BASA MIWAH AKSARA BALI
OLIH
THERESIA DUWI JENARSARI, S.Pd.B.
SOROH AKSARA BALI
WARNA AKSARA AKSARA MANUT PENGANGGE
KAWIGUNANNYANE AKSARA
AKSARA AKSARA PENGANGGE
SUARA WRESASTRA SUARA
AKSARA AKSARA PENGANGGE
WIANJANA SWALALITA ARDASUARA
AKSARA PENGANGGE
MODRE TENGENAN
AKSARA SUARA
Aksara suara sajeroning aksara Bali luire:
( a, i, u, e, o )
Á,Áo,÷,÷o,ú,úo,6,ü,3,3o.
h,h,i h,u eh,h,) eho.
AKSARA WIANJANA
GANTUNGAN
h,= …,À n,= …, d, = …,Ñ j,= …é
c,= …,Ç k,= …,Ð f, = …â, v,= …,ä
g,= …á, t,= …,Ó ], = …Ö, Z ,= …ñ ,
q,= …Ô, m,= …ß, `, = …,Õ x,= …Å,
£, = …,å b,= …,ã l,= …¯, a,= …,Ò
p, = …æ, s, = …Š, Gempelan ³, = …×,
Ï, = …»,
AKSARA WREASTRA
AKSARA SWALALITA
Aksara sané kanggén nyuratang basa kawi, Jawi Tengahan,
Sanskerta. Upami: Kidung, Kakawin, Parwa, miwah Sloka
Aksara wresastra sane 18 (pelekutus) kawewehin aksara
mahaprana sekadi :
f, v, ü,
x, a, `,
q, |, ³,
],
AKSARA MODRE
Sorohnyane: ö,û,½,ý,
PANGANGGE
SUARA
…i, ( ulu ) …I, ( ulu sari )
( tedong )
…,) ( pepet ) …o, ( taleng )
( suku )
…)o, ( pepet matedong ) e…, ( suku ilut )
e…o, (taleng tedong) …,u
E…, (taleng marepa) …U,
E…o, ( taleng marepa matedong )
ž, ( ulu candra )
PANGANGGE PANGANGGE
ARDASUARA TENGENAN
…ê, (nania) …*, (cecek)
…,Î (guung) …(, (surang)
…,Þ (gantungan la) …;, (bisah)
…Ù, (suku kembung) …/, (adeg-adeg)
DISKUSI
NGIRING ALIT-ALIT MABLIGBAGAN SARENG
KELOMPOKNYANE NGANENIN INDIK MATERI WANGUN
BASA BALI, PANGLIMBAK AKSARA BALI MIWAH SOROH
AKSARA BALI
PERTEMUAN II PUNAPI CARANE NYURAT
“TANGKAH” ?
t*kh/,
t\;Ð
NAPI SANE KABAOS
PASANG AKSARA BALI
???
UGER-UGER PENGANGGE TENGENAN
TENGENAN (NG) = \,
Tengenan \, ring kecap pucung = pucu,*
panguntat kruna, mauah dados
cecek (..*), upami:
Saluiring kruna lingga kalih cangcang = cc* *,
kecap sané wianjanannyané nyangcang = z*c*,
pateh tur makakalih polih
tengenan \, makakalih dados
cecek (..*) yadiastun sampun
kaanusuarayang utawi polih
seselan [-er-]miwah [-el-],
upami:
TENGENAN (NG) = \,
Tengenan \, ring kecap pangawit bungsil = b\u Šli «,
panggang = p\*á,
kruna lingga sané aksara
wianjanannyané mabinayan,
kantun manggeh tengenan, \,
upami :
Tengenan \, ring kecap pangawit angklung = h*k¡*,Þ
sungklit = s*ku itÞ /,
kruna-kruna ring sor mauah dados
cecek (..*) anggen ngicalang pasang
tumpuk tiga, upami:
Wastan genah ring sor puniki Pangkungtibah =
sinengguh saking kalih kruna, p\tÐ*¡ ib;,
upami:
TENGENAN (R) = r,
Saluiring tengenan r,mauah dados sekar = sk) ,(
surang (...)( , upami: gelar = gl) (,
TENGENAN (H) = h,
Tengenan h, ring kecap panguntat puseh = pus);,
kruna mauah dados bisah (.....;), kaliakah = klihk;,
upami:
Saluiring kruna lingga kalih kecap cahcah = c;c;,
sané aksara wianjanannyané pateh nyahcah = z;c;,
tur makakalih polih tengenan
h,makakalih mauah dados bisah
(......;) yadiastun sampun kaanutang,
upami:
TENGENAN (H) = h,
Tengenan h, ring kecap pangawit cihna = chi ,Â
kruna lingga sané kecap aksara brahmana = boÉ hxß ,
wianjanannyané mabinayan,
kantun manggeh tengenan h, Asahdurén =
upami: hs;deu rn/,
Wastan genah sinengguh saking
kalih kruna, upami:
Adeg-adeg (......./ )
Ring panguntat kruna, upami: adan = hdn/,
Ring panguntat bagian lengkara
wiadin panguntat lengkara, upami: he) Mÿã ekÂ\de) pæo;dipk) n) /.
Ring tengahing kruna utawi lengkara tamblang = tm/bÞ,*
kanggén ngicalang pasang aksara hiezomn/widê.
tumpuk tiga, upami:
Ring tengahing lengkara kanggén
ngamanggehang pasang upami:
UGER-UGER TENGENAN MAJALAN
Tengenan majalan pacang wénten mata (+n) + ai matanai =
yéning kruna sané ring ajeng
mapanguntat antuk aksara nengen mtnh,i
tur kruna utawi pangiring ring tegeh + an tegehan =
pungkurnyané kakawitin antuk
aksara suara, upami: t)g)hn/,
Yéning wénten kruna mapurwa antuk Nga + mitrain =
anusuara mapepet patut nganggén mti ra\mti Éhinid.
pepet.
UGER-UGER RANGKEPAN WIANJANA
Rangkepan Zé , = nyja saking nja sanja = sZé ,
Rangkepan ZÇ ,= nyca saking nca panca = pZÇ,
Rangkepan ],Ç = sca pascat = p]tÇ /,
Rangkepan jñ , = jnya prajnyan = pjÉ oñ n/,
Rangkepan ]Ö, = ssa Dussasana= d]u oÖ sn,
UGER-UGER RANGKEPAN WIANJANA
Rangkepan [,Õ = sta dusta = du[Õ,
Rangkepan [Æ, = sna tresna =t[Ê Æ,
Rangkepan x,Õ = nta kanta = kxÕ,
RINGKESAN AKSARA
TRADISIONAL MODERN
BRI = ,eb6÷( ,
,p,Ù =eP n/,= pon DPR = ,edep6,(
,m,= mnËÓ ,= mantra
,t,= tmã,= tamba SMA = ,6s/6m/Á,
,ru,= rupê;,= rupiah RRI = ,66( ÷( ,
DISKUSI
PERTEMUAN III PUNAPI CARANE NYURAT
NYURAT RING LONTAR ??
SARANA NAPI MANTEN
SANE KAANGGEN
NYURAT RING LONTAR
SARANA NYURAT LONTAR
LONTAR PANGRUPAK
TINGKIH MATUNU
SUMPE
DULANG LAN LUNGKA-LUNGKA
TIKAS NYURAT LONTAR
TATA CARA NGAMBEL PANGRUPAK TATA CARA NGAMBEL LONTAR
TATA CARA
NYURAT
LONTAR
TIKAS NYURAT LONTAR
TATA CARA NGAWARNANIN TATA CARA NGAKIT LONTAR
MATUR SUKSEMA
JUKUT KANGKUNG SAMBEL SERA,
KIRANG LANGKUNG TITIANG NGATURANG SINAMPURA
ýo]niÓ;,]niÓ;,]nÓi;ýo.