การพิจารณาคุณค่าวรรณคดีวรรณกรรม

การพจิ ารณาคณุ ค่าวรรณคดี
และวรรณกรรม

วรรณกรรม คือ

งานเขียนทกุ ประเภทท่ถี ่ายทอดออกมาโดยใช้
ศิลปะในการใชภ้ าษา เช่น นวนยิ าย เร่ืองสั้น
บทกลอน บทความ

วรรณคดี คอื

งานเขียนท่ไี ด้รับยกย่องว่าแต่งดี โดยใช้กาลเวลา
เป็นเครื่องพิสูจน์ว่าผลงานเปน็ อมตะและถ่ายทอด
อย่างมีศลิ ปะ มีความงดงามด้านวรรณศิลป์ ไม่ทาลาย
ศีลธรรมประเพณีอันดีงามของไทย

การพจิ ารณาคุณค่าของวรรณคดีและวรรณกรรม

เป็นการพจิ ารณาเพ่ือให้เหน็ ความสาคัญและ
เกิดความซาบซึง้ ในวรรณคดีและวรรณกรรม

พจิ ารณาคณุ คา่ ด้านเนอ้ื หา

สาระสาคัญของเรื่องคืออะไร
ความรูท้ ี่ผูอ้ า่ นไดร้ ับ

พจิ ารณาคุณคา่ ด้านแนวคิด

แนวคดิ ที่ผู้เขียนต้องการส่อื ถงึ ผูอ้ า่ น
ขอ้ คิดที่ได้

พจิ ารณาคุณคา่ ด้านสังคม

สะทอ้ นประเพณี สะทอ้ นความเชือ่
สะท้อนค่านิยม อาชีพ/ความเป็นอยู่

พิจารณาคุณคา่ ด้านวรรณศลิ ป์

อุปมา

ศิลปะใน ภาพพจน์ อุปลักษณ์
การประพันธ์
บุคลาธษิ ฐานหรือบุคคลวตั

การใชถ้ อ้ ยคาทีท่ าให้ อติพจน์
ผู้อา่ นเกดิ ภาพในใจ สัทพจน์

อุปมา

การใชถ้ อ้ ยคาเปรียบเทียบวา่ ส่ิงหน่งึ เหมือนอีกส่งิ หนง่ึ

ใหส้ ังเกตคาว่า ดง่ั ราว เหมือน เสมือน ดุจ ประหน่ึง เพี้ยง เช่น

จนผมโกร๋นโล้นเกลี้ยงถงึ เพียงหู ดเู งาในน้าแลว้ ไห้

ฮึดฮึงขัดแค้นแนน่ ใจ ตาแดงดั่งแสงไฟฟ้า

อุปลักษณ์

การใช้ถ้อยคาเปรียบเทียบสงิ่ หนงึ่ เป็นอีกส่ิงหนึง่

ใหส้ ังเกตคาว่า คือ เปน็ เช่น

ลกู คือดวงใจของแม่ กีฬาเปน็ ยาวิเศษ
อฐู เป็นเรอื ของทะเลทราย ทหารเป็นร้วั ของชาติ

บุคลาธิษฐานหรือบคุ คลวัต

การสมมุตใิ ห้สิง่ มีชีวิต เช่น พชื สัตว์ และส่ิงไมม่ ีชีวิต เชน่ แสงแดด
สายลม สิง่ ของ ทากิรยิ าหรอื มีความรู้สานกึ คดิ อยา่ งมนุษย์ เชน่

อฐิ หินปูนรา่ ไห้ พระจันทรย์ ้มิ ทะเลไม่เคยหลับใหล

น้ากระซบิ สาด พระอาทิตย์หัวเราะ ดวงแลว้ เตน้ ระบา

อติพจน์

การกลา่ วเกินจริงเพือ่ สร้างอารมณแ์ ละความรูส้ ึกที่รุนแรง
เกนิ จรงิ เชน่

คดิ ถงึ ใจจะขาด คอแหง้ เป็นผง หนาวกระดูกจะหลุด
มีขอ้ ผดิ พลาดเป็นลา้ น
การบินไทยรกั คิดถึงเธอทุกลม
คณุ เทา่ ฟ้า หายใจเขา้ ออก

สัทพจน์

คาเลยี นเสียงธรรมชาติ ฝน ฟา้ ลม เสียงสัตว์ร้อง เสียงใบไม้
เสียดสีสัน เสียงระฆงั แลว้ นาคาเหล่านัน้ มาทาให้เกิดภาพพจน์ เช่น

วงั เอย๋ วงั เวง หง่างเหง่ง! ยา่ ค่าระฆังขาน
ฝูงววั ควายผา้ ยลาทิวากาล ค่อยคอ่ ยผา่ นทอ้ งทุ่งมุง่ ถิ่นตน
ชาวนาเหนือ่ ยออ่ นตา่ งจรกลับ ตะวันลบั อับแสงทุกแหง่ หน
ทิง้ ทุ่งใหม้ ืดมวั ทั่วมณฑล และท้งิ ตนตูเปลี่ยวอยู่เดียวเอย

(กลอนดอกสร้อยราพงึ ในปา่ ชา้ )

ตัวอยา่ ง สัทพจน์ ชะนีอุ่ยอุ้ยรอ้ งหา

ฝูงลงิ ใหญ่นอ้ ยกระจุย้ คา่ งโจนไล่ไขว่ปลายยาง
ฝูงค่างหว่างพฤกษา พวาหนา
เปล่าขา้ ง
ฝูงลงิ ยวบยาบต้น มาสู่
ฝูงชะนีมีก่ ่หู า
โลดเลีย้ วโจนปลวิ
ฝูงค่างหวา่ งพฤกษา
(กาพยห์ ่อโคลงประพาสธารทองแดง)
ครอกแครกไลไ่ ขวค่ วา้ ง

ตัวอยา่ ง สัทพจน์

ขุนมอญร่อนง้าวฟาด ฉาดฉะ
ขาดแลง่ ตราบอุระ
โอรสรีบกันพระ หรุบด้นิ
สูญชีพไปส่ ูญส้นิ ศพสู่ นครแฮ
พจน์ผูส้ รรเสรญิ

(โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ตอน สมเด็จพระสุรโิ ยทยั ขาดคอชา้ ง)

ตัวอยา่ ง สัทพจน์ งูสุดสูห้ นูสู้งู
รูปงูทู่หนูมูทู
ดูหนูสูร่ งู ู
หนูงูสูด้ ูอยู่ พรูพรู

ดูงูขฝู่ ูดฝู้ สุดสู้
งูอยู่
หนูสู่รูงูงู รูปถ้มู ูทู
งูสูห้ นูหนูสู้
หนูรูง้ ูงูรู้ (กาพย์หอ่ โคลงประพาสธารทองแดง)

การเล่นคา

การซา้ คา เปน็ กลวธิ ีทีใ่ ชค้ าคาเดียวกันซา้ ๆ กัน ในคาประพันธ์

ในบทเพือ่ เพม่ิ น้าหนกั เนน้ ความสาคัญของคานัน้ ซงึ่ จะมีความหมาย
เหมือนกันทุกคา

การซา้ คา

ห้ามเพลงิ ไว้อยา่ ให้ มีควัน

หา้ มสุริยะแสงจันทร์ สอ่ งไซร้

หา้ มอายุให้หัน คืนเล่า

หา้ มดั่งนีไ้ ว้ได้ จึงหา้ มนนิ ทา

(โคลงโลกนติ )ิ

การซ้าคา

สุดสายนัยนาทแ่ี ม่จะตามไปเล็งแล สุดโสตแลว้ ทีแ่ ม่
จะซับทราบฟังสาเนียง สุดสุรเสียงที่แมจ่ ะร่าเรียกพไิ ร
ร้อง สุดฝีเทา้ ทแ่ี ม่จะเยื้องย่องยกยา่ งลงเหยียบดนิ
เปน็ สุดสิ้นสุดปัญญาสุดหาสุดคน้ เห็นสดุ คดิ

(มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มทั รี)

คาหลากความหมาย

การใชค้ าเหมือนกนั แต่สื่อความหมายไม่เหมือนกัน เช่น

ทั้งจา๑กทีจ่ ๒ากคลองเป็นสองข้อ ยังจ๓ากกอนน้ั กข็ ึ้นในคลองขวาง

โอ้วา่ จ๔ากชา่ งมารวบประจวบทาง ทัง้ จ๕ากบางจ๖ากไปใจระบม

“จาก” คาที่ ๑, ๒, ๕, ๖ หมายถงึ ออกพ้นไป
“จาก” คาที่ ๓, ๔, หมายถึง ชื่อปาลม์ ชนิดหนึ่ง ขนึ้ เปน็ กออยู่ตามปา่ เลน

หรือริมฝั่งน้ากร่อยตื้น ๆ

การเล่นเสียง

การเลน่ เสียงสัมผัสพยญั ชนะ สัมผสั สระ และเสียงวรรณยุกต์

มาเลน่ เพื่อให้เกิดความไพเราะ และแสดงความสามารถของกวี เชน่

แจ้วแจว้ จักจ่นั จ้า จับใจ
หรงิ่ หร่งิ เรือ่ ยเรไร ร่าร้อง
แซงแซวส่งเสียวใส ทราบโสต
แหนงน่งิ นกึ นุชนอ้ ง นิ่มเนื้อนวลนาง

(นริ าศสพุ รรณ)

การเล่นเสียง

การเลน่ เสียงสมั ผัสพยญั ชนะ เชน่

แนวโน้นกแ็ ก้วเกดพกิ ุลแกมกับกาหลง

(ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก กณั ฑ์มัทรี)

เล่นเสียงสัมผัสสระ คือ การใชส้ มั ผัสสระหลายพยางค์ตดิ กนั

เชน่

เจ้าเคยเคียงเรียงหมอนนอนแนบขา้ งทุกราตรี

(ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก กัณฑม์ ัทร)ี

คอกควายวัวรัวเกราะเปาะเปาะ! เพียง
รู้ว่าเสียงเกราะแว่วแผว่ แผ่วเอย

(กลอนดอกสร้อยราพึงในปา่ ชา้ )

เลน่ เสียงวรรณยุกต์ คือ การใช้คาที่มีเสียงวรรณยุกต์ตา่ งกัน
เพือ่ ให้เกดิ ความไพเราะหรือเน้นความ เชน่

กลองทองตีครุม่ ครึม้ เดินเรียง
ทา้ ตะเตงิ เติงเสียง ครุม่ ครืน้
เสียงปร่ี ีเ่ รือ่ ยเพียง การเวก
แตรน้ แตร่นแตรฝรั่งข้นึ หวู่หวูเ้ สียงสงั ข์

(กาพย์หอ่ โคลงประพาสธารทองแดง)