หลักสูตร เครือข่ายพระสงฆ์เฝ้าระวังสื่อชวนเชื่อทางศาสนา

๔๖

: ขอ้ ห้ามมี ๓ อยา่ ง คอื ห้าม
๑. มุสา คอื การโกหก มีลักษณะ ๑๑ อย่าง ไดแ้ ก่
- ปด เหน็ ว่าไมเ่ หน็ รู้ว่าไม่รู้
- หลอก พดู ให้เขาเชือ่
- กลบั คำ พดู แล้วปฏเิ สธวา่ ไม่ได้พูด
- เสริมความ พูดเกินจริง
- ทำเลศ พดู เล่นสำนวน พดู คลุมเครอื
- มารยา แสดงใหเ้ ขาเข้าใจผิด เช่น ทุศีลทำเปน็ มีศลี
-ส่อเสียด ยุยงให้แตกกัน
- ยอ ยกยอ่ งใหล้ มื ตวั หลงผิด
- ทนสาบาน ยอมสาบานเพื่อให้เขาเช่อื
- อำความ พูดไมห่ มด
- ทำเลห่ ์กระเท่ห์ อวดอ้างวขิ าให้เขาเช่ือ

๔๗

๒. อนุโลมมสุ า พูดเรอ่ื งไม่จริงท่ไี ม่ใช่เพื่อโกหก แต่มงุ่ ให้
เขาเจ็บใจ มี ๒ ลักษณะ คือ
- สบั ปลับ คือ พดู กลบั กลอกไปมา เชอื่ ไม่ได้
- เสยี ดแทง คือพูดประชดและดา่
๓. ปฏิสสวะ รบั คำแลว้ ไม่ทำตาม มี ๒ ลกั ษณะ คือ
- ผดิ สัญญา คือ ไมท่ ำตามที่สัญญากันไว้
- คืนคำ คอื วา่ จะให้แล้วไม่ให้

หลักวินจิ ฉัย : หลักตัดสินว่าศีลขาด
หรือไม่
๑. เรือ่ งไมจ่ ริง
๒. จติ คดิ จะพูดให้ผดิ จากความจริง
๓. พยายามพดู ออกไป
๔. ผู้ฟังเข้าใจเน้อื ความนัน้
ครบ ๔ ขอ้ นถ้ี ือว่าศลี ข้อที่ ๔ ขาด

๔๘

เกิดในนรก เกิดเป็นเดรัจฉาน เกิดเป็นเปรต มีวาจาไม่นา่ เชื่อถือ กลน่ิ
ปากเหมน็ ถูกกลา่ วตู่อยูเ่ สมอ โทษจะหนักหรือเบาขึน้ อยกู่ ับความเสยี หายที่
เกิดขนึ้

ผลดีของการรักษาศลี ข้อ ๔
- อินทรีย์ ๕ ผอ่ งใส
- มีฟนั เรียบดี
- มีรา่ งกายสมสว่ น ผวิ พรรณเปล่งปลง่ั
- กล่นิ ปากหอม
- มวี าจาศักดิ์สิทธ์ิ เป็นทเี่ ชอ่ื ถือ
- ไมพ่ ดู ตดิ อา่ ง ไม่เปน็ ใบ้
- รมิ ฝีปากแดงระเร่ือ

๔๙

คำพูดทพี่ ูดแลว้ ไม่จัดวา่ ผิดศีลข้อมุสาวาท มี ๔ ลกั ษณะ คือ
๑. โวหาร ถอ้ ยคำที่ใชต้ ามสำนวนของภาษา เชน่
คำลงท้ายจดหมายว่าดว้ ยความนับถือ ซ่ึงผเู้ ขยี นอาจไมน่ ับถือก็ได้
๒. นยิ าย เรอ่ื งท่ีแตง่ ขึน้ เรือ่ งทีเ่ ล่ากนั มา เชน่ นิทาน
ละคร ลเิ ก ซง่ึ ในเนื้อเรื่องอาจมีเรอื่ งท่ีไม่เป็นจริง
๓. สำคญั ผดิ พดู ดว้ ยความเข้าใจผดิ คดิ ว่าเป็นอยา่ งนั้น
แต่ความจรงิ ไม่ใช่
๔. พลงั้ เผลอพดู ออกไปโดยไม่ทนั คดิ หรอื ไม่ได้ต้ังใจ

๕๐

การเสพสื่ออย่างสร้างสรรค์ บนโลกโซเซียล มีทั้งข่าวจริง

และข่าวปลอม บางครั้งเรายังไม่สามารถแยกแยะได้มากนัก จึงขอแนะนำ
ทุกท่านใหร้ ู้จักสังเกตขา่ วด้วยตัวเองได้อย่างไรบ้าง เราตอ้ งต้ังคำถามเสมอที่
จะไม่แชรอ์ ะไรท่ีไมต่ ั้งคำถาม หรอื คดิ กอ่ นว่าสง่ิ น้ีเป็นจรงิ หรอื ไม่

๑. อย่าหลงเชื่อหัวข้อข่าว ข่าวปลอมมักมีข้อความพาดหัวที่สะดดุ
ตาที่ใช้ตัวหนาและเครื่องหมายอัศเจรีย์ (!) หากหัวข้อข่าวฟังดูหวือหวาและ
ไม่นา่ เป็นไปได้ ข่าวนั้นกน็ า่ จะเปน็ ขา่ วปลอม

๒. พิจารณาลิงก์อย่างถี่ถ้วน ลิงก์ปลอมหรือลิงก์ที่ดูคล้ายลิงก์จริง
อาจเป็นสัญญาณเตือนของข่าวปลอม เว็บไซต์ข่าวปลอมจำนวนมาก
ปรบั เปลยี่ นลงิ กเ์ ล็ก ๆ นอ้ ย ๆ เพือ่ เลยี นแบบแหลง่ ข่าวจริง คณุ สามารถไปท่ี
เวบ็ ไซต์และเปรียบเทียบลิงก์นั้นกับลิงก์ของแหลง่ ขา่ วท่ีได้รับการยอมรับและ
น่าเช่อื ถือได้

๓. ตรวจสอบแหล่งข่าว ตรวจสอบให้แน่ใจว่าเรื่องราวนัน้ เขียนข้นึ
โดยแหล่งข่าวที่คุณเชื่อถือและมีชื่อเสียงด้านการให้ข้อมูลที่ถูกต้อง หาก
เรื่องราวนั้นมาจากแหล่งข่าวที่คุณไม่รู้จัก ให้ตรวจสอบที่ส่วน “เกี่ยวกับ”
ของเพจแหล่งขา่ วน้ันเพื่อเรยี นรู้เพม่ิ เติม

๔. สังเกตสิ่งที่ผิดปกติ เว็บไซต์ข่าวปลอมหลายแห่งมักสะกดคำผดิ
หรือมีการจัดวางรูปแบบที่ดูไมเ่ ปน็ มืออาชีพ หากคณุ เห็นลักษณะเหล่าน้ีควร
อ่านขา่ วอย่างระมดั ระวัง

๕๑

๕. พิจารณารปู ภาพ ขา่ วปลอมมักมรี ปู ภาพหรือวีดโี อทีถ่ ูกบิดเบือน
บางครั้งรูปภาพอาจเป็นรูปจริงแต่ไม่เกี่ยวข้องกับบริบทของเรื่องราว คุณ
สามารถคน้ หารปู ภาพนั้นเพ่ือตรวจสอบยืนยันแหล่งทม่ี าของรปู ภาพได้

๖. ตรวจสอบวันท่ี ข่าวปลอมอาจมีลำดับเหตุการณ์ที่ไม่
สมเหตสุ มผลหรือมีการเปลีย่ นแปลงวนั ทขี่ องเหตกุ ารณ์

๗. ตรวจสอบหลกั ฐาน ตรวจสอบแหลง่ ข้อมูลของผู้เขียนเพ่ือยืนยัน
ว่าแหล่งข้อมูลนัน้ ถูกต้อง ข่าวที่ไม่มีหลักฐานหรืออ้างองิ ผู้เชี่ยวชาญท่ีไม่ระบุ
ชือ่ อาจช้ีให้เห็นวา่ ขา่ วดังกล่าวเป็นข่าวปลอม

๘. เปรียบเทียบข่าวจากแหล่งอื่น ๆ หากไม่มีแหล่งข่าวอื่นท่ี
รายงานเรื่องเดียวกัน ก็อาจเป็นสัญญาณบ่งชี้ว่าข่าวนั้นอาจเป็นข่าวปลอม
ถ้าข่าวนัน้ มีการรายงานจากหลายแหลง่ ขา่ วที่คณุ เช่อื ถือก็เป็นไปได้ว่าข่าวน้ัน
จะเปน็ ข่าวจรงิ

๙. ข่าวนัน้ เป็นมุกตลกหรอื ไม่ บางครั้งเราก็แยกข่าวปลอมออกจาก
มุกตลกหรือข่าวเสียดสีได้ยาก ตรวจสอบดูว่าเรื่องนั้นมาจากแหล่งที่มาที่ขึ้น
ชื่อเรื่องล้อเลียนและเสียดสีข่าวหรือไม่ และพิจารณาว่ารายละเอียด
ตลอดจนน้ำเสยี งในการเล่าเรื่องฟงั ดูเป็นไปเพือ่ ความสนุกสนานหรอื ไม่

๑๐. บางเรื่องก็จงใจสร้างข้ึนให้เป็นข่าวปลอม ใช้วิจารณญาณใน
การอา่ น และแชรเ์ ฉพาะข่าวทีค่ ุณแนใ่ จว่าเช่ือถือไดเ้ ทา่ น้นั

๕๒

๑. วิธกี ารสงั เกตงา่ ยท่ีสดุ กค็ ือ สงั เกตป้ายโฆษณา เมอ่ื เราเขา้ ไปแล้วจะมีแต่
โฆษณาที่ผิดกฎหมาย ทั้งโฆษณาเว็บโป๊เปลือยอนาจาร หรือขายสินค้าผิด
กฎหมายต่าง ๆ เพียงเทา่ นี้กส็ รุปได้เลยวา่ เว็บไซต์น้ัน ๆ ไมน่ ่าเช่ือถือ และให้
เราระแวงสงสยั เอาไวก้ ่อน ว่าข่าวนัน้ อาจเปน็ ข่าวปลอม
๒. สังเกตที่ชื่อของเว็บไซต์ ชื่อเว็บไซต์มักจะเลียนแบบเว็บไซต์ข่าวดัง ๆ
แล้วใส่คำสร้อยเพิ่ม หรือสะกดไม่ถูกต้อง ให้คนที่ไม่ค่อยคุ้นกับชื่อ
ภาษาองั กฤษของสำนักขา่ วสบั สนเอาได้
๓. สมมติฐานที่ว่าเมื่อเนือ้ หาข่าวมันปลอม รูปภาพประกอบข่าวปลอมข่าว
กต็ ้องปลอมเชน่ เดียวกนั หากเราใชบ้ ราวเซอร์ Google Chrome เพียงคลิก
ขวาที่รูปภาพในข่าว มีหัวข้อให้เลอื กว่า ค้นหารูปภาพจาก Google คลิกเข้า
ไป สิ่งที่เว็บไซต์เหล่าน้ีจะปลอมรูปภาพ ก็มีแค่ เวลา เหตุการณ์ และสถานที่
ซึ่ง Google จะบอกได้หมดว่า รูปภาพนี้เผยแพร่ในอินเทอร์เน็ตเมื่อไหร่ (ก็
จะทราบว่าเวลาไม่ตรงกับความเปน็ จรงิ ) เหตุการณ์อะไร(ภาพกับเนื้อหาข่าว
คนละเร่อื ง) และทไี่ หน (ส่วนใหญ่จะเอาภาพมาจากต่างประเทศ)

๕๓

ขณะที่ กองปราบปราม ได้เตือนการนำขา่ วปลอม ไม่ว่า
จะทั้งหมดหรือเพียงแค่บางส่วน เขาไปในระบบคอมพิวเตอร์
รวมถึงการแชร์และส่งต่อข้อมูลเท็จจากแหล่งต่าง ๆ ล้วนมี
ความผดิ ทงั้ นน้ั ตาม พ.ร.บ.คอมพวิ เตอร์ เชน่

โพสต์ข้อมูลปลอม ทุจริต หลอกลวง เช่น ข่าวปลอม
โฆษณาธุรกิจลูกโซ่ที่หลอกเอาเงินลูกค้า ฯลฯ มีความผิดตาม
มาตรา ๑๔(๑) มีโทษจำคุกไม่เกิน ๕ ปี ปรับไม่เกิน ๑๐๐,๐๐๐
บาท หรือทงั้ จำท้งั ปรับ

โพสต์ข้อมูลความผิดเกี่ยวกับความมั่นคงปลอดภัย มี
ความผิดตามมาตรา ๑๔(๒) มโี ทษจำคกุ ไมเ่ กิน ๕ ปี ปรับไม่เกิน
๑๐๐,๐๐๐ บาท หรอื ทง้ั จำท้ังปรับ

โพสต์ข้อมูลความผิดเกี่ยวกบั ความมั่นคง ก่อการร้าย
มคี วามผดิ ตามมาตรา ๑๔(๓)

โพสตข์ ้อมูลลามกท่ปี ระชาชนเข้าถึงได้ มคี วามผดิ ตาม
มาตรา ๑๔(๔)

เผยแพร่ ส่งต่อข้อมูลที่รู้ว่าผิด มีความผิดตามมาตรา
๑๔(๕)

๕๔

เช่น • ประเพณีจารีตต่างๆที่ปฏิบัติ
• ความจริงระหว่างพงศาวดาร ตามๆกันมา เช่น แห่นางแมว
ไทยกับพงศาวดารพมา่ แล้วฝนจะตกเมื่อฝนแล้ง ชาว
• ตำนาน / นทิ าน อสี านจึงแหน่ างแมว
• เรอื่ งการสรา้ งโลก
• อภินิหารเกี่ยวกับประวัติ • ผมทำตามท่านนะครับ….เพราะ
ถือคติว่า เดินตามผู้ใหญ่หมา
บคุ คลสำคัญ ไมก่ ัด

• ที่นี้ห้ามสตรีเข้า.....(โปรดอ่าน
ปา้ ย)

• การทำตามแฟชั่นเพราะกลัวไม่
ทนั สมัยลัทธิเอาอยา่ ง ฯลฯ

๕๕

ข่าว ดาราชื่อ…..ตั้งท้องกับดารา • เธอต้องฝันถึงฉันแน่เมื่อคืนน้ี
หนุม่ .…(คนไหนก็ไม่ร)ู้ (เพราะไดพ้ ลกิ หมอนตามตำรา)
ได้ยินมาว่าเทอมนี้ Logic หมู่ ๒ น้ี
อาจารย์ผสู้ อนจะให้ A ทั้ง Class • อ ้ า ง ห น ั ง ส ื อ ช ี ว ว ิ ท ย า ส มั ย
อริสโตเติล เชื่อว่าโลกเป็น
ความสมเหตุสมผลของวิธีการอ้าง ศูนย์กลางจกั รวาล
เหตุผล อาจไม่ใช่ความถูกต้องของ
ขอ้ สรุป • ตำราดาราศาสตร์นิยามดาว
เคราะห์ว่าดังนั้น“ดาวพลูโตจึง
All a are ลกู ผ้ชู ายตอ้ งชอบฟตุ บอล ไมใ่ ช่ดาว”
(All) c are a ภารดร เป็น ผชู้ าย
(All) c are b ภารดร ชอบ ฟุตบอล • เกิดสงครามทีไรน้ำมันขึ้นราคา
ทกุ ที ช่วงนีน้ ำ้ มันขึ้นราคา แสดง
เม่ือวานเราอยกู่ บั แฟน ว่าชว่ งน้ีมีสงครามแน่ๆ
วันน้ีแฟนอยู่กบั เรา
ดังนน้ั พร่งุ นเ้ี ราต้องอย่ดู ้วยกนั (ไมแ่ น่ • กรณีบอมส์กรุงเทพจากข้อมูล
แตส่ มเหตุสมผลไง) ตำรวจทีป่ รากฏน่าเช่อื ได้ว่ามีการ
กระทำของโจรใต้จริง ฯลฯ

๕๖

อากาศอย่างนี้ฝนมันน่าจะตก ว่ากัน สบูก่ อ้ นน้ี กลิน่ หอมดีจงั นา่ จะใชด้ ดี ้วย
ตามท่ีเคยปรากฏทุกทมี ันก็ตกนน่ี า นะ
อาการของเธอน่าเป็นเอดส์ ดูซิผอม
ดำเหมือนคนเป็นเอดส์เซยี วมึง เหมียวเห็นวิศรุตแต่งตัวภูมิฐานคิดว่า
เขาตอ้ งมสี ตางค(์ รวยแน่)
โฆษณา เน้นเรื่องภาพลักษณ์ทาง
“เพศ” คนนี้หน้าตาก็ดี พูดจาก็เพราะ ต้อง
เป็นคนดแี น่ๆ
ชาญวิทย์เป็นคนชอบดื่มไวน์ พอมี
งานผลวิจัยบอกว่าดีต่อสุขภาพ เขาก็ นายคนนี้แต่งตัวกะโปโล บุคลิกไม่น่า
เหน็ ชอบสนับสนุนด้วย ไวว้ างใจ คงเปน็ คนกระจอก

เราก็แฟนผีแดงด้วยกัน เชื่อว่าปีนี้ บางคร้ังครหู รือศาสดา อาจสอนผดิ
ต้องได้แชมป์เปี้ยนลีกตามคุณเอกราช เรื่องพระองคุลิมาล
และเซยี นบอลหลายคนทำนาย ครู….บอกวา่ …..

เห็นไหมเขาก็ทิ้งเธอไป ก็ฉันเคย กาลามสตู รคือหลกั การคดิ เชิงวพิ ากษ์
บอกแล้ว วา่ ไอ้หมอนม่ี ันเจ้าชู้จะตาย... (Critical thinking)

นักพันธุวิทยาเชื่อมั่นว่า การโคลน การวางท่าทีที่ถูกต้องในการจะ
นิ่งว่าจะไม่ทำให้สัตว์กลายพันธุ์ตาม ตัดสินใจเชื่ออะไรต้องทำการสังเกต
ทฤษฎีที่ได้นำเสนอ ตรวจสอบวิเคราะหแ์ ละพสิ ูจน์ข้อมูลก่อน

ใครที่รักนายกฯก็เชื่อว่าคาร์บอมส์
เรอื่ งจรงิ คนท่ีไมร่ กั กไ็ ม่เชอื่ เป็นธรรมดา

๕๗

๑. อย่าได้ยึดถือตามถ้อยคำที่ไดย้ ินได้ฟังมา ประเภท "เขาว่า" "ได้
ยินมาว่า" ทั้งหลาย รวมถงึ การเลา่ ขา่ วตามวิทยุ โทรทัศน์ ท้ังหลายดว้ ย

๒. อย่าได้ยึดถือถ้อยคำสืบๆกันมา ประเภท "ใคร ๆ ว่า" "โบราณ
ว่า" ตามกระแส

๓. อย่าได้ยึดถือโดยความตื่นข่าวว่า เขา่ ว่าอย่างน้ี ประเภทข่าวลือ
ข่าวโคมลอย ทัง้ หลาย

๔. อย่าได้ยึดถือโดยอ้างตำรา อย่าไปตามตำรามากนัก ตำราว่า
อย่างนั้น ต้องออกมาเป็นอย่างนั้น เท่านั้น เป็นอย่างอื่นไปไม่ได้เด็ดขาด
เพราะอย่าลมื ว่า ตำราบางเลม่ คนแตง่ กม็ ว่ั มาบ้าง เขยี นไมค่ รบบา้ ง ใส่ไข่เอา
เองบ้าง คนมีกิเลสไปแก้ไขตำรา คนมีผลประโยขน์ ไม่แก้ไขตำราเท่ากับเรา
โดนหลอก

๕. อย่าไดย้ ดึ ถือโดยนึกเดาเอาเอง เช่น เข้าใจเอาเอง หรือข้อมูลไม่
พอ ใจรอ้ นเดาสุม่ เอา ม่ัวๆ เอาหรือด้วยการใครค่ รวญ ตามวิธเี รียกวา่ ตรรกะ
เพราะวา่ ตรรกะกย็ ังผิดได้ ในเมือ่ เหตุผลหรือวธิ ีใช้เหตุผลมันผดิ อยู่

๖. อย่าได้ยึดถือโดยการคาดคะเน การคาดการณ์ตาม
ประวตั ิศาสตร์ ตามสถิติ ความน่าจะเป็น ซง่ึ อาจจะผดิ ก็ได้ เพราะเหน็ แค่ร้อย
อยา่ เหมาว่าที่รอ้ ยเอ็ดจะเปน็ ไปด้วย หรือเหตุผลทางนัยยะ

๗. อย่าไดย้ ึดถอื ตรึงตามอาการ อยา่ เหน็ วา่ อาการแบบน้ี น่าจะเปน็
แบบนี้ ให้คิดเผื่อๆไว้ด้วย เช่น เห็นคนไข้เป็นแบบที่เคยรักษาคนอื่น ๆ มา
กอ่ น อยา่ ไปตรึกเอาเองว่าเป็นแบบนั้น เหน็ เงาก็จ่ายยาได้ เพราะเหนือฟ้ายัง
มีฟ้า อย่าเข้าข้างตนเอง นั่งสมาธิเห็นโน่น เห็นน้ี อย่านึกว่าเป็นจริง เพราะ
อาจจะเป็นจิตหลอกจิต หรือเรียกกันอีกอย่างหนึ่งว่า common sense
(สามญั สำนกึ )

๕๘

๘. อย่าได้ยึดถือโดยชอบใจว่า ต้องกันกับทิฐิของตัว อย่าเอา
ความเห็นของตนเป็นใหญ่ อะไรที่ตรงกับที่ตนคิดไว้เท่านั้นที่เชื่อได้ คนคิด
แบบน้ี ด้อื ตายชกั

๙. อย่าได้ยึดถือโดยเชื่อว่าผู้พูดสมควรจะเชื่อได้ ระวังจะโดน
หลอก อยา่ ลมื วา่ สี่เทา้ ยงั รู้พลาด นกั ปราชญย์ ังรู้พล้ัง

๑๐. อย่าได้ยึดถือโดยความนับถือว่าสมณะนี้เป็นครูของเรา การ
ยึดอาจารย์ของตนเองมากไป ก็ไม่ดี ควรทำตาม ทดสอบดู ถ้าผิดพลาดก็ไม่
ต้องเชื่อ ถ้าทำแล้วดีขึ้นก็แสดงว่าเชื่อได้ พระพุทธเจ้าเองท่านก็ไม่ให้เช่ือ
แมว้ ่าจะเป็นคำสอนของท่านกต็ าม

จึงเป็นพระสูตรที่ให้อิสระในด้านความคิด แต่ไม่ได้
หมายความว่าไม่ให้เราเช่ือ แต่ให้พิจารณาให้ดีเสียกอ่ น แล้วจึงคอ่ ยเชือ่ อย่า
เชื่อโดยฟังตามกันมา แม้แต่พระคัมภีร์ก็อย่าเพิ่งเชื่อ ให้พิจารณา ดูเสียก่อน
ถ้าทำไดอ้ ย่างน้ี ถอื วา่ สมกับการเปน็ ชาวพุทธ ไมเ่ ชอ่ื อะไรอย่างไรเ้ หตุผล โดย
ไมพ่ ิจารณาว่าควรเชือ่ หรือไมเ่ พียงไร

ปัจจุบันแนวคิดและหลกั สูตรที่สอนให้คนมีเหตุผลไม่หลงเชื่องมงาย
ในทำนองเดียวกับคำสอนของพระพุทธองค์เมื่อ ๒๕๐๐ ปีก่อนได้รับการ
บรรจุเป็นวชิ าบังคับวา่ ดว้ ยการสร้างทักษะการคดิ หรือท่ีเรยี ก ว่า "การคิดเชิง
วิจารณ์" (Critical thinking) ไว้ในกระบวนการเรียนรู้ในมหาวิทยาลัยของ
ประเทศพฒั นาแล้ว

๕๙

ความรู้ ความเหน็ ความเช่ือท่ีถกู ต้อง

หลกั โยนิโสมนสิการที่ ๑ การคดิ เชงิ หาสาเหตุ

วิธคี ิดแบบสบื สาวหาเหตปุ จั จยั /แบบปฏจิ จสมุปบาท
หลักคดิ : สรรพสิ่งลว้ นมเี หตุใหเ้ กิด ไม่มสี ิ่งใดเกิดมีขนึ้ โดยบังเอิญ
สาเหตุหลักและปัจจัยประกอบ
เมื่อสงิ่ นีม้ สี ่งิ นจี้ ึงมี เมื่อส่งิ น้ไี ม่มี สิง่ น้กี ไ็ ม่มี เมอื่ สง่ิ น้ีดบั สิ่งนี้กด็ ับ

หลกั โยนโิ สมนสิการท่ี ๒ การคดิ เชิงวิเคราะห์

วธิ คี ิดแบบแยกแยะองคป์ ระกอบ ส่ิงมีคา่ ..ทีแ่ ทจ้ ริง
ความเข้าใจผดิ มกั เกิดจากภาพรวมทเ่ี รามองเห็น ไม่ได้อยู่ท.ี่ .การมองเห็น..
ส่ิงน้ี (ปรากฏการณ์น้ี) มอี งค์ประกอบอะไรบ้าง? หากแต่อยู่ท.่ี . สิ่งที่เรา..มอง

๑.... ๒.... ๓... ไมเ่ หน็ ~

๖๐

หลักโยนิโสมนสกิ ารที่ ๓ การคิดเชงิ มโนทศั น์

วธิ คี ิดแบบสามญั ลกั ษณ์./รเู้ ท่าทนั ความจรงิ
หลกั คดิ :ยอมรบั กฎธรรมชาติทคี่ รอบคลมุ สรรพสิง่ ๓ ประการ
๑. กฎอนิจจัง ความแปรเปลย่ี น ไมอ่ ยู่น่งิ
๒. กฎทกุ ขงั ความขัดแยง้ ไม่คงทนถาวร
๓. กฎอนตั ตา ความท่ีสรรพสิ่งหาแกน่ สารไม่ได้

หลักโยนโิ สมนสิการท่ี ๔ การคิดแบบวทิ ยาศาสตร์

วิธีคดิ แบบอรยิ สจั ๔ “ หากเราพยายามมาก
๑. กำหนดรู้ปญั หาคืออะไร (ทุกข์) พอท่จี ะแกไ้ ขปัญหา

๒. กำหนดรสู้ าเหตุปัญหาอยู่ที่ไหน (สมทุ ัย) เราจะพบวา่ ทุกปญั หาย่อม

๓.กำหนดรวู้ ่าปัญหาแก้ได้ไหม มีก่ีวิธี (นิโรธ) มวี ถิ ที างแกไ้ ขเสมอ"

๔. กำหนดรแู้ นวทางแกป้ ัญหาด้วยวธิ ที ด่ี ที ี่สุด (มรรค)

กำหนดรสู้ ิ่งนค้ี อื อะไร

กำหนดร้วู า่ เป็นส่งิ ท่ีพึงทำ

กำหนดร้วู า่ ไดก้ ระทำแลว้

๖๑

หลกั โยนิโสมนสิการที่ ๕ การคดิ เชิงกลยทุ ธ์

วิธคี ิดแบบหลักการและความมุ่งหมายตรงกนั
ต้งั เปา้ หมายเป็นและรวู้ ธิ ีการ
ปลูกพืชเช่นไร ย่อมไดร้ บั ผลเชน่ น้ัน
วธิ ีการกับเปา้ หมายเป็นเอกภาพเดียวกัน วิธีการท่ีเลวร้ายมิอาจนำไปสู่
เป้าหมายบน้ั ปลายท่ีดีงามได้
วิธีการคอื เปา้ หมายที่กำลงั งอกเงยคล่คี ลายตัวมันเอง(Means is the end
in the process of becoming)

หลักโยนิโสมนสกิ ารท่ี ๖ การคดิ เชงิ บรู ณาการ

วธิ คี ดิ แบบพิจารณาคณุ -โทษและทางออก
สุดโต่ง ๒ สายคอื :

การปล่อยตัวตามความรสู้ ึก (หย่อนเกนิ ไป)
การตึงเครยี ดกบั ชีวิตทรมานตัวเอง (ตึงเกินไป)
ทางสายกลาง (คือทางออก)
ทุกคร้ังของการตดั สินใจต้องคิดอยา่ งรอบคอบ
การลาออกจากงาน ตดั สินใจด้วยอะไร? แรงผลกั หรือแรงจงู ใจ

๖๒

หลักโยนิโสมนสิการที่ ๗

วิธคี ิดแบบพจิ ารณาคณุ คา่ แท้-คณุ คา่ เทียม
คุณคา่ แท้ คอื ประโยชนอ์ นั แทจ้ รงิ เกิดจากปัญญา “ดีมานด์แท้”

เปน็ การสร้างค่านิยมแบบเศรษฐกจิ พอเพยี ง
บิล เกตส์ นง่ั เคร่ืองบนิ ชน้ั ธรรมดา ใหค้ ุณค่าการเดินทางทคี่ วามเรว็
มากกวา่ ความสบาย (ถึงที่หมายพร้อมกับชนั้ หนึ่ง)
คุณค่าเทียมคือสิ่งทพี่ อกเพ่ิมอนั เกิดจากตัณหา “ดมี านด์เทียม”
เปน็ การสรา้ งค่าค่านยิ มแบบวตั ถนุ ยิ ม/บรโิ ภคนยิ ม
ใชห้ ลกั คดิ รูจ้ ักประมาณในการบรโิ ภค (โภชเนมัตตญั ญุตา)
อยู่ดีกินดี

หลักโยนโิ สมนสิการท่ี ๘ (Positive thinking)

๘. วธิ ีคดิ แบบปลกุ เร้าคุณธรรม
ความเพียรย่อมนำมาซ่งึ ความสำเรจ็
เป็นคนควรพยายามเร่ือยไปจนกวา่ จะสำเร็จ
คนยอ่ มลว่ งทุกขด์ ว้ ยความเพียร
คนเรามีโอกาสผดิ พลาดได้แต่ตอ้ งชนะมากกว่าแพ้
โทมัส อลั วา เอดิสนั “ความล้มเหลวคือการทดลอง”
อเลก็ เฟอรก์ สู นั ว่า กล่าวว่าปรัชญาทีมแมนยูฯ คือ
“จงยิงประตูใหไ้ ดม้ ากกว่าคแู่ ข่ง ๑ ประต”ู

๖๓

หลักโยนโิ สมนสกิ ารที่ ๙

๙. วธิ ีคิดแบบอยู่กับปัจจบุ ันขณะ(มสี ติ)
ชวี ติ คนเราน้ันมีอยู่ชั่วขณะจิตเดยี ว
จงไม่ประมาทในทุกขณะของชีวติ
รูเ้ ท่าทันความรูส้ ึก/ไม่ตกไปตามอำนาจของอารมณ์
เจริญสติ/สมาธิ

หลักโยนโิ สมนสกิ ารท่ี ๑๐

๑๐. วิธคี ิดแบบวภิ ัชชวาท(จำแนกประเดน็ /ไม่ตคี ลุม)
การคิดและวธิ ีการตอบปญั หา ๔ อยา่ ง
ตอบแบบฟันธงหรือแบบยนื กระต่ายขาเดยี ว
ตอบแบบศอกกลับหรือยอ้ นถาม
ตอบแบบแยกแยะประเด็น
ตอบแบบนิง่ เงยี บหรือไมต่ อบ

๖๔

๑. ไตรต่ รองทุกคร้ัง ท่ีไดร้ ับรู้ขอ้ มลู ขา่ วสาร
๒. พจิ ารณาขอ้ มูลข่าวสาร ท่ีได้รับมาให้ดีวา่ เปน็ ข้อเทจ็ จรงิ
๓. ทวนสอบความถูกต้องของข่าวสาร โดยการหาข้อมูลจากหลาย ๆ แหลง่

๔. ตั้งสติทำใจเปน็ กลาง
๕. เปดิ ใจกว้างท่ีจะยอมรบั ข่าวสารข้อมูลท่ถี ูกต้องแต่ไม่ถูกใจ

๖. ผอ่ นคลายอารมณ์ ไมใ่ ช้เวลากบั การรบั ข้อมลู ขา่ วสาร
ในแต่ละวันนานไปเพราะชีวติ เรากต็ อ้ งเดนิ หนา้ ตอ่ ไป

๖๕

๖๖

ฝึกอบรมปฏิบัติการสร้างการมีส่วนร่วมในการระดมความคิดเห็นจัดทำ
ภารกิจของพระสงฆ์พระสงฆ์นักสร้างสื่อสร้างสรรค์เพื่อสันติ ตามแนวคิด “สร้างส่ือ
สันติ ลดอคติทางศาสนา” การสร้างภาคีเครือข่ายทำงานร่วมกันอย่างเป็นรูปธรรม
ร่วมขับเคลื่อนเครือข่ายพระสงฆ์เฝ้าระวังสื่อชวนเชื่อทางศาสนา รวมทั้งจัดทำกลไก
การทำงานร่วมกันเพื่อให้เกิดเครือข่ายการทำงานผ่านศูนย์ประสานงานเครือข่าย
พระสงฆ์เฝ้าระวังสื่อชวนเชื่อทางศาสนาและภาคีเครือข่ายในพื้นที่ได้อย่างเข้มแข็ง
และยง่ั ยืน

โดยโครงการเครือขายพระสงฆเฝาระวังสื่อชวนเชื่อทางศาสนา จะขยายผล
โดยการจัดตั้งศูนยประสานงานเครือขายพระสงฆเฝาระวังสื่อชวนเชื่อทางศาสนา มี
วิทยาเขตและวิทยาลัยสงฆ์ในสังกัดมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยเป็น
ศูนยป์ ระสานงาน จาํ นวน ๕ ศูนยท์ ั่วประเทศ ประกอบด้วย

๑) ภาคกลาง จำนวน ๑ ศูนย์ คือ ศูนย์ประสานงาน วิทยาลัยสงฆ์พุทธ
ปัญญาศรที วารวดี มหาวทิ ยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย จงั หวดั นครปฐม

๒. ภาคเหนอื จำนวน ๒ ศูนย์ คอื ศนู ยป์ ระสานงาน วิทยาลัยสงฆ์นครน่านฯ
จงั หวัดน่าน และ ศนู ย์ประสานงานวิทยาลยั สงฆ์ลำพูน จ.ลำพูน

๓) ภาคใต จำนวน ๑ ศูนย์ คือ ศูนย์ประสานงาน วัดนิโคราธาราม
จงั หวดั ตรงั

๔) ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จำนวน ๑ ศูนย คือ ศูนย์ประสานงาน
วิทยาเขตขอนแก่น จังหวัดขอนแกน่

๖๗

ขา่ วสารทางศาสนามี ๓ ระดับ ๑. ขา่ วชวนเชื่อท่ีบิดเบือนหลักธรรม
ทางพระพุทธศาสนา ไม่สอดคล้อง
กับพระไตรปิฎกและคัมภีร์สำคัญ
ในทางพระพุทธศาสนา (ทาง
พระพุทธศาสนาเรียกการบิดเบือน
หลักธรรม ว่า “สัทธรรมปฏิรูป หรือ
สัทธรรมเทยี ม”)
ตัวอย่างข้อมูลที่บิดเบือน
พระไตรปิฎก

๖๘

๒) ข่าวชวนเชื่อที่ใช้พุทธศาสนาเป็น
เคร่ืองมือหลอกลวง หรือล่อลวงเพ่ือ
แสวงหาผลประโยชน์ แก่บุคคลและองค์กร
ตัวอย่างข่าวชวนเช่ือท่ีใช้พุทธศาสนาเป็น
เคร่ืองมือหลอกลวง

๓) ข่าวชวนเชื่อที่ใช้ศาสนาเป็นเครื่องมือ
ทำลายความนา่ เช่ือถือของบคุ คลหรอื องค์กร
สร้างความแตกแยกและความระแวงใน
วงการคณะสงฆแ์ ละสังคม
ตัวอย่างข่าวที่ใช้ศาสนาเป็นเครื่องมือ
ทำลายความน่าเชือ่ ถือของบคุ คลหรือองค์กร
สร้างความแตกแยก

๖๙

คือสอ่ื ที่นำเสนอข่าวในพ้ืนทส่ี าธารณะทางช่องทางตา่ ง ๆ
เครือข่ายเฝ้าระวังส่ือทอ้ งถ่นิ

คือขา่ วชวนเชอื่ ทางศาสนาท่ีไหลเวยี นอยู่ในพ้ืนที่ชมุ ชนต่าง ๆ
เครอื ข่ายเฝ้าระวงั ส่อื ออนไลน์

สื่อดิจิทัลทเ่ี ปน็ เครือ่ งมอื ในการปฏบิ ตั ิการทางสังคม (Social
Tool) เพื่อใช้สื่อสารระหว่างกันในเครือข่ายทางสังคมผ่านระบบออนไลน์
ทว่ั โลก

๗๐

เครือ่ งมอื ตรวจสอบขา่ วปลอมตามหลกั พุทธธรรม
๑.เนือ้ หาคลาดเคลื่อนไปจากความเป็นจรงิ หรือเกินจริง
๒. เน้ือหา ยยุ งส่งเสริมให้เกิดความแตกแยก
๓ เนอ้ื หาบิดเบอื นจากข้อมูลทีแ่ ท้จรงิ

๗๑

๔ เนอ้ื หาประชดประชนั เสียดสีกระทบเปรียบเปรย
ให้เกิดความเจบ็ ปวด

๕ เนอ้ื หาโจมตฝี า่ ยตรงขา้ ม

๖ เน้ือหาที่นำเสนอนำเสนอดว้ ยถ้อยคำท่ีไม่สภุ าพ

๗ การนำเสนอเนอ้ื หาไมเ่ หมาะสมกับสถานการณ์
และโอกาสนน้ั ๆ
๘ เนื้อหาแฝงไว้ด้วยเล่ห์สนัยทำให้เกิดการตคี วามหรือ
อาจกล่าวได้วา่ พูดไม่กระจ่างผดิ วัตถุประสงค์

๙ เนอ้ื หานำเสนอไมม่ แี ก่นสารไม่มปี ระโยชน์

๑๐ นำเสนอแบบเลือ่ นลอยไม่สามารถหาหลักฐานหรือ
ทม่ี าทไ่ี ปของข่าวได้

๗๒

๗๓

การรักษาสัจจะ
การให้ความรู้ แนะนำแก่บุคคลในชมุ ชนรกั ษาคำพูดของตน
การจดั กจิ กรรมรณรงค์สง่ เสริมให้บุคคลในชมุ ชนดำรงชีวติ

ประจำวันอย่างมีสัจจะ
การปฏิบัตติ นเป็นแบบอยา่ งท่ีดี

การตรงตอ่ เวลา
รักษาเวลาในการนัดหมาย
การเข้าร่วมประชมุ ตรงตามเวลา
มกี ารวางแผนกำหนดการทำกิจกรรมตา่ ง ๆ
ไมม่ ีผัดวันประกนั พรงุ่

การเคารพสิทธิของตนเองและผูอ้ ่ืน
มีการใหค้ วามรู้ คำแนะนำหรือชี้แจงหรือประชาสัมพันธ์เรอื่ งสทิ ธิ

และเสรีภาพอันชอบธรรมของตนเอง
ปฏบิ ัตติ นในการเคารพสิทธขิ องผู้อน่ื และปกป้องสิทธิของตนเอง

อยา่ งสนั ตวิ ิธี
การประพฤตติ นอยา่ งสม่ำเสมอ เป็นแบบอย่างท่ีดีต่อบุคคลอื่น

การใชว้ าจาสุภาพกับผู้อืน่
การจดั กจิ กรรมรณรงคก์ ารใช้วาจาสภุ าพกบั ผู้อน่ื
การปฏิบตั ติ นเปน็ แบบอย่างท่ีดี

๗๔

การรว่ มกิจกรรมทางพระพทุ ธศาสนา
การปฏบิ ตั ิธรรมทกุ วนั พระ และวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา
การเข้ารว่ มกจิ กรรมประเพณใี นวนั สำคัญตา่ ง ๆ

๑. อนูปวาโท ไม่ว่ารา้ ยใคร ไมโ่ จมตีใคร ไม่โจมตีศาสนาอนื่ แต่ใชป้ ัญญาบอก
วา่ พระพุทธศาสนาดีอย่างไร
๒. อนูปฆาโต ไมท่ ำร้ายใครไมใ่ ช้กำลงั เพ่ือไปบังคับให้ไดรเชอ่ื ไม่ทำร้าย ยึดหล้
กอหิงสาธรรม คือไมเ่ บียดเบียน ใชป้ ญั ญาในการอา้ งเหตุผล จนกระทง่ั ผู้ฟัง
อยากลงมอื ปฏบิ ตั ดิ ว้ ยตนเอง
๓. ปาฏิโมกเข จ สวํ โร มคี วามสำรวมในศลี และมารยาทให้ดี
๔. มตตญญตา จ ภตฺตสฺมึ รจู้ กั ประมาณในการรบั ประทาน รวมไปถงึ การใช้
สอย ปัจจยั ส่ีจะได้เปน็ ทางมาแหง่ ความเการพเลือมใสของผู้ได้พบเห็น

๗๕

๕. ปนฺตญจฺ สยนาสนํ น่งั นอนใน ที่สงบนักปฏิบตั ิธรรมต้องรกั ความสงบ และ
รักในการอยู่ในท่สี งบ
๖. อริจิตเต จ อาโยโค ประกอบความเพียรในอธิจิตตองหม่ันฝึกสมาธเิ พราะ
สมาธิคอื แกน่ ของการได้บรรถมรรถผลนิพพาน

๑. Google และ Google Image Search
วิธีการก็คือให้เอาเรื่องราวน้ัน หรือประเด็นนั้นไป Search Google

ก่อน หรือนำรูปที่อาจจะเป็นรูปประกอบหรือรูปที่บอกว่าเกี่ยวข้องกับข่าว
หรือประเด็นน้ันไปใช้ Google Image Search อพั โหลดขนึ้ ไป แลว้ ก็ดูว่าผล
ท่ีออกมาคอื ภาพอะไร อยบู่ นอนิ เทอรเ์ น็ตครัง้ แรกเมื่อไหร่ มาจากไหน
๒.Google News

๗๖

Google News เป็นบริการที่รวบรวมข่าวทั้งหมดไว้ สำหรับค้นหา
ข่าวโดยเฉพาะ วิธีการใช้ก็คือให้เราเอาชื่อข่าว หรือคำสำคัญต่าง ๆ ไป
Search ใน Google News มันกจ็ ะโชวเ์ ลยวา่ มีสำนักขา่ วไหนลงบา้ ง
๓.YouTube DataViewer

YouTube Data Viewer เป็นเครื่องมือ จาก Amnesty ที่ให้ใส่
URL ของวิดีโอบน YouTube แล้วระบบจะเลอื กแคปภาพสำคญั ๆ ในวิดีโอ
มาใหเ้ ราเอาไป Search ใน Google อกี ทโี ดยท่ีเราไมต่ ้องแคปจอเอง

๔.เครื่องมือบน Facebook และรู้ว่า Social Media เต็มไปด้วยข่าว
ปลอม

เครื่องมือมาช่วยให้เราสามารถตรวจสอบได้โดยที่ไม่ต้องกดเข้าไป
เว็บ ที่บางเว็บเป็น clickbait ที่มี Ads Farm หรือเข้าไปกเ็ จอแต่โฆษณาเตม็
ไปหมด เอาจริง ๆ สิ่งแรกที่เราควรจะดูก่อนคือชื่อของสำนักข่าว เช่น BBC
Thai หรือ The MATTER, The Standard อะไรทง้ั หลาย แตถ่ า้ เจอเว็บข่าว
แปลก ๆ ก็ไมต่ อ้ งไปอา่ น ไม่ต้องไปอยากรู้ แต่ถา้ สงสัยจรงิ ๆ Facebook ก็มี
เคร่ืองมือไวใ้ ห้
๕.Mindset ทดี่ ี

สิ่งที่สำคัญที่สุดที่จะสู้กับ Fake News ได้นั้นก็คือ Mindset ที่ดี
การไมเ่ ชอ่ื วา่ ส่ิงที่เหน็ อยู่เป็นความจรงิ และต้งั คำถามเสมอ ไม่แชรอ์ ะไรโดยที่
ไม่ตั้งคำถาม หรือคิดก่อนว่าสิ่งนี้เป็นได้จริงเหรอ หรือมีโอกาสเกิดมากน้อย
แคไ่ หน

๗๗

ยุทธศาสตรท์ ่ี ๑ สรา้ งภาคเี ครอื ข่ายการขบั เคลื่อนโครงการ

เสนอโครงการให้ขบั เคล่ือน ๑. เสนอโครงการต่อ พระพรหมเสนาบดีกรรมการมหา

ภายใตโ้ ครงการหมูบ่ า้ น เถรสมาคม ประธานคณะกรรมการหมบู่ า้ นรกั ษาศีล ๕

รกั ษาศลี ๕ ๒. นำเสนอต่อทปี่ ระชมุ คณะกรรมการขับเคลอ่ื นหมู่บ้าน

รักษาศีล ๕

เสนอโครงการเพ่ือขอความ ๑. คณะกรรมการขับเคลื่อนโครงการหมู่บ้านรักษาศีล ๕

เหบ็ ชอบต่อมหาเถรสมาคม เสนอเร่ืองตอ่ สำนักงานพระพุทธศาสนาแหง่ ชาติ

๒. มหาเถรสมาคมมีมติเห็นชอบและขับเคลื่อนโครงการ

ภายใต้โครงการหมบู่ ้านรักษาศีล ๕

จัดทำหลักสูตรฝึกอบรม ๑. ลงนามความรว่ มมือกบั ภาคีทเี่ ก่ียวข้อง

รว่ มกับองค์กรเครอื ข่าย ๒. จัดประชุมผู้เชี่ยวชาญ จัดทำหลักสูตรพระสงฆ์นัก

สรา้ งสอ่ื สรา้ งสรรค์เพื่อสันติ

๗๘

ยุทธศาสตร์ที่ ๒ สร้างแนวร่วมพระสงฆเ์ ฝา้ ระวังสือ่ ชวนเช่ือทางศาสนา

พฒั นาแกนนำเครือข่าย ๑. จัดอบรมเชิงปฏิบัติการจำนวน ๖ พื้นที่ มีพระสงฆ์

พระสงฆ์ใหท้ ำหน้าที่สร้าง เข้าร่วม ๗๐๘ รูป ผู้ที่ผ่านการอบรมจะเรียกว่า

ภูมคิ มุ้ กนั ในการใชส้ อ่ื ทั้งส่อื “พระสงฆ์นักสร้างสื่อสร้างสรรค์เพอ่ื สันติ” มีภารกิจเป็น

โดยตรงและสอื่ ออนไลน์ กลไกตรวจสอบข่าวปลอมและสือ่ ชวนเชื่อทางศาสนาใน

โดยการให้ความรทู้ ี่ พืน้ ที่

ก่อใหเ้ กิดความร้เู ท่าทัน ๒. บูรณาการงานของพระสงฆ์นักสร้างสื่อสร้างสรรค์

และร่วมเฝา้ ระวงั ภัย เพอ่ื สันติ เขา้ กับการขบั เคล่ือนโครงการหมูบ่ า้ นรักษาศีล

ออนไลนแ์ กพ่ ระสงฆแ์ ละ ๕ และพระธรรมทูตสุขภาวะ เพื่อให้เกิดพลังการทำงาน

ประชาชนท่ัวไป และเกดิ ความเข้มแขง็ และยง่ั ยนื

๓. พระสงฆ์นักสร้างสื่อสร้างสรรค์เพื่อสันติระดมความ

คิดเห็นในการผลิตสื่อเชิงวัฒนธรรมที่กระตุ้นเตือนให้

เหน็ ภยั ของขา่ วปลอม

จัดตั้งศูนย์ประสานงาน ๑. จดั ตั้งศูนย์ประสานงานเครือขา่ ยในพ้นื ทที่ ี่มกี ารจดั อบรมเชงิ

เครือข่ายพระสงฆ์เฝ้าระวัง ปฏบิ ัตกิ ารจำนวน ๖ ศูนย์
สื่อชวนเชื่อทางศาสนา ๒. จดั ระบบการประมวลข้อมลู ข่าวปลอมแบบชาวบา้ น และข่าว
ปลอมแบบสาธารณะ โดยมีพระสงฆน์ กั สร้างสอื่ สรา้ งสรรค์เพอื่
เ พ ื ่ อ เ ป ็ น ศู น ย ์ ก ล า ง ก า ร สนั ติเป็นเจ้าภาพดำเนินการ
ประสานงานข่าวสารข้อมูล ๓. บูรณาการภารกิจศนู ยร์ ว่ มกบั สำนักเฝ้าระวงั ทางวัฒนธรรมใน

จากเครือขา่ ยในพนื้ ที่ ระดับจังหวดั ทีเ่ ป็นพ้นื ทเี่ ปา้ หมาย

๔. ขยายพื้นที่การเฝ้าระวังและสรา้ งสรรคส์ อ่ื โดยจัดทำใน

รูปแบบเย่ยี มเชงิ กลั ยาณมติ ร

๕. จดั ทำแผนปฏบิ ตั กิ ารรว่ มกับเครือข่ายในแต่ละพ้ืนท่ี

๗๙

ยทุ ธศาสตรท์ ่ี ๓ สร้างระบบและกลไกเฝ้าระวังสื่ออย่างยั่งยนื
โดยการมสี ่วนรว่ มของประชาสังคม

วางระบบกลไกจดั ประเภท ๑. จัดทีมเฝา้ ระวงั สื่อเปน็ ๓ กลุ่ม คอื
สอ่ื ทต่ี ้องเฝ้าระวังเพ่ือ (๑) เครอื ข่ายเฝา้ ระวงั สอ่ื หลัก
สอดคล้องกับภารกิจของ (๒) เครอื ข่ายเฝา้ ระวงั สอ่ื ทอ้ งถ่นิ
เครอื ขา่ ย (๓) เครอื ขา่ ยเฝา้ ระวงั สอื่ ออนไลน์

จดั ทำหลกั สตู รเพ่ือ ๒. สร้างกลไกการเฝ้าระวังสื่อและตรวจสอบข้อเท็จจริง
ประกอบการศึกษาใน ในพืน้ ทโี่ ดยบรู ณการกับ “บวร” โดยทุกภาคสว่ นในพื้นที่
รายวชิ าหมวดศึกษาทว่ั ไป เขา้ มามีส่วนรว่ ม เชน่ จัดตัง้ ชมรมสอ่ื เยาวชน เปน็ ต้น
ของมหาวิทยาลัยมหาจฬุ า ๓. การจัดทำรายงานการเฝ้าระวังข่าวปลอมในพื้นที่
ลงกรณราชวิทยาลยั โดยการบันทึกแหล่งหรือสื่อที่พบข้อมูล ชื่อข่าว/ข้อมูล/
ข้อความเนื้อหาโดยย่อที่สำคัญ และระดับความเสี่ยง
จัดทำเกณฑ์การประเมินความรุนแรงที่มีผลกระทบต่อ
คณะสงฆแ์ ละประชาชน
๑. พัฒนารายวิชา “การรับมือกับข่าวปลอม” โดย
ผทู้ รงคณุ วุฒิทเ่ี ชย่ี วชาญด้านทีเ่ กยี่ วข้องกบั ขา่ วปลอม
๒. นำเสนอสภาวิชาการมหาวิทยาลัยมหาจฬุ าลงกรณ
ราชวิทยาลยั
๓. นำเสนอสภามหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราช
วทิ ยาลัย
๔. นำเสนอกระทรวง อว. รับทราบ

๘๐

เพื่อให้เกิดแนวทางในการระดมความคิดเห็นเพื่อพัฒนาเครือข่ายการ
ทำงานร่วมกันของเครือข่ายพระสงฆ์เฝ้าระวังสื่อชวนเชื่อทางศาสนา จึงมี
ประเดน็ ทผี่ ้รู ว่ มพฒั นาโครงการจะต้องรว่ มคิด ดงั ต่อไปนี้

๑. สถานการณป์ ัญหาในคณะสงฆ์/หม่บู ้าน/ชุมชนมีอะไรบ้าง

๑……………........……………… ๒……………......….……..…………

๓……………........……………… ๔……………......….……..…………

๕……………........……………… ๖……………......….……..…………

๒. จากสถานการณป์ ัญหา ส่งผลต่อชุมชนอย่างไร

๑……………........……………… ๒……………......….……..…………

๓……………........……………… ๔……………......….……..…………

๕……………........……………… ๖……………......….……..…………

๓. สิ่งท่ีอยากเหน็ ๒……………......….……..…………
๑……………........……………… ๔……………......….……..…………
๓……………........……………… ๖……………......….……..…………
๕……………........………………

๘๑

๔. สิง่ ที่อยากทำร่วมกันมีอะไรบ้าง ทำอยา่ งไร

๑……………........……………… ๒……………......….……..…………

๓……………........……………… ๔……………......….……..…………

๕……………........……………… ๖……………......….……..…………

๕. ถ้าเกดิ ผลแล้วจะรู้ได้จากอะไร ๒……………......….……..…………
๑……………........……………… ๔……………......….……..…………
๓……………........……………… ๖……………......….……..…………
๕……………........………………

๖. ทำอย่างไร จงึ จะย่ังยนื ๒……………......….……..…………
๑……………........……………… ๔……………......….……..…………
๓……………........……………… ๖……………......….……..…………
๕……………........………………

๘๒

๑) มหาเถรสมาคม โดย คณะกรรมการขับเคล่ือนโครงการสร้างความ
ปรองดองสมานฉนั ท์โดยใชห้ ลักธรรมทางพระพทุ ธศาสนา "หมบู่ ้าน
รกั ษาศีล ๕" (ตามแผนยุทธศาสตร์ชาติ ๒๐ ปี)

๒) กระทรวงวฒั นธรรม โดย สำนกั เฝา้ ระวังทางวัฒนธรรม

๓) กระทรวงดิจทิ ัลเพ่ือเศรษฐกจิ และสังคม
โดย ศนู ย์ตอ่ ตา้ นขา่ วปลอมประเทศไทย

๔) กองอำนวยการรักษาความมัน่ คงภายในราชอาณาจกั ร (กอ.รมน.)
โดย ศูนย์การศึกษาและวิทยาการดา้ นความม่นั คง

๕) กองบงั คับการปราบปรามการกระทำผิดเก่ียวกับอาชญากรรมทาง
เทคโนโลยี (บก.ปอท.)

๖) กรมสอบสวนคดพี ิเศษ
โดย กองคดีเทคโนโลยีและสารสนเทศ

๗) สำนกั งานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ

๘๓

๘) สำนักขา่ วไทย อสมท โดย ศูนยข์ า่ ว “ชวั รก์ ่อนแชร”์

๙) กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภยั และสร้างสรรค์
๑๐) มหาวทิ ยาลยั มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลยั
โดย วทิ ยาลยั สงฆพ์ ุทธปัญญาศรีทวารวดี วดั ไร่ขิง พระอารามหลวง
จังหวดั นครปฐม

๘๔

๘๕

๘๖

๘๗

หัวหน้าโครงการ
รศ.ดร.พระมหาบุญเลศิ ช่วยธานี
โทรศพั ท์ ๐๘ ๖๖๐๐ ๓๑๙๙ e-mail:[email protected]

นักวจิ ัยประจำโครงการ
ดร.พระมหาประกาศติ ฐิติปสิทธกิ ร
โทรศพั ท์ ๐๘๔-๕๔๕๕๑๔๔ e-mail: [email protected]
ดร.พระมหาสาทร บุญชยู ะ
โทรศัพท์ ๐๙๐-๗๕๔๗๔๖๙ e-mail: s.carrot๒๐๑๙@ gmail.com
ดร.พทุ ธชาติ แผนสมบุญ
โทรศพั ท์ ๐๘๑-๙๐๔๗๕๑๒ e-mail : saha๗๐@gmail

เจ้าหนา้ ทปี่ ระจำโครงการ
ดร.กฤติยา ถำ้ ทอง
โทรศพั ท์ ๐๖๕๕๑๖๖๖๑๕ e-mail: [email protected]
พระมหาศภุ วัฒน์ บญุ ทอง
โทรศัพท์ ๐๘๖-๔๑๑๒๘๙๙ e-mail: s.boonthong๒๕๒๙@
gmail.com
พระมหาประเสริฐ อุตรา
โทรศัพท์ ๐๙๓-๓๗๒๙๔๗๕ e-mail: praserd๒๕๔๑ @gmail.com

๘๘

๘๙

๙๐

๙๑

๙๒