สถานการ ณ์ผู้สูงอายุไทยพ.ศ. ๒ ๕ ๖ ๗SITUATION OFTHE THAI OLDER PERSONS 2024
ปก: นายธนิินท์์ เจีียรวนนท์์ผู้้�สููงอายุุแห่่งชาติิ ประจำำปีีพุุทธศัักราช ๒๕๖๗
SITUATION OF THE THAI OLDER PERSONS 2024
ข้้อมููลทางบรรณานุุกรมของหอสมุุดแห่่งชาติิกรมกิิจการผู้้�สููงอายุุ. สถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567.-- กรุุงเทพฯ: กรมกิิจการผู้้�สููงอายุุ กระทรวงการพััฒนาสัังคมและความมั่่�นคงของมนุุษย์์, 2568.143 หน้้า.1. การสงเคราะห์์ผู้้�สููงอายุุ. 2. ผู้้�สููงอายุุ -- นโยบายของรััฐ. 3. ผู้้�สููงอายุุ -- สุุขภาพและอนามััย.I. ชื่่�อเรื่่�อง.362.63ISBN 978-616-331-177-1บรรณาธิิการ ศาสตราจารย์์ศศิิพััฒน์์ ยอดเพชร ศาสตราจารย์์ ดร. ธีีระ สิินเดชารัักษ์์กองบรรณาธิิการ นายธนสุุนทร สว่่างสาลีี นางสาวพีีรญา นพรััตน์์นางสาวกอบกุุล กวั่่�งซ้้วน นายแพทย์์วิิชััย โชควิิวััฒนนางสุุทธิิกานต์์ ชุุณห์์สุุทธิิวััฒน์์นางสาวศิิริิวรรณ อรุุณทิิพย์์ไพฑููรย์์ลตรีีหญิิงพููลศรีี เปาวรััตน์์ ทัันตแพทย์์ณััฐพงค์์ กัันทะวงค์์นายบุุญสงค์์ ทััพชััยยุุทธ์์ ผู้้�ช่่วยศาสตราจารย์์ ดร. ดวงใจ หล่่อธนวณิิชย์์รองศาสตราจารย์์ ดร. แก้้วขวััญ ตั้้งติิพงศ์กูู์ล ผู้้�ช่่วยศาสตราจารย์์ ปานรััตน์์ นิ่่�มตลุุงรองศาสตราจารย์์ ดร. ศุุทธิิดา ชวนวััน รองศาสตราจารย์์ ดร. ชุุมเขต แสวงเจริิญผู้้�ช่่วยศาสตราจารย์์ ดร. ณััฏฐพััชร สโรบล ผู้้�ช่่วยศาสตราจารย์์ ดร. เอกสิิทธิ์์�หนุุนภัักดีีดร. ยุุรนัันท์์ ตามกาล ดร. วรรณวิิวััฒน์์ รััตนลััมภ์์ดร. ยุุวดีี วงศ์์วีีระประเสริิฐ นางสาวอุุไรวรรณ รุ่่งไหรััญนางสาวคริิษฐา อ่่อนแก้้วพิิมพ์์ครั้�ง้ที่่� 1 ตุุลาคม 2568จํํานวนพิิมพ์์ 1,700 เล่่มเรีียบเรีียงโดย สถาบัันเสริิมศึึกษาและทรััพยากรมนุุษย์์ร่่วมกัับคณะสัังคมสงเคราะห์์ศาสตร์์ มหาวิิทยาลััยธรรมศาสตร์์จััดทำำโดย กรมกิิจการผู้้�สููงอายุุ กระทรวงการพััฒนาสัังคมและความมั่่�นคงของมนุุษย์์ออกแบบปก ขนิิษฐา พููนทวีีศิิลปกรรม ภููวิิช ใช่่ภู่่พิิรััตน์์, อริิณย์์ภััค กรััยวิิเชีียรพิิมพ์์ที่่�บริิษััท โกโกพริ้้�นท์์ (ไทยแลนด์์) จำำกััด เลขที่่� 188 อาคาร สปริิง ทาวเวอร์์ ชั้้�นที่่� 11 ห้้องเลขที่่� 11-110 ถนนพญาไท เเขวงทุ่่งพญาไท เขตราชเทวีี กรุุงเทพมหานคร 10400 โทร: 02-026-3147สถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567
เนื่่�องในโอกาสมหามงคลเฉลิิมพระชนมพรรษา 72 พรรษา วัันที่่� 28 กรกฎาคม พ.ศ. 2567พระบาทสมเด็็จพระปรเมนทรรามาธิิบดีีศรีีสิินทรมหาวชิิราลงกรณ พระวชิิรเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััวบทอาศิิรวาท๏ ขอชััยมงคล พรผลพิิเศษสาธรเลิิศ ณ โลกมา ดละเสริิมประสิิทธิ์์�พููน๏ พุุทธานุุภาพเรืือง อดิิเรกวราดููลย์์ธรรมานุุภาพบููรณ์์ สุุขะบถคุุโณฬาร๏ สัังฆานุุภาพสรรพ์์ สุุภะขัันธสัันดานเทวานุุภาพชาญ สุุระฤทธิิเกริิกไกร๏ สรวมจงพิิทัักษ์์รัักษ์์ อธิิราชนเรนทร์์ไทให้้ทรงเสวยไอ- ศุุริิย์์ราชย์์เจริิญเทอญฯมหานครปเวศน์์คำำ ฉัันท์์ โดย ชิิต บุุรทััต
ตามพระราชบััญญััติิผู้้�สููงอายุุ พ.ศ. 2546 แก้้ไขเพิ่่�มเติิม (ฉบัับที่่� 2) พ.ศ. 2553 มาตรา 9 (10) กำำหนดให้้คณะกรรมการผู้้�สูงอายุุแห่่งชาติิ เ ูสนอรายงานสถานการณ์์เกี่่�ยวกัับผู้้�สูงอายุุของประเท ูศไทย ต่่อคณะรััฐมนตรีีอย่่างน้้อยปีีละหนึ่่�งครั้้�ง กรมกิิจการผู้้�สูงอายุุ ในฐานะกรรมการและเลขา ูนุุการคณะกรรมการผู้้�สูงอายุุแห่่งชาติิ ูจึึงได้้จััดทำำรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 ขึ้้�น รายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 ได้้นำำเรื่่�องการสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่ (Ageing in Place) เป็็นอรรถบทที่่�สำำคััญที่่�ฉายภาพสถานการณ์์บริิบทรอบตััวผู้้�สููงอายุุในชุุมชน นำำเสนอข้้อเท็็จจริิง เป้้าหมายและช่่องว่่างผ่่านองค์์ประกอบของแนวคิิดการสูงูวัยั ในถิ่่�นที่่�อยู่่ และเป็็นแนวทางในการกำำหนดนโยบายเพื่่�อการส่่งเสริิมการสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่ วางแผนการให้้บริิการทางสุุขภาพและสัังคมแบบองค์์รวม รวมทั้้�งการให้้บริิการที่่�ครอบคลุุมทุุกองค์์ประกอบเพื่่�อเอื้้�อต่่อการใช้้ชีวิีติของผู้้�สูงอายุุและการ ู ดููแลระยะยาว โดยรายงานนี้้� จะเผยแพร่่แก่่สถาบัันการศึึกษา องค์์กร หน่่วยงานและภาคประชาสัังคม เพื่่�อใช้้ในการขัับเคลื่่�อนงานด้้านผู้้�สููงอายุุ ตลอดจนเพื่่�อประโยชน์์อื่่�น ๆ ที่่�จะเป็็นประโยชน์์ต่่อประชาชน ชุุมชน สัังคม และประเทศชาติิ ต่่อไป ใน พ.ศ. 2567 กรมกิจิการผู้้�สูงอายุุมอบ ูหมายให้้สถาบัันวิจัิยัและให้้คำำ ปรึึกษาแห่่งมหาวิิทยาลัยัธรรมศาสตร์์ โดยสถาบัันเสริิมศึึกษาและทรััพยากรมนุุษย์์ดำำเนิินการจััดทำำรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 จนสำำเร็็จเรีียบร้้อย จึึงขอขอบคุุณในความอุุตสาหะ และขอขอบคุุณในความร่่วมมืือจากหน่่วยงานและบุุคคลที่่�เกี่่�ยวข้้อง ทั้้�งภาครััฐเอกชน และประชาสัังคม มา ณ โอกาสนี้้�และหวัังเป็็นอย่่างยิ่่�งว่่า รายงานเล่่มนี้้�จะเป็็นส่่วนหนึ่่�งที่่�ผลัักดัันการขัับเคลื่่�อนงานด้้านผู้้�สููงอายุุ เพื่่�อให้้ผู้้�สููงอายุุไทยมีีคุุณภาพชีีวิิตที่่�ดีีขึ้้�นต่่อไปนายธนสุุนทร สว่่างสาลีีอธิิบดีีกรมกิิจการผู้้�สููงอายุุกรรมการและเลขานุุการคณะกรรมการผู้้�สููงอายุุแห่่งชาติิสารจากอธิิบดีีกรมกิิจการผู้้�สููงอายุุก
สถาบัันเสริิมศึึกษาและทรัพยัากรมนุุษย์์ โดยสถาบัันวิจัิัยและให้้คำำ ปรึึกษาแห่่งมหาวิิทยาลัยัธรรมศาสตร์์ได้้รัับมอบหมายจากกรมกิิจการผู้้�สููงอายุุต่่อเนื่่�องเป็็นปีีที่่� 2 ในการจััดทำำรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทยพ.ศ. 2567 โดยมีวัีัตถุุประสงค์์ ประการแรก เพื่่�อนำำเสนอข้้อมููลและสถิิติิที่่�เกี่่�ยวกัับผู้้�สูงอายุุ ใ ูห้้เป็็นข้้อมููลอ้้างอิิงและประกอบการตััดสิินใจของผู้้�บริหิ ารในการวางแผนและกำำหนดนโยบายด้้านผู้้�สูงอายุุ รวม ูถึึงเป็็นแหล่่งข้้อมููล สถานการณ์์สำำคััญในแต่่ละปีที่่ ี �รวบรวมไว้้อย่่างเป็็นระบบและสะท้้อนการพััฒนางานด้้านผู้้�สูงอายุุ ประการ ูที่่ส�อง เพื่่�อให้้ข้้อเสนอแนะเชิิงนโยบายแก่่หน่่วยงานภาครััฐและหน่่วยงานที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับภารกิิจด้้านผู้้�สููงอายุุ เพื่่�อใช้้ประกอบการวางแผน และกำำหนดนโยบายด้้านผู้้�สููงอายุุ และประการสุุดท้้าย เพื่่�อเผยแพร่่ความรู้้�แก่่สถาบัันการศึึกษา หน่่วยงานภาครััฐ ส่่วนกลาง ส่่วนภููมิิภาค ส่่วนท้้องถิ่่�น ภาคเอกชน ภาคประชาชน ตลอดจนผู้้�สนใจทั่่�วไป ให้้นำำ ไปใช้้ประโยชน์์ในการทำำงาน การศึึกษา และการดำำเนิินชีีวิิตอย่่างเท่่าทัันสถานการณ์์รายงานเล่่มนี้้�ได้้รัับการสนัับสนุุนอย่่างดีียิ่่�งจากบรรณาธิิการและคณะผู้้�ทรงคุุณวุุฒิิ นอกจากพิิจารณาร่่างรายงานดัังกล่่าวอย่่างละเอีียดรอบคอบแล้้ว ยัังให้้ข้้อเสนอแนะที่่�เป็็นประโยชน์ต่์ ่อคณะผู้้�จััดทำำสำำคััญที่่�สุุดคืือ คณะทำำงานอัันประกอบด้้วยผู้้�บริิหาร ผู้้�แทน ผู้้�ปฏิิบััติิงาน และผู้้�เกี่่�ยวข้้องจากทุุกหน่่วยงาน ทั้้�งภาครััฐ ภาคเอกชน และประชาสัังคม ที่่�ให้้ความอนุุเคราะห์ข้้ ์อมููล หากปราศจากความร่่วมมืือดัังกล่่าวคงเป็็นไปได้้ยากที่่�รายงานเล่่มนี้้�จะสมบููรณ์์ ในนามมหาวิิทยาลััยธรรมศาสตร์์จึึงขอขอบพระคุุณทุุกท่่าน ทุุกกลุ่่ม และทุุกหน่่วยงาน มา ณ โอกาสนี้้� และหวัังว่่ารายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 จะก่่อให้้เกิิดประโยชน์์ทั้้�งด้้านการกำำหนดนโยบายวางแผน และความก้้าวหน้้าทางวิิชาการต่่อไปศาสตราจารย์์ ดร. ศุุภสวััสดิ์์� ชััชวาลย์์อธิิการบดีีมหาวิิทยาลััยธรรมศาสตร์์คำำ นำำรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 ข
รายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 มีีข้้อมููลเกี่่�ยวกัับสถิิติิประชากรสููงอายุุ รายงานการดำำ เนิินงานและสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุของประเทศไทยใน พ.ศ. 2567 เพื่่�อเสนอต่่อผู้้�กำำหนดนโยบาย ผู้้�บริิหาร นัักวิิชาการ รวมถึึงผู้้�สนใจทั่่�วไปได้้นำำ ไปใช้้ประโยชน์์พ.ศ. 2567 โลกมีีประชากรสููงอายุุ จำำ นวน 1,184,998,534 คน ร้้อยละ 14.52 คาดการณ์์ว่่าใน พ.ศ. 2593 จะมีีประชากรสูงอายุุ ูจำำ นวน 2,105,309,356 คน และอีีก 50 ปีีหรืือใน พ.ศ. 2643 จะมีีประชากรสูงอายุุ จำำ ูนวน 3,019,571,493 คน อายุุคาดเฉลี่่�ยเมื่่�อแรกเกิิดของประชากรโลกอยู่่ที่่� 73.32 ปีี ทุุกประเทศประชากรเพศหญิิงมีีอายุุคาดเฉลี่่�ยสููงกว่่าเพศชาย เพศหญิิงอยู่่ที่่� 76.02 ปีี เพศชายอยู่่ที่่� 70.71 ปีี อายุุคาดเฉลี่่�ยประเทศไทยอยู่่ในอัันดัับที่่� 103 ของโลกและมีีอายุุคาดเฉลี่่�ยสููงกว่่าค่่าเฉลี่่�ยทั่่�วโลกคืือ 76.56 ปีี เพศหญิิงอยู่่ที่่� 80.98 ปีี และเพศชายอยู่่ที่่� 72.34 ปีี ในอาเซีียน พบว่่า ประเทศไทยและประเทศสิิงคโปร์์มีีประชากรสููงอายุุมากกว่่าประชากรวััยเด็็ก ประเทศไทยกำำลัังเผชิิญวิิกฤตประชากรมีีภาวะเกิิดน้้อยกว่่าตายต่่อเนื่่�อง ตั้้�งแต่่ พ.ศ. 2564 เป็็นต้้นมา การเข้้าสู่่สัังคมสูงอายุุของประเท ูศไทยเป็็นไปอย่่างต่่อเนื่่�องและด้้วยอัตัราเร็็ว ในอีีก 16 ปีข้้ ีางหน้้าหรืือประมาณพ.ศ. 2583 คาดว่่าประชากรวััยเด็็กจะลดลงเหลืือเพีียง ร้้อยละ 12.79 ประชากรวััยแรงงานลดลงเหลืือเพีียง ร้้อยละ 55.83 ขณะที่่�ประชากรวััยสููงอายุุเพิ่่�มขึ้้�นถึึง ร้้อยละ 31.37 หรืือมากกว่่าประชากรวััยเด็็ก 2.45 เท่่า สถานการณ์์ทั่่�วไปของประชากรสููงอายุุ1.บทสรุุปผู้้�บริิหารค
ใน พ.ศ. 2567 คณะผู้้�จััดทำำนำำเสนออรรถบทเกี่่ย�วกัับแนวคิิด “การสูงูวัยั ในถิ่่น� ที่่�อยู่่” (Ageing in Place) เป็็นแนวคิิดว่่าด้้วยการดำำเนิินชีีวิิตตลอดช่่วงอายุุขััยของบุุคคลให้้สามารถอาศััยอยู่่ในบ้้านหรืือชุุมชนเดิิมตามที่่�ปรารถนา ทั้้�งนี้้� เพื่่�อเสริิมสร้้างความเป็็นอิิสระ ความปลอดภััย มีีคุุณภาพชีีวิิตที่่�ดีีในสภาวะแวดล้้อมที่่คุ้้� �นเคย และมีีบริิการต่่าง ๆ ที่่สนั�ับสนุุน การสูงูวัยั ในถิ่่น� ที่่�อยู่่มีีองค์์ประกอบสำคัำ ัญ 3 ประการ ได้้แก่่ 1) สถานที่่� (Place) 2) ระบบบริิการ (Service system) 3) ระบบการจััดการ (Management system) รายละเอีียดดัังนี้้� 2.1 สถานที่่� (Place) แหล่่งที่่�อยู่่อาศััยที่่�ผู้้�สูงอายุุไ ูด้้ตััดสิินใจเลืือกเอง อาจเป็็นที่่�อยู่่อาศััยเดิิม ท้้องถิ่่นเ�ดิิม ชุุมชนเดิิมที่่�คุ้้�นเคย หรืือแหล่่งใหม่่ที่่�ผู้้�สููงอายุุได้้ตััดสิินใจเลืือกสถานที่่�นั้้�น ๆ ด้้วยความสมััครใจ2.2 ระบบบริิการ (Service system) บริิการที่่�ครอบคลุุมทั้้�งสุุขภาพสัังคมและที่่�อยู่่อาศััย การคมนาคม และสภาพแวดล้้อม เช่่น การปรัับปรุุงที่่�อยู่่อาศััยและสภาพแวดล้้อม บริิการด้้านสุุขภาพในที่่�อยู่่อาศััย บริิการด้้านจััดการความเสี่่�ยง และการมีีผู้้�บริิบาลคุ้้�มครองสิิทธิิผู้้�สููงอายุุ 2.3 ระบบการจััดการ (Management system) เน้้นการบููรณาการระหว่่างภาคส่่วนต่่าง ๆ ทั้้�งภาครััฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสัังคม และองค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่นเ�พื่่�อสร้้างความต่่อเนื่่�องของบริิการ และให้้การดููแลผู้้�สูงอายุุครอบค ูลุุมในทุุกมิิติิ เช่่น การกำำหนดยุุทธศาสตร์์และแผนปฏิิบััติิการในระดัับชาติิ ภููมิิภาค และท้้องถิ่่�นที่่�มีีระบบและแนวทางที่่�ชััดเจนในการจััดบริิการดููแลผู้้�สููงอายุุแบบองค์์รวมและต่่อเนื่่�อง การสนัับสนุุนงานอาสาสมััครในพื้้�นที่่� การพััฒนาระบบข้้อมููลและการติิดตามประเมิินผลอย่่างเป็็นระบบอรรถบท: การสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่�2.รายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 ง
3.1 สถานการณ์์การดำำเนิินงานด้้านผู้้�สููงอายุุของประเทศไทย ตามแผนปฏิิบััติิการด้้านผู้้�สููงอายุุ ระยะที่่� 3 (พ.ศ. 2566-2580) และแผนปฏิิบััติิการระยะเร่่งด่่วน 5 ปีีแรก (พ.ศ. 2566-2570) พบว่่า ทุุกแผนปฏิบัิ ัติิการย่่อยมีหีลายหน่่วยงานที่่ดำ�ำเนิินงานตามแผนดัังกล่่าว แต่่ยัังไม่่มีีการติิดตามประเมิินผลของแผน เพื่่�อให้้ทราบถึึงรููปแบบ วิิธีีการดำำเนิินงานที่่�สอดคล้้องกัับปััญหาความต้้องการของผู้้�สูงอายุุและประโ ูยชน์ที่่ ์ �เกิิดขึ้้น�กัับผู้้�สูงอายุุไท ูยทั้้�งในเชิิงปริิมาณและเชิิงคุุณภาพ3.2 แผนปฏิิบััติิการด้้านผู้้�สููงอายุุ ระยะที่่� 3 (พ.ศ. 2566-2580): แผนปฏิิบััติิการระยะเร่่งด่่วน 5 ปีีแรก (พ.ศ. 2566-2570) ประกอบด้้วย4 แผนย่่อย ได้้แก่่ - การส่่งเสริิมการออมเพื่่�อความมั่่�นคงทางเศรษฐกิิจในอนาคต ผ่่านโครงการกองทุุนการออมแห่่งชาติิ เพื่่�อสร้้างหลัักประกัันทางการเงิินและการออมต่่อเนื่่�อง - การสร้้างเสริิมความรู้้� ความเข้้าใจ และการตระหนัักถึึงคุุณค่่าของผู้้�สููงอายุุ ผ่่านการประชาสััมพัันธ์ด้้์านสุุขภาพ เศรษฐกิจิสัังคมและสภาพแวดล้้อมกว่่า 1,900ครั้้ง �พร้้อมการขัับเคลื่่�อนเครืือข่่ายเตรียีมความพร้้อม 505 เครืือข่่ายและกิิจกรรมสำำคััญ เช่่น หลัักสููตรเตรีียมเกษีียณ พิิธีีลงนาม MOU ด้้านสวััสดิิการและคุุณภาพชีีวิิตงานวัันผู้้�สููงอายุุแห่่งชาติิ การอบรมเชิิงปฏิิบััติิการสร้้างวิินััยทางการออม เป็็นต้้น- การขยายผลการเตรีียมความพร้้อมรองรัับสัังคมสููงวััย ผ่่านการอบรมวิินััยทางการเงิินและการเผยแพร่่ประชาสััมพัันธ์์ออนไลน์์ - การพััฒนาทัักษะด้้านเทคโนโลยีีและนวััตกรรมดิิจิิทััล ผ่่านโครงการ Coding เพื่่�อผู้้�สูงอายุุ และ ูหลัักสููตรดิจิทัิ ัล เช่่น ChatGPT for Productivity, Google Workspace, Canva Excel และ Power BI รวมทั้้�งการทำำ Digital Content และ Affiliate Marketing เป็็นต้้น- การเสริิมสร้้างความรู้้�ด้้านสุุขภาพและระบบอาชีีวอนามัยั โดยจััดทำำ โครงการต้้นแบบเชื่่�อมโยงสถานประกอบการกัับระบบสุุขภาพเสมืือนโรงพยาบาลและการขัับเคลื่่�อนธรรมนููญสุุขภาพสถานการณ์์การดำำ เนิินงานด้้านผู้้สููงอายุุในประเทศไทย3.แผนปฏิิบััติิการย่่อยที่่� 1 เตรีียมความพร้้อมของประชากรก่่อนวััยสููงอายุุ จ
- การปฏิิรููประบบหลัักประกัันยามชราภาพให้้เป็็นไปอย่่างบููรณาการและยั่่ง�ยืืน สามารถครอบคลุุมผู้้�สูงอายุุ ูอย่่างพอเพีียง ทั่่�วถึึง และเป็็นธรรม เช่่น โครงการสลากสะสมทรััพย์์เพื่่�อเงิินออมยามเกษีียณ โครงการกระตุ้้�นเศรษฐกิิจผ่่านผู้้�สููงอายุุ ของกระทรวงการคลััง เป็็นต้้น - การพััฒนาระบบสุุขภาพรองรัับสัังคมสููงวััยที่่�สอดคล้้องกัับความต้้องการของผู้้�สููงอายุุแต่่ละกลุ่่มและเหมาะกัับบริิบทของพื้้�นที่่� เช่่น โครงการพััฒนาระบบคุ้้�มครองสุุขภาพผู้้�สูงอายุุ ูที่่�มีีภาวะพึ่่�งพิิงที่่�บ้้านและชุุมชน โครงการพััฒนารููปแบบการดููแลส่่งเสริิมสุุขภาพผู้้�สูงอายุุและผู้้� ูมีีภาวะพึ่่ง�พิิงในเรืือนจำำ โครงการผู้้�นำำทางศาสนากัับการส่่งเสริิมสุุขภาพแบบองค์์รวม ของกระทรวงสาธารณสุุข เป็็นต้้น- การส่่งเสริิมการมีส่ี ่วนร่่วมของผู้้�สูงอายุุในการเ ูป็็นพลัังทางสัังคม เช่่น การส่่งเสริิมคลัังปััญญาผู้้�สูงอายุุ ูดีีเด่่นและคลัังปััญญาผู้้�สูงอายุุ ูที่่ขึ้้�นทะเ�บียีนถ่่ายทอดภููมิปัิ ัญญาให้้แก่่ประชาชนทั่่�วไป พร้้อมทั้้�งถอดความรู้้�ภููมิปัิ ัญญาของผู้้�สููงอายุุที่่�น่่าสนใจในพื้้�นที่่� เป็็นต้้น - ส่่งเสริิมการปรัับสภาพที่่�อยู่่อาศััยของผู้้�สูงอายุุ ูทั้้งภา�ยในบ้้านและภายนอกบ้้าน เช่่น การปรัับสภาพแวดล้้อมและสิ่่�งอำำนวยความสะดวกให้้เหมาะสมและปลอดภััยสำำหรัับผู้้�สููงอายุุของกรมกิิจการผู้้�สููงอายุุ การปรัับปรุุง/ซ่่อมแซมที่่�อยู่่อาศััยให้้แก่่ผู้้�สููงอายุุพิิการของกรมส่่งเสริิมและพััฒนาคุุณภาพชีีวิิตคนพิิการ โครงการปรัับปรุุงที่่�อยู่่อาศััยสำำหรัับผู้้�สููงอายุุซึ่่�งเป็็นผู้้�มีีรายได้้น้้อยและผู้้�ยากไร้้ ของการเคหะแห่่งชาติิ เป็็นต้้น - เพิ่่ม�ขีีดความสามารถในการพััฒนาและการจััดการงานด้้านผู้้�สูงอายุุขององ ูค์์กรชุุมชน/ท้้องถิ่่น และผู้้� �นำชุำุมชน - การเพิ่่�มแรงจููงใจและยกย่่ององค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�นที่่�มีีผลการปฏิิบััติิงานด้้านผู้้�สููงอายุุดีีเด่่น - พััฒนาระบบการพิิทัักษ์์และคุ้้�มครองสิิทธิิผู้้�สููงอายุุ โดยเฉพาะกลุ่่มที่่�เป็็นกลุ่่มเสี่่�ยง กลุ่่มเปราะบาง และกลุ่่มที่่�อยู่่ในภาวะพึ่่�งพิิง ทั้้�งในฐานะผู้้�รัับบริิการ ผู้้�รัับสวััสดิิการ หรืือผู้้�บริิโภค - ส่่งเสริิมการผลิิตงานวิิจััยและนวััตกรรมที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับผู้้�สูงอายุุเ ูพื่่�อการพััฒนาศัักยภาพและคุณุภาพชีวิีิตผู้้�สููงอายุุ ได้้มีีการจััดสรรงบประมาณเพื่่�อสนัับสนุุนงานวิิจััยและนวััตกรรมที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับประเด็็นผู้้�สููงอายุุและสัังคมสููงวััย โดยสำำนัักงานคณะกรรมการส่่งเสริิมวิิทยาศาสตร์์ วิิจััยและนวััตกรรม (สกสว.) และมููลนิิธิิสถาบัันวิิจััยและพััฒนาผู้้�สููงอายุุไทย (มส.ผส.)แผนปฏิิบััติิการย่่อยที่่� 2 ยกระดัับคุุณภาพชีีวิิตผู้้�สููงอายุุทุุกมิิติิอย่่างทั่่�วถึึงและเป็็นธรรมแผนปฏิิบััติิการย่่อยที่่� 3 การปฏิิรููปและบููรณาการระบบบริิหารเพื่่�อรองรัับสัังคมสููงวััยอย่่างมีีคุุณภาพแผนปฏิิบััติิการย่่อยที่่� 4 เพิ่่�มศัักยภาพการวิิจััย เทคโนโลยีีและนวััตกรรมรองรัับสัังคมสููงวััยรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 ฉ
การนำำเสนอเกีียรติิประวััติิและผลงานของผู้้�สููงอายุุผ่่านโครงการการยกย่่องเชิิดชููเกีียรติิระดัับชาติิ ได้้แก่่ ผู้้�สููงอายุุแห่่งชาติิประจำำปีี 2567 ได้้แก่่ นายธนิินท์์ เจีียรวนนท์์ ศิิลปิินแห่่งชาติิ พ.ศ. 2566 สาขาทััศนศิิลป์์ 4 ท่่าน ได้้แก่่ 1) ศาสตราจารย์์เกีียรติิคุุณกััญญา เจริิญศุุภกุุล 2)นางวิิภาวดีี พััฒนพงศ์พิ์บููิล 3)ร้้อยตรีีทวีี บููรณเขตต์์ และ 4) นายสุุดสาคร ชายเสม สาขาวรรณศิิลป์์ 2 ท่่าน ได้้แก่่ 1) นายประสาทพร ภููสุศิุิลป์์ธร และ 2)นายวศิิน อิินทสระ และสาขาศิิลปะการแสดง6ท่่าน ได้้แก่่ 1)นายสมบััติิ แก้้วสุจริุติ 2)นายไชยยะ ทางมีศรีี 3) นายพิิเชษฐ์์ เอี่่�ยมชาวนา หรืือน้้าโย่่ง เชิิญยิ้้�ม 4) จ่่าโทหญิิงปรียนัี ันท์์ สุุนทรจามร 5) นายสุธีุีศัักดิ์์�ภัักดีีเทวา หรืือครููโจ้้ เดอะสตาร์์ และ 6) รองศาสตรจารย์์บรรจง โกศััลวััฒน์์ นอกนั้้�นเป็็นบุุคคลดีีเด่่นด้้านภาษาไทยและภาษาถิ่่�น ในปีีนี้้�ได้้นำำเสนอปราชญ์์เกษตรของแผ่่นดิินและผู้้�รัับรางวััลนราธิิปพงศ์์ประพัันธ์์ ซึ่่�งแสดงให้้เห็็นบทบาทของผู้้�สูงอายุุ ูที่่�มีคุีณคุ่่าต่่อสัังคมและเป็็นตััวอย่่างสำหรัำ ับบุุคคลอื่่�นต่่อไป สถานการณ์์เด่่น รายงานนำำเสนอรางวััล Healthy Ageing Prize for Asian Innovation (HAPI) ซึ่่งเ�ป็็นรางวััลระดัับนานาชาติิที่่�มอบให้้แก่่องค์์กรในประเทศกลุ่่มเอเชียที่่�มีผี ลงานโดดเด่่นในประเด็็นสัังคมสูงอายุุ ครอบค ูลุุมด้้านต่่าง ๆ ในปีี 2024 (พ.ศ. 2566) ประเทศไทยได้้รางวััลจำำ นวน 3 โครงการ ได้้แก่่ 1) โครงการ“เกษีียณมีดีี” โดยวิิทยาลััยการศึึกษาตลอดชีีวิิต มหาวิิทยาลััยเชีียงใหม่่ ได้้รัับรางวััล Grand Prize ในสาขาการสนัับสนุุนการพึ่่�งพาตนเองของผู้้�สูงอายุุ 2) โครงการ “Ready Senior” โด ู ยศููนย์พั์ ัฒนาธุุรกิิจและการดููแลสัังคมสูงอายุุ ู(ABCD Centre) คณะพาณิิชยศาสตร์์และการบััญชีี มหาวิิทยาลัยัธรรมศาสตร์์ ได้้รัับรางวััล Honorable Mention จากผลงานการพััฒนาแพลตฟอร์์มที่่�รวมพื้้�นที่่�การเรีียนรู้้�ตลอดชีีวิิต (Lifelong Learning) พื้้�นที่่�ค้้าขาย(Marketplace) และพื้้�นที่่�จััดหางาน (Job Matching) สำหรัำ ับประชากรวััย 50 ปีขึ้้ี�นไป 3) โครงการ “YoungHappy Plus” โดยบริษัิ ัท YoungHappy Plus จำำกััด ได้้รัับรางวััล Honorable Mention ในสาขาเทคโนโลยีีและนวััตกรรม จากการพััฒนาแพลตฟอร์์มออนไลน์์เพื่่�อยกระดัับคุณุภาพชีวิีิตของผู้้�สูงอายุุในเข ูตเมืืองรางวััลเชิิดชููเกีียรติิผู้้�ผลิิตสื่่�อปลอดภััยและสร้้างสรรค์์ ในงาน Creative Media and TMF Awards 2025 โดยกองทุุนพััฒนาสื่่�อปลอดภััยและสร้้างสรรค์์เพื่่�อยกย่่องและเชิิดชููเกียีรติิบุุคคลและองค์์กรที่่�ผลิตสื่ิ ่�อปลอดภััยและสร้้างสรรค์์ มีีผลงานที่่�ได้้รัับรางวััลรวม 10 ประเภท จำำ นวนทั้้�งสิ้้น 32 �ผลงาน ซึ่่�งรายการละครออนไลน์์แจ่่มใจสูงูวัยว้้ ั าว ๆ โดยคุณพุอใจ พููนนารถ ได้้รัับรางวััลชนะเลิศิ เป็็นชุุดสื่่�อความรู้้�สำหรัำ ับผู้้�สูงอายุุเ ูสนอผ่่านละครถ่่ายทอดเรื่่�องราว 18 ตอน ใช้้เนื้้�อหาจากหนัังสืือชุุดความรู้้�มุ่่งสู่่การสูงูวัยัอย่่างมีพลัี ังที่่�ใช้้สอนในโรงเรียีนผู้้�สูงอายุุ ูรางวััลนวััตกรรมแห่่งชาติิ ประจำำปีี 2567 โดยสำำนัักงานนวััตกรรมแห่่งชาติิ (องค์์การมหาชน) ได้้มอบ รางวััลเชิิดชููเกีียรติิ ให้้แก่่ หุ่่นยนต์์ดิินสอ (Dinsaw Mini) หุ่่นยนต์์เพื่่�อนเฝ้้าผู้้�สููงอายุุ ผลิิตโดยบริิษััท ซีีทีี เอเซีียโรโบติิกส์์ จำำกััด เป็็นนวััตกรรมที่่�พััฒนาขึ้้�นเพื่่�อตอบสนองความต้้องการในชีีวิิตประจำำวัันของผู้้�สููงอายุุบุุคคลและสถานการณ์์เด่่นรอบปีี 25674.ช
นำำเสนอนวััตกรรมที่่�ถููกพััฒนาขึ้้�นโดยการจััดหมวดหมู่่เป็็น 6 ด้้านหลัักตามกรอบการพััฒนานวัตักรรมภาครััฐที่่จั�ัดทำำ โดยสำนัำ ักงานคณะกรรมการพััฒนาระบบราชการ (ก.พ.ร.) ได้้แก่่ 1) นวัตักรรมการบริิการ (Service Innovation) ได้้แก่่ ระบบจััดอาหารและโภชนาการสำำหรัับผู้้�สููงอายุุ เกมขนมมงคลสำำรัับขนมไทยสำำหรัับวััยเก๋๋า 60+ แผ่่นยางสำำหรัับฝึึกการทรงตััว 2) นวััตกรรมการส่่งมอบการบริิการ (Service Delivery Innovation) ได้้แก่่ รถส่่งของบัังคัับทางไกล “อารีี” แอปพลิิเคชัันหางานสำำหรัับวััยเกษีียณ 3) นวััตกรรมการบริิหาร/องค์์การ (Administrative/Organizational Innovation) ได้้แก่่ Care Camera เฝ้้าระวัังผู้้�ป่่วยและผู้้�สููงอายุุในที่่�พัักอาศััย ระบบป้้องกัันแผลกดทัับ 4) นวััตกรรมทางความคิิด (Conceptual Innovation) ได้้แก่่ โปรแกรมวิิจััยด้้านวิิศวกรรมการแพทย์์ระดัับโลก 5) นวััตกรรมเชิิงนโยบาย (Policy Innovation) ได้้แก่่ บ้้านแสนดีี 100,000 UD HOUSE สำำหรัับผู้้�สููงอายุุพิิการ และ 6) นวััตกรรมเชิิงระบบ (Systemic Innovation) ได้้แก่่ ระบบตรวจจัับเชิิงป้้องกััน แพลตฟอร์์มดิิจิิทััลเพื่่�อสุุขภาพงานวิิจััยที่่�นำำเสนอทั้้�ง 15 เรื่่�อง เป็็นผลงานที่่ผ่�่านเกณฑ์์ ประกอบด้้วยด้้านแพทยศาสตร์์/สุุขภาพจำำ นวน 5 เรื่่�อง ด้้านสัังคมศาสตร์์ จำำ นวน 7 เรื่่�อง และด้้านเศรษฐศาสตร์์ จำำ นวน 3 เรื่่�อง งานวิิจััยที่่�คััดเลืือกมานำำเสนอเป็็นไปตามเกณฑ์์ของคณะผู้้�จััดทำำ 4 ประการคืือ 1) มีีความเกี่่�ยวข้้องหรืือสามารถขยายความรู้้�ความเข้้าใจเนื้้�อหาในอรรถบท 2) มีีขอบเขตงานวิิจััยครอบคลุุมประชากรกลุ่่มใหญ่่ สามารถเป็็นตััวแทนงานวิิจััยอื่่�นและสะท้้อนภาพรวมของประเด็็นต่่าง ๆ ได้้ 3) มีีการขัับเคลื่่�อนงานเพื่่�อผลัักดัันข้้อเสนอเชิิงนโยบายระดัับชาติิ และ 4) มีีผลการวิิจััยที่่�ผ่่านการพิิจารณาหรืือได้้รัับรองคุุณภาพจากสถาบัันที่่�น่่าเชื่่�อถืือนวััตกรรมเพื่่�อผู้้สููงอายุุแนะนำำงานวิิจััยผู้้สููงอายุุ 5.6.รายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 ซ
การเปลี่่�ยนผ่่านสู่่สัังคมสููงอายุุอย่่างสมบููรณ์์ในประเทศไทยก่่อให้้เกิิดความท้้าทายที่่ซั�ับซ้อนและ้หลากหลายมิิติิ ส่่งผลกระทบโดยตรงต่่อผู้้�สููงอายุุ และขยายไปสู่่บทบาทหน้้าที่่�รัับผิิดชอบของครอบครััว วััยแรงงาน และระบบบริิการของภาครััฐ แนวคิิด “การสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่ (Ageing in Place)” จึึงเป็็นแนวทางยุุทธศาสตร์์สำำคััญในการส่่งเสริิมคุุณภาพชีีวิิตผู้้�สููงอายุุและลดข้้อท้้าทายระยะยาวของการดำำเนิินงานภาครััฐ การศึึกษาพบว่่า แม้้ภาครััฐและภาคีีที่่�เกี่่�ยวข้้องจะดำำเนิินงานเพื่่�อสนัับสนุุน ส่่งเสริิมคุุณภาพชีีวิิตผู้้�สููงอายุุ แต่่การขัับเคลื่่�อนแนวคิิด “การสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่” ยัังคงมีีช่่องว่่างในหลายระดัับ ตั้้�งแต่่ระดัับครััวเรืือน ชุุมชน ไปจนถึึงระบบราชการ ดัังนั้้�น จึึงจำำ เป็็นต้้องมีีการกำำหนดนโยบายที่่�อาศััยฐานข้้อมููลเชิิงประจัักษ์์ บููรณาการกลไกและทรัพยัากรอย่่างเป็็นระบบ โดยเฉพาะการเสริิมสร้้างบทบาทขององค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�นให้้เป็็นกลไกหลัักในระดัับพื้้�นที่่� เพื่่�อนำำ ไปสู่่ข้้อเสนอเชิิงนโยบายและการนำำ แนวนโยบายไปปฏิิบััติิอย่่างเข้้มแข็็ง ยั่่�งยืืน และลดความเหลื่่�อมล้ำำในกลุ่่มผู้้�สููงอายุุ7.1 ข้้อเสนอแนะหลัักด้้านนโยบายเกี่่ย�วกัับแนวคิิดการสููงวัยั ในถิ่่�นที่่�อยู่่7.1.1 การยกระดัับแนวคิิดการสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่เป็็นนโยบายหลัักของรััฐ โดยรััฐบาลควรกำำหนดให้้ “การสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่” เป็็นนโยบายหลัักของประเทศในการขัับเคลื่่�อนสัังคมสููงอายุุ 7.1.2 ควรมีีการพััฒนาโครงสร้้างพื้้�นฐานทางกายภาพ ด้้านสิ่่�งแวดล้้อมที่่�เอื้้�อต่่อผู้้�สููงอายุุ 7.1.3 ส่่งเสริิมการจััดบริิการแบบเทคโนโลยีสวัีสดิั ิการ (Welfare Technology) หรืือเทคโนโลยีีช่่วยเหลืือผู้้�สููงอายุุ (Assistive Technology) เพื่่�อให้้ผู้้�สููงอายุุใช้้ชีีวิิตได้้อย่่างมีีคุุณภาพ อิิสระ ปลอดภััย7.1.4 ควรปรัับปรุุงการกระจายอำำนาจ งบประมาณและการบริิหารจััดการใหม่่แก่่องค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�น เพื่่�อให้้สามารถดำำเนิินการได้้อย่่างเป็็นรููปธรรม 7.1.5 ควรเสริิมสร้้างภาคีีเครืือข่่ายเชิิงยุุทธศาสตร์์ โดยส่่งเสริิมให้้ภาคเอกชนเข้้ามามีีส่่วนร่่วมในการจััดบริิการ7.1.6 ควรพััฒนาและปรัับปรุุงระบบการติิดตามประเมิินผลนโยบายและการให้้บริิการให้้สะท้้อนประโยชน์์ที่่�เกิิดกัับผู้้�สููงอายุุ7.บทสรุุปและข้้อเสนอแนะเชิิงนโยบายฌ
7.2 ข้้อเสนอแนะเชิิงปฏิิบััติิ7.2.1 ควรมีีการขยายบริิการดููแลกลางวััน (Day Care) และการดููแลที่่�บ้้าน (Home Care) ให้้ครอบคลุุมทุุกพื้้�นที่่� โดยเฉพาะในพื้้�นที่่�ห่่างไกลและชุุมชนที่่มี�ีผู้้�สูงอายุุเ ูป็็นสััดส่่วนสูง การขูยายบริิการดัังกล่่าวจะช่่วยลดข้้อจำำกััดของครอบครััวและเสริิมสร้้างความมั่่�นใจในการดููแลผู้้�สููงอายุุ7.2.2 ควรมีีการพััฒนาขีีดความสามารถ โดยจััดหาบุุคลากรที่่�มีีความรู้้�ความเชี่่ย�วชาญด้้านการดููแลผู้้�สูงอายุุ และ ูพััฒนาศัักยภาพบุุคลากรผู้้�ปฏิิบััติิงานให้้มีีมาตรฐาน รวมทั้้�งมีีการเสริิมสร้้างองค์์ความรู้้� ทัักษะใหม่่อย่่างต่่อเนื่่�อง 7.2.3 ควรมีีการส่่งเสริิมการเรียีนรู้้�แบบต่่อเนื่่�อง (Lifelong Learning) ในกลุ่่มผู้้�ดููแลอย่่างเป็็นระบบ ผ่่านการจััดเวทีีแลกเปลี่่�ยนเรีียนรู้้� การศึึกษาดููงาน และการพััฒนาทัักษะใหม่่ ๆ7.2.4 ควรมีีการนำำผลงานวิิจััยและนวััตกรรมมาใช้้พััฒนารููปแบบการดููแลที่่�เหมาะสมกัับบริิบทไทย7.2.5 ควรพิิจารณาเพิ่่�มสวััสดิิการอิินเทอร์์เน็็ตสำำหรัับผู้้�สููงอายุุกลุ่่มเปราะบางรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 ญ
ผู้้สููงอายุุ(older person)นิิยามศััพท์์ที่่�ใช้้ในรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 25671.หมายถึึง บุุคคลซึ่�่งมีีอายุุเกิินหกสิิบปีีบริิบููรณ์์ขึ้�้นไปและมีีสััญชาติิไทย [พระราชบััญญััติิผู้้�สููงอายุุ พ.ศ. 2546 และฉบัับแก้้ไขเพิ่่�มเติิม (ฉบัับที่่� 2) พ.ศ. 2553 มาตรา 3]คำำว่่า \"ผู้้�สููงอายุุ\" กัับ \"ผู้้�สููงวััย\"“อายุุ” เป็็นภาษาบาลีี หมายถึึง “พลัังหล่่อเลี้้�ยงชีีวิติ” และ “วััย”หมายถึึง “ความเสื่่�อมความโทรม” จึึงเสนอให้้ใช้้คำำว่่า “ผู้้สููงอายุุ” เพื่่�อหมายถึึง “บุุคคลที่่�สููงด้้วยพลัังสืืบต่่อหล่่อเลี้้�ยงชีีวิิต” ไม่่ใช้้คำำว่่า “ผู้้สููงวััย” เพราะมีีความหมายสื่่�อไปในทางลบว่่าเป็็นบุุคคลที่่�สูงูด้้วยความเสื่่�อมโทรม (สมเด็็จพระพุุทธโฆษาจารย์์ (ป.อ.ปยุุตฺฺโต) อ้้างถึึงใน บรรลุุ ศิิริิพานิิช, 2560)ผู้้�สููงอายุุ หรืือ ผู้้�มีีอายุุ 60 ปีีขึ้้�นไป แบ่่งเป็็น 4 กลุ่่มใหญ่่ คืือ“ผู้้สููงอายุุวััยต้้น” (the young old) หมายถึึง ผู้้�มีีอายุุ 60-69 ปีี“ผู้้สููงอายุุวััยกลาง” (the middle old) หมายถึึง ผู้้�มีีอายุุ 70-79 ปีี“ผู้้สููงอายุุวััยปลาย” (the oldest old) หมายถึึง ผู้้�มีีอายุุ 80 ปีีขึ้้�นไป“ผู้้สููงอายุุเกิิน 100 ปีี” (centenarian) หมายถึึง ผู้้�มีีอายุุ 100 ปีีขึ้้�นไปฎ
สัังคมสููงอายุุ 2. (aged society)หมายถึึง สัังคมที่่�ประกอบด้้วยจำำ นวนผู้้�สููงอายุุคิิดเป็็นสััดส่่วนที่่�สููงมาก2.1 ระดัับสัังคมสููงอายุุในรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุของประเทศไทยเล่่ม พ.ศ. 2558-2566 แบ่่งเป็็น 3 ระดัับดัังนี้้�สัังคมสููงอายุุ (aged society) หมายถึึง สัังคมที่่�มีีประชากรอายุุ 60 ปีีขึ้้�นไปมากกว่่าร้้อยละ 10 ของประชากรทั้้�งหมด (หรืือประชากรอายุุ 65 ปีีขึ้้�นไปมากกว่่าร้้อยละ 7 ของประชากรทั้้�งหมด)สัังคมสููงอายุุอย่่างสมบููรณ์์ (complete-aged society) หมายถึึง สัังคมที่่�มีีประชากรอายุุ 60 ปีีขึ้้�นไป มากกว่่าร้้อยละ 20 ของประชากรทั้้�งหมด (หรืือประชากรอายุุ 65 ปีีขึ้้�นไปมากกว่่าร้้อยละ 14 ของประชากรทั้้�งหมด)สัังคมสููงอายุุระดัับสุุดยอด (super-aged society) หมายถึึง สัังคมที่่�มีีประชากรอายุุ 60 ปีขึ้้ี�นไป มากกว่่าร้้อยละ 28 ของประชากรทั้้�งหมด (หรืือประชากรอายุุ 65 ปีขึ้้ี�นไปมากกว่่าร้้อยละ 20 ของประชากรทั้้�งหมด)2.2 ระดัับสัังคมสููงอายุุในรายงานจากสหประชาชาติิ (United Nations: UN) แบ่่งเป็็น 3 ระดัับดัังนี้้�สัังคมสููงอายุุ (ageing society) หมายถึึง สัังคมที่่�มีีประชากรอายุุ 60 ปีขึ้้ี�นไปมากกว่่าร้้อยละ 10 ของประชากรทั้้�งหมด (หรืือประชากรอายุุ 65 ปีีขึ้้�นไปมากกว่่าร้้อยละ 7 ของประชากรทั้้�งหมด)สัังคมสููงอายุุโดยสมบููรณ์์ (aged society) หมายถึึง สัังคมที่่�มีีประชากรอายุุ 60 ปีีขึ้้�นไปมากกว่่าร้้อยละ 20 ของประชากรทั้้�งหมด (หรืือประชากรอายุุ 65 ปีีขึ้้�นไปมากกว่่าร้้อยละ 14 ของประชากรทั้้�งหมด)สัังคมสููงอายุุระดัับสุุดยอด (super-aged society) หมายถึึง สัังคมที่่�มีีประชากรอายุุ 60 ปีีขึ้้�นไป มากกว่่าร้้อยละ 28 ของประชากรทั้้�งหมด (หรืือประชากรอายุุ 65 ปีีขึ้้�นไปมากกว่่าร้้อยละ 20 ของประชากรทั้้�งหมด)รายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 ฏ
การสููงอายุุของประชากร 3. (population ageing)หมายถึึง ปรากฏการณ์์ทางประชากรที่่�เกิิดขึ้นใน�้ ประเทศต่่าง ๆ ทั่่วโล �กในช่่วงทศวรรษที่่�ผ่่านมา กล่่าวคืือ ประชากรในแต่่ละพื้้�นที่่� ตั้้งแ�ต่ชุุ่มชน เขตปกครองระดับต่ั ่าง ๆ ประเทศ จนถึึงระดับัภููมิภิาคมีีอายุุสููงขึ้�้น สัังเกตได้้จากสััดส่่วนของประชากรสููงอายุุที่่�เพิ่่�มขึ้�้นในประชากรปิดิหรืือประชากรที่่�เปลี่่�ยนไปโดยไม่่นัับรวมการย้้ายถิ่่�น การสููงอายุุของประชากรมีีสาเหตุุมาจากการเกิิดลดลงและผู้้�คนอายุุยืืนยาวขึ้�น้อััตราสููงอายุุ 4. (older person rate)หมายถึึง ร้้อยละของผู้้�สููงอายุุต่่อประชากรทั้้�งหมดอััตราส่่วนเพศ5. (sex ratio)หมายถึึง อัตรัาส่่วนของผู้้�ชายต่่อผู้้�หญิิงหรืือผู้้�หญิิงต่่อผู้้�ชายในประชากรกลุ่่มหนึ่่�ง ปกติิจะแสดงเป็็นค่่าของจำำ นวนผู้้�ชายต่่อผู้้�หญิิง 100 คนอายุุคาดเฉลี่่�ย7. (life expectancy)หมายถึึง จำำ นวนปีีที่่�คาดว่่าคนจะมีีชีีวิิตอยู่่นัับตั้้�งแต่่เกิิดจนตาย เป็็นค่่าที่่�คำำนวณได้้จากตารางชีีพ อายุุคาดเฉลี่่�ยเมื่่�ออายุุ 65 ปีี (life expectancy at age 65) 8.หมายถึึง จำำ นวนปีีเฉลี่่�ยที่่�คาดว่่าคนอายุุ 65 ปีี จะมีชีวิีิตอยู่่ต่่อไปได้้อััตราเจริิญพัันธุ์รวม ์(total fertility rateTFR)6.ห ม า ย ถึึ ง จำำ น ว น บุุตรโดยเฉลี่่�ยที่่�ผู้้�หญิิงคนหนึ่่�ง (หรืือ 1,000 คน) สามารถให้้กำำเนิิดตลอดวัั ยมีีบุุตรของตนฐ
ดััชนีีบาร์์เธล9. (Barthel Index)เป็็นแบบประเมิินความสามารถในการปฏิบัิ ัติิกิิจวัตรปร ั ะจำำวััน (Activities of Daily Living–ADL) เพื่่�อจััดกลุ่่มผู้สู้�ูงอายุุตามความสามารถในการพึ่่ง�พิิงตนเอง แบ่่งเป็็น 4 กลุ่่ม ได้้แก่่ กลุ่่มที่่� 1 ค่่าดััชนีีบาร์์เธลเอดีีแอลมากกว่่า 12 คะแนน เป็็นกลุ่่มไม่่พึ่่�งพิิง กลุ่่มที่่� 2 ค่่าดััชนีีบาร์์เธลเอดีีแอล 9-11 คะแนน เป็็นกลุ่่มมีภีาวะพึ่่�งพิิงปานกลาง กลุ่่มที่่� 3 ค่่าดััชนีบีาร์์เธลเอดีีแอล 5-8 คะแนน เป็็นกลุ่่มภาวะพึ่่ง�พิิงรุุนแรง และกลุ่่มที่่� 4 ค่่าดััชนีบีาร์์เธลเอดีีแอล 0-4 คะแนน เป็็นกลุ่่มพึ่่ง�พิิงโดยสมบููรณ์์ดััชนีีการสููงอายุุ (ageing index)อััตราส่่วนพึ่่�งพิิงวััยสููงอายุุ(old age dependency ratio)อััตราส่่วนเกื้้�อหนุุน(support ratio)10.มีีความหมายดัังนี้้� 10.1 ดััชนีีการสููงอายุุ เป็็นตััวชี้้วั�ัดแสดงการเปรียีบเทีียบโครงสร้้างการทดแทนกัันของกลุ่่มประชากรสูงอายุุ (อายุุ 60 ูปีขึ้้ี�นไป) กัับกลุ่่มประชากรวัยัเด็็ก (อายุุต่ำำกว่่า 15 ปีี) คำำนวณจากจำำ นวนประชากรอายุุ 60 ปีีขึ้้�นไปต่่อประชากรอายุุต่ำำกว่่า 15 ปีี 100 คน10.2 อััตราส่่วนพึ่่�งพิิงวััยสููงอายุุเป็็นตััวชี้้�วััดแสดงภาระการเลี้้�ยงดููผู้้�สููงอายุุของประชากรวััยแรงงาน โดยการคำำ นวนจำำ นวนผู้้�สููงอายุุที่่�ประชากรวััยแรงงานต้้องรัับภาระเลี้้�ยงดููต่่อจำำ นวนประชากรวัยัแรงงาน 100 คน อัตัราส่่วนพึ่่ง�พิิงวัยัสูงอายุุ ูคำำนวณจากจำำ นวนประชากรอายุุ 60 ปีีขึ้้�นไปต่่อประชากรอายุุ 15-59 ปีี 100 คน10.3 อััตราส่่วนเกื้้�อหนุุน เป็็นตััวชี้้วั�ัดแสดงถึึงจำำ นวนประชากรวััยแรงงานที่่�สามารถให้้การเกื้้�อหนุุนผู้้�สูงอายุุ 1 คนไ ูด้้คำำนวณจากจำำ นวนประชากรอายุุ 15–59 ปีี เทีียบกัับประชากรอายุุ 60 ปีีขึ้้�นไปรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 ฑ
UN United Nationsกอช. กองทุุนการออมแห่่งชาติิผส. กรมกิิจการผู้้�สููงอายุุพม. กระทรวงการพััฒนาสัังคมและความมั่่�นคงของมนุุษย์์มส.ผส. มููลนิิธิสิถาบัันวิิจััยและพััฒนาผู้้�สููงอายุุไทยรพ.สต. โรงพยาบาลส่่งเสริิมสุุขภาพตำำบลวช. สำำนัักงานการวิิจััยแห่่งชาติิศพอส. ศููนย์์พััฒนาคุุณภาพชีีวิิตและส่่งเสริิมอาชีีพผู้้�สููงอายุุสกร. กรมส่่งเสริิมการเรีียนรู้้�สศช. สำำนัักงานสภาพััฒนาการเศรษฐกิิจและสัังคมแห่่งชาติิสปสช. สำำนัักงานหลัักประกัันสุุขภาพแห่่งชาติิสวทช. สำำนัักงานพััฒนาวิิทยาศาสตร์์และเทคโนโลยีีแห่่งชาติิสสช. สำำนัักงานสถิิติิแห่่งชาติิสสส. สำำนัักงานกองทุุนสนัับสนุุนการสร้้างเสริิมสุุขภาพอพมส. อาสาสมััครพััฒนาสัังคมและความมั่่�นคงของมนุุษย์์ (เชี่่�ยวชาญด้้านผู้้�สููงอายุุ)อสบ. อาสาสมััครบริิบาลท้้องถิ่่�นอสม. อาสาสมััครสาธารณสุุขประจำำหมู่่บ้้านอสส. อาสาสมััครสาธารณสุุขกรุุงเทพมหานครอัักษรย่่อที่่�ใช้้ในรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567ฒ
1. สำำนัักนายกรััฐมนตรีี1.1 สำนัำ ักงานสภาพััฒนาการเศรษฐกิิจและสัังคมแห่่งชาติิ1.2 สำนัำ ักงานคณะกรรมการสุุขภาพแห่่งชาติิ2. กระทรวงการคลััง2.1 กรมบััญชีีกลาง2.2 กองทุุนการออมแห่่งชาติิ3. กระทรวงการท่่องเที่่�ยวและกีีฬา กรมพลศึึกษา4. กระทรวงการพััฒนาสัังคมและความมั่่�นคง ของมนุุษย์์4.1 สำนัำ ักงานปลััดกระทรวงการพััฒนาสัังคมและความมั่่�นคงของมนุุษย์์4.2 กรมพััฒนาสัังคมและสวััสดิิการ4.3 กรมกิิจการสตรีีและสถาบัันครอบครััว4.4 กรมกิิจการผู้้�สูงอายุุ ู4.5 กรมส่่งเสริิมและพััฒนาคุณุภาพชีวิีิตคนพิิการ4.6 การเคหะแห่่งชาติิ5. กระทรวงการอุุดมศึึกษา วิิทยาศาสตร์์ วิิจััยและนวััตกรรม5.1 สำนัำ ักงานการวิิจััยแห่่งชาติิ5.2 สำนัำ ักงานพััฒนาวิิทยาศาสตร์์และเทคโนโลยีีแห่่งชาติิ6. กระทรวงคมนาคม กรมการขนส่่งทางบก7. กระทรวงทรััพยากรธรรมชาติิและสิ่่งแวด�ล้้อม8. กระทรวงดิิจิิทััลเพื่่�อเศรษฐกิิจและสัังคม สำนัำ ักงานสถิิติิแห่่งชาติิ9. กระทรวงมหาดไทยกรมส่่งเสริิมการปกครองท้้องถิ่่�น10.กระทรวงยุุติิธรรม กรมคุ้้�มครองสิิทธิิและเสรีีภาพ11.กระทรวงแรงงาน11.1 กรมการจััดหางาน11.2 กรมพััฒนาฝีมืื ีอแรงงาน11.3 กรมสวััสดิิการและคุ้้�มครองแรงงาน11.4 สำนัำ ักงานประกัันสัังคม12.กระทรวงวััฒนธรรม13.กระทรวงสาธารณสุขุ13.1 สำนัำ ักงานปลััดกระทรวงสาธารณสุุข13.2 กรมสุุขภาพจิิต13.3 กรมควบคุุมโรค13.4 กรมสนัับสนุุนบริิการสุุขภาพ13.5 กรมการแพทย์์13.6 กรมอนามัยั13.7 สำนัำ ักอนามัยัผู้้�สูงอายุุ ู13.8 สถาบัันเวชศาสตร์ส์มเด็็จพระสัังฆราชญาณสัังวรเพื่่�อผู้้�สูงอายุุ ู14.กรุุงเทพมหานคร14.1 สำนัำ ักการแพทย์์14.2 สำนัำ ักพััฒนาสัังคม15. สำำนัักงานกองทุนุสนัับสนุุนการสร้้างเสริมสุิขุภาพ16. สำำนัักงานหลัักประกัันสุขุภาพแห่่งชาติิ17. สำำนัักงานตำำรวจแห่่งชาติิกองบัังคัับการตรวจสอบและวิิเคราะห์์อาชญากรรมทางเทคโนโลยีี18. สำำนัักงานนวััตกรรมแห่่งชาติิ (องค์์การมหาชน)19. สมาคมสภาผู้้สููงอายุุแห่่งประเทศไทยในพระราชููปถััมภ์์สมเด็็จพระศรีีนครินิทราบรมราชชนนีี20.มููลนิิธิิสถาบัันวิิจััยและพััฒนาผู้้สููงอายุุไทย21.สถาบัันอุุดมศึึกษาในกำำกัับของรััฐ21.1 จุุฬาลงกรณ์์มหาวิิทยาลััย21.2 มหาวิิทยาลััยธรรมศาสตร์์หน่่วยงานที่่�สนัับสนุุนข้้อมููลรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 ณ
สารอธิิบดีีกรมกิิจการผู้้�สููงอายุุคำำนำำบทสรุุปผู้้�บริิหารนิิยามศััพท์์ที่่�ใช้้ในรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567อัักษรย่่อที่่�ใช้้ในรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567หน่่วยงานที่่�สนัับสนุุนข้้อมููลกขคฎฒณสารบััญ1.1 การสููงอายุุของประชากรโลก พ.ศ. 25671.1.1 โครงสร้้างอายุุของประชากรโลก พ.ศ. 25671.1.2 การสููงอายุุตามภููมิิภาคของโลก พ.ศ. 2567 และคาดการณ์์ พ.ศ. 2593 และ พ.ศ. 26431.1.3 ประเทศที่่�มีีอััตราสููงอายุุสููงสุุดและต่ำำสุุด 10 อัันดัับ1.1.4 อายุุคาดเฉลี่่�ยของประชากรโลก1.1.5 ประเทศที่่�มีีอายุุเฉลี่่�ยแรกเกิิดของประชากรสููงสุุด 10 อัันดัับ และประเทศไทย1.2 การสููงอายุุของประชากรอาเซีียน พ.ศ. 25671.3 การสููงอายุุของประชากรไทย1.3.1 โครงสร้้างประชากรไทย พ.ศ. 2567 1.3.2 จัังหวััดที่่�มีีอััตราผู้้�สููงอายุุสููงสุุดและต่ำำสุุด 10 อัันดัับ1.3.3 จำำ นวนประชากรไทยเกิิดและตาย 10 ปีีย้้อนหลััง (พ.ศ. 2558 – 2567)1.4 สถานการณ์์ประชากรสููงอายุุไทย พ.ศ. 25671.4.1 สถานภาพสมรสของผู้้�สููงอายุุ1.4.2 ภาวะสุุขภาพของผู้้�สููงอายุุ1.4.3 พฤติิกรรมสุุขภาพที่่�พึ่่�งประสงค์์1.4.4 พฤติิกรรมส่่งเสริิมสุุขภาพและพฤติิกรรมเสี่่�ยงต่่อสุุขภาพ1.4.5 ระดัับความสุุขของผู้้�สููงอายุุ1.4.6 การอ่่านออกเขีียนได้้ของผู้้�สููงอายุุ1.4.7 ระดัับการศึึกษาของผู้้�สููงอายุุ1.4.8 การทำำ งานของผู้้�สููงอายุุ1.4.9 การทำำ งานของผู้้�สููงอายุุจำำ แนกตามเพศ กลุ่่มช่่วงวััย และรายได้้เฉลี่่�ย1.4.10 รายได้้หลัักของผู้้�สููงอายุุ1.4.11 การเข้้าร่่วมกิจิกรรมกลุ่่ม/ชมรม ประเภทของกลุ่่ม/ชมรมของผู้้�สูงอายุุ ูพ.ศ. 25671.4.12 จำำ นวนคดีีอาชญากรรมทางเทคโนโลยีีที่่�เกิิดกัับผู้้�สููงอายุุ1.5 คาดการณ์์ประชากรวััยเด็็ก วััยแรงงาน วััยสููงอายุุ พ.ศ. 2568-2583สถานการณ์์ทั่่�วไป บทที่่� 133455678891011111112121313141415161718192
2.1 ความสำำคััญและความจำำเป็็น2.1.1 ดััชนีีการสููงอายุุ อััตราส่่วนพึ่่�งพิิงวััยสููงอายุุ และอััตราส่่วนเกื้้�อหนุุน2.1.2 ลัักษณะการอยู่่อาศััยในครััวเรืือน2.1.3 ผู้้�สููงอายุุที่่�อยู่่คนเดีียวในครััวเรืือนมีีเพิ่่�มขึ้้�น2.1.4 ความสามารถในการประกอบกิิจวััตรประจำำวััน2.1.5 ความเสี่่�ยงด้้านสุุขภาพของผู้้�สููงอายุุ2.1.6 บ้้านที่่�มีีสภาพแวดล้้อมเหมาะสม2.2 สถานที่่� (Place)2.2.1 บ้้านเดิิม2.2.2 ชุุมชนและสภาพแวดล้้อม2.3 ระบบบริิการ (Service System)2.3.1 การปรัับปรุุงที่่�อยู่่อาศััยและสภาพแวดล้้อม2.3.2 บริิการด้้านสุุขภาพในที่่�อยู่่อาศััย2.3.3 บริิการด้้านสัังคมในบ้้านและชุุมชน2.3.4 การส่่งเสริิมและพััฒนาคุุณภาพชีีวิิต2.3.5 บริิการด้้านการพิิทัักษ์์สิิทธิ์์�2.3.6 การพััฒนาระบบการพิิทัักษ์์และคุ้้�มครองสิิทธิิผู้้�สููงอายุุ2.4 ระบบการจััดการ (Management System)2.4.1 การกำำหนดยุุทธศาสตร์์และแผนปฏิิบััติิการในระดัับชาติิ ภููมิิภาค และท้้องถิ่่�นที่่�มีีระบบและแนวทางที่่�ชััดเจนในการจััดบริิการดููแลผู้้�สููงอายุุแบบองค์์รวมและต่่อเนื่่�อง2.4.2 การสนัับสนุุนงานอาสาสมััครในพื้้�นที่่�2.4.3 การจััดให้้มีีอาสาสมััครดููแลผู้้�สููงอายุุ2.4.4 การบริิหารจััดการ บุุคลากร และทรััพยากรให้้มีีประสิิทธิิภาพ2.4.5 การพััฒนาระบบข้้อมููลและการติิดตามประเมิินผลอย่่างเป็็นระบบ3.1 แผนปฏิิบััติิการย่่อยที่่� 1: การเตรีียมความพร้้อมของประชากรวััยสููงอายุุ3.2 แผนปฏิิบััติิการย่่อยที่่� 2: การยกระดัับคุุณภาพชีีวิิตผู้้�สููงอายุุทุุกมิิติิอย่่างทั่่�วถึึงและเป็็นธรรม3.3 แผนปฏิิบััติิการย่่อยที่่� 3: การปฏิิรููปและบููรณาการระบบบริิหารเพื่่�อรองรัับ สัังคมสููงวััยอย่่างมีีคุุณภาพ3.4 แผนปฏิิบััติิการย่่อยที่่� 4: การเพิ่่�มศัักยภาพการวิิจััย เทคโนโลยีีและนวััตกรรมรองรัับสัังคมสููงอายุุอรรถบท: การสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่ (Ageing in Place) บทที่่� 2สถานการณ์์การดำำเนิินงานด้้านผู้้�สููงอายุุในประเทศไทย แผนปฏิิบััติิการด้้านผู้้สููงอายุุระยะที่่� 3 (พ.ศ. 2566-2580): แผนปฏิิบััติิการระยะเร่่งด่่วน 5 ปีีแรก (พ.ศ. 2566-2570)บทที่่� 32222232424252527272930303031323233343434343535374050512036
4.1 ผู้้�สููงอายุุแห่่งชาติิ ประจำำปีี 25674.2 ศิิลปิินแห่่งชาติิ ประจำำปีี 2566 4.2.1 สาขาทััศนศิิลป์์4.2.2 สาขาวรรณศิิลป์์4.2.3 สาขาศิิลปะการแสดง4.3 ปราชญ์์เกษตรของแผ่่นดิิน (ที่่�เป็็นผู้้�สููงอายุุ) ประจำำปีี 25674.4 ปููชนีียบุุคคล (ที่่�เป็็นผู้้�สููงอายุุ) ประจำำปีี 2567 4.4.1 ปููชนีียบุุคคลด้้านภาษาไทย4.4.2 ผู้้�ใช้้ภาษาไทยดีีเด่่น4.4.3 ผู้้�ใช้้ภาษาไทยถิ่่�นดีีเด่่น4.5 ผู้้�สููงวััยสุุขภาพดีี งานกาชาด ประจำำปีี 2567 4.5.1 ประเภทไม่่มีีโรคประจำำตััว4.5.2 ประเภทมีีโรคประจำำตััว4.6 ผู้้�ได้้รัับรางวััลนราธิิปพงศ์์ประพัันธ์์ ประจำำปีี 25674.7 รางวััล Healthy Ageing Prize for Asian Innovation (HAPI) 4.7.1 โครงการ “เกษีียณมีีดีี” 4.7.2 โครงการ “Ready Senior” 4.7.3 โครงการ “YoungHappy Plus”4.8 รางวััลสื่่�อปลอดภััยและสร้้างสรรค์์ สำำหรัับผู้้�สููงอายุุ4.9 รางวััลนวััตกรรมแห่่งชาติิ4.10 อาคารนวััตกรรมเทคโนโลยีีสุุขภาพผู้้�สููงวััย5.1 นวััตกรรมการบริิการ (Service Innovation) 5.1.1 ระบบจััดอาหารและโภชนาการสำำหรัับผู้้�สููงอายุุ5.1.2 ระบบบริิหารจััดการเพื่่�อติิดตามและดููแลสุุขภาพผู้้�สููงอายุุ5.1.3 เกมขนมมงคลสำำรัับขนมไทยสำำหรัับวััยเก๋๋า 60+5.1.4 ดิินปั้้�นจากสารธรรมชาติิเพื่่�อการฟื้้� นฟูู5.1.5 ยางบีีบเพื่่�อการฟื้้� นฟูู5.1.6 เบาะเจลยางพารากระจายแรงเพื่่�อสุุขภาพ5.1.7 แผ่่นยางสำำหรัับฝึึกการทรงตััวบุุคคลและสถานการณ์์เด่่นรอบปีี 2567 บทที่่� 4นวััตกรรมเพื่่�อผู้้�สููงอายุุบทที่่� 553585859596161616262636363646565666768686971717272737373745270
5.1.8 เเผ่่นยางปููพื้้�นกัันกระแทก5.1.9 ระบบการขึ้้�นรููปแผ่่นรองเท้้าเฉพาะบุุคคลด้้วยเทคโนโลยีีการพิิมพ์์สามมิิติิ5.1.10 อุุปกรณ์์ตรวจวััดและแจ้้งเตืือนก่่อนสููญเสีียการทรงตััว5.2 นวััตกรรมการส่่งมอบการบริิการ (Service Delivery Innovation)5.2.1 ทลายกำำแพงหััวใจด้้วยสุุนััขบำำบััด5.2.2 รถส่่งของบัังคัับทางไกล “อารีี”5.2.3 สุุขใจ สายคล้้องคออััจฉริิยะ5.2.4 อุุปกรณ์์และระบบแจ้้งเตืือนท่่าทางการเคลื่่�อนไหว 5.2.5 แอปพลิิเคชัันหางานสำำหรัับวััยเกษีียณ5.3 นวััตกรรมการบริิหาร/องค์์การ (Administrative or Organizational Innovation)5.3.1 นวััตกรรมเฝ้้าระวัังผู้้�ป่่วยและผู้้�สููงอายุุในที่่�พัักอาศััย5.3.2 ระบบฝึึกทัักษะการดููแลผู้้�สููงอายุุติิดเตีียงแบบเสมืือนจริิง5.3.3 ระบบป้้องกัันแผลกดทัับ5.3.4 เตีียงพลิิกตััวอััตโนมััติิป้้องกัันแผลกดทัับ5.3.5 ลู่่วิ่่�งในน้ำำเพื่่�อการกายภาพบำำบััดสำำหรัับผู้้�ป่่วยและผู้้�สููงอายุุ5.3.6 ลู่่วิ่่�งในน้ำำเพื่่�อการกายภาพบำำบััดสำำหรัับผู้้�ป่่วยและผู้้�สููงอายุุ5.3.7 อุุปกรณ์์ฝึึกการทำำงานของแขน สำำหรัับผู้้�ป่่วยโรคหลอดเลืือดสมอง5.3.8 รถเข็็นสำำหรัับสระผมที่่�เตีียง5.3.9 อุุปกรณ์์แจ้้งเตืือนการพลััดตกหกล้้มแบบเข็็มขััด5.4 นวััตกรรมทางความคิิด (Conceptual Innovation)5.5 นวััตกรรมเชิิงนโยบาย (Policy Innovation) 5.6 นวััตกรรมเชิิงระบบ (Systemic Innovation)5.6.1 ระบบตรวจจัับเชิิงป้้องกััน5.6.2 แพลตฟอร์์มดิิจิิทััลเพื่่�อสุุขภาพ5.6.3 เอไอเชสฟอร์์ออล5.6.4 อุุปกรณ์์วััดการออกกำำลัังกาย74757576767677777778787979808081818282838384848485856.1 ด้้านแพทยศาสตร์์/สุุขภาพ6.1.1 รููปแบบการดููแลผู้้�สููงอายุุ เพื่่�อดููแลและป้้องกัันภาวะสมองเสื่่�อม6.1.2 การเปรีียบเทีียบปััจจััยทางสัังคมและปััจจััยทางเวชกรรมระหว่่างผู้้�สููงอายุุ ที่่�มีีปริิมาณกิิจกรรมทางกายน้้อยกัับผู้้�สููงอายุุที่่�มีีปริิมาณกิิจกรรมทางกายมากแนะนำำงานวิิจััยผู้้�สููงอายุุบทที่่� 687878886
6.1.3 Systematic Review and Meta-Analysis Examining the Effects of Multidisciplinary Care Models on Outcomes of Hip Fracture Patients6.1.4 Transferring Laser Therapies for Oral Health Care of Older People: A Multicenter Study6.1.5 Facilitators of Regular Home Blood Pressure Monitoring: Perspectives from Older Thai Patients with Hypertension6.2 ด้้านสัังคมศาสตร์์6.2.1 การพััฒนาความรอบรู้้�ทางเทคโนโลยีีเพื่่�อความมั่่�นคงทางรายได้้สุุขภาพและการใช้้ชีีวิิตในสัังคมผู้้�สููงอายุุบนฐานวิิถีีชีีวิิตใหม่่6.2.2 การพััฒนากลไกและความร่่วมมืือระดัับท้้องถิ่่�นเพื่่�อพััฒนาคุุณภาพชีีวิิตผู้้�สููงวััยอย่่างรอบด้้าน กรณีีศึึกษา องค์์การบริิหารส่่วนตำำบลบุ่่งหวายและองค์์การบริิหาร ส่่วนตำำบลหััวดอน จัังหวััดอุุบลราชธานีี6.2.3 การพััฒนารููปแบบการจััดบริิการขององค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�นโดยการประยุุกต์์ใช้้เครื่่�องมืือและนวััตกรรมในการพััฒนาคุุณภาพชีีวิิตผู้้�สููงอายุุในพื้้�นที่่�จัังหวััดระยองและสิิงห์์บุุรีี6.2.4 การพััฒนาต้้นแบบการสร้้างเสริิมสุุขภาพและป้้องกัันโรคด้้วยนวััตกรรมซอฟต์์แวร์์ วิิเคราะห์์ภาวะสุุขภาพกัับการทำำงาน เพื่่�อยกระดัับความสามารถการทำำงานของผู้้�สููงอายุุในระดัับท้้องถิ่่�น6.2.5 การพััฒนารููปแบบการปฏิิบััติิและค่่านิิยมของผู้้�สููงอายุุในสัังคมไทยผ่่านกิิจกรรมเสริิมสร้้างค่่านิิยม6.2.6 บทบาทที่่�พึึงประสงค์์ของท้้องถิ่่�นต่่อการจััดบริิการสาธารณะสำำหรัับผู้้�สููงอายุุในชุุมชนภายใต้้แนวคิิดการสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่6.2.7 บริิการด้้านสุุขภาพและนวัตักรรมทางสัังคมของหลายภาคส่่วนเพื่่�อการสูงูวัยั ในถิ่่น� ที่่�อยู่่6.3 ด้้านเศรษฐศาสตร์์6.3.1 การศึึกษาความเปราะบางและกลยุุทธ์์การรัับมืือต่่อภััยแล้้งของเกษตรกรสููงวััย6.3.2 ระบบบำำนาญ6.3.3 การวิิจััยเพื่่�อพััฒนาระบบการเรีียนรู้้�ตลอดชีีวิิตและทัักษะอนาคตสำำหรัับเศรษฐกิิจ สัังคมสููงอายุุไทย899091929293949596979899991001017.1 ข้้อเสนอแนะหลัักด้้านนโยบายเกี่่�ยวกัับแนวคิิดการสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่7.2 ข้้อเสนอแนะเชิิงปฏิิบััติิบทสรุุปและข้้อเสนอแนะเชิิงนโยบายบทที่่� 7103106102
สารบััญตารางประเทศที่่�มีีอััตราสููงอายุุสููงสุุดและต่ำำสุุด 10 อัันดัับอายุุคาดเฉลี่่�ยของประชากรโลกประเทศที่่�มีีอายุุเฉลี่่�ยแรกเกิิดของประชากรสููงสุุด 10 อัันดัับ และประเทศไทยการอ่่านออกเขีียนได้้ของผู้้�สููงอายุุระดัับการศึึกษาของผู้้�สููงอายุุร้้อยละของรายได้้ของผู้้�สููงอายุุจากแหล่่งรายได้้หลััก จำำ แนกตามเพศ พ.ศ. 2567การเข้้าร่่วมกิิจกรรมของกลุ่่ม/ชมรมในระหว่่าง 12 เดืือนก่่อนวัันสััมภาษณ์์ ประเภทของกลุ่่ม/ชมรมของผู้้�สููงอายุุ พ.ศ. 2567จำำ นวนคดีีอาชญากรรมทางเทคโนโลยีีต่่อผู้้�สููงอายุุ พ.ศ. 2567คาดการณ์์ประชากรวััยเด็็ก วััยแรงงาน วััยสููงอายุุ พ.ศ. 2568-2583การอาศััยอยู่่ในบ้้านที่่�มีีสภาพแวดล้้อมที่่�เหมาะสม แบ่่งกลุ่่มตามเพศ กลุ่่มช่่วงวััยเขตการปกครอง และภาค พ.ศ. 2567องค์์ประกอบของบ้้านที่่�เหมาะสมสำำหรัับผู้้�สููงอายุุสถานที่่�หกล้้มครั้้�งสุุดท้้ายของผู้้�สููงอายุุ จำำ แนกตามเพศและกลุ่่มช่่วงวััยตารางที่่�1ตารางที่่�2ตารางที่่�3ตารางที่่�4ตารางที่่�5ตารางที่่�6ตารางที่่�7ตารางที่่�8ตารางที่่�9ตารางที่่�10ตารางที่่�11ตารางที่่�12556131416171819262728
โครงสร้้างอายุุและเพศของประชากรโลก พ.ศ. 2567การสูงอายุุ ูตามภููมิิภาคของโลก พ.ศ. 2567 และคาดการณ์์ พ.ศ. 2593 และ พ.ศ. 2643การสููงอายุุของประชากรอาเซีียน พ.ศ. 2567 โครงสร้้างประชากรไทย พ.ศ. 2567จัังหวััดที่่�มีีอััตราผู้้�สููงอายุุสููงสุุดและต่ำำสุุด 10 อัันดัับจำำ นวนประชากรไทยเกิิดและตาย 10 ปีีย้้อนหลััง (พ.ศ. 2558-2567)สถานภาพสมรสของผู้้�สููงอายุุร้้อยละของผู้้�สููงอายุุ จำำ แนกตามภาวะสุุขภาพโดยรวมจากการประเมิินและเพศพ.ศ. 2567ร้้อยละของผู้้�สููงอายุุที่่�มีีพฤติิกรรมสุุขภาพที่่�พึึงประสงค์์ จำำ แนกตามเพศและภาค พ.ศ. 2567ร้้อยละของผู้้�สููงอายุุ จำำ แนกตามพฤติิกรรมการดููแลสุุขภาพ พ.ศ. 2567ร้้อยละของผู้้�สููงอายุุ จำำ แนกตามระดัับความสุุขในระหว่่าง 3 เดืือนก่่อนสััมภาษณ์์ พ.ศ. 2567การทำำ งานของผู้้�สููงอายุุร้้อยละของผู้้�สููงอายุุที่่�ทำำ งาน จำำ แนกตามเพศและกลุ่่มช่่วงวััย พ.ศ. 2567ร้้อยละของผู้้�สูงอายุุ ูที่่มี�ีรายได้้ จำำ แนกตามรายได้้เฉลี่่ยต่�่อปีี เพศและกลุ่่มช่่วงวัยัพ.ศ. 2567แผนภาพองค์์ประกอบของการสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่ดััชนีีการสููงอายุุ อััตราส่่วนพึ่่�งพิิงวััยผู้้�สููงอายุุ และอััตราส่่วนเกื้้�อหนุุน พ.ศ. 2567การอยู่่อาศััยของผู้้�สููงอายุุในครััวเรืือนร้้อยละของผู้้�สููงอายุุที่่�อยู่่คนเดีียวในครััวเรืือน พ.ศ. 2537-2567ร้้อยละของผู้้�สูงอายุุ จำำ ูแนกตามการประเมิินความสามารถในการประกอบกิจวัิตั รประจำำวัันการคััดกรองสุุขภาพ 9 ด้้านของผู้้�สููงอายุุผู้้�สููงอายุุอยู่่ในบ้้านที่่�มีีสภาพแวดล้้อมที่่�เหมาะสม จำำ แนกตามเขตการปกครองและกลุ่่มช่่วงวััย พ.ศ. 2567สาเหตุุการหกล้้มของผู้้�สููงอายุุจำำ นวนชุุมชนที่่�เป็็นมิิตรกัับผู้้�สููงอายุุและผู้้�พิิการผู้้�สูงอายุุและผู้้� ูที่่มี�ีภาวะพึ่่ง�พิิงถึึงระบบบริิการและได้้รัับการเยี่่ย�มบ้้านตามชุุดสิิทธิิประโยชน์์ภาพที่่�1ภาพที่่�2ภาพที่่�3ภาพที่่�4ภาพที่่�5ภาพที่่�6ภาพที่่�7ภาพที่่�8ภาพที่่�9ภาพที่่�10ภาพที่่�11ภาพที่่�12ภาพที่่�13ภาพที่่�14ภาพที่่�15ภาพที่่�16ภาพที่่�17ภาพที่่�18ภาพที่่�19ภาพที่่�20ภาพที่่�21ภาพที่่�22ภาพที่่�23ภาพที่่�243478910111112121314151521222324242526282931สารบััญภาพ
2.1พันลานคนป 2593ป 26433พันลานคนปััจจุบัุันโลกมีีประชากรกว่่า 8 พัันล้้านคน เป็็นประชากรอายุุ 60 ปีีขึ้้�นไปประมาณ 1.18 พัันล้้านคน ประชากรสููงอายุุที่่�เพิ่่�มขึ้้�นส่่งผลให้้โครงสร้้างประชากรโลกเปลี่่�ยนแปลงไป เนื่่�องจากอััตราการเจริิญพัันธุ์์ทั่่�วโลกมีีแนวโน้้มลดลง ในขณะที่่�จำำ นวนประชากรสููงอายุุเพิ่่�มขึ้้�น สหประชาชาติิ (United Nations: UN) คาดการณ์์ว่่าใน พ.ศ. 2593 โลกจะมีีประชากรสููงอายุุ 2.1 พัันล้้านคน และอีีก 50 ปีคืืีอใน พ.ศ. 2643 ประชากรสููงอายุุจะมีีจำำนวนกว่่า 3 พัันล้้านคน สถานการณ์์ทั่่�วไป12 บทที่่� 1 สถานการณ์์ทั่่�วไป
ภาพที่่�1 โครงสร้้างอายุุและเพศของประชากรโลก พ.ศ. 2567ที่่�มา: United Nations, World Population Prospects 2024 (พ.ศ. 2567)ประชากรรวมทั่วโลก 8,161,972,573 คนเพศชาย4,103,612,213 คน(50.28%)เพศหญิง4,058,360,360 คน(49.72%)เพศชาย เพศหญิง0-45-910-1415-2920-2425-2930-3435-3940-4445-4950-5455-5960-6465-6970-7475-7980-8485-8990-9495-99100+(รอยลาน)(อายุ)3.53.02.52.01.51.00.502,016,800,738 คนอายุ 0-14 ป24.71%1,037,547,004 คน (12.71%)979,253,734 คน (12.00%)4,960,173,302 คนอายุ 15-59 ป60.77%2,524,988,049 คน (30.93%)2,435,185,253 คน (29.84%)1,184,998,534 คน541,077,161 คน (6.63%)643,921,373 คน (7.89%)อายุ 60 ปขึ้นไป14.52%จำำนวนและสััดส่่วนประชากรโลก พ.ศ. 2567 จำำแนกตามกลุ่่มอายุุ1.1.1 โครงสร้้างอายุุประชากรโลก พ.ศ. 2567การสููงอายุุของประชากรโลก พ.ศ. 2567 1.1รายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 3
เอเชียยุโรปละตินอเมริกาและแคริบเบียนอเมริกาเหนือแอฟริกาภาคพื้นมหาสมุทรทั่วโลก1,184,998,534697,754,3791,317,926,2261,617,205,527203,105,062248,474,096222,791,57894,808,102182,669,162232,949,95094,217,168125,057,148163,099,35286,637,790217,339,646761,456,3408,476,03513,843,08022,068,7472,105,309,3563,019,571,493(ลานคน)0 500 1,000 1,500 2,000 2,500 3,000ป 2593ป 2643ป 2567ภาพที่่�2 การสููงอายุุตามภููมิิภาคของโลก พ.ศ. 2567 และคาดการณ์์ พ.ศ. 2593 และ พ.ศ. 2643ที่่�มา: United Nations, World Population Prospects 2024 (พ.ศ. 2567)1.1.2 การสููงอายุุตามภููมิิภาคของโลก พ.ศ. 2567 และคาดการณ์์ พ.ศ. 2593 และ พ.ศ. 2643พ.ศ. 2567 โลกมีีประชากรสููงอายุุ จำำ นวน 1,184,998,534 คน คาดการณ์์ว่่าใน พ.ศ. 2593 จะมีีประชากรสููงอายุุ จำำ นวน 2,105,309,356 คน และอีีก 50 ปีีคืือ พ.ศ. 2643 ประชากรสููงอายุุจะมีีจำำ นวน 3,019,571,493 คน ทวีีปแอฟริิกามีีอััตราการเพิ่่�มของประชากรสููงอายุุแบบก้้าวกระโดดมากที่่�สุุด ในขณะที่่�ภาคพื้้�นมหาสมุุทรมีีอััตราการเพิ่่�มของประชากรสููงอายุุช้้าที่่�สุุด4 บทที่่� 1 สถานการณ์์ทั่่�วไป
24616,7901,88744,439,962117,60719,020,402120,1191,030,4553,286,5472,306,46149.65%43.46%36.02%35.91%34.27%32.05%32.02%31.78%31.52%31.11%1234567891012345678910ประเทศ จํานวนผูสูงอายุ สัดสวนผูสูงอายุ แซมเบียกาตารยูกันดาชาดสาธารณรัฐแอฟริกากลางมาลีสหรัฐอาหรับเอมิเรตสอัฟกานิสถานบุรุนดีมาลาวี712,430105,4401,738,007712,417194,480907,592413,4911,644,974543,112866,3263.34%3.46%3.47%3.51%3.65%3.71%3.75%3.86%3.87%4.00%ประเทศ จํานวนผูสูงอายุ สัดสวนผูสูงอายุ ประเทศที่มีอัตราผูสูงอายุสูงสุด 10 อันดับ ประเทศที่มีอัตราผูสูงอายุตํ่าสุด 10 อันดับนครรัฐวาติกันโมนาโกเซนตเฮเลนาญี่ปุนมารตีนีกอิตาลีกวาเดอลูปเปอรโตรีโกโปรตุเกสฮองกงที่่�มา: United Nations, World Population Prospects 2024 (พ.ศ. 2567)ตารางที่่� 1 ประเทศที่่�มีีอััตราผู้้�สููงอายุุสููงสุุดและต่ำำ�สุุด 10 อัันดัับ ตารางที่่� 2 อายุุคาดเฉลี่่�ยของประชากรโลก1.1.3 ประเทศที่่�มีีอััตราผู้้�สููงอายุุสููงสุุดและต่ำำ�สุุด 10 อัันดัับ1.1.4 อายุุคาดเฉลี่่�ยของประชากรโลกนครรััฐวาติิกัันเป็็นประเทศที่่�มีอัี ัตราผู้้�สูงอายุุสู ูงูสุุด โดยมีีจำำ นวนผู้้�สูงอายุุ 246 คน ูร้้อยละ 49.65 ของประชากรทั้้�งหมด ในขณะที่่�แซมเบียีเป็็นประเทศที่่มี�สัี ัดส่่วนผู้้�สูงอายุุ ูต่ำำที่่สุ�ุด โดยมีีจำำ นวนผู้้�สูงอายุุ 712,430 คน ูร้้อยละ 3.34 ของประชากรทั้้�งหมดประชากรโลกมีีอายุุคาดเฉลี่่�ยเมื่่�อแรกเกิิด 73.32 ปีี เพศหญิิงมีีอายุุคาดเฉลี่่�ยเมื่่�อแรกเกิิดที่่� 76.02 ปีี เพศชาย 70.71 ปีี เมื่่�ออายุุ 65 ปีี อายุุคาดเฉลี่่�ยประชากรโลกอยู่่ที่่� 17.70 ปีี หมายความว่่า เมื่่�อประชากรมีีอายุุ 65 ปีี คาดว่่าจะมีีอายุุต่่อไปอีีกประมาณ 17.70 ปีี เพศหญิิงยัังมีีอายุุคาดเฉลี่่�ยในช่่วงอายุุดัังกล่่าว 19.08 ปีี สููงกว่่าเพศชายที่่�มีีอายุุคาดเฉลี่่�ยในช่่วงอายุุดัังกล่่าว 16.18 ปีีที่่�มา: United Nations, World Population Prospects 2024 (พ.ศ. 2567)อายุคาดเฉลี่ยเมื่อแรกเกิด (Life Expectancy at Birth)อายุคาดเฉลี่ยเมื่ออายุ 15 ป (Life Expectancy at Age 15)อายุคาดเฉลี่ยเมื่ออายุ 65 ป (Life Expectancy at Age 65)อายุคาดเฉลี่ยเมื่ออายุ 80 ป (Life Expectancy at Age 80)123473.3261.6017.708.41อายุคาดเฉลี่ย ภาพรวม70.7159.0716.187.5776.0264.2019.089.01เพศชาย เพศหญิงรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 5
ที่่�มา: United Nations, World Population Prospects 2024 (พ.ศ. 2567)86.5085.8285.6384.8584.4384.4084.1984.1984.0984.0776.5673.3284.5684.3282.9781.8381.3281.5781.9082.2682.1782.2872.3470.7188.6387.2288.2687.8887.2886.9286.6286.2485.9585.8580.9876.02อันดับ ประเทศ ภาพรวม เพศชาย เพศหญิงโมนาโกซานมารีโนฮองกงญี่ปุนเกาหลีใตแซ็ง-บารเตเลมีเฟรนชพอลินีเซียอันดอรราสวิตเซอรแลนดออสเตรเลียไทยคาเฉลี่ยทั่วโลก12345678910103ตารางที่่� 3 ประเทศที่่�มีีอายุุเฉลี่่�ยแรกเกิิดของประชากรสููงสุุด 10 อัันดัับ และประเทศไทย1.1.5 ประเทศที่่�มีีอายุุเฉลี่่�ยแรกเกิิดของประชากรสููงสุุด 10 อัันดัับ และประเทศไทยประชากรประเทศโมนาโกมีีอายุุคาดเฉลี่่�ยเมื่่�อแรกเกิิดสููงสุุดคืือ 86.50 ปีี ซานมารีีโนและฮ่่องกง มีีอายุุคาดเฉลี่่�ยเมื่่�อแรกเกิิดใกล้้เคีียงกัันคืือ 85.82 และ 85.63 เช่่นเดีียวกัับญี่่�ปุ่่นและเกาหลีีใต้้มีีอายุุคาดเฉลี่่�ยเมื่่�อแรกเกิิดใกล้้เคีียงกัันมาก ทุุกประเทศประชากรเพศหญิิง มีีอายุุคาดเฉลี่่�ยเมื่่�อแรกเกิิดสููงกว่่าเพศชายอายุุคาดเฉลี่่ย�เมื่่�อแรกเกิิดของประเทศไทยอยู่่ในอัันดัับที่่� 103 ของโลก และมีีอายุุคาดเฉลี่่ย�สูงกูว่่าค่่าเฉลี่่ยทั่่� �วโลกคืือ 76.56 ปีี เพศชาย 72.34 ปีี เพศหญิิง 80.98 ปีี 6 บทที่่� 1 สถานการณ์์ทั่่�วไป
0% 20% 40% 60% 80% 100%ไทย*สิงคโปรเวียดนามมาเลเซียอินโดนีเซียเมียนมาบรูไนกัมพูชาฟลิปปนสติมอร-เลสเตลาว65,951,179 คน5,832,387 คน100,987,687 คน35,557,674 คน283,487,931 คน54,500,091 คน462,722 คน17,638,801 คน115,843,670 คน1,400,638 คน7,769,819 คน9,986,699 (15.14%) 42,227,484 (64.03%) 13,736,996 (20.83)681,582 (11.69%) 4,037,968 (69.23%) 1,112,838 (19.08%)23,453,386 (23.22%) 63,468,301 (62.85%) 14,066,000 (13.93%)7,746,735 (21.79%) 23,686,540 (66.61%) 4,124,399 (11.60%)69,731,786 (24.60%) 181,182,399 (63.91%) 32,573,746 (11.49%)13,243,811 (24.30%) 35,035,641 (64.29%) 6,220,640 (11.41%)96,363 (20.83%) 315,906 (68.27%) 50,453 (11.49%)5,255,154 (29.79%) 10,687,879 (60.59%) 1,695,769 (9.61%)32,283,392 (27.87%) 73,385,359 (63.35%) 10,174,919 (8.78%)471,433 (33.66%) 823,877 (58.82%) 105,329 (7.52%)2,346,361 (30.20%) 4,841,475 (62.31%) 581,983 (7.49%)กลุมอายุ 0-14 ป165,296,700 คนกลุมอายุ 60 ปขึ้นไป84,443,070 คนกลุมอายุ 15-59 ป439,692,826 คนจํานวนประชากรทั้งหมด 689,432,596 คนพ.ศ. 2567 ไทยมีีอััตราผู้้�สููงอายุุมากที่่�สุุดในอาเซีียนคืือ ร้้อยละ 20.83 รองลงมา ได้้แก่่ สิิงคโปร์์เวีียดนาม และมาเลเซีีย ตามลำำดัับ ในขณะที่่�ลาวมีีอััตราผู้้�สููงอายุุต่ำำที่่�สุุดคืือ ร้้อยละ 7.49 ไทยและสิิงคโปร์์เป็็นเพีียงสองประเทศในอาเซีียนที่่�มีีประชากรสููงอายุุมากกว่่าประชากรวััยเด็็กการสููงอายุุของประชากรอาเซีียน พ.ศ. 2567 1.2ภาพที่่�3 การสููงอายุุของประชากรอาเซีียน พ.ศ. 2567 ที่่�มา: United Nations, World Population Prospects 2024 (พ.ศ. 2567)*ข้้อมููลประเทศไทย มาจากกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย เมื่่�อวัันที่่� 31 ธัันวาคม พ.ศ. 2567รายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 7
เพศชาย เพศหญิงประชากรไทยทั้งหมด65,951,179 คนกลุมอายุ 0-14 ป9,986,699 คน15.14%กลุมอายุ 15-59 ป42,227,484 คน64.03%กลุมอายุ 60 ปขึ้นไป13,736,996 คน20.83%สัดสวนกลุมอายุตอประชากรทั้งหมดเพศชาย32,145,267 คนเพศหญิง33,805,912 คนผูสูงอายุวัยตน (60-69 ป)7,652,794 คน11.60%ผูสูงอายุวัยกลาง (70-79 ป)4,145,740 คน6.29%สัดสวนกลุมผูสูงอายุตอประชากรทั้งหมดผูสูงอายุวัยปลาย (80 ปขึ้นไป)1,938,462 คน2.94%คนรอยป (อายุ 100 ปขึ้นไป)45,561 คน0.07%100+95-9990-9485-8980-8475-7970-7465-6960-6455-5950-5445-4940-4435-3930-3425-2920-2415-1910-145-90-4การสููงอายุุของประชากรไทยภาพที่่�4 โครงสร้้างประชากรไทย พ.ศ. 2567 ที่่�มา: กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย เมื่่�อวัันที่่� 31 ธัันวาคม พ.ศ. 25671.31.3.1 โครงสร้้างประชากรไทย พ.ศ. 2567พ.ศ. 2567 ไทยมีีประชากรประมาณ 65.9 ล้้านคน เป็็นผู้้�สููงอายุุหรืือประชากรที่่�มีีอายุุ 60 ปีีขึ้้�นไป ประมาณ 13.7 ล้้านคน หรืือ ร้้อยละ 20.83 ในจำำ นวนนี้้�เป็็นผู้้�สููงอายุุวััยต้้น (อายุุ 60-69 ปีี) ร้้อยละ 11.60 ผู้้�สููงอายุุวััยกลาง (อายุุ 70-79 ปีี) ร้้อยละ 6.29 และผู้้�สููงอายุุวััยปลาย (อายุุ 80 ปีีขึ้้�นไป) ร้้อยละ 2.94 จำำ นวนประชากรสููงอายุุมากกว่่าประชากรวััยเด็็กถึึง 3.75 ล้้านคน8 บทที่่� 1 สถานการณ์์ทั่่�วไป
48871 2 3510109962341675ขอมูลผูสูงอายุรายจังหวัด พ.ศ. 256712345678910ลําปางแพรลําพูนสิงหบุรีพะเยาชัยนาทสมุทรสงครามอางทองอุตรดิตถนาน29.31%28.74%28.32%28.13%27.32%26.94%26.56%26.21%26.07%25.17%จังหวัดที่มีอัตราผูสูงอายุสูงสุด 10 อันดับ 12345678910นราธิวาสปตตานียะลาภูเก็ตตากกระบี่สตูลระยองแมฮองสอนชลบุรี13.48%13.54%13.98%14.30%14.38%15.05%15.59%15.68%15.72%16.47%จังหวัดที่มีอัตราผูสูงอายุตํ่าสุด 10 อันดับ 1.3.2 จัังหวััดที่่�มีีอััตราผู้้�สููงอายุุสููงสุุดและต่ำำ�สุุด 10 อัันดัับจัังหวััดที่่�มีีอััตราผู้้�สููงอายุุมากที่่�สุุด 10 อัันดัับแรก เป็็นจัังหวััดในภาคเหนืือและภาคกลาง ทั้้�งนี้้� 3อัันดัับแรก ได้้แก่่ ลำำ ปาง แพร่่ และลำำพููน ขณะที่่จั�ังหวััดที่่มี�อัีตั ราผู้้�สูงอายุุ ูต่ำำที่่สุ�ุด 10 อัันดัับ ส่่วนใหญ่่อยู่่ในภาคใต้้ทั้้�งนี้้� 3 อัันดัับแรก ได้้แก่่ นราธิิวาส ปััตตานีี และยะลาภาพที่่�5 จัังหวััดที่่�มีีอััตราผู้้�สููงอายุุสููงสุุดและต่ำำสุุด 10 อัันดัับที่่�มา: กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย เมื่่�อวัันที่่� 31 ธัันวาคม พ.ศ. 2567รายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 9
2558 2559 2560 2561 2562 2563 2564 2565 25661,000,000900,000800,000700,000600,000500,000400,0002567 (พ.ศ.)456,391480,434468,911 473,541506,211501,438563,650595,965565,992 571,646736,352704,058 703,003666,366618,205587,368544,570502,107 517,934462,240จํานวนคนเกิด จํานวนคนตาย(คน)1.3.3 จำำนวนประชากรไทยเกิิดและตาย 10 ปีีย้้อนหลััง (พ.ศ. 2558-2567)ประเทศไทยกำำลัังเผชิิญวิิกฤตโครงสร้้างประชากรอย่่างต่่อเนื่่�อง ใน พ.ศ. 2567 มีีประชากรเกิิดเพีียง 462,240 คน ต่ำำที่่�สุุดในรอบทศวรรษ ขณะที่่�จำำ นวนผู้้�เสีียชีีวิิตอยู่่ที่่� 571,646 คน สููงกว่่าจำำ นวนผู้้�เกิิดถึึง 109,406 คน สะท้้อนความไม่่สมดุุลของประชากร โดยประชากรไทยเกิิดน้้อยกว่่าตายต่่อเนื่่�องตั้้�งแต่่ใน พ.ศ. 2564 เป็็นต้้นมาภาพที่่�6 จำำ นวนประชากรไทยเกิิดและตาย 10 ปีีย้้อนหลััง (พ.ศ. 2558-2567)ที่่�มา: สำำนัักบริิหารการทะเบีียน กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย10 บทที่่� 1 สถานการณ์์ทั่่�วไป
หมาย / หยา / แยกกันอยูโสดสมรส62%32%6%รวมชายหญิง0.97.2 38.7 48.9 4.318.6 41.5 45.3 3.51.1 2.99.7 43.5 42.8ไมดีอยางมาก ไมดี ปานกลาง ดี ดีมากภาพที่่�7 สถานภาพสมรสของผู้้�สููงอายุุที่่�มา: สำำนัักงานสถิิติิแห่่งชาติิ การสำำรวจประชากรสููงอายุุในประเทศไทย พ.ศ. 2567ภาพที่่�8 ร้้อยละของผู้้�สููงอายุุ จำำ แนกตามภาวะสุุขภาพโดยรวมจากการประเมิินและเพศ พ.ศ. 2567ที่่�มา: สำำนัักงานสถิิติิแห่่งชาติิ การสำำรวจประชากรสููงอายุุในประเทศไทย พ.ศ. 2567สถานการณ์์ประชากรสููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 1.41.4.1 สถานภาพสมรสของผู้้�สููงอายุุ1.4.2 ภาวะสุุขภาพของผู้้�สููงอายุุพ.ศ. 2567 สถานภาพสมรสของผู้้�สููงอายุุส่่วนใหญ่ยั่ ังคงมีีคู่่สมรส ร้้อยละ 62 รองลงมาคืือกลุ่่มที่่�เป็็นหม้้าย หย่่าร้้าง หรืือแยกกัันอยู่่ ร้้อยละ 32 ขณะที่่�ผู้้�สููงอายุุโสดมีีเพีียง ร้้อยละ 6ผลการประเมิินภาวะสุุขภาพร่่างกายโดยรวม พบว่่า ผู้้�สููงอายุุส่่วนใหญ่่มีีสุุขภาพดีี ร้้อยละ 45.3 รองลงมามีีสุุขภาพอยู่่ในระดัับปานกลาง ร้้อยละ 41.5 สุุขภาพไม่่ดีี ร้้อยละ 8.6 สุุขภาพดีีมาก ร้้อยละ 3.5 และน้้อยที่่�สุุดมีสุีุขภาพไม่ดี่ ีอย่่างมาก ร้้อยละ 1.0 การประเมิินนี้้ยั�ังชี้้�ให้้เห็็นว่่า ผู้้�สูงอายุุเ ูพศชายมีีการประเมิินสุุขภาพที่่�สอดคล้้องกัับภาพรวม ในขณะที่่�ผู้้�สููงอายุุเพศหญิิงมีีแนวโน้้มที่่�การประเมิินสุุขภาพจะอยู่่ในระดัับปานกลาง ร้้อยละ 43.5 และระดัับดีี ร้้อยละ 42.8รายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 11
(รอยละ) พฤติกรรมสงเสริมสุขภาพ พฤติกรรมเสี่ยงตอสุขภาพ(พฤติกรรมออกกําลังกาย การดูแลสุขภาพ)10080604020030.731.437.9กินผัก /ผลไม87.412.2ดื่มนํ้าสะอาดวันละ 8 แกวหรือมากกวาดื่มสุรา /เครื่องดื่มแอลกอฮอลสูบบุหรี่89.28.384.3 90.912.43.3 7.90.4 2.41.2ทําเปนบางครั้งไมทําทําเปนประจํา(รอยละ)(เพศกทม. กลาง และภาค) เหนือ ตะวันออกเฉียงเหนือรวม ชาย หญิง ใต40302010026.229.935.827.4 26.918.633.421.01.4.3 พฤติิกรรมสุุขภาพที่่�พึึงประสงค์์1.4.4 พฤติิกรรมส่่งเสริิมสุุขภาพและพฤติิกรรมเสี่่�ยงต่่อสุุขภาพผู้้�มีีพฤติิกรรมสุุขภาพที่่�พึึงประสงค์์คืือ ผู้้�ออกกำำลัังกาย รัับประทานผัักและผลไม้้สด ดื่่�มน้ำำสะอาดวัันละ 8 แก้้วหรืือมากกว่่าเป็็นประจำำ ไม่ดื่่�มสุุราหรืือเครื่่�องดื่่�มแอลกอฮอล์์และไม่่สูบูบุุหรี่่� ผู้้�สูงอายุุ ูที่่�มีพี ฤติิกรรมสุุขภาพที่่�พึึงประสงค์์มีีเพีียงร้้อยละ 26.2 สััดส่่วนเพศหญิิงสููงกว่่าเพศชาย ร้้อยละ 29.9 และ 21.0 ตามลำำดัับ ผู้้�สููงอายุุในกรุุงเทพมหานคร มีีพฤติิกรรมสุุขภาพดีีที่่�สุุด ร้้อยละ 35.8 รองลงมาคืือ ภาคใต้้และภาคกลางผู้้�สููงอายุุส่่วนใหญ่่มีีพฤติิกรรมส่่งเสริิมสุุขภาพที่่�ดีี ร้้อยละ 87.4 รัับประทานผัักผลไม้้ร้้อยละ 89.2 ดื่่�มน้ำำสะอาดวัันละ 8 แก้้วขึ้้นไป ในข �ณะที่่� ร้้อยละ 37.9 ออกกำำลัังกายเป็็นประจำำ ส่่วนพฤติิกรรมเสี่่ย�งต่่อสุุขภาพเช่่น การดื่่�มสุุราและสูบูบุหรีุ่่พ�บ ร้้อยละ 3.3 และ 7.9 ตามลำำดัับ สะท้้อนว่่าผู้้�สูงอายุุโด ูยรวมมีีการดููแลสุุขภาพที่่ดี�ีภาพที่่�9 ร้้อยละของผู้้�สููงอายุุที่่�มีีพฤติิกรรมสุุขภาพที่่�พึึงประสงค์์ จำำ แนกตามเพศและภาค พ.ศ. 2567ที่่�มา: สำำนัักงานสถิิติิแห่่งชาติิ การสำำรวจประชากรสููงอายุุในประเทศไทย พ.ศ. 2567ภาพที่่�10 ร้้อยละของผู้้�สููงอายุุจำำ แนกตามพฤติิกรรมการดููแลสุุขภาพ พ.ศ. 2567ที่่�มา: สำำนัักงานสถิิติิแห่่งชาติิ การสำำรวจประชากรสููงอายุุในประเทศไทย พ.ศ. 256712 บทที่่� 1 สถานการณ์์ทั่่�วไป
นอย ปานกลาง มาก มากที่สุด(รอยละ)(เพศและภาค)100806040200กทม.24.050.923.3กลาง26.758.212.9ชาย25.158.514.8 14.8หญิง27.956.213.9รวม26.857.114.31.8 1.6 2.0 1.8 2.2 1.5 2.0 1.5เหนือ27.656.814.1ตะวันออกเฉียงเหนือ28.857.611.6ใต22.258.218.11.4.5 ระดัับความสุุขของผู้้�สููงอายุุ1.4.6 การอ่่านออกเขีียนได้้ของผู้้�สููงอายุุการเปลี่่ย�นแปลงในวัยัสูงอายุุ ูส่่งผลต่่อบทบาททางเศรษฐกิจิสัังคม และสภาพจิติ ใจ จากผลการสำำรวจระดัับความสุุขพบว่่า ร้้อยละ 57.1 ระบุุว่่า มีีความสุุขมาก และร้้อยละ 14.3 มีีความสุุขมากที่่�สุุด ทั้้�งนี้้� เพศชายมีีระดัับความสุุขสููงกว่่าเพศหญิิง ในขณะที่่�กรุุงเทพมหานคร เป็็นพื้้�นที่่�ที่่�ผู้้�สููงอายุุประเมิินว่่า มีีความสุุขมากอยู่่ในระดัับสููงสุุด ร้้อยละ 23.3 รองลงมาคืือ ภาคใต้้และภาคเหนืือผู้้�สููงอายุุอ่่านออกเขีียนได้้ร้้อยละ 89.56 ในขณะที่่� ร้้อยละ 10.43 ไม่่สามารถอ่่านออกเขีียนได้้และร้้อยละ 0.01 ไม่่สามารถระบุุได้้ภาพที่่�11 ร้้อยละของผู้้�สููงอายุุจำำ แนกตามระดัับความสุุขในระหว่่าง 3 เดืือนก่่อนสััมภาษณ์์ พ.ศ. 2567ที่่�มา: สำำนัักงานสถิิติิแห่่งชาติิ การสำำรวจประชากรสููงอายุุในประเทศไทย พ.ศ. 2567ตารางที่่� 4 การอ่่านออกเขีียนได้้ของผู้้�สููงอายุุที่่�มา: สำำนัักงานสถิิติิแห่่งชาติิ การสำำรวจประชากรสููงอายุุในประเทศไทย พ.ศ. 2567ไดไมไดไมสามารถระบุไดการอานออกเขียนไดของผูสูงอายุ89.5610.430.01รอยละรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 13
ไมไดรับการศึกษาตํ่ากวาประถมศึกษาสูงกวาประถมศึกษาการศึกษาอื่น ๆไมสามารถระบุไดระดับการศึกษาของผูสูงอายุ6.3160.8232.670.150.05รอยละ1.4.7 ระดัับการศึึกษาของผู้้�สููงอายุุ1.4.8 การทำำงานของผู้้�สููงอายุุผู้้�สูงอายุุ ูมีีการศึึกษาต่ำำกว่่าประถมศึึกษา ร้้อยละ 60.82 มีีการศึึกษาสูงกูว่่าประถมศึึกษา ร้้อยละ 32.67และไม่่ได้้รัับการศึึกษา ร้้อยละ 6.31 สะท้้อนข้้อจำำกััดในการเข้้าถึึงการศึึกษาในอดีีต และความจำำ เป็็นในการส่่งเสริิมการเรีียนรู้้�ตลอดชีีวิิตผู้้�สููงอายุุ ร้้อยละ 38 ยัังคงทำำงาน ร้้อยละ 62 ไม่่ได้้ทำำงาน ส่่วนกลุ่่มที่่�ทำำงานอยู่่ในภาคการเกษตร ร้้อยละ 58.66 และนอกภาคการเกษตร ร้้อยละ 41.31ตารางที่่� 5 ระดัับการศึึกษาของผู้้�สููงอายุุที่่�มา: สำำนัักงานสถิิติิแห่่งชาติิ การสำำรวจประชากรสููงอายุุในประเทศไทย พ.ศ. 2567ภาพที่่�12 การทำำ งานของผู้้�สููงอายุุที่่�มา: สำำนัักงานสถิิติิแห่่งชาติิ การสำำรวจประชากรสููงอายุุในประเทศไทย พ.ศ. 2567ไมทํางานทํางาน38%62%ภาคการเกษตรนอกภาคการเกษตรไมสามารถระบุไดประเภท58.6641.310.03รอยละ14 บทที่่� 1 สถานการณ์์ทั่่�วไป
รอยละเพศรวม604020034.047.119.23.2ชาย หญิง44.757.227.45.226.238.713.82.2รวมทุกชวงวัย วัยตน (60-69 ป) วัยกลาง (70-79 ป) วัยปลาย (80 ปขึ้นไป)ตํ่ากวา 10,000 บาท 10,000-29,999 บาท 30,000-49,999 บาท 50,000-69,999 บาท70,000-99,999 บาท 100,000-299,999 บาท 300,000 บาทขึ้นไปรอยละเพศและกลุมชวงวัย100806040200ชาย13.718.216.913.525.59.5 14.8หญิง18.724.119.512.416.35.1รวม16.621.618.412.920.27.03.4 2.7 3.8วัยกลาง(70-79 ป)22.925.518.210.213.65.114.8วัยปลาย(80 ปขึ้นไป)31.929.216.07.92.3วัยตน(60-69 ป)10.718.218.915.325.78.72.4 4.4 5.57.11.4.9 การทำำงานของผู้้�สููงอายุุจำำแนกตามเพศ กลุ่่มช่่วงวััย และรายได้้เฉลี่่�ยผู้้�สููงอายุุวััยต้้นเป็็นกลุ่่มที่่�ทำำงานสููงสุุด ร้้อยละ 47.1 เพศชายทำำงานมากกว่่าเพศหญิิงและมีีรายได้้เฉลี่่�ยต่่อปีีสููงกว่่าเพศหญิิงเช่่นกััน ผู้้�สููงอายุุ ร้้อยละ 21.6 รายได้้เฉลี่่�ยต่่อปีีอยู่่ในช่่วง 30,000–49,999 บาท กลุ่่มผู้้�สููงอายุุวััยต้้นมีีรายได้้เฉลี่่�ยสููงกว่่ากลุ่่มวััยอื่่�นภาพที่่�13 ร้้อยละของผู้้�สููงอายุุที่่�ทำำ งาน จำำ แนกตามเพศและกลุ่่มช่่วงวััย พ.ศ. 2567ที่่�มา: สำำนัักงานสถิิติิแห่่งชาติิ การสำำรวจประชากรสููงอายุุในประเทศไทย พ.ศ. 2567ภาพที่่�14 ร้้อยละของผู้้�สููงอายุุที่่�มีีรายได้้ จำำ แนกตามรายได้้เฉลี่่�ยต่่อปีี เพศ และกลุ่่มช่่วงวััย พ.ศ. 2567ที่่�มา: สำำนัักงานสถิิติิแห่่งชาติิ การสำำรวจประชากรสููงอายุุในประเทศไทย พ.ศ. 2567ร้้อยละของผู้้�สููงอายุุที่่�ทำำงาน จำำแนกตามเพศและกลุ่่มช่่วงวััย พ.ศ. 2567ร้้อยละของผู้้�สููงอายุุที่่�มีีรายได้้จำำแนกตามรายได้้เฉลี่่�ยต่่อปีี เพศและกลุ่่มช่่วงวััย พ.ศ. 2567รายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 15
1.4.10 รายได้้หลัักของผู้้�สููงอายุุรายได้้หลัักของผู้้�สููงอายุุมาจากบุุตร ร้้อยละ 35.7 มาจากการทำำงาน ร้้อยละ 33.9 ผู้้�สูงอายุุเ ูพศชายมีีรายได้้หลัักจากการทำำงาน ร้้อยละ 45.8 ส่่วนผู้้�สููงอายุุหญิิงมีีรายได้้หลัักจากบุุตร ร้้อยละ 41.7 ตารางที่่� 6 ร้้อยละของรายได้้ของผู้้�สููงอายุุจากแหล่่งรายได้้หลััก จำำแนกตามเพศ พ.ศ. 2567หมายเหตุุร้้อยละของรายได้้คำำนวณจากจำำ นวนเงิินรายได้้ที่่�มา: สำำนัักงานสถิิติิแห่่งชาติิ การสำำรวจประชากรสููงอายุุในประเทศไทย พ.ศ. 2567บุตรการทํางานเบี้ยยังชีพจากทางราชการบําเหน็จ/บํานาญคูสมรสดอกเบี้ยจากเงินออมฯอื่น ๆ 11 รวมรายไดจากพี่/นอง/ญาติ กองทุนประกันสังคม พอ แม เพื่อน และรายไดจากคาเชา (ที่ดิน ที่อยูอาศัย เปนตน)35.733.913.36.85.61.63.0แหลงรายไดหลัก รวม27.345.810.49.42.61.72.741.725.315.45.07.81.63.2ชาย หญิง16 บทที่่� 1 สถานการณ์์ทั่่�วไป
1.4.11 การเข้้าร่่วมกิิจกรรมกลุ่่ม/ชมรม ประเภทของกลุ่่ม/ชมรมของผู้้�สููงอายุุ พ.ศ. 2567การเข้้าร่่วมกิิจกรรมของผู้้�สููงอายุุในช่่วง 12 เดืือนที่่�ผ่่านมา พบว่่า การมีีส่่วนร่่วมในกิิจกรรมทางสัังคมของผู้้�สูงอายุุ ูยัังเป็็นไปอย่่างจำำกััด กลุ่่มที่่�มีีผู้้�เข้้าร่่วมมากที่่�สุุดคืือ กลุ่่มฌาปนกิิจสงเคราะห์์ ร้้อยละ 53.54 และกลุ่่ม/ชมรมผู้้�สููงอายุุ ร้้อยละ 29.05 กลุ่่มส่่วนใหญ่่เกี่่�ยวข้้องกัับการช่่วยเหลืือเกื้้�อกููลในชุุมชนและกิิจกรรมที่่มี�ีความสััมพัันธ์กั์ ับวัยัส่่วนการร่่วมกลุ่่มอาชีพี กลุ่่มแม่บ้้ ่าน กลุ่่มออมทรัพย์ั ์ กลุ่่มจิติอาสา และกลุ่่มกิจิกรรมอื่่�น ๆ มีีสมาชิิกน้้อยกว่่าร้้อยละ 20 แสดงให้้เห็็นว่่าบทบาททางสัังคมของผู้้�สููงอายุุในกิิจกรรมเชิิงสร้้างสรรค์์หรืือการมีีส่่วนร่่วมทางเศรษฐกิิจและสัังคมอื่่�น ๆ เป็็นไปอย่่างจำำกััดตารางที่่� 7 การเข้้าร่่วมกิิจกรรมของกลุ่่ม/ชมรมในระหว่่าง 12 เดืือนก่่อนวัันสััมภาษณ์์ ประเภทของกลุ่่ม/ชมรมของผู้้�สููงอายุุ พ.ศ. 2567ที่่�มา: สำำนัักงานสถิิติิแห่่งชาติิ การสำำรวจประชากรสููงอายุุในประเทศไทย พ.ศ. 2567กลุมฌาปนกิจสงเคราะหกลุม/ชมรมผูสูงอายุกลุมสหกรณ/ออมทรัพยกลุมแมบานกลุมจิตอาสากลุมอาชีพการรวมกลุมเพื่อทํากิจกรรมรวมกันกลุมลูกเสือชาวบาน1234567853.54%29.05%17.46%6.72%6.26%5.17%4.99%1.00%42.61%64.96%75.05%83.86%85.52%83.57%80.03%80.02%ประเภทของกลุม/ ชมรมประเภทของกลุม/ ชมรมเปนสมาชิก3.85%5.98%7.49%9.42%8.22%11.26%14.99%18.99%ไมไดเปนสมาชิก ไมแนใจ / ไมทราบรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 17
ประเภทคดี จํานวนคดีหลอกลวงซื้อขายสินคาหรือบริการ ที่ไมมีลักษณะเปนขบวนการหลอกลวงใหติดตั้งโปรแกรมควบคุมระบบในเครื่องโทรศัพทหลอกลวงเปนบุคคลอื่นเพื่อยืมเงินหลอกลวงใหลงทุนผานระบบคอมพิวเตอรขมขูทางโทรศัพทใหเกิดความกลัวแลวหลอกใหโอนเงินหลอกลวงใหโอนเงินเพื่อรับรางวัลหรือวัตถุประสงคอื่น ๆหลอกลวงใหโอนเงินเพื่อทํางานหารายไดพิเศษหลอกลวงใหกูเงินอันมีลักษณะฉอโกง กรรโชก หรือรีดเอาทรัพยหลอกลวงซื้อขายสินคาหรือบริการ ที่มีลักษณะเปนขบวนการหลอกลวงใหลงทุนที่เปนความผิดตาม พ.ร.ก. กูยืมเงินฯหลอกลวงใหรักแลวโอนเงิน (Romance Scam)หลอกลวงเกี่ยวกับสินทรัพยดิจิทัลกระทําตอระบบหรือขอมูลคอมพิวเตอรโดยผิดกฎหมาย(Hacking) เพื่อฉอโกง กรรโชก หรือรีดเอาทรัพยรวม5,6424,1252,9062,8132,6772,1621,0921,03950448538628518423,740มูลคาความเสียหาย 13,050,674,746 บาทจํานวนผูเสียหายเพศชาย16,438 คน (45.67%)จํานวนผูเสียหายเพศหญิง19,686 คน (54.69%)จํานวนคดีทั้งหมด38,546 คดี1 มีนาคม 2565 ถึง 15 กุมภาพันธ 2568จํานวนผูเสียหายทั้งหมด35,996 คน1.4.12 จำำนวนคดีีอาชญากรรมทางเทคโนโลยีีที่่�เกิิดกัับผู้้�สููงอายุุพ.ศ. 2567 มีีผู้้�สูงอายุุ ู ถููกหลอกลวงและตกเป็็นผู้้�เสียหีาย จำำ นวน 35,971 คน มีีมููลค่่าความเสียหีาย13,044,915,591 บาท เป็็นคดีี “หลอกลวงซื้้�อขายสิินค้้าหรืือบริิการ ที่่�ไม่่มีีลัักษณะเป็็นขบวนการ” มากที่่�สุุดและผู้้�สููงอายุุเพศหญิิงเป็็นผู้้�เสีียหายมากกว่่าเพศชายตารางที่่� 8 จำำนวนคดีีอาชญากรรมทางเทคโนโลยีีต่่อผู้้�สููงอายุุ พ.ศ. 2567ที่่�มา: กองบััญชาการตำำรวจสืืบสวนสอบสวนอาชญากรรมทางเทคโนโลยีี 256818 บทที่่� 1 สถานการณ์์ทั่่�วไป
ประเทศไทยเข้้าสู่่สัังคมสูงอายุุระ ูดัับสุุดยอดอย่่างต่่อเนื่่�องและรวดเร็็ว ในอีีก 16 ปีข้้ ีางหน้้าประชากรวััยเด็็กจะลดลงเหลืือเพีียง ร้้อยละ 12.79 ประชากรวััยแรงงานจะลดลงเหลืือเพีียง ร้้อยละ 55.83 ขณะที่่�ประชากรวััยสููงอายุุจะเพิ่่�มขึ้้�นเป็็น ร้้อยละ 31.37 หรืือมากกว่่าประชากรวััยเด็็ก 2.45 เท่่าคาดการณ์์ประชากรวัยัเด็็ก วัยัแรงงาน วัยสููังอายุุ พ.ศ. 2568-2583 1.5ตารางที่่� 9 คาดการณ์์ประชากรวััยเด็็ก วััยแรงงาน วััยสููงอายุุ พ.ศ. 2568-2583ที่่�มา: การคาดประมาณประชากรของประเทศไทย พ.ศ. 2553-2583 (ฉบัับปรัับปรุุง) สำำนัักงานสภาพััฒนาการเศรษฐกิิจและสัังคมแห่่งชาติิพ.ศ.จํานวนประชากรทั้งหมดจํานวนประชากรไทยแบงตามชวงวัยประชากรอายุ 0-14 ป(วัยเด็ก)จํานวน (คน) รอยละประชากรอายุ 15-59 ป(วัยแรงงาน)ประชากรอายุ 60 ปขึ้นไป(วัยสูงอายุ)256825692570257125722573257425752576257725782579258025812582258367,088,99667,143,29567,176,47867,187,64067,175,92367,140,53967,080,78566,996,03566,885,74066,749,44466,586,78666,397,49766,181,40565,938,45465,668,70465,372,33710,637,21210,496,01110,354,07210,210,62410,064,9879,916,6129,765,1029,612,7199,459,2869,304,7469,149,1608,992,6878,835,5618,678,0838,520,6038,363,327 15.86 15.63 15.41 15.20 14.98 14.77 14.56 14.35 14.14 13.94 13.74 13.54 13.35 13.16 12.98 12.7941,917,12741,582,93541,224,71440,851,79740,475,76240,105,23039,745,59339,393,97039,046,11038,694,66838,334,85837,965,09237,589,12537,213,72536,848,18436,498,965 62.48 61.93 61.37 60.80 60.25 59.73 59.25 58.80 58.38 57.97 57.57 57.18 56.80 56.44 56.11 55.8314,534,65715,064,34915,597,69316,125,22016,635,17417,118,69717,570,09017,989,34618,380,34418,750,03019,102,76819,439,71819,756,71920,046,64720,299,91720,510,045 21.66 22.44 23.22 24.00 24.76 25.50 26.19 26.85 27.48 28.09 28.69 29.28 29.85 30.40 30.91 31.37จํานวน (คน) รอยละ จํานวน (คน) รอยละรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 19
ปััจจุุบััน สัังคมส่่วนใหญ่่กำำลัังเผชิิญกัับการเปลี่่�ยนแปลงโครงสร้้างประชากรที่่�สำำคััญ นั่่�นคืือ ประชากรผู้้�สููงอายุุเพิ่่�มจำำนวนขึ้้�นอย่่างรวดเร็็ว นำำมาซึ่่�งความท้้าทายและโอกาสใหม่่ ๆ ในการจััดการคุุณภาพของประชากรกลุ่่มนี้้� (World Health Organization [WHO], 2018) หนึ่่�งในแนวคิิดที่่�ได้้รัับความสนใจอย่่างมากในการจััดการคุุณภาพประชากรสููงอายุุคืือ การสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่ (Ageing in Place) ซึ่่�งเป็็นแนวคิิดที่่�ให้้ความสำำคััญกัับการที่่�ผู้้�สููงอายุุสามารถใช้้ชีีวิิตในที่่�อยู่่อาศััยของตนเองได้้อย่่างต่่อเนื่่�อง ไม่่ต้้องย้้ายไปสถานพยาบาลหรืือบ้้านพัักคนชรา (AARP Pubic Policy Institute, 2014) แนวคิิดนี้้�มุ่่งเน้้นการรัักษาความเป็็นอิิสระ ส่่งเสริิมคุณุภาพชีวิีิต และสร้้างความมั่่�นคงทางจิิตใจให้้แก่่ผู้้�สููงอายุุ โดยอาศััยสภาพแวดล้้อมที่่�คุ้้�นเคยและปลอดภััยอรรถบท: การสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่(Ageing in Place)220 บทที่่� 2 อรรถบท: การสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่� (Ageing in Place)
การสนัับสนุุนให้้ผู้้�สููงอายุุอยู่่ในบ้้านของตนเองได้้นั้้�น สำำคััญต่่อการส่่งเสริิมความเป็็นอิิสระ การลดค่่าใช้้จ่่ายในการดููแล รวมถึึงการรัักษาความสััมพัันธ์์ทางสัังคมกัับครอบครััวและเพื่่�อนบ้้าน (Greenfield, 2016) นอกจากนี้้� สัังคมสููงอายุุที่่�ขยายใหญ่่ขึ้้�น ทำำ ให้้เกิิดความจำำ เป็็นในการพััฒนานโยบายและมาตรการต่่าง ๆ ที่่�เอื้้�อต่่อการอยู่่อาศััยในบ้้านของประชากรกลุ่่มนี้้� รวมถึึงการนำำ เทคโนโลยีีและบริิการด้้านสุุขภาพเข้้ามาสนัับสนุุน เช่่น ระบบสุุขภาพทางไกล (telehealth) และระบบตรวจสอบความปลอดภัยั ในบ้้าน (Lecovich, 2014) ดัังนั้้�น การส่่งเสริิมแนวคิิด “การสูงูวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่” จึึงเป็็นทางเลืือกที่่�ยั่่�งยืืน สำำคััญต่่อการสร้้างสัังคมที่่�เอื้้�ออาทรและเป็็นมิิตรกัับผู้้�สููงอายุุ ในประเทศไทย แนวคิิด “การสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่” ได้้รัับการกล่่าวถึึงอย่่างเป็็นรููปธรรมหลัังการประกาศใช้้แผนปฏิิบััติิการระหว่่างประเทศมาดริิดว่่าด้้วยผู้้�สูงอายุุ ค. ูศ. 2002 มีีการศึึกษาและขยายองค์์ความรู้้� รวมทั้้�ง การนำำ ไปปฏิิบััติิในระดัับชุุมชนอย่่างต่่อเนื่่�องจนถึึงปัจจุัุบััน ดัังนั้้น �นิยิาม “การสูงูวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่” ในประเทศไทยจึึงหมายถึึง แนวคิิดที่่�เกี่่�ยวกัับการดำำเนิินชีีวิิตตลอดช่่วงอายุุขััยของบุุคคลให้้สามารถอาศััยอยู่่ในบ้้านหรืือชุุมชนเดิิมตามที่่�ปรารถนา ทั้�้งนี้้� เพื่่�อเสริมิสร้้างความเป็นอิ็ ิสระ ความปลอดภััยและการมีีคุุณภาพชีีวิิตที่ดีี ่�ภายใต้้สภาวะแวดล้้อมที่คุ้้น่�เคย และบริิการต่่าง ๆ สนัับสนุุน (นิิยามโดยกองบรรณาธิิการ) มีีองค์์ประกอบในการดำำเนิินงาน 3 ประการ ได้้แก่่ 1) สถานที่่� (Place) 2) ระบบบริิการ (Service System) 3) ระบบการจััดการ (Management System) (ศศิิพััฒน์์ ยอดเพชร และ ณััฏฐพััชร สโรบล, 2568, น. 15) ซึ่่�งจะใช้้เป็็นกรอบอธิิบายการดำำเนิินงานตามแนวคิิดการสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่ พ.ศ. 2567 ดัังแผนภาพต่่อไปนี้้� ภาพที่่�15 แผนภาพองค์์ประกอบของการสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่ (ศศิิพััฒน์์ ยอดเพชร และ ณััฏฐพััชร สโรบล, 2568, น. 15)สถานที่(Place)1ระบบการจัดการ(Management System)อปท.+ภาคีเครือขาย3ระบบบริการ(Service System)2 ญาติ เพื่อนบานสถาบัน นักวิชาการ สมาชิกชุมชนรายงานสถานการณ์์ผู้้�สููงอายุุไทย พ.ศ. 2567 21
ประเด็็นการมีีเครืือข่่ายการดููแลและความสามารถในการอยู่่อาศััยได้้ด้้วยตนเองในครอบครััว เป็็นตััวชี้้�วััดสำำคััญของความจำำ เป็็นต่่อการจััดระบบบริิการตามแนวคิิดการสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่ เมื่่�อพิิจารณาข้้อมููลผู้้�สููงอายุุไทยพบตััวเลขสำำคััญดัังนี้้�ความสำำคััญและความจำำเป็็น 2.1ภาพที่่�16 ดััชนีีการสููงอายุุ อััตราส่่วนพึ่่�งพิิงวััยสููงอายุุ และอััตราส่่วนเกื้้�อหนุุน พ.ศ. 2567ที่่�มา: กองบรรณาธิิการ แหล่่งข้้อมููล สำำนัักบริิหารการทะเบีียน กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย2558 2559 2560 2561 2562 2563 2564 2565 2566 2567020406080100120140(รอยละ)(พ.ศ.)82.22ดัชนีการสูงอายุ อัตราสวนพึ่งพิงวัยสูงอายุ อัตราสวนเกื้อหนุน85.7990.2695.27101.28105.50112.15 119.72127.79137.5522.32 23.13 24.17 25.28 26.48 27.28 28.46 29.68 31.02 32.534.48 4.32 4.14 3.96 3.78 3.67 3.51 3.37 3.22 3.072.1.1 ดััชนีีการสููงอายุุ อััตราส่่วนพึ่่�งพิิงวััยสููงอายุุ และอััตราส่่วนเกื้้�อหนุุนดััชนีีการสูงอายุุของไท ูยเพิ่่ม�ขึ้้�นอย่่างต่่อเนื่่�อง ใน พ.ศ. 2567 อยู่่ที่่�ร้้อยละ 137.55 อััตราส่่วนพึ่่�งพิิงวััยสูงอายุุ ูหรืือภาวะที่่�ประชากรวััยทำำงานต้้องรัับผิิดชอบดููแลผู้้�สูงอายุุ อ ู ยู่่ที่่�ร้้อยละ 32.53 หมายถึึง ประชากรวััยทำำ งาน 100 คน รัับผิิดชอบดููแลผู้้�สููงอายุุประมาณ 32 คน และอััตราส่่วนเกื้้�อหนุุนหรืือจำำ นวนประชากรวััยทำำงานที่่�สามารถเกื้้�อหนุุนผู้้�สููงอายุุ 1 คน อยู่่ที่่�ร้้อยละ 3.07 หมายถึึง ต้้องมีีประชากรวััยทำำ งานประมาณ3 คนต่่อการเกื้้�อหนุุนผู้้�สููงอายุุ 1 คน 22 บทที่่� 2 อรรถบท: การสููงวััยในถิ่่�นที่่�อยู่่� (Ageing in Place)