตำแหน่งคำเอก คำโท ได้ ดังแผนภูมิ

11 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย 4. ร่ายสุภาพ ร่ายสุภาพ วรรคหนึ่งมี 5 คำ หนึ่งบทจะมีกี่วรรคก็ได้ คำสุดท้ายของวรรคหน้าต้องสัมผัส กับคำที่ 1,2 หรือ 3 ของวรรคต่อไป และจบลงด้วยโคลงสองสุภาพ ดังแผนภูมิ เนื้อเรื่องย่อ ลิลิตตะเลงพ่ายมี 12 ตอน โดยเริ่มต้นเรื่องด้วยร่ายสุภาพและโคลงสี่สุภาพยอพระเกียรติ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ซึ่งกล่าวถึงการสิ้นพระชนม์ของสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช สมเด็จ พระนเรศวรทรงขึ้นครองราชย์โดยมีสมเด็จพระเอกาทศรถเป็นพระมหาอุปราช เมื่อพระเจ้าหงสาวดี ทราบข่าวไทยผลัดเปลี่ยนแผ่นดินใหม่ก็ปรารถนาว่าจะมาตีไทยเพื่อหยั่งเชิง จึงมีพระราชบัญชาให้ พระมหาอุปราชายกทัพมาตีไทย เมื่อลานางสนมแล้วก็ยกทัพเข้ามาทางเมืองกาญจนบุรี ฝ่ายสมเด็จพระนเรศวรปรารถนาจะไปตีเมืองเขมร ครั้นรู้ข่าวก็ทรงเตรียมการสู้ศึกพม่า ทรงตรวจและตระเตรียมกองทัพ พระมหาอุปราชาทรงปรึกษาการศึกแล้วยกทัพมาปะทะทัพหน้า ของไทย ส่วนสมเด็จพระนเรศวรก็ทรงปรึกษาเพื่อหาทางเอาชนะข้าศึก เมื่อทัพหลวงเคลื่อนพล ช้าง ทรงของสมเด็จพระนเรศวรและช้างของสมเด็จพระเอกาทศรถกำลังตกมัน ก็เตลิดเข้าไปในวงล้อมของ ข้าศึก ณ ตำบลตระพังตรุ สมเด็จพระนเรศวรทรงกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชา สมเด็จพระ เอกาทศรถทรงทำยุทธหัตถีกับมางจาชโร และได้รับชัยชนะทั้งสองพระองค์ เมื่อพระมหาอุปราชา ถูกฟันขาดคอช้าง กองทัพหงสาวดีก็แตกพ่ายกลับไป สมเด็จพระนเรศวรทรงปูนบำเหน็จทหารและปรึกษาโทษนายทัพนายกองที่ตามช้างทรงเข้าไป ในกองทัพพม่าไม่ทัน สมเด็จพระวันรัตทูลขอพระราชทานอภัยโทษแทนแม่ทัพนายกองทั้งหมด สมเด็จ พระนเรศวรก็โปรดพระราชทานอภัยโทษให้ โดยให้ยกทัพไปตีทวายและตะนาวศรีเป็นการแก้ตัว จากนั้นได้ทรงจัดการทำนุบำรุงหัวเมืองทางเหนือ เจ้าเมืองเชียงใหม่มาสวามิภักดิ์ขอเป็นเมืองขึ้น สมเด็จพระนเรศวรทรงรับทูตเชียงใหม่ จบลงด้วยการยอพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวร ตอนท้ายกล่าวถึงธรรมะสำหรับพระเจ้า แผ่นดิน และบอกจุดมุ่งหมายในการแต่งบอกชื่อผู้แต่ง สมัยที่แต่งและคำอธิษฐานของผู้ทรงนิพนธ์ คือ ขอให้บรรลุโลกุตรธรรม แต่ถ้ายังเวียนว่ายตายเกิดอยู่ก็ขอให้ได้เป็นกวีทุกชาติไป

12 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย การวิเคราะห์วรรณคดี 1. คุณค่าด้านเนื้อหา 1.1รูปแบบ ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีแนวประวัติศาสตร์ที่มุ่งสดุดีวีรกรรมของสมเด็จ พระนเรศวรมหาราช การที่ผู้ประพันธ์ใช้คำประพันธ์ประเภทลิลิตจึงเหมาะสมอย่างยิ่งเพราะลิลิต มักนิยมใช้พรรณนาเรื่องราวที่สูงส่ง สมพระเกียรติ 1.2 องค์ประกอบของเรื่อง 1.2.1 สาระสำคัญ ลิลิตตะเลงพ่าย ป็นวรรณคดียอพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวร มหาราช ที่ทรงมีพระปรีชาสามารถด้านการทำยุทธหัตถี มีชัยเหนือพระมหาอุปราชา อีกทั้งยังมี พระปรีชาสามารถด้านการปกครองและพระราชจริยวัตรอันกอปรด้วยธรรมของพระราชา 1.2.2 โครงเรื่อง ขอบเขตของเนื้อหาที่มุ่งนำเสนอมีเพียงแค่การทำยุทธหัตถีและ มุ่งเน้นไปในแนวทางประวัติศาสตร์เรื่อง “ตะเลงพ่าย” คือ การดำเนินความตามเค้าเรื่องพงศาวดาร ได้แก่ การทำสงคราม การต่อสู้แบบยุทธหัตถี การจัดทัพ และรายละเอียดต่าง ๆ ซึ่งเป็นไปตามตำรา พิชัยสงครามและโบราณราชประเพณีทุกอย่าง นอกจากนี้ยังมีบทประพันธ์ที่เป็นลักษณะนิราศ 1.2.3 ตัวละคร สมเด็จพระนเรศวร 1) มีความเป็นนักปกครองที่ดีทรงเลือกใช้คนโดยพิจารณาจากคุณวุฒิ รวมถึงทรงปรับปรุงตำราพิชัยสงครามจากของเดิมให้เหมาะสม และรัดกุมมากยิ่งขึ้น นอกจากนี้จาก บทประพันธ์บางตอนยังแสดงให้เห็นว่าทรงเป็นนักปกครองที่พร้อมรับฟังความเห็นของขุนนางและ ข้าราชบริพาร 2) มีความเป็นนักรบ สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงเป็นนักรบที่แท้จริง เพราะทรงรอบรู้เรื่องกระบวนศึก การจัดทัพ การเคลื่อนทัพ การตั้งค่ายตามตำราพิชัยสงครามที่สำคัญ คือ พระองค์มีความกล้าหาญ เด็ดเดี่ยว ไม่หวั่นเกรงต่อข้าศึก แม้จะอยู่ในลักษณะเสียเปรียบก็ไม่เกรง กลัว แต่กลับใช้บุคลิกภาพอันกล้าหาญของพระองค์เผชิญกับข้าศึกด้วยพระทัยที่มั่นคงเข้มแข็ง ดังตอน ที่พระองค์ตกอยู่ในวงล้อมของกองทัพพม่ามอญ 3) มีพระปรีชาญาณ คือ ความฉลาด รอบรู้ มีไหวพริบ สมเด็จพระนเรศวร ทรงมีพระปรีชาญาณในหลายๆ ด้าน โดยเฉพาะอย่างยิ่งด้านการทำศึกสงครามพระองค์ทรงสุขุม รอบคอบ ทำการศึกโดยไม่วู่วามขาดสติ ทรงพิจารณาอุบายกลศึกด้วยความรู้และประสบการณ์ อย่างแท้จริง ตอนที่แสดงให้เห็นความมีพระปรีชาญาณของพระองค์ เช่น ตอนที่พระองค์ทรงตกอยู่ใน วงล้อมของข้าศึก พระองค์ทรงเห็นนายทัพฝั่งตรงข้ามที่ขี่ช้างมีฉัตรกั้นถึงสิบหกเชือก ยากที่จะแยกแยะ ได้ว่าใครเป็นใคร แต่ด้วยพระปรีชาญาณและช่างสังเกตก็เห็นนายทัพคนหนึ่งขี่ช้างมีฉัตรกั้นอยู่ใต้ร่มไม้ ข่อย มีพลทหารสี่เหล่าเรียงรายอยู่จำนวนมากจึงคาดว่านายทัพคนนั้นคือ พระมหาอุปราชา แน่นอน จึงตรงเข้าไปทรงท้าพระมหาอุปราชากระทำยุทธหัตถีด้วยวาจาสุภาพอ่อนโยน และให้เกียรติ ซึ่งแสดงถึงพระปรีชาญาณและไหวพริบของพระองค์อย่างดียิ่ง

13 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย พระมหาอุปราชา 1) เป็นลูกกตัญญูพระมหาอุปราชาทรงเกรงสมเด็จพระนเรศวรในเรื่องฝีมือ และความอาจหาญ แต่จำเป็นต้องยกทัพมาตีกรุงศรีอยุธยา เพราะขัดพระบรมราชโองการไม่ได้ ในระหว่างเดินทัพมาได้เกิดลางร้ายต่าง ๆ พระมหาอุปราชาเกิดความโศกเศร้าเสียพระทัยเพราะไม่มั่น พระทัยว่าจะได้รับชัยชนะ ทำให้ทรงห่วงใยพระราชบิดายิ่งนัก ข้อความที่แสดงให้เห็นความกตัญญูของ พระมหาอุปราชา คือ ตอนที่คร่ำครวญถึงพระราชบิดาว่าจะว้าเหว่และขาดคู่คิดในการทำสงคราม และ พระองค์เองก็ไม่สามารถทดแทนบุญคุณของพระบิดาได้ 2) มีพระทัยอ่อนไหว พระมหาอุปราชาทรงพระทมทุกข์มาก ไม่ต้องการ ออกรบ เพราะเสียขวัญกำลังใจจากการที่โหรทำนายว่าจะถึงฆาต สูญเสียความภูมิใจในฐานะพระโอรส แห่งกษัตริย์หงสาวดี เพราะถูกเยาะเย้ยให้อับอายในที่ประชุมขุนนาง พระองค์ทรงมีแต่ความเศร้าโศก เสียพระทัยที่ต้องจากบ้านเมือง จากความสุขสบายที่เคยได้รับ เมื่อใช้ชีวิตอยู่ในวังพรั่งพร้อมด้วย พระสนม เพราะเป็นคนที่อ่อนไหวในอารมณ์ ทำให้ระทมทุกข์ ขณะเดินทางก็คิดถึงนางอันเป็นที่รัก ด้วยความอาลัยอาวรณ์เมื่อพบเห็นสิ่งใดก็อดไม่ได้ที่จะนำมาเปรียบเทียบกับความรัก ความคิดถึง ที่พระองค์มีให้แก่พระสนม 3) มีขัตติยมานะ คือ การถือตัวว่าเป็นกษัตริย์ ถึงแม้พระมหาอุปราชาจะมี ความประหวั่นพรั่นพรึงว่าจะต้องสูญเสียชีวิตในการทำศึกสงคราม และมีความโศกเศร้าสักเพียงใด แต่ ด้วยขัตติยมานะ พระองค์ก็เดินทัพไปด้วยความหยิ่งทะนงในพระองค์เอง ขัตติยมานะของพระองค์ทำ ให้เมื่อพระองค์ทราบแน่ชัดว่าผู้ใดเป็นจอมทัพฝ่ายไทย ก็วางแผนทำศึกทันทีทั้งๆที่ยังมีความหวาดหวั่น ในพระทัยอยู่ 1.2.4 ฉากและบรรยากาศ ฉากที่ปรากฏในเรื่องตอนที่เรียน คือ เหตุการณ์ภายใน เมืองมอญและบรรยากาศระหว่างการเดินทัพของพระมหาอุปราชาจากเมืองมอญสู่กาญจนบุรี ผู้แต่งได้ บรรยายฉากและบรรยากาศได้สมจริงสอดคล้องกับเนื้อเรื่อง 1.2.5กลวิธีการแต่งสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรส ผู้ประพันธ์ ทรงดำเนินเรื่องตามธรรมเนียมนิยมในการแต่ง กล่าวคือ เริ่มด้วยบทสดุดี มีเนื้อเรื่องและตอนท้าย กล่าวสดุดีสมเด็จพระนเรศวรมหาราชและจบด้วยการกล่าวถึงจุดมุ่งหมายของกวี บอกชื่อความเป็นมา และคำอธิษฐานของพระองค์ท่าน การนำเสนอเรื่อง พระองค์ไม่ได้สอดแทรกคพวิพากษ์วิจารณ์ใดๆ ลงไป คือ ไม่นำตัวตนของกวีไปแทรกในเรื่อง

14 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย การสร้างและให้บทบาทบุคคลในเรื่อง กวีมุ่งแสดงให้เห็นพระบรมเดชานุภาพของ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช จึงมีการแทรกเรื่องอิทธิปาฏิหาริย์ พระปรีชาสามารถในการใช้คำพูด โดยใช้หลักจิตวิทยาในการท้าพระมหาอุปราชาออกรบและความกล้าหาญ ดังนั้น บทบาทของสมเด็จ พระนเรศวรมหาราช จึงเป็นประดุจสมมติเทพและเป็นบุคคลตามอุดมคติ ในการทำสงครามก็ตรัส ปรึกษาแม่ทัพนายกองและพระองค์ก็เป็นผู้ยึดมั่นในพระพุทธศาสนา เมื่อทรงลงโทษประหารชีวิตทหาร ที่ติดตามพระองค์ไม่ทัน ก็ให้รอพ้นวันพระเสียก่อน เป็นต้น และเมื่อได้ฟังคำขอพระราชทานอภัยโทษ จากสมเด็จพระวันรัตก็พระราชทานอภัยโทษให้ทำให้พระเกียรติคุณของพระองค์ปรากฏเด่นชัดยิ่งขึ้น 2. คุณค่าด้านวรรณศิลป์ 2.1 การสรรคำ ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีมรดกล้ำค่าที่คนไทยควรศึกษาเพื่อให้เกิด ความภาคภูมิใจในวีรกรรมของนักรบไทยและภูมิใจในภาษาไทยที่กวีใช้ถ่ายทอดเรื่องราวได้อย่างมี คุณค่าทางด้านวรรณศิลป์ ด้วยการเลือกใช้ถ้อยคำได้อย่างไพเราะ ดังนี้ 2.1.1 การใช้คำที่เหมาะแก่เนื้อเรื่องและฐานะของบุคคล กวีเลือกใช้คำที่แสดง ฐานะของบุคคล ดังนี้ เบื้องนั้นนฤนาถผู้ สยามินทร์ เบี่ยงพระมาลาผิน ห่อนพ้อง ศัสตราวุธอรินทร์ ฤาถูก องค์เอย เพราะพระหัตถ์หากป้อง ปัดด้วยขอทรง จากโคลงบทนี้ กวีเลือกใช้คำที่มีศักดิ์คำสูง แสดงให้เห็นภาพเด่นชัดและไพเราะ เช่น นฤนาถ หมายถึง กษัตริย์ สยามินทร์ หมายถึง กษัตริย์สยาม (กษัตริย์อยุธยา) พระมาลา หมายถึง หมวก ศัตราวุธอรินทร์ หมายถึง อาวุธของข้าศึก องค์ หมายถึง สมเด็จพระนเรศวรมหาราช พระหัตถ์ หมายถึง มือ ขอทรง หมายถึง ขอสับสำหรับบังคับช้าง อยู่ใต้คอของช้าง 2.1.2 การใช้คำโดยคำนึงถึงเสียง ความไพเราะของถ้อยคำหรือความงามของ ถ้อยคำนั้น พิจารณาที่การใช้สัมผัส การเล่นคำ เล่นความ การเลียนเสียงธรรมชาติ เป็นต้นลิลิตตะเลง พ่ายมีการใช้คำที่มีเสียงเสนาะ ดังนี้

15 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย 1) มีการใช้สัมผัสสระและสัมผัสพยัญชนะในคำประพันธ์ทุกบท ทำให้เกิด ความไพเราะ เช่น “.....ถับถึงโคกเผาเข้า พอยามเช้ายังสาย หมายประมาณโมงครบ ประทบทัพรามัญ ประทันทัพพม่า ขับทวยกล้าเข้าแทง ขับทวยแขงเข้าฟัน สองฝ่ายยันยืนยุทธ์ อุดอึง โห่เอาฤกษ์ เอิกอึงเห่เอาชัย สาดปืนไฟยะแย้ง แผลงปืนพิษยะยุ่ง พุ่งหอกใหญ่คะคว้าง ขว้างหอกซัดคะไขว่ ไล่คะคลุกบุกบัน เงื้อดาบฟันฉะฉาด งาง้าวฟาดฉะฉับ.....” สัมผัสสระ เข้า – เช้า สาย - หมาย ครบ – ทบ รามัญ – ทัน พม่า – กล้า แทง – แข็ง ฟัน – ยัน ยุทธ์– อุด ฤกษ์– เอิก ชัย – ไฟ แย้ง – แผลง ยุ่ง – พุ่ง คว้าง – ขว้าง ไขว่ – ไล่ บัน – ฟัน ฉาด – ฟาด สัมผัสพยัญชนะ ถับ – ถึง โคก – เข้า ยาม – ยัง หมาย – ประมาณ –โมง ประทบ – ทับ ประทัน – ทัพ ขับ – เข้า ขับ – แขง – เข้า ทวย – แทง ยัน – ยืน – ยุทธ์ อุด – อึง – เอา เอิก – อึง – เอา ยะ – แย้ง ยะ – ยุ่ง คะ – คว้าง บุก– บัน ฉะ – ฉาด ง่า – ง้าว ฉะ – ฉับ 2) มีการใช้สัมผัสพยัญชนะเดียวกันเกือบทั้งวรรค เช่น กรตระกองกอดแก้ว เรียมจักร้างรสแคล้ว คลาดเคล้าคลาสมร จำใจจรจำจากสร้อย อยู่แม่อย่าละห้อย ห่อนช้าคืนสม แม่แล วรรคที่ 1 ได้แก่ กร – กอง – กอด – แก้ว วรรคที่ 2 ได้แก่ เรียม – ร้าง – รส วรรคที่ 3 ได้แก่ คลาด – เคล้า – คลา วรรคที่ 4 ได้แก่ อยู่ – อยาก

16 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย 3) มีสัมผัสสระในแต่ละวรรคของโคลงแต่ละบาทคล้ายกลบท เช่น ชาวสยามคร้ามเศิกสิ้น ทั้งผอง นายและไพร่ไป่ปอง รบร้า อพยพหลบหลีกมอง เอาเหตุ ซุกซ่อนห่อนให้ข้า ศึกได้ไปเป็น บาทที่ 1 ได้แก่ สยาม – คร้าม บาทที่ 2 ได้แก่ ไพร่– ไป่ บาทที่ 3 ได้แก่ อพยพ – หลบ บาทที่ 4 ได้แก่ ซ่อน – ห่อน ได้– ไป 4) การเล่นคำ เพื่อให้มีความลึกซึ้งและเกิดอารมณ์กระทบใจผู้อ่านโดยเน้น นัยของคำว่า สายหยุด ว่า ดอกสายหยุดจะหยุดส่งกลิ่นหอมเมื่อล่วงเข้าเวลาสาย แต่ยามสายนั้นก็มิ อาจหยุดความรัก ความเสน่หา ที่มีต่อนางอันเป็นที่รักได้ เช่น สายหยุดหยุดกลิ่นฟุ้ง ยามสาย สายบ่หยุดเสน่ห์หาย ห่างเศร้า กี่คืนกี่วันวาย วางเทวษ ราแม่ ถวิลทุกขวบค่ำเช้า หยุดได้ฉันใด 5) การเล่นเสียงวรรณยุกต์ เช่น สลัดไดใดสลัดน้อง แหนงนอน ไพรฤา เพราะเพื่อมาราญรอน เศิกไสร้ สละสละสมร เสมอชื่อ ไม้นา นึกระกำนามไม้ แม่นแม้นทรวงเรียม

17 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย 6) การเลียนเสียงธรรมชาติ เช่น “....เจ้าพระยาไชยานุภาพ เจ้าพระยาปราบไตรจักร ตรับตระหนักสำเนียง เสียงฆ้อง กลองปืนศึก อึกเอิกก้องกาหล เร่งคำรนเรียกมัน ชันหู ชูหางเล่น แปร้นแปร๋แลคะไขว่.” 7) การใช้คำอัพภาส คือ การซ้ำอักษรลงหน้าคำศัพท์ เป็นการใช้ศิลปะทาง ภาษาทำให้เกิดความไพเราะ เช่น “...สาดปืนไฟยะแย้ง แผลงปืนพิษยะยุ่ง พุ่งหอกใหญ่คะคว้าง ขว้างหอกซัดคะไขว่ ไล่คะคลุกบุกบัน เงื้อดาบฟันฉะฉาด ง่าง้าวฝาดฉะฉับ...” 2.2 การใช้โวหาร กวีเลือกใช้ถ้อยคำในการบรรยาย พรรณนาและเปรียบเทียบได้อย่าง เหมาะสมกับเนื้อเรื่อง ทำให้ผู้อ่านมองเห็นภาพชัดเจน ดังนี้ 2.2.1 การใช้คำให้เกิดจินตภาพ เช่น การเลือกใช้คำที่แสดงให้เห็นภาพการต่อสู้ อย่างห้าวหาญของพลทหารทั้งสองฝ่ายที่ผลัดกันรุกรับขับเคี่ยวกันด้วยอาวุธหลากหลายทั้งขอ ง้าว ทวน หอก ธนู จนต่างฝ่ายล้มตายไปเป็นจำนวนมาก ดังตัวอย่าง “...คนต่อคนต่อรบ ของ้าวทบทะกัน ต่างฟันต่างป้องปัด วางสนัดหลังสาร ขานเสียง คึกกึกก้องว่องต่อว่องชิงชัย ไวต่อไวชิงชนะ ม้าไทยพะม้ามอญ ต่างเข้ารอนเข้าโรม ทวนแทงโถม ทวนทบ หอกเข้ารบรอหอก หลอกล่อไล่ไขว่แคว้ง แย้งธนูเหนี่ยวแรง ห้าวต่อห้าวหักหาญ ชาญต่อชาญหักเชี่ยว เรี่ยวต่อเรี่ยวหักแรง แขงต่อแขงหักฤทธิ์ ต่างประชิดฟอนฟัน ต่างประชันฟอนฟาด ล้วนสามารถมือทัด ล้วนสามรรถมืทาน ผลาญกันลงเต็มหล้า ผร้ากันลงเต็มแหล่ง แบ่งกันตายลงครัน ปันกันตายลงมาก ตากเต็มท่งเต็มเถื่อน ตากเต็มเผื่อนเต็มพง... นอกจากนี้ผู้แต่งใช้คำพรรณนา การสู้รบ ทำให้ผู้อ่านเห็นภาพช้างทรงของทั้งสองพระองค์ต่าง สะบัดเหวี่ยงกันไปมา ผลัดเปลี่ยนกันได้ทีแต่ก็ไม่มีผู้ใดยอมแพ้ ช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรได้ล่าง พระมหาอุปราชาก็เพลี่ยงพล้ำ สมเด็จพระนเรศวรฟันพระมหาอุปราชาด้วยพระแสงของ้าวขาดสะพาย แล่งสิ้นพระชนม์ทันที พระวรกายของพระมหาอุปราชาค่อยๆแอนลงซบกับคอช้างและสิ้นพระชนม์บน คอช้างนั่นเอง ตอนนี้นอกจากจะเห็นภาพการรบอย่างสง่างามแคล่วคล่องว่องไวสมเป็นกษัตริย์ของ ทั้งสองพระองค์ช่วงสุดท้ายยังเห็นภาพการสิ้นพระชนม์ของพระมหาอุปราชาที่ค่อย ๆ เอนพระองค์ ลงซบกับคอช้าง เป็นภาพที่หดหู่และสะเทือนใจ ดังตัวอย่าง

18 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย พลอยพล้ำเพลียกถ้าท่าน ในรณ บัดราชฟาดแสงพล พ่ายฟ้อน พระเดชพระแสดงดล เผด็จคู่ เข็ญแฮ ถนัดพระอังสาข้อน ขาดด้าวโดยขวา 2.2.2 การใช้โวหารโดยการเปรียบเทียบ ว่าสมเด็จพระนเรศวรมีฤทธิ์เหมือน พระรามยามต่อสู้กับทศกัณฐ์ข้าศึกศัตรูที่พ่ายแพ้ไปเหมือนพลยักษ์ สมเด็จพระนเรศวรก็เหมือนองค์ พระนารายณ์อวตารลงมา ดังตัวอย่าง บุญเจ้าจอมภพขึ้น แผ่นสยาม แสยงพระยศยินขาม ขาดแกล้ว พระฤทธิ์ดั่งฤทธิ์ราม รอนราพณ์ แลฤา ราญอริราชแผ้ว แผกแพ้ทุกภาย ไพรินทรนาศเพี้ยง พลมาร พระดั่งองค์อวตาร แต่กี้ แสนเศิกห่อนหาญราญ รอฤทธิ์ พระฤา ดาลตระดกเดชลี้ ประลาตหล้าแหล่งสถาน 2.2.3 การใช้ถ้อยคำสร้างอารมณ์และความรู้สึก แม้ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นเรื่อง เกี่ยวกับประวัติศาสตร์และยอพระเกียรติพระมหากษัตริย์ แต่ด้วยความปรีชาในด้านภาษาอย่างลึกซึ้ง ของกวี กวีสามารถใช้ถ้อยคำ ทำให้ผู้อ่านเกิดความสะเทือนอารมณ์ เกิดความรู้สึกเห็นใจ เศร้าใจ ดีใจ ภูมิใจ ได้ตามจุดมุ่งหมายของกวี ดังนี้ 1) การใช้ถ้อยคำให้เกิดความรู้สึกเห็นใจ เช่น ตอนที่พระมหาอุปราชาเคลื่อน กระบวนทัพ ขณะเดินทางมีการชมธรรมชาติ ชมพันธุ์ไม้ต่าง ๆ โดยการนำชื่อต้นไม้และดอกไม้มาเล่น คำให้สอดคล้องกับอารมณ์และความรู้สึกของพระมหาอุปราชาได้อย่างไพเราะ สลัดไดใดสลัดน้อง แหนงนอน ไพรฤา เพราะเพื่อมาราญรอน เศิกไสร้ สละสละสมร เสมอชื่อ ไม้นา นึกระกำนามไม้ แม่นแม้นทรวงเรียม

19 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย 2) การใช้ถ้อยคำเกิดอารมณ์สะเทือนใจ ดังปรากฏตอนที่พระมหาอุปราชา ร่ำลาพระสนม กรตระกองกอดแก้ว เรียมจักร้างรสแคล้ว คลาดเคล้าคลาสมร จำใจจรจากสร้อย อยู่แม่อย่าละห้อย ห่อนช้าคืนสม แม่แล 3) การใช้ถ้อยคำให้เกิดความรู้สึกเจ็บปวด เช่น ตอนพระมหาอุปราชาทูล พระเจ้าหงสาวดีว่าจะมีเคราะห์ไม่ต้องการออกรบ จึงถูกพระเจ้าหงสาวดีกล่าวประชดด้วยถ้อยคำให้ เกิดความรู้สึกเจ็บปวดอับอายว่าให้เอาเครื่องแต่งกายหญิงมาสวมใส่ “...ฟังสารราชเอารส ธก็ผะชดบัญชา เจ้าอยุธยามีบุตร ล้วนยงยุทธ์ เชี่ยวชาญ หาญหักศึกบมิย่อ ต่อสู้ศึกบมิหยอน ไป่พักวอนว่าใช้ ให้ธหวง ธห้าม แม้นเจ้าคร้ามเคราะห์กาจ จงอย่ายาตรยุทธนา เอาพัสตราสตรี สวมอินทรีย์สร่างเคราะห์ ธตรัสเยาะเยี่ยงขลาด องค์อุปราชยินสาร แสนอัประมาณมาตย์มวล นวลพระพักตร์ผ่องเผือด เลือดสลดหมดคล้ำ ช้ำกมลหมองมัว..” 4) การใช้ถ้อยคำแสดงความโศกเศร้า เช่นตอนที่พระมหาอุปราชาต้องจาก พระสนมและเดินทัพ เมื่อเห็นสิ่งใดก็คิดถึงนางอันเป็นที่รัก การคล่ำครวญของพระมหาอุปราชา ทำให้ ผู้อ่านเห็นใจในความรักของพระมหาอุปราชา ดังปรากฏในตอนที่พระมหาอุปราชาเห็นต้นไม้ ดอกไม้ แล้วรำพันถึงพระสนม มาเดียวเปลี่ยวอกอ้า อายสู สถิตอยู่เอ้องค์ดู ละห้อย พิศโพ้นพฤกษ์พบู บานเบิก ใจนา พลางคะนึงนุชน้อย แน่งเนื้อนวลสงวน

20 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย 3. คุณค่าด้านสังคม 1) สะท้อนให้เห็นธรรมชาติมนุษย์ เช่น พระเจ้าหงสาวดีตรัสประชดพระมหาอุปราชาว่า กษัตริย์กรุงศรีอยุธยามีพระโอรสที่กล้าหาญไม่ครั่นคร้ามจ่อการศึกสงคราม แต่พระโอรสของพระองค์ เป็นคนขลาด ทำให้พระมหาอุปราชาทรงอับอายป็นอย่างยิ่งและเกรงพระราชอาญา จึงเกิดขัตติยมานะ ยอมกระทำตามพระราชประสงค์ของพระราชบิดา 2) สะท้อนเกี่ยวกับขนบธรรมเนียมประเพณี ขนบธรรมเนียมในการศึกที่ปรากฏในเรื่อง ได้แก่ เมื่อพระมหาอุปราชาจะออกศึก พระเจ้าหงสาวดีทรงประสาทและให้โอวาทการสร้างขวัญ กำลังใจแก่ทหาร ความรู้เกี่ยวกับตำราพิชัยสงคราม การจัดทัพ การตั้งทัพ ประเพณี และพิธีกรรม เกี่ยวกับสงคราม เช่น พิธีโขลนทวารตัดไม้ข่มนาม เพื่อการสร้างขวัญกำลังใจแก่ทหาร 3) สะท้อนให้เห็นความเชื่อของสังคมไทย ความเชื่อที่ปรากฏในเรื่อง ได้แก่ ความเชื่อ ของบรรพบุรุษ ความเชื่อเรื่องความฝันบอกเหตุ เชื่อคำทำนายทายทักของโหร เช่น ตอนที่สมเด็จ พระนเรศวรทรงพระสุบินนิมิต จึงตรัสให้หาพระโหราจารย์เพื่อทำนายนิมิต 4) สะท้อนข้อคิดเพื่อนำไปใช้ในการดำเนินชีวิต ลิลิตตะเลงพ่ายได้แสดงคุณธรรมด้านต่างๆ ที่มีคุณค่าต่อการดำเนินชีวิต เช่น ความรับผิดชอบต่อหน้าที่ ความเมตตา ความนอบน้อม การให้อภัย เป็นต้น โดยสอดแทรกอยู่ในบทประพันธ์ ผู้อ่านจะสามารถซึมซับคุณธรรมเหล่านี้ผ่านความงามของ ภาษา สามารถจรรโลงใจผู้อ่านได้ วรรณคดีเรื่องลิลิตตะเลงพ่าย นับเป็นวรรณคดีชั้นสูง ที่ผู้อ่านจะต้องมีความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับ คำศัพท์ยากบางคำมาบ้างแล้ว นอกจากจะมีความไพเราะในด้านวรรณศิลป์อย่างยอดเยี่ยมแล้ว ผู้อ่าน ยังจะได้รับความรู้ด้านสังคมวัฒนธรรมอีกมาก แต่ผู้อ่านต้องอ่านอย่างตั้งใจ มีการวิเคราะห์และหา ความหมายศัพท์ยาก จึงจะสามารถตีความได้อย่างชัดเจนและทำให้เกิดความซาบซึ้งในรสวรรณคดี มากยิ่งขึ้น (ภาสกร เกิดอ่อน และคณะ, 2551, หน้า 74-136)

21 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย กิจกรรมที่ 1 G : Gathering การรวบรวมข้อมูล คำชี้แจง นักเรียนศึกษาวรรณคดี เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย แล้วรวบรวมข้อมูลเพื่อเขียนแผนผังความคิด ตามความเข้าใจของนักเรียน wooden-sign-post-ic on-symbol-label-vector-8420196.webp …………………………………………………………… …………………………………………………………… …………………………………………………………… ……………………………………………………….…… …..………………………………………………………… ……………………………………………………….…… …………………………………………………………… …………………………………………………………… …………………………………………………………… ……………………………………………………….…… …..………………………………………………………… ……………………………………………………….…… ………………………………………… ………………………………………… ………………………………………… ………………………………………… ………………………………………… ………………………….……………… ………………………………………… ……………………………………… ………………………………………… ………………………………………… ………………………………………… ………………………………………… ………………………………………… ………………………….……………… ………………………………………… ……………………………………… ลักษณะคำประพันธ์ โครงเรื่อง สาระสำคัญ กลวิธีการแต่ง ฉากและบรรยากาศ ตัวละคร ………………………………………… ………………………………………… ………………………………………… ………………………………………… ………………………………………… ………………………….……………… ………………………………………… ……………………………………… ………………………………………… ………………………………………… ………………………………………… ………………………………………… ………………………………………… ………………………….……………… ………………………………………… ……………………………………… ลิลิตตะเลงพ่าย

22 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย กิจกรรมที่ 2 P : Processing การจัดระบบข้อมูล ตอนที่ 1 คำชี้แจง เรียงลำดับเหตุการณ์ให้ถูกต้องตามเนื้อเรื่องวรรณคดี เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่ายโดยเติมหมายเลข ลำดับเหตุการณ์ลงในช่องว่างหน้าข้อความ ............. พระมหาอุปราชาร่ำลานางสนมแล้วก็ยกทัพเข้ามาทางด่านเจดีย์สามเมืองกาญจนบุรี เมื่อเคลื่อนรี้พลจากเมืองกาญจนบุรี ถึงพนมทวนในเย็นวันนั้น เกิดลมเวรัมภาพัดฉัตรหัก 3 ............. พอใกล้ฤกษ์ยกทัพ สมเด็จพระนเรศวรทอดพระเนตรพระบรมสารีริกธาตุส่องแสงเรืองงาม ขนาดเท่าผลส้มเกลี้ยงลอยมา หมุนเวียนรอบกองทัพทักษิณาวรรต 3 รอบ 6 ............. ช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรและพระเอกาทศรถเกิดคึกคะนองด้วยกำลังตกมัน จึงวิ่งเข้าไป ในหมู่ข้าศึก สมเด็จพระนเรศวรจึงใช้วาทศิลป์เชิญให้พระมหาอุปราชามาทำยุทธหัตถี 8 ............. สมเด็จพระนเรศวรทรงปูนบำเหน็จทหารและปรึกษาโทษนายทัพนายกองที่ตามช้างทรงเข้าไป ในกองทัพพม่าไม่ทัน แต่สมเด็จพระวันรัตทูลขอพระราชทานอภัยโทษ โดยให้ยกทัพไปตีทวาย และตะนาวศรีเป็นการแก้ตัว 10 ............. ต่อมาได้บังเกิดเมฆก้อนใหญ่ลอยอยู่ทางทิศเหนือแต่แล้วท้องฟ้ากลับดูสว่างด้วยแสงพระอาทิตย์ จากนั้นสมเด็จพระนเรศวรจึงได้เคลื่อนทัพเข้าปะทะกับข้าศึก 7 ............. เมื่อสมเด็จพระมหาธรรมราชาสวรรคต พระเจ้าหงสาวดีนันทบุเรงจึงปรึกษาขุนนางทั้งหลาย ว่ากรุงศรีอยุธยาอยู่ในช่วงเปลี่ยนแปลงกษัตริย์ ควรส่งทัพไปตีเมืองไทย 1 ............. เมื่อช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรงัดช้างคู่ต่อสู้ได้พระองค์ทรงเงื้อพระแสงของ้าวฟันพระอังสา ขาดค่อนไปทางขวาพระอุระของพระมหาอุปราชาจนร่างกายก็เอนฟุบซบอยู่บนหลังช้างและ สิ้นพระชนม์ในที่สุดกองทัพหงสาวดีก็แตกพ่ายกลับไป 9 ............. เมื่อได้มงคลฤกษ์ก็ยกทัพ เสด็จทางชลมารคไปประทับแรมอยู่ที่ตำบลปากโมก พระองค์สุบิน เป็นศุภนิมิต ว่าได้ใช้พระแสงดาบฟันจนจระเข้ตาย 5 ............. พระมหาอุปราชากราบทูลพระราชบิดาว่าโหรทำนายว่ามีเคราะห์อาจถึงตาย พระเจ้าหงสาวดี จึงได้ตรัสประชด ทำให้พระมหาอุปราชาอับอายแต่ก็ไม่อาจขัดคำสั่งได้ 2 ............. ขณะที่สมเด็จพระนเรศวรทรงปรึกษาการศึกเขมร และเตรียมป้องกันกรุงศรีอยุธยาอยู่นั้น ทรงได้ข่าวศึกว่าพม่าจากเมืองกาญจนบุรีจึงทรงเตรียมการสู้ศึกพม่าทันที 4

23 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย ตอนที่ 2 คำชี้แจง ให้นักเรียนทำเครื่องหมาย ✓ หน้าข้อที่กล่าวถึงคุณค่าด้านวรรณศิลป์ของบทประพันธ์ (เลือกได้มากกว่า 1 ข้อ) พร้อมอธิบายเหตุผลประกอบ พลอยพล้ำเพลียกถ้าท่าน ในรณ บัดราชฟาดแสงพล พ่ายฟ้อน พระเดชพระแสดงดล เผด็จคู่ เข็ญแฮ ถนัดพระอังสาข้อน ขาดด้าวโดยขวา การเล่นเสียง การเล่นคำ จินตภาพ อุปลักษณ์ เพราะ .................................................................. .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. พันลึกล่มลั่นฟ้า เฉกอสุนีผ่าหล้า แหล่งเพี้ยงพกพัง แลนา ดังตรลบโลกแล้ ฤาบ่ร้างรู้แพ้ ชนะผู้ใดดาล ฉงนนา การเล่นเสียง การเล่นคำ อุปมา อติพจน์ เพราะ .................................................................. .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. ...สาดปืนไฟยะแย้ง แผลงปืนพิษยะยุ่ง พุ่งหอก ใหญ่คะคว้าง ขว้างหอกซัดคะไขว่ไล่คะคลุกบุกบัน เงื้อดาบฟันฉะฉาด ง่าง้าวฝาดฉะฉับ... การเล่นคำ สัทพจน์ จินตภาพ คำอัพภาส เพราะ .................................................................. .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. สลัดไดใดสลัดน้อง แหนงนอน ไพรฤา เพราะเพื่อมาราญรอน เศิกไสร้ สละสละสมร เสมอชื่อ ไม้นา นึกระกำนามไม้ แม่นแม้นทรวงเรียม การเล่นเสียง การเล่นคำ อุปมา อุปลักษณ์ เพราะ .................................................................. .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. 1 2 3 4

24 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย 3. ถ้าหากอยุธยาไม่ทำสงครามยุทหัตถีนักเรียน คิดว่าจะมีวิธีการอื่นอีกหรือไม่ อย่างไร ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ 4. นักเรียนเห็นด้วยหรือไม่ที่สมเด็จพระนเรศวร พระราชทานอภัยโทษแม่ทัพนายกองที่ตามเสด็จ ทัพไม่ทัน แต่ตัดสินโทษให้ไปตีเมืองอื่นแทน ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ กิจกรรมที่ 3 A1 : Appying1 ปฏิบัติและสรุปความรู้ คำชี้แจง ตอบคำถามดังต่อไปนี้ให้สอดคล้องและตรงประเด็น 1. การที่สมเด็จพระนเรศวรได้รับชัยชนะ จากการทำสงครามยุทธหัตถีส่งผลดีอย่างไร ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ 2. การทำสงครามยุทธหัตถีส่งผลให้เกิด ความสูญเสียอย่างไรบ้าง ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................

25 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย กิจกรรมที่ 4 A2 : Appying2 สื่อสารและนำเสนอ นักรบอยุธยา “NARESUAN” โมเดล คำชี้แจง ให้นักเรียนพิจารณาตัวสะกดชื่อสมเด็จพระนเรศวร (NARESUAN) เป็นภาษาอังกฤษ แล้วนำ ตัวอักษรมาเป็นตัวขึ้นต้นคำศัพท์ภาษาอังกฤษที่มีความหมายสอดคล้องกับคุณลักษณะของสมเด็จ พระนเรศวร และเขียนอธิบายตามประเด็นที่กำหนด N = หมายถึง . A = หมายถึง . R = หมายถึง . E = หมายถึง . S = หมายถึง . U = หมายถึง . A = หมายถึง . N = หมายถึง . คุณลักษณะของสมเด็จพระนเรศวรจากความหมายของชื่อในภาษาอังกฤษข้อใดที่โดดเด่นและ นักเรียนประทับใจมากที่สุด จงอธิบาย ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ถ้าหากนักเรียนมีโอกาสได้พบกับสมเด็จพระนเรศวรนักเรียนอยากจะพูดกับพระองค์ว่าอย่างไร ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................ ................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. 1 2 3

26 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย กิจกรรมที่ 5 S : Self-Regulating ประเมินเพิ่มคุณค่า ตอนที่ 1 คำชี้แจง ให้นักเรียนค้นคว้าหาความรู้เกี่ยวกับคุณธรรมในด้านการปกครองของสมเด็จพระนเรศวร ตามหัวข้อที่กำหนด แล้วเขียนคำตอบลงในกรอบช่องว่าง .. 1. ทศพิธราชธรรม 10 ประการ … … … … … … … … … … … … … … … 2. พระจักรวรรดิวัตร12 ประการ … … … … … … … … … … … … … … … …

27 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย ตอนที่ 2 คำชี้แจง ให้นักเรียนสะท้อนคุณค่าทางด้านสังคมจากบทประพันธ์ที่กำหนด อธิบายการสะท้อนธรรมชาติของมนุษย์ จากบทประพันธ์นี้ พระพี่พระผู้ผ่าน ภพอุต-ดมเอย ไป่ชอบเชษฐ์ยืนหยุด ร่มไม้ เชิญราชร่วมคชยุทธิ์ เผยยอเกียรติ ไว้แฮ สืบกว่าสองเราไสร้ สุดสิ้นฤามี .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. อธิบายการสะท้อนขนบธรรมเนียม ประเพณีจากบทประพันธ์นี้ พลันขยายพยุหยาตรา คลาเข้าโขลนทวาเรศ สงฆ์สวดชเยศพุทธมนต์ปรายประชลเฉลิมทัพ ตามตำรับราชรณยุทธ์โบกกบี่ธุชคลาพลยลนาวา ดาดาษ ดูสระพราศสระพรั่ง คั่งคับขอบคงคา .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. อธิบายการสะท้อนความเชื่อของ สังคมไทย จากบทประพันธ์นี้ ทันใดดิลกเจ้า จอมถวัลย์ สร่างผทมถวิลฝัน ห่อนรู้ พระหาพระโหรพลัน พลางบอก ฝันนา เร็วเร่งทายโดยกระทู้ ที่ถ้อยตูแถลง .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. อธิบายการสะท้อนข้อคิดเพื่อนำไปใช้ใน การดำเนินชีวิต จากบทประพันธ์นี้ หนึ่งรู้บำเหน็จให้ ขุนพล อันสมรรถมือผจญ จืดเสี้ยน อย่าหย่อนวิริยะยล อย่างเกียจ แปดประการกลเที้ยร ถ่องแท้ทางแถลง .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. 1 2 3 4

28 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย แบบทดสอบก่อนเรียน การอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ด้วยกระบวนการ GPAS ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย คำชี้แจง 1. แบบทดสอบก่อนเรียนฉบับนี้ใช้ทดสอบความสามารถอ่านจับใจความสำคัญเป็น แบบทดสอบปรนัย แบบเลือกตอบ 4 ตัวเลือก จำนวน 10 ข้อ 2. ให้นักเรียนอ่านคำถามและคำตอบให้ละเอียดแล้วเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงคำตอบ เดียวโดยทำเครื่องหมาย ลงในกระดาษคำตอบ 3. ให้นักเรียนทำแบบทดสอบให้ครบทุกข้อโดยใช้เวลาทำแบบทดสอบ 20 นาที 1. ข้อใดกล่าวถึง “สงครามยุทธหัตถี” ได้ถูกต้องที่สุด ก. การรบที่ใช้กำลังตั้งแต่หนึ่งแสนคนขึ้นไป ข. การต่อสู้กันด้วยอาวุธบนหลังช้าง ค. การจัดกองทัพเคลื่อนพลตามเกล็ดนาค ง. การจัดทัพแบบตรีเสนาเก้ากอง 2. “ว่องต่อว่องชิงชัย ไวต่อไวชิงชนะ ม้าไทยพะม้ามอญ ต่างเข้ารอนเข้าโรม” คำประพันธ์นี้ มีความโดดเด่นอย่างไร ก. มีการเล่นสัมผัสเสียงพยัญชนะ ข. มีการใช้โวหารแบบอุปมา ค. มีการใช้โวหารแบบอุปลักษณ์ ง. มีการเล่นเสียงวรรณยุกต์ 3. สาเหตุที่ทำให้พระมหาอุปราชาตัดสินใจออกรบคืออะไร ก. ข้อยผู้ข้าบาทบงสุ์ โหรคงควรทำนายทายพระเคราะห์ถึงฆาต ข. กลัวพระอาชญายอบ นอบประณตบทมูล ทูลลาไท้ลีลาศ ค. ด้วยมวลมาตยากร ว่านครรามินทร์ ผลัดแผ่นดินเปลี่ยนราช ง. ธ ตรัสเยาะเยี่ยงขลาด องค์อุปราชยินสาร แสนอัประมาณมาตย์มวล

29 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย 4. ข้อใดไม่ใช่เส้นทางเดินทัพของพระนเรศวร ก. พนมทวน ข.หนองสาหร่าย ค. ปากโมก ง. โคกเผาข้าว 5. ข้อใดกล่าวถึงบทประพันธ์บทนี้ได้ถูกต้อง ก. พระมหาอุปราชาตรัสเชิญให้พระนเรศวรตัดสินพระทัยกระทำยุทธหัตถี ข. สมเด็จพระนเรศวรตรัสเชิญให้พระมหาอุปราชาตัดสินพระทัยกระทำยุทธหัตถี ค. พระราชดำรัสของสมเด็จพระเอกาทศรถเชิญให้มางจาชโรลงสนามรบ ง. พระเจ้านันทบุเรงให้ขวัญกำลังใจพระมหาอุปราชาให้มีชัยชนะในการรบ 6. บทประพันธ์ในข้อใดใช้ภาพพจน์แบบอุปมา ก. ดังตรลบโลกแล้ ฤาบ่ร้างรู้แพ้ ชนะผู้ใดดาล ฉงนนา ข. อย่าขุ่นอย่าลำเค็ญ ใจเจ็บ พระเอย พระจักลุลาภได้ เผด็จเสี้ยนศึกสยาม ค. ไพรินทรนาศเพี้ยง พลมาร พระดั่งองค์อวตาร แต่กี้ ง. ขัตติยายุทธ์บรรหาร คชคู่ กันแฮ คงแต่เผือพี่น้อง ตราบฟ้าดินกษัย 7. บทประพันธ์ในข้อใดสื่อให้เกิดจินตภาพมากที่สุด ก. คนต่อคนต่อรบ ของ้าวทบทะกัน ต่างฟันต่างป้องปัด ข. เขารับสารขึ้นม้า ควบบช้าบหึง ถึงที่ทวยพลทัพ ค. สองฝ่ายยันยืนยุทธ์ อุดอึงโห่เอาฤกษ์ เอิกอึงเห่เอาชัย ง. ครั้นพระยาทยินสาร ธก็บรรหารตระบัด ตรัสปรึกษาหาเลศ เชิญราชร่วมคชยุทธ์ เผยอเกียรติไว้แฮ สืบกว่าสองเราไสร้ สุดสิ้นฤามี

30 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย 8. บทประพันธ์ในข้อใดสะท้อนคุณค่าด้านความเชื่อ ก. กองทัพตามกันเต้า เสียงสนั่นลั่นเท้า พ่างพื้นไพรพัง เพิกฤา ข. ไพรินทรนาศเพี้ยง พลมาร พระดั่งองค์อวตาร แต่กี้ ค. กระหม่ากระเหม่นทรวง สั่นซีด พักตร์นา หนักหฤทัยท่านร้อง เรียกให้โหรทาย ง. สงครามกษัติรย์ทรง ภพแผ่น สองฤา สองราชรอนฤทธิ์ร้า เรื่องรู้สรรเสริญ 9. “ธ ก็ไสสองสารทรง ตรงเข้าถีบเข้าแทง ด้วยแรงมันแรงกาย หงายงาเสยสารเศิก” คำประพันธ์นี้ใช้ ถ้อยคำที่แสดงความรู้สึกอย่างไร ก. หวาดกลัวและวิตกกังวล ข. เกรี้ยวกราดและโกรธเคือง ค. ประมาทหวาดหวั่น ง. ฮึกเหิมและต่อสู้กันอย่างห้าวหาญ 10. บทประพันธ์นี้แสดงถึงลักษณะเด่นของพระนเรศวรอย่างไร ก. ห้าวหาญ มีความเด็ดขาด ข. สุภาพอ่อนโยน ช่างเจรจา ค. มีไหวพริบ แก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าได้ดี ง. ปราดเปรียว ว่องไว พระพี่พระผู้ผ่าน ภพอุต ดมเอย ไป่ชอบเชษฐ์ยืนหยุด ร่มไม้ เชิญราชร่วมคชยุทธ์ เผยอเกียรติ ไว้แฮ สืบกว่าสองเราไสร้ สุดสิ้นฤามี

31 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย บรรณานุกรม กระทรวงศึกษาธิการ. กรมวิชาการ. (2551). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระการเรียนรู้ ภาษาไทย ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพมหานคร : คุรุสภาลาดพร้าว. ภาสกร เกิดอ่อน และคณะ. (2551). หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐาน ภาษาไทย วรรณคดีและวรรณกรรม ม.5. พิมพ์ครั้งที่ 10. กรุงเทพมหานคร : อักษรเจริญทัศน์. Lux2545. (4 เมษายน 2555). Naresuan (ภาพประกอบ). สืบค้นเมื่อ 27 มีนาคม 2566. จาก https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=18956073 Pixabay. (ม.ป.ป.). กราฟฟิกส์เวกเตอร์.สืบค้นเมื่อ 27 มีนาคม 2466. จากhttps://pixabay.com/th/vectors Pixabay. (ม.ป.ป.). ภาพประกอบ.สืบค้นเมื่อ 27 มีนาคม 2566. จากhttps://pixabay.com/th/illustrations Tris T7 – งานของตัว. (17 ตุลาคม 2561). ยุทธหัตถีที่อนุสรณ์สถานแห่งชาติ(ภาพประกอบ). สืบค้นเมื่อ 27 มีนาคม 2566. จาก https://commons.wikimedia.org/w/index.php? curid=74249736

32 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย ภาคผนวก

33 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย เฉลยแบบทดสอบ การอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ด้วยกระบวนการ GPAS ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย แบบทดสอบก่อนเรียน แบบทดสอบหลังเรียน ข้อที่ ตำตอบ ข้อที่ ตำตอบ 1 ค 1 ข 2 ง 2 ก 3 ค 3 ง 4 ก 4 ก 5 ข 5 ข 6 ง 6 ค 7 ค 7 ก 8 ก 8 ค 9 ข 9 ง 10 ง 10 ค

34 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย กิจกรรมที่ 1 G : Gathering การรวบรวมข้อมูล คำชี้แจง นักเรียนศึกษาวรรณคดี เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย แล้วรวบรวมข้อมูลเพื่อเขียนแผนผังความคิดตามความเข้าใจ ของนักเรียน wooden-sign-post-ic on-symbol-label-vector-8420196.webp มุ่งนำเสนอการทำยุทธหัตถี ดำเนิน ความตามเค้าเรื่องพงศาวดาร ได้แก่ การทำสงคราม การต่อสู้แบบยุทธหัตถี การจัดทัพ นอกจากนี้ยังมีบทประพันธ์ ที่เป็นลักษณะนิราศ - สมเด็จพระนเรศวร มีลักษณะของ ความเป็นนักปกครองที่ดีมีความเป็น นักรบ มีพระปรีชาญาณ - พระมหาอุปราชา ทรงเป็นลูกกตัญญู มีพระทัยอ่อนไหว และมีขัตติยมานะ ผู้ประพันธ์เริ่มด้วยบทสดุดี มีเนื้อเรื่องและตอนท้ายกล่าว สดุดีสมเด็จพระนเรศวรและ จ บ ล งด้ ว ย ก าร ก ล่ าว ถึง จุดมุ่งหมายของกวี บอกชื่อ ความเป็นมาและคำอธิษฐาน ของพระองค์ท่าน ฉากที่ปรากฏในเรื่อง คือ เหตุการณ์ภายในเมืองมอญ และบรรยากาศระหว่าง การเดินทัพของพระมหา อุปราชาจากเมืองมอญสู่ กาญจนบุรีและจุดยุทธ หัตถี ที่สุพรรณบุรี ลักษณะคำประพันธ์ โครงเรื่อง สาระสำคัญ กลวิธีการแต่ง ฉากและบรรยากาศ ตัวละคร ลิลิตตะเลงพ่าย แต่งด้วยคำ ประพันธ์ประเภทลิลิตสุภาพ โดยแต่งสลับกันระหว่างร่าย สุ ภ าพ แ ล ะ โค ล ง สุ ภ า พ แบ่งเป็นโคลงสองสุภาพ โคลงสามสุภาพ โคลงสี่ สุภาพ และร่ายสุภาพ เป็นวรรณคดียอพระเกียรติ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ที่ทรงมีพระปรีชาสามารถ ด้านการทำยุทธหัตถี มีชัย เหนือพระมหาอุปราชาอีกทั้ง ยังมีพระปรีชาสามารถด้าน การปกครอง ลิลิตตะเลงพ่าย (คำตอบขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของครูผู้สอน)

35 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย กิจกรรมที่ 2 P : Processing การจัดระบบข้อมูล ตอนที่ 1 คำชี้แจง เรียงลำดับเหตุการณ์ให้ถูกต้องตามเนื้อเรื่องวรรณคดี เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่ายโดยเติมหมายเลข ลำดับเหตุการณ์ลงในช่องว่างหน้าข้อความ 3 . พระมหาอุปราชาร่ำลานางสนมแล้วก็ยกทัพเข้ามาทางด่านเจดีย์สามเมืองกาญจนบุรี เมื่อเคลื่อนรี้พลจากเมืองกาญจนบุรี ถึงพนมทวนในเย็นวันนั้น เกิดลมเวรัมภาพัดฉัตรหัก 6 . พอใกล้ฤกษ์ยกทัพ สมเด็จพระนเรศวรทอดพระเนตรพระบรมสารีริกธาตุส่องแสงเรืองงาม ขนาดเท่าผลส้มเกลี้ยงลอยมา หมุนเวียนรอบกองทัพทักษิณาวรรต 3 รอบ 8 . ช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรและพระเอกาทศรถเกิดคึกคะนองด้วยกำลังตกมัน จึงวิ่งเข้าไป ในหมู่ข้าศึก สมเด็จพระนเรศวรจึงใช้วาทศิลป์เชิญให้พระมหาอุปราชามาทำยุทธหัตถี 10 .สมเด็จพระนเรศวรทรงปูนบำเหน็จทหารและปรึกษาโทษนายทัพนายกองที่ตามช้างทรงเข้าไป ในกองทัพพม่าไม่ทัน แต่สมเด็จพระวันรัตทูลขอพระราชทานอภัยโทษ โดยให้ยกทัพไปตีทวาย และตะนาวศรีเป็นการแก้ตัว 7 . ต่อมาได้บังเกิดเมฆก้อนใหญ่ลอยอยู่ทางทิศเหนือแต่แล้วท้องฟ้ากลับดูสว่างด้วยแสงพระอาทิตย์ จากนั้นสมเด็จพระนเรศวรจึงได้เคลื่อนทัพเข้าปะทะกับข้าศึก 1 . เมื่อสมเด็จพระมหาธรรมราชาสวรรคต พระเจ้าหงสาวดีนันทบุเรงจึงปรึกษาขุนนางทั้งหลาย ว่ากรุงศรีอยุธยาอยู่ในช่วงเปลี่ยนแปลงกษัตริย์ ควรส่งทัพไปตีเมืองไทย 9 . เมื่อช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรงัดช้างคู่ต่อสู้ได้พระองค์ทรงเงื้อพระแสงของ้าวฟันพระอังสา ขาดค่อนไปทางขวาพระอุระของพระมหาอุปราชาจนร่างกายก็เอนฟุบซบอยู่บนหลังช้างและ สิ้นพระชนม์ในที่สุดกองทัพหงสาวดีก็แตกพ่ายกลับไป 5 . เมื่อได้มงคลฤกษ์ก็ยกทัพ เสด็จทางชลมารคไปประทับแรมอยู่ที่ตำบลปากโมก พระองค์สุบิน เป็นศุภนิมิต ว่าได้ใช้พระแสงดาบฟันจนจระเข้ตาย 2 . พระมหาอุปราชากราบทูลพระราชบิดาว่าโหรทำนายว่ามีเคราะห์อาจถึงตาย พระเจ้าหงสาวดี จึงได้ตรัสประชด ทำให้พระมหาอุปราชาอับอายแต่ก็ไม่อาจขัดคำสั่งได้ 4 . ขณะที่สมเด็จพระนเรศวรทรงปรึกษาการศึกเขมร และเตรียมป้องกันกรุงศรีอยุธยาอยู่นั้น ทรงได้ข่าวศึกว่าพม่าจากเมืองกาญจนบุรีจึงทรงเตรียมการสู้ศึกพม่าทันที

36 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย ตอนที่ 2 คำชี้แจง ให้นักเรียนทำเครื่องหมาย ✓ หน้าข้อที่กล่าวถึงคุณค่าด้านวรรณศิลป์ของบทประพันธ์ (เลือกได้มากกว่า 1 ข้อ) พร้อมอธิบายเหตุผลประกอบ พลอยพล้ำเพลียกถ้าท่าน ในรณ บัดราชฟาดแสงพล พ่ายฟ้อน พระเดชพระแสดงดล เผด็จคู่ เข็ญแฮ ถนัดพระอังสาข้อน ขาดด้าวโดยขวา การเล่นเสียง การเล่นคำ จินตภาพ อุปลักษณ์ เพราะ มีการเล่นเสียงพยัญชนะเช่น พลอย-พล้ำเพลียก และแสดงให้เห็นภาพพระมหาอุปราชา เพลี่ยงพล้ำ จึงถูกสมเด็จพระนเรศวรใช้พระแสง ของ้าวขาดสะพายแล่งสิ้นพระชนม์ทันที พันลึกล่มลั่นฟ้า เฉกอสุนีผ่าหล้า แหล่งเพี้ยงพกพัง แลนา ดังตรลบโลกแล้ ฤาบ่ร้างรู้แพ้ ชนะผู้ใดดาล ฉงนนา การเล่นเสียง การเล่นคำ อุปมา อติพจน์ เพราะ มีการใช้อุปมาโวหารเปรียบเทียบเสียงใน การสู้รบนั้นดังกึกก้องเหมือนเสียงฟ้าร้อง และมี การใช้อติพจน์ โดยกล่าวถึงเสียงสู้รบนี้ดังกึกก้อง ไปทั่วโลก ซึ่งเป็นการกล่าวเกินจริง ...สาดปืนไฟยะแย้ง แผลงปืนพิษยะยุ่ง พุ่งหอก ใหญ่คะคว้าง ขว้างหอกซัดคะไขว่ไล่คะคลุกบุกบัน เงื้อดาบฟันฉะฉาด ง่าง้าวฝาดฉะฉับ... การเล่นคำ สัทพจน์ จินตภาพ คำอัพภาส เพราะ มีการใช้คำที่แสดงให้เห็นภาพการต่อสู้ของ พลทหาร มีการเลียนแบบเสียงฟันดาบ เช่น ฉะฉาด ฉะฉับ และมีการซ้ำอักษรลงหน้าคำศัพท์ เช่น ยะแย้ง คะคว้าง คะไขว่ เป็นต้น สลัดไดใดสลัดน้อง แหนงนอน ไพรฤา เพราะเพื่อมาราญรอน เศิกไสร้ สละสละสมร เสมอชื่อ ไม้นา นึกระกำนามไม้ แม่นแม้นทรวงเรียม การเล่นเสียง การเล่นคำ อุปมา อุปลักษณ์ เพราะ มีการเล่นคำซ้ำ ได้แก่คำว่า สลัด สละ ระกำ โดยใช้แทนการกระทำ และความรู้สึกของ พระมหาอุปราชาที่ต้องลาจากนางสนมเพื่อมารบ เป็นการเปรียบเทียบแบบอุปลักษณ์ 1 2 3 4 (คำตอบขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของครูผู้สอน)

37 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย 3. ถ้าหากอยุธยาไม่ทำสงครามยุทหัตถีนักเรียน คิดว่าจะมีวิธีการอื่นอีกหรือไม่ อย่างไร วิธีการเจรจาอาจจะเป็นอีกวิธีหนึ่งที่น่าจะใช้ได้ โดยเจรจาให้ทั้งสองแผ่นดินเป็นเสมือนบ้านพี่ เมืองน้อง ร่วมกันพัฒนาบ้านเมืองให้เป็นไปในทาง ที่เจริญงอกงามสร้างสรรค์ ทรัพยากรอันใดที่มีมาก ก็เอามาแลกเปลี่ยนกัน เมื่อถึงคราวเมืองใดตกยาก ขาดแคลนก็ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน พึ่งพาอาศัย กันได้ หากการเจรจาสำเร็จ เราก็จะได้ไม่ต้อง ทำสงครามให้เสียเลือดเนื้ออีก 4. นักเรียนเห็นด้วยหรือไม่ที่สมเด็จพระนเรศวร พระราชทานอภัยโทษแม่ทัพนายกองที่ตามเสด็จ ทัพไม่ทัน แต่ตัดสินโทษให้ไปตีเมืองอื่นแทน เห็นด้วยกับการตัดสินใจพระราชทานอภัยโทษ ของสมเด็จพระนเรศวร เพราะแม่ทัพนายกองที่ ตามเสด็จทัพไม่ทัน มีโทษประหารชีวิตตามกฎ อัยการศึก การลดโทษและตัดสินให้ไปดีเมืองทวาย มะริด และตะนาวศรีแทนโทษประหารชีวิตนั้น เป็นการตัดสินที่ยุติธรรมแล้ว เพราะนอกจาก จะลดอัตราการสูญเสียกำลังพลแล้ว ยังแสดงถึง ความมีเมตตา และเสริมบารมีอีกด้วย กิจกรรมที่ 3 A1 : Appying1 ปฏิบัติและสรุปความรู้ คำชี้แจง ตอบคำถามดังต่อไปนี้ให้สอดคล้องและตรงประเด็น 1. การที่สมเด็จพระนเรศวรได้รับชัยชนะ จากการทำสงครามยุทธหัตถีส่งผลดีอย่างไร ทำให้กรุงศรีอยุธยามีเอกราช มีอิสระ ไม่ต้องตก เป็นเมืองขึ้นของกรุงหงสาวดีเพราะถ้าหากอยุธยา เป็นเมืองขึ้นของหงสาวดี ต้องสูญเสียทรัพยากร สูญเสียโบราณสถาน โบราณวัตถุเราจะถูกกลืนกิน ทางวัฒนธรรม บ้านเมืองของเราอาจจะขาดโอกาส ในการพัฒนา ผู้คนจะต้องตกอยู่ในฐานะเชลย และเราอาจจะไม่มีแผ่นดินเป็นของตนเองดังเช่น ทุกวันนี้ 2. การทำสงครามยุทธหัตถีส่งผลให้เกิด ความสูญเสียอย่างไรบ้าง การทำสงครามทำให้เกิดความสูญเสียชีวิตผู้คน จำนวนมาก โบราณสถาน โบราณวัตถุ ได้รับ ความเสียหาย ยิ่งกองทัพทหารนั้น มีจำนวนมาก ถึงหลักแสน ทำให้ระบบนิเวศในป่าที่สมบูรณ์ เกิดความเสียหาย เมื่อเข้ามารุกรานบ้านเมือง ก็ทำให้บ้านเมืองระส่ำระสาย ครอบครัวแตกแยก ความเป็นอยู่ลำบาก ผู้คนตกอยู่ในภาวะหวั่นวิตก หวาดระแวง (คำตอบขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของครูผู้สอน)

38 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย กิจกรรมที่ 4 A2 : Appying2 สื่อสารและนำเสนอ นักรบอยุธยา “NARESUAN” โมเดล คำชี้แจง ให้นักเรียนพิจารณาตัวสะกดชื่อสมเด็จพระนเรศวร (NARESUAN) เป็นภาษาอังกฤษ แล้วนำ ตัวอักษรมาเป็นตัวขึ้นต้นคำศัพท์ภาษาอังกฤษที่มีความหมายสอดคล้องกับคุณลักษณะของสมเด็จ พระนเรศวร และเขียนอธิบายตามประเด็นที่กำหนด N = Nice หมายถึง สุภาพ . A = Admirable หมายถึง น่าชื่นชม . R = Responsible หมายถึง มีความรับผิดชอบ . E = Efficient หมายถึง มีประสิทธิภาพ . S = Sensible หมายถึง มีสติ . U = Unassuming หมายถึง ถ่อมตัว . A = Assertive หมายถึง แน่วแน่ . N = Negotiate หมายถึง เจรจาต่อรอง . คุณลักษณะของสมเด็จพระนเรศวรจากความหมายของชื่อในภาษาอังกฤษข้อใดที่โดดเด่นและ นักเรียนประทับใจมากที่สุด จงอธิบาย คุณลักษณะอันโดเด่นที่ข้าพเจ้าประทับใจในสมเด็จพระนเรศวร ได้แก่ Sensible หมายถึง มีสติ ดังจะเห็นได้จากเมื่อครั้งที่สมเด็จพระนเรศวรทำยุทธหัตถีแล้วตกอยู่ในวงล้อมของพม่าโดยไม่มี แม่ทัพนายกองติดตามมาด้วย แต่ด้วยความมีสติของสมเด็จพระนเรศวรทำให้ตั้งหลักได้และเริ่ม มองหาคู่ต่อสู้ ถ้าหากนักเรียนมีโอกาสได้พบกับสมเด็จพระนเรศวรนักเรียนอยากจะพูดกับพระองค์ว่าอย่างไร หากข้าพเจ้ามีโอกาสได้พบกับสมเด็จพระนเรศวร ข้าพเจ้าจะพูดกับพระองค์ว่า ขอขอบพระคุณ สมเด็จพระนเรศวร ที่ช่วยปกป้องบ้านเมืองไม่ให้ใครมารุกล้ำย่ำยี ทำให้ลูกหลานมีแผ่นดิน ที่อยู่ที่กิน จนถึงทุกวันนี้ พวกเราจะช่วยกันดูแลรักษา วัฒนธรรมประเพณีอันดีงาม จะช่วยกันพัฒนาบ้านเมือง แห่งนี้ให้มีความเจริญรุ่งเรืองยิ่งๆ ขึ้นไป 1 2 3 (คำตอบขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของครูผู้สอน)

39 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย กิจกรรมที่ 5 S : Self-Regulating ประเมินเพิ่มคุณค่า ตอนที่ 1 คำชี้แจง ให้นักเรียนค้นคว้าหาความรู้เกี่ยวกับคุณธรรมในด้านการปกครองของสมเด็จพระนเรศวร ตามหัวข้อที่กำหนด แล้วเขียนคำตอบลงในกรอบช่องว่าง .. 1. ทศพิธราชธรรม 10 ประการ 1. ทาน คือ การให้ 2. ศีล คือ ความประพฤติดีงาม . 3. ปริจจาคะ คือ การบริจาค . 4. อาชชวะ คือ ความซื่อตรง 5. มัททวะ คือ ความอ่อนโยน 6. ตปะ คือ ระงับยับยั้งข่มใจได้ . 7. อักโกธะ คือ ความไม่โกรธ 8. อวิหิงสา คือ ความไม่เบียดเบียน 9. ขันติคือ ความอดทน 10. อวิโรธนะ คือ ความไม่คลาดธรรม … … … … … 2. พระจักรวรรดิวัตร12 ประการ 1. ควรอนุเคราะห์คนในราชสำนัก และคน ภายนอก ให้มีความสุข ไม่ปล่อยปละละเลย 2. ควรผูกไมตรีกับประเทศอื่น . 3. ควรอนุเคราะห์พระราชวงศานุวงศ์ . 4. ควรเกื้อกูลพราหมณ์ คหบดีและคฤหบดีชน 5. ควรอนุเคราะห์ประชาชนในชนบท . 6. ควรอนุเคราะห์สมณพราหมณ์ผู้มีศีล . 7. ควรจักรักษาฝูงเนื้อ นก และสัตว์ทั้งหลาย มิให้สูญพันธุ์ . 8. ควรห้ามชนทั้งหลายมิให้ประพฤติผิดธรรม 9. ควรเลี้ยงดูคนจน เพื่อมิให้ประกอบการ ทุจริต กุศลและอกุศลต่อสังคม . 10. ควรเข้าใกล้สมณพราหมณ์ . 11. ควรห้ ามจิตมิ ให้ ต้องการไป ใน ที่ ที่ พระมหากษัตริย์ไม่ควรเสด็จ . 12. ควรระงับความโลภมิให้ปรารถนาในลาภ ที่ พระมหากษัตริย์มิควรจะได้ . (คำตอบขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของครูผู้สอน)

40 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย ตอนที่ 2 คำชี้แจง ให้นักเรียนสะท้อนคุณค่าทางด้านสังคมจากบทประพันธ์ที่กำหนด อธิบายการสะท้อนธรรมชาติของมนุษย์ จากบทประพันธ์นี้ พระพี่พระผู้ผ่าน ภพอุต-ดมเอย ไป่ชอบเชษฐ์ยืนหยุด ร่มไม้ เชิญราชร่วมคชยุทธิ์ เผยยอเกียรติ ไว้แฮ สืบกว่าสองเราไสร้ สุดสิ้นฤามี บทประพันธ์สะท้อนถึงธรรมชาติของมนุษย์ โดย ในขณะที่สมเด็จพระนเรศวรตกอยู่ในวงล้อมของ ข้าศึก ได้ใช้วาทศิลป์ล่าวเชิญให้พระมหาอุปราชามา รบตัวต่อตัว เป็นการกระตุ้นให้พระมหาอุปราชาเกิด ขัตติยมานะ และยอมออกมารบ อธิบายการสะท้อนขนบธรรมเนียม ประเพณีจากบทประพันธ์นี้ พลันขยายพยุหยาตรา คลาเข้าโขลนทวาเรศ สงฆ์สวดชเยศพุทธมนต์ปรายประชลเฉลิมทัพ ตามตำรับราชรณยุทธ์โบกกบี่ธุชคลาพลยลนาวา ดาดาษ ดูสระพราศสระพรั่ง คั่งคับขอบคงคา บทประพันธ์สะท้อนถึงขนบธรรมเนียมในการศึก โดยกล่าวถึงพิธีโขลนทวาร ซึ่งป็นพิธีบำรุงขวัญทหาร ก่อนออกศึก เหล่าทหารต่างฮึกเหิม และมีกำลังใจ เพราะมีพระสงฆ์สวดและประพรมน้ำพระพุทธมนต์ ทำให้เหล่าทหารทีกำลังใจก่อนออกรบ อธิบายการสะท้อนความเชื่อของ สังคมไทย จากบทประพันธ์นี้ ทันใดดิลกเจ้า จอมถวัลย์ สร่างผทมถวิลฝัน ห่อนรู้ พระหาพระโหรพลัน พลางบอก ฝันนา เร็วเร่งทายโดยกระทู้ ที่ถ้อยตูแถลง บทประพันธ์สะท้อนถึงความเชื่อของสังคมไทยใน เรื่องความฝันบอกเหตุ ความเชื่อเรื่องโชคลาง ดัง ตอนที่สมเด็จพระนเรศวรก็ทรงตื่นจากพระบรรทม เมื่อทรงรู้ว่ามีพระสุบินนิมิต จึงมีรับสั่งเรียกหาพระ โหราจารย์เพื่อทำนายนิมิต อธิบายการสะท้อนข้อคิดเพื่อนำไปใช้ใน การดำเนินชีวิต จากบทประพันธ์นี้ หนึ่งรู้บำเหน็จให้ ขุนพล อันสมรรถมือผจญ จืดเสี้ยน อย่าหย่อนวิริยะยล อย่างเกียจ แปดประการกลเที้ยร ถ่องแท้ทางแถลง บทประพันธ์สะท้อนถึงความข้อคิด ที่มีคุณค่าต่อการ ดำเนินชีวิต ดังเช่นตอนที่พระเจ้านันทบุเรงทรงให้ โอวาทแก่พระมหาอุปราชาว่าให้รู้จักการปูนบำเหน็จ แก่แม่ทัพนายกองที่มีความดีความชอบ และจง ขยันหมั่นเพียร อย่าเกียจคร้าน 1 2 3 4 (คำตอบขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของครูผู้สอน)

41 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย เกณฑ์การประเมินการทำแบบทดสอบและแบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์ วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ชุดที่ 3 ลิลิตตะเลงพ่าย แบบฝึกทักษะ เกณฑ์การให้คะแนน คะแนน เต็ม ได้ แบบฝึกทักษะที่ 1 G (Gathering) สามารถเขียนสรุปความรู้ลงในแผนผังความคิดได้ถูกต้อง และตรงตามหัวข้อที่กำหนด (มี 6 ข้อ ข้อละ 2 คะแนน) 12 แบบฝึกทักษะที่ 2 P (Processing) ตอนที่ 1 ตอบถูกต้องตามเฉลยได้ข้อละ 1 คะแนน หากตอบผิด ได้ข้อละ 0 คะแนน (มี 10 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน) 10 ตอนที่ 2 สามารถวิเคราะห์ความงามด้านวรรณศิลป์ของคำประพันธ์ ได้ถูกต้องและอธิบายเหตุผลประกอบได้สอดคล้องกับ บทประพันธ์ (มี 4 ข้อ ข้อละ 4 คะแนน) 16 แบบฝึกทักษะที่ 3 A1 (Applying1) สามารถตอบคำถามโดยการแสดงความคิดเห็น และเขียน อธิบายคำตอบได้ถูกต้องตรงประเด็นและมีความสมเหตุสมผล (มี 4 ข้อ ข้อละ 4 คะแนน) 16 แบบฝึกทักษะที่ 4 A2 (Applying2) สามารถเขียนคำศัพท์ ความหมาย และเหตุผลได้สอดคล้อง กับบุคลิกลักษณะของพระนเรศวร และเขียนอธิบาย ตามประเด็นที่กำหนด (ข้อ 1=8 ข้อละ 2 คะแนน, ข้อ 2-3 ข้อละ 6 คะแนน) 20 แบบฝึกทักษะที่ 5 S (Self–regulating) ตอนที่ 1 สามารถค้นคว้าหาความรู้เกี่ยวกับคุณธรรมในด้าน การปกครองของสมเด็จพระนเรศวรตามหัวข้อที่กำหนด (มี 2 ข้อ ข้อละ 5 คะแนน) 10 ตอนที่ 2 สามารถสะท้อนคุณค่าทางด้านสังคมจากบทประพันธ์ที่ กำหนดและเขียนอธิบายได้ถูกต้อง สอดคล้อง และมีเหตุผล (มี 4 ข้อ ข้อละ 4 คะแนน) 16 คะแนนรวมทั้งหมด 100 เกณฑ์การตัดสินระดับคุณภาพของการทำแบบฝึกทักษะ ช่วงคะแนน ระดับ คะแนน ระดับ คุณภาพ ระดับที่ได้ (✓) 76 - 100 4 ดีมาก 51 - 75 3 ดี 25 - 50 2 พอใช้ ต่ำกว่า 25 1 ปรับปรุง เกณฑ์การประเมินการทำแบบทดสอบ แบบทดสอบ คะแนน ผลการประเมิน (✓) เต็ม ได้ ผ่าน (5 คะแนน ขึ้นไป) ไม่ผ่าน (ต่ำกว่า 5 คะแนน) ก่อนเรียน 10 หลังเรียน 10

42 แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรม ด้วยกระบวนการ GPAS 5 Steps ชุดที่ 3 เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย