งานวิจัยดร.เกรียงไกร-จุลินทรีย์ในลำไส้กุ้ง-Aquamimicry

“เมอื ไมน่ านมานมี งี านวจิ ัยจาํ นวนหนงึ ระบุว่าความสมดุลของชุมชนจลุ นิ ทรยี ม์ ี
บทบาทสาํ คัญในการเกดิ โรค (Biesebeke 2018 ; Butto and Haller 2016 ) ดังนันจงึ
จําเปนตอ้ งพฒั นาเทคโนโลยที เี ชือถือได้ทาํ ซาํ ได้และเปนมิตรกบั สงิ แวดลอ้ มเพือตอ่ สกู้ บั
เชอื โรคใหมแ่ ละทมี อี ย”ู่
การประเมนิ ความหลากหลายของจลุ นิ ทรียใ์ นกงุ้ ในระบบ Aquamimicry
[โดย..ดร.เกรียงไกร สถาพรวานชิ ย์ คณะประมง ม.เกษตร จันทรท์ ี 2 พย. 2563]
ชมุ ชนจลุ นิ ทรียท์ แี ตกตา่ งกนั อยา่ งมนี ยั สาํ คญั ในลาํ ไสก้ ้งุ ในนาํ บอ่ เลยี ง ในดนิ ตะกอน

ผลการศกึ ษานแี สดงใหเ้ หน็ วา่ ชุมชนจลุ นิ ทรียเ์ ชน่ ลาํ ไส้กุ้ง ในนําบ่อเลยี ง และในดนิ
ตะกอนมคี วามแตกตา่ งอยา่ งมนี ยั สาํ คญั ในระบบ Aquamimicry เชน่ เดยี วกบั บอ่ เลยี ง
กุ้งหนงึ ในภาคใต้ของประเทศไทย ชมุ ชนเหลา่ นมี คี วามแตกตา่ งกนั อยา่ งมนี ยั สาํ คัญในแต่
ละขนั ตอนการเลยี งกงุ้ ทแี ตกตา่ งกนั ซงึ อาจสะทอ้ นถงึ สภาวะสุขภาพของก้งุ ภาพโดย
Darryl Jory

Page1

ระบบ Aquamimicry กอ่ ตังขนึ ในป 2556 โดยคุณสุธี ประเสรฐิ เมฆ และคณุ
วีรสันต์ ประโยชนอ์ มรกุล ผู้เลียงกุง้ ในประเทศไทยมายาวนาน ถูกปรับไปใช้ในการ
ดาํ เนนิ การเลียงโดยผผู้ ลิตกงุ้ จํานวนมากในหลายประเทศ รวมถงึ ออสเตรเลยี บงั คลา
เทศ บราซิล บรูไน จนี เอกวาดอร์ อียิปต์ อนิ เดยี เกาหลี มาเลเซีย เม็กซิโก เปรู
สงิ คโปร์ ศรลี งั กา สหรฐั อเมริกาและเวียดนาม

การผสมผสานระหวา่ งสภาพธรรมชาตแิ ละเทคโนโลยนี าํ ไปสู่แนวทางการเลียง
กงุ้ ทียังยนื มากขนึ โดยการเลียนแบบสภาพแวดลอ้ มทางนําตามธรรมชาติ หลกี เลียง
การใชส้ ารเคมีโดยใช้ระบบทางชวี ภาพทีสรา้ งขึนผา่ นพรไี บโอตกิ (สารประกอบใน
อาหารทีกระตนุ้ การเจรญิ เตบิ โตหรอื กิจกรรมของจลุ นิ ทรีย์ทีมีประโยชน์) และโปร
ไบโอตกิ (จลุ ินทรีย์ทีมชี ีวิตซงึ มีผลดตี อ่ โฮสตห์ รือเจา้ บ้าน) และการผลิตอาหาร
ธรรมชาตสิ าํ หรบั กงุ้ สง่ ผลให้การใช้อาหารกงุ้ ลดลง ทาํ ให้คุณภาพนาํ และคุณภาพดนิ
ตะกอนมคี วามเหมาะสม และลดการเกิดโรคได้

การใชร้ ะบบ Aquamimicry เกยี วขอ้ งกบั การศึกษาชุมชนจลุ นิ ทรยี ์ในลาํ ไส้กงุ้
และสภาพแวดล้อมโดยรอบ การระบชุ มุ ชนจลุ นิ ทรีย์ทีมีอยูใ่ นกงุ้ และสภาพแวดลอ้ ม
โดยรอบในขนั ตอนการเลียงทแี ตกต่างกันสามารถช่วยให้เข้าใจกลุม่ จุลนิ ทรยี ์ทีสาํ คัญ
หลกั ซงึ จะชว่ ยปองกนั การระบาดของโรคและรักษาสภาพคุณภาพนําให้ดไี ด้ในชว่ ง
ระยะเวลาการเลียง

บทความนี - ดัดแปลงและสรุปจากสิงพมิ พต์ น้ ฉบับ (Zeng, S. et al. 2020 ความ
แตกตา่ งของความหลากหลายของจลุ นิ ทรียข์ องนาํ บอ่ เลยี ง, ในลาํ ไสก้ งุ้ และในตะกอนใน
ระบบ Aquamimicry (Dissimilarity of microbial diversity of pond water,
shrimp intestine and sediment in Aquamimicry system) AMB Expr 10, 180
(2020)) – ประเมนิ ความหลากหลายของชมุ ชนจลุ ินทรียใ์ นลําไสก้ งุ้ ในดนิ ตะกอน และใน
นําเลียงของฟารม์ กงุ้ ขาวแปซฟิ ก ( Litopenaeus vannamei ) ในจงั หวัดนครนายก
ประเทศไทย

Page2

Page3 กาํ หนดการศกึ ษา (Study setup)
ฟารม์ กงุ้ Aquamimicry ทีทาํ การศึกษาตงั อยูใ่ นจงั หวัดนครนายก ภาคกลาง

ของประเทศไทย เก็บตวั อย่างตา่ งๆ ทกุ ๆ 15 วนั จากบ่อกงุ้ 4 บ่อแตล่ ะบ่อมีพนื ที
4,000 ตารางเมตร และลกึ 1.5 เมตร และกาํ หนดตวั อย่างเปน A, B, C และ D -
ระหว่างเดือนสงิ หาคมถึงตลุ าคม 2018 กุ้งขาวแวนนาไม L. vannamei ไดร้ บั การ
เพาะเลียงทีความหนาแน่นในการเลียงเริมตน้ ตังแต่ 160,000 ถงึ 200,000 ตัวตอ่ บอ่
(หรือกุ้ง 40 ถงึ 50 ตัวต่อตารางเมตร) โปรไบโอติก (กลุม่ Bacillus) ถกู นําไปใช้ในช่วง
ระยะเวลาการเลียงรวมทังเชอื Bacillus subtilis, Bacillus amyloliquefaciens,
Bacillus valismortis, Bacillus megateriumและ Bacillus licheniformis

ตวั อย่างทีเก็บรวบรวมทีทางเดนิ อาหาร (digestive tracts) ของกงุ้ 20 ตัวตอ่
บอ่ นอกจากนียงั ไดต้ วั อย่างนาํ จากจดุ เกบ็ ตัวอย่างตา่ งๆ สามจดุ ในแตล่ ะบ่อ และเกบ็
ตัวอยา่ งตะกอน 3 ซํา (replications) ตัวอย่างทังหมดได้รบั การเกบ็ รักษาอย่าง
เหมาะสมสําหรับการประมวลผลและวิเคราะหใ์ นห้องปฏบิ ัตกิ ารตอ่ ไป

สาํ หรับข้อมูลโดยละเอยี ดเกียวกับการออกแบบการทดลองและการรวบรวม
ตัวอยา่ ง การตรวจวัดคณุ ภาพนําและดนิ ตะกอน การสกดั และการหาลาํ ดบั ดเี อน็ เอ
และชีวสารสนเทศศาสตรแ์ ละการวเิ คราะห์ทางสถิติอา้ งองิ จากทีระบไุ วใ้ นสิงพมิ พ์
ต้นฉบบั

ผลลพั ธแ์ ละการอภปิ ราย (Results and discussion)
การศกึ ษาจํานวนมากระบวุ ่าจลุ นิ ทรยี ใ์ นลาํ ไสข้ องก้งุ มคี วามสัมพนั ธ์อยา่ ง

ใกลช้ ดิ กับจลุ นิ ทรยี ์ทีมอี ยู่แล้วหรือไมโครไบโอต้าของก้งุ ในสิงแวดลอ้ มการเลียงกุง้
และเชือมโยงกบั การเกดิ โรคในกงุ้ ดงั นันการสังเกตความทบั ซ้อนระหว่างจลุ ินทรยี ์ทีมี
อยแู่ ล้วในลําไส้ของกุง้ กับนาํ และในดินตะกอนทีอยู่รอบๆ จงึ สามารถชว่ ยสนบั สนนุ การ
จดั การดา้ นสุขภาพในกงุ้ ทีเพาะเลียงได้

การศึกษากอ่ นหนา้ นีเกยี วกับบ่อดินเลยี งกุ้งรายงานว่า พบองคป์ ระกอบของ
แบคทีเรียในชมุ ชนทีคลา้ ยคลึงกนั ในลําไสก้ ้งุ ในนาํ และในดนิ ตะกอนทีอยู่โดยรอบ

Page4 อยา่ งไรกต็ ามผลการศกึ ษาของเราพบว่าชุมชนจลุ นิ ทรยี ข์ องแหล่งทอี ย่อู าศัยทังสาม
แยกจากกันอยา่ งชดั เจน (รูปที 1) และชุมชนจลุ ินทรีย์ในลาํ ไสก้ ุ้งไมเ่ หมือนกบั ทีอยใู่ น
นาํ และในดินตะกอนโดยรอบในระบบ Aquamimicry

รูปที 1: การเปรยี บเทียบความหลากหลายของแหล่งทอี ย่อู าศยั ระหวา่ งแหลง่ ทีอยูอ่ าศยั
3 แห่ง ไดแ้ ก่ ในนาํ บ่อเลยี ง และในดนิ ตะกอน และในลาํ ไส้ของก้งุ โดยมีดชั นีความ
หลากหลายทางนิเวศวทิ ยาทใี ชก้ นั ทัวไปสองดชั นี ไดแ้ ก่ a) ดชั นี Shannon และ b) ดชั นี
Simpson เมอื เปรียบเทยี บกบั ตัวอยา่ งในนาํ และในลาํ ไส้ ความหลากหลายของจลุ นิ ทรยี ์
พบในดินตะกอนสูงทสี ุด

ความหลากหลายของจุลนิ ทรยี ์โดยเฉพาะอยา่ งยงิ ความหลากหลายในลาํ ไสก้ งุ้
อาจเกียวขอ้ งกับสขุ ภาพของโฮสตห์ รือเจา้ บา้ น จากการศึกษากอ่ นหนา้ นคี วาม
หลากหลายของจลุ นิ ทรียใ์ นลาํ ไสก้ งุ้ แตกตา่ งกนั อยา่ งมนี ยั สาํ คญั ในแตล่ ะขนั ตอนการ
เลยี ง พบผลลพั ธ์ทคี ลา้ ยคลึงกันในจุลินทรยี ์ในลําไสข้ องปลาทเี พาะเลียง ซึงความ
หลากหลายจะลดลงในช่วงระยะเวลาการเลียง นกั วจิ ัยคนอนื ๆ รายงานวา่ ลกู กงุ้ วยั
ออ่ นสามารถไดร้ บั แบคทีเรยี ทเี พียงพอและหลากหลายสายพนั ธไุ์ ดอ้ ยา่ งรวดเรว็ จาก
สงิ แวดล้อม แม้วา่ ปริมาณจลุ นิ ทรีย์เพยี งเลก็ น้อยเท่านนั ทสี ามารถตงั รกราก
(colonize) ในทางเดนิ อาหารของกงุ้ ได้

Page5 การศึกษากอ่ นหนา้ นีแสดงใหเ้ ห็นวา่ การพัฒนาระบบยอ่ ยอาหารและระบบ
ภมู คิ ุ้มกนั ของสัตวอ์ าจสง่ ผลกระทบอย่างมีนยั สําคญั ตอ่ จลุ นิ ทรยี ใ์ นลาํ ไส้ ระยะวัยออ่ น
ของกุง้ อาจได้รบั สายพนั ธุข์ องจลุ นิ ทรยี ์จากสิงแวดล้อมมากกวา่ ระยะโตเต็มวัยของกงุ้
สงิ นีจะสอดคลอ้ งกบั กระบวนการทีได้รายงานในสัตวน์ ําอนื ๆ ซงึ ความหลากหลายของ
จลุ ินทรยี ์จะลดลงตามการพฒั นาของโฮสต์หรือเจา้ บ้าน ขอ้ มูลนีอาจมคี วามสาํ คญั ตอ่
การจัดการจลุ นิ ทรยี ์ตอ่ ไปเพือให้จุลินทรีย์ในลําไส้มีประโยชน์มากขึนในการเพาะเลียง
กุง้ และลดอบุ ตั กิ ารณ์ของโรคทีเกดิ จากเชอื กอ่ โรคฉวยโอกาส

นกั วจิ ัยหลายคนไดแ้ สดงใหเ้ หน็ ถงึ บทบาททีสาํ คญั ขององคป์ ระกอบของ
จลุ ินทรียใ์ นลําไสต้ อ่ สขุ ภาพสตั วน์ าํ นอกจากนลี ําไสอ้ าจเปนทอี ยู่ของเชอื ก่อโรคฉวย
โอกาสและนาํ ไปสกู่ ารแพรร่ ะบาดของโรคได้หากเพิมปรมิ าณมากเกนิ ไป ตวั อย่างเชน่
ในการศกึ ษากอ่ นหนา้ นีการเตบิ โตของ Candidatus Bacilloplasma และ
Phascolarctobacterium อาจทําใหเ้ กิดอาการขีขาว (Hou et al.2018a ) ในทาํ นอง
เดียวกนั Vibrio , Aeromonas และ Photobacterium (แบคทเี รยี เรอื งแสง) เปนทรี ู้
กันโดยทัวไปวา่ เปนพวกแบคทเี รียรวมฉวยโอกาสหลักทีอาจก่อโรคในสตั วน์ าํ (Nayak
2010 ; Zhang et al. 2014 ) ผลการศกึ ษาของเราแสดงให้เห็นวา่ ความชกุ ชมุ ของ
เชือโรคฉวยโอกาสบางชนดิ คอ่ นขา้ งตํา ได้แก่ Aeromonas (10.7 เปอร์เซน็ ต)์
Phascolarctobacterium (<0.01 เปอร์เซน็ ต)์ และ Photobacterium (0.4
เปอร์เซน็ ต)์ ในขณะที Vibrio (10.9 เปอร์เซน็ ต)์ และ Candidatus Bacilloplasma
(10.4%) เปนสกลุ ทีโดดเดน่ ในลําไสก้ งุ้ ผลลัพธเ์ หล่านีชีให้เหน็ วา่ สกลุ เหล่านีอาจทาํ
หนา้ ทีไมเ่ พยี งแตเ่ ปนเชอื กอ่ โรคทีฉวยโอกาสเท่านัน แต่ยังเปนผเู้ ล่นสําคญั ทีมีหนา้ ที
อืนๆ ทีไม่ทราบชดั ในสภาพแวดล้อมของลาํ ไส้กงุ้

ในระหว่างการศึกษาเราไดเ้ พิมโปรไบโอตกิ บางชนดิ แต่ความอดุ มสมบรู ณ์ของ
บาซิลลสั (Bacillus) มคี ่าตาํ ในทีอย่อู าศยั ทังสาม (<0.001 เปอร์เซน็ ต)์ ซึงแสดงใหเ้ หน็
ว่าการใชโ้ ปรไบโอตกิ ไมไ่ ดส้ ร้างประชากรจาํ นวนมากในลาํ ไส้กุ้งและสิงแวดลอ้ มได้
อยา่ งมปี ระสิทธภิ าพตามทเี ราคาดไว้ เราไดพ้ บวา่ โปรไบโอติกอกี Lactococcus ถกู
นาํ มาใช้ในสดั ส่วนทีสูงกว่า 0.1 เปอรเ์ ซนต์ในลําไส้กุง้ ขอ้ มลู นนี ่าจะมีประโยชน์พอเพือ
ชว่ ยในการใช้โปรไบโอตกิ อยา่ งมีเหตุผลในการเลียงก้งุ ได*้

มมุ มอง (Perspectives)
เราไดป้ ระเมินองค์ประกอบและความหลากหลายของจุลนิ ทรยี ์ในลาํ ไส้กงุ้ และ

ในชุมชนจุลินทรยี ์ทอี ยรู่ อบๆ ภายในระบบ Aquamimicry และไดต้ รวจสอบ
ความสัมพันธ์ระหวา่ งจุลินทรียใ์ นลําไส้กบั ในนาํ และในตะกอนทีอยู่โดยรอบ
ผลการศกึ ษาของเราแสดงให้เหน็ วา่ ชมุ ชนจุลนิ ทรยี ใ์ นลาํ ไส้กงุ้ และสิงแวดล้อม
โดยรอบ – ในนาํ บ่อเลยี ง และในดนิ ตะกอน มคี วามแตกตา่ งอย่างมีนยั สาํ คญั จากกนั
และกนั ในระบบ Aquamimicry นอกจากนดี า้ นอนกุ รมวธิ าน 23 ชนดิ ทีแยกได้
[อนกุ รมวธิ านเอกพจน์ (singular taxon) กลมุ่ ของสิงมีชวี ติ หรือประชากรของ
สงิ มชี ีวิตหนึงกลมุ่ ขึนไปทีนกั อนกุ รมวิธานพิจารณาวา่ เปนหน่วย] สําหรบั แตล่ ะแหล่ง
ทีอย่อู าศยั ยังมีลกั ษณะเฉพาะเพิมเตมิ และชุมชนจุลนิ ทรีย์มคี วามแตกต่างกนั อย่างมี
นัยสาํ คัญในขนั ตอนการเพาะเลียงกุง้ ทีแตกต่างกัน ความแตกต่างระหวา่ งแหลง่ ทีอยู่
อาศยั ทังสามอาจเปนตวั บ่งชีสภาวะสขุ ภาพของกงุ้ ได้

แปลและเรยี บเรียงจาก
https://www.aquaculturealliance.org/advocate/evaluating-shrimp-
microbiota-diversity-in-an-aquamimicry-system/ โดย @Vinij Tansakul
04-11-2020

ทมี ารายงานวจิ ยั ฉบบั เตม็ https://amb-
express.springeropen.com/articles/10.1186/s13568-020-01119-
y/figures/1

Page6

ภาพแสดงความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งจลุ นิ ทรียใ์ นลาํ ไสก้ ้งุ และสภาพแวดลอ้ มรอบตวั กงุ้

Page7

ปจจยั ทางกายภาพเคมขี องนาํ ในบอ่ เลยี งกงุ้ และดนิ ตะกอนตลอดระยะเวลาเลยี ง

Page8