หน่วย4_พระไตรปิฎกและพุทธศาสนสุภาษิต (1)

๔หนว่ ยการเรียนรู้ที่

พระไตรปฎิ ก

และพุทธศาสนสภุ าษิต

จดุ ประสงค์การเรยี นรู้
๑. อธิบายโครงสรา้ งและสาระโดยสังเขปของพระไตรปฎิ ก หรือคมั ภีรข์ องศาสนาทีต่ นนบั ถอื ได้
๒. อธิบายธรรมคณุ และขอ้ ธรรมสาคญั ในกรอบอริยสจั ๔ หรือหลกั ธรรมของศาสนาท่ีตนนับถอื ตามที่กาหนด เห็นคุณค่าและนาไปพฒั นา แก้ปัญหาของ

ชุมชนและสังคมได้

โครงสร้างและสาระสาคัญของพระไตรปิฎก ความหมายและความสาคัญของพระไตรปฎิ ก

• พระไตรปฎิ ก แปลว่า “คัมภีร์ ๓” เพราะปิฎก แปลว่า “คัมภีร์” พระไตรปิฎก คือ คัมภีร์ที่บรรจุหลักคาสอน
ของพระพุทธศาสนา แบง่ เปน็ ๓ ส่วน ไดแ้ ก่

พระวนิ ยั ปิฎก

พระสุตตนั ตปฎิ ก

พระอภิธรรมปิฎก

โครงสรา้ งและสาระสาคัญของพระไตรปฎิ ก ความหมายและความสาคญั ของพระไตรปฎิ ก

• ในสมัยพุทธกาล พระพุทธองค์มิได้เรียกคาส่ังสอนของพระองค์ว่า “พระพุทธศาสนา” แต่เรียกว่า
“พรหมจรรย์” บ้าง “ธรรมวินัย” บ้าง หลังจากพระพุทธเจ้าปรินิพพานแล้ว นิยมเรียกคาสั่งสอนของ
พระองคว์ ่า ธรรมวินยั

• การสืบทอดคาส่ังสอนของพระพุทธองค์ ในอดีตกระทาโดยการท่องจา กระท่ังประมาณ พ.ศ. ๔๕๐
ได้มีการจารึกพระพุทธวจนะลงเป็นลายลักษณ์อักษรเป็นภาษาบาลี ในเมืองไทยมีการตีพิมพ์พระไตรปิฎก
ภาษาบาลีด้วยภาษาไทยครั้งแรกในสมัยรัชกาลท่ี ๕ ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ ๘ เร่ิมแปลพระไตรปิฎกเป็น
ภาษาไทย และตพี มิ พค์ รั้งแรกเป็นการฉลอง ๒๕ พุทธศตวรรษ

• ปจั จบุ ันมีพระไตรปิฎกทาเป็นแผ่น CD ROM ผลิตโดยสถาบนั ต่างๆ เชน่ มหาวิทยาลัย มหามกฏุ ราชวิทยาลัย
ทาให้สะดวกในการคน้ คว้า มีการเผยแพร่ลงในเว็บไซต์ท่ีเกี่ยวขอ้ งกับพระพุทธศาสนาอีกเป็นจานวนมาก
สามารถสบื คน้ ได้โดยผา่ นเครือข่ายอนิ เทอร์เน็ต

โครงสร้างและสาระสาคญั ของพระไตรปิฎก คมั ภีร์และโครงสรา้ งของพระไตรปฎิ ก

พระวินัยปฎิ ก • พระวินัยปิฎก คือ ส่วนที่ว่าด้วยสิกขาบท และศีลของ
ภกิ ษแุ ละภกิ ษุณี แบง่ เป็น ๓ หมวดยอ่ ย

สตุ ตภิวงั ค์ • สว่ นท่วี ่าดว้ ยศลี ในพระปาฏิโมกข์
ขนั ธกะ • สว่ นทีว่ ่าด้วยสังฆกรรม พธิ กี รรม วัตรปฏบิ ตั ิของพระ
ปริวาร • ส่วนทีส่ รุปข้อความ หรอื คูม่ อื พระวินัยปิฎก

โครงสรา้ งและสาระสาคัญของพระไตรปิฎก คมั ภรี แ์ ละโครงสร้างของพระไตรปฎิ ก

พระสตุ ตันตปฎิ ก • พระสุตตันตปิฎก คือส่วนที่ว่าด้วยพระธรรมเทศนาของ
พระพุทธเจ้า ทท่ี รงแสดงแกบ่ คุ คลตา่ งๆ แบง่ เปน็ ๕ นกิ าย

ทฆี นกิ าย • หมวดที่ประมลู สตู รขนาดยาว
มัชฌมิ นกิ าย • หมวดที่ประมูลสตู รขนาดปานกลาง
สังยุตตนิกาย • หมวดทปี่ ระมูลสตู รโดยจัดกลุม่ ตามเนอื้ หา เช่น กลมุ่ สัจจะ เรยี กว่า สจั จสังยตุ ต์
อังคุตตรนกิ าย • หมวดทป่ี ระมวลหมวดธรรมจากน้อยไปหามาก
ขทุ ทกนกิ าย • หมวดทป่ี ระมวลเร่อื งเบ็ดเตล็ดตา่ งๆ ท่มี ิไดร้ วบรวมไว้ใน ๔ นิกายขา้ งตน้ มี ๑๕ประเภท

โครงสรา้ งและสาระสาคญั ของพระไตรปิฎก คมั ภรี ์และโครงสรา้ งของพระไตรปิฎก

พระอภิธรรมปิฎก • พระอภิธรรมปิฎก คือ ส่วนท่ีว่าด้วยการอธิบายหลักธรรมในรูป
วิชาการ ไม่เกย่ี วดว้ ยบุคคลและเหตกุ ารณ์ แบง่ เปน็ ๗ คัมภรี ์

ธัมมสงั คณี • คมั ภรี ์ที่รวมข้อธรรมเปน็ หมวดๆ แลว้ แยกอธิบายเปน็ ประเภทๆ
วิภังค์ • คมั ภีรท์ ่แี ยกขอ้ ธรรมในสงั คณี แสดงรายละเอียดเพื่อความเขา้ ใจแจ่มแจง้
ธาตุกถา • คัมภีร์ทจ่ี ดั ขอ้ ธรรมลงในขันธ์ ธาตุ อายตนะ วา่ มีข้อใดเขา้ กันได้หรือไมอ่ ยา่ งไร
• คัมภรี บ์ ัญญัติเรยี กบคุ คลต่างๆ ตามคณุ ธรรมท่ีมี
ปุคคลบญั ญตั ิ • คมั ภรี ์ท่ีอธบิ ายทรรศนะท่ขี ดั แยง้ กนั โดยเนน้ ทรรศนะของเถรวาทท่ีถกู ตอ้ ง
กถาวตั ถุ • คมั ภีรท์ ี่ยกธรรมเป็นคๆู่ เช่น กุศล - อกศุ ล แลว้ อธิบายโดยวธิ ีถามตอบ
ยมก • คมั ภรี ์ที่อธบิ ายปัจจยั หรอื เง่ือนไขทางธรรม ๒๔ ประการ
ปฏั ฐาน