Тиббиёт
Илмий-оммабоп, ва замон
ижтимоий-маънавий журнал
№ 5 (90) 2021 йил
БАЙРАМИНГИЗ
МУБОРАК,
АЗИЗ
ТИББИЁТ
ХОДИМЛАРИ!
Аброржон АЛИЖОНОВ,
Республика шошилинч тиббий ёрдам
илмий маркази Наманган филиали директори
ДУНЁНИНГ НИГОҲИ ҚАДАЛГАН ЗОТЛАР
(МАРДИ МАЙДОН ШИФОКОРЛАРГА)
Зиёвиддин МАНСУР,
«Эл-юрт ҳурмати»
ордени соҳиби.
Сизни ҳур дейинму, малак дейинму? Аёлми, эркакми, сизга барибир, Билдик, дард сўрамай келиши мумкин,
Ё доим иш билан ҳалак, - дейинму? Баҳорми, кузакми, сизга барибир. Ҳаётда ҳар бало бўлиши мумкин.
Соғлиққа посбонсиз, шу боисдан ҳам Барчага баробар дастёр эрурсиз, Халқларни ўлатдан ёлғиз Худо ва
Қадрингиз осмону фалак, - дейинму, Керак, нокеракми, сизга барибир. Шифокор қутқариб қолиши мумкин.
Халати мисоли беғуборларим, Ким дардга чалинса - харидорларим, Худойим берган мард фидокорларим,
Илҳомбахш, оромбахш шифокорларим! Эй, аҳли одамий шифокорларим! Чиндан мард ва ҳамдард шифокорларим!
Луқмони Ҳакимдан мерос бу соҳа, Ишимиз тушса ҳам сизни излаймиз, Дейдилар: Шифокор-бемор бир томон
Мустаҳкам соғлиққа асос бу соҳа. Тишимиз тушса ҳам сизни излаймиз. Бўлганда ёлғиз дард енгилар ҳар он.
Зарурат бўлса шоҳ - гадо дуч бўлар, Ой-куни яқинлаб қизлар, келинлар Шу ҳолат бор экан, иншооллоҳким,
Барчага аркони ихлос бу соҳа. Дардлари пишса ҳам сизни излаймиз. Ҳеч бир дард енголмас бизни ҳеч қачон.
Энг зарур чоғларда энг даркорларим, Эй, сиз, «Тез ёрдам»чи дастёрларим, Эй, тоза кўнглида Аллоҳ борларим,
Ноёб касб соҳиби - шифокорларим! Беғараз, беминнат шифокорларим! Ҳаққа ёр, халққа ёр шифокорларим!
Худойим кимнидир шошириб қўяр, Бу дунё-савдоси қайнаган бозор, Дард берган Худойим ҳамиша-ҳар дам,
Кимнидир пуфакдай шишириб қўяр. Ким унда сотувчи, кимдир харидор. Ўзи бахш этгайдир шифосини ҳам.
Қай зотни у азиз қилмоқчи бўлса, Бозори юрмай, хор-хаста бўлганда Аллоҳим! Ўзинг ёр, ўзинг мададкор
Барчанинг ишини тушириб қўяр. Отадан жирканган фарзандлар ҳам бор. Бу бало ҳам шаксиз топажак барҳам.
Сиз ўша - ҳамманинг иши борларим, Сиз эса ҳамиша ҳокисорларим - Ахир хуш ният ҳам давлат-ку ярим,
Касби хўб, иши кўп шифокорларим! Эй, жони садоға шифокорларим! Художўй, дуогўй шифокорларим!
Илк маълумотнома ёзувчи ҳам сиз, Қай жаллод қўлига пичоқ тушган дам, Сизларни ҳар қанча олқишласак кам,
Никоҳга мос-номос сезувчи ҳам сиз. Сўйилса ажабмас ҳаттоки одам. Қанча шеър, қўшиқлар бағишласак кам.
Қазойи муаллақ рўй бергани чоғда Не бахтки, меҳрибон жарроҳ қўлида Дунёнинг нигоҳи қадалган зотлар,
Далолатномани тузувчи ҳам сиз. Малҳамга айланар ҳатто пичоқ ҳам. Сизларни қанчалар кўп хушласак кам.
Тиригу, ўликка илк саркорларим, Тиғда ҳам оғритмас беозорларим, Эй, нажот манбаи-халоскорларим,
Қадрдон, жонажон шифокорларим! Эл ризо, жонфидо шифокорларим! Ҳар бемор қалқони шифокорларим!
Соғлиқсиз ҳеч кўнгил тўларми, ахир, Номингиз дилларга жойланса, нетонг Бу кунлар ўтади, кетади ҳали,
Сизларсиз соғ одам қоларми, ахир? Шод диллар таъзимга шайланса, нетонг? Ҳақ ўзи хавфни даф этади ҳали.
Ҳаттоки эр-хотин яширган сирни Сиздаги ақл ва тафаккур билан «Аъло»га ўтиб бу имтиҳондан ҳам,
Сизларга айтмаса бўларми, ахир?! Заҳар ҳам асалга айланса нетонг?! Қутлашмоқ фурсати етади ҳали.
Ёрдан-да яқинроқ дўсту ёрларим, Эй, Ибн Синодай ифтихорларим, Эртанги нишондор, унвондорларим,
Дилдошим, сирдошим шифокорларим! Дунёни лол этган шифокорларим! Рағбатга муносиб шифокорларим!
Ҳа, ҳар он вақтимиз чоғлиги зарур, Сиз тинчлик чоғда ҳам уруш ҳолдасиз, Энг олий бахт-ҳалол хизмат бўлади,
Бунинг-чун кўнглимиз тоғлиги зарур. Эл уйқу ҳолда сиз юриш ҳолдасиз. Хизматга мукофот-роҳат бўлади.
Вақти чоғ, кўнгли тоғ бўлмоғи учун Эл-юртнинг-умумнинг соғлиги учун Сиздайин яхшилар у дунёда ҳам,
Энг аввал инсонлар соғлиги зарур. Ҳар шахсий ишдан юз буриш ҳолдасиз. Абадий ётар жой-жаннат бўлади.
Соғлиққа биринчи тарафдорларим, Туну кун беором ва бедорларим, Эй, икки дунёда бахтиёрларим,
Қаторда норларим, шифокорларим! Юртпарвар, элпарвар шифокорларим! Ҳеч қачон кам бўлманг, шифокорларим!
14 ноябрь - Тиббиёт ходимлари куни
ВИЛОЯТ СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ БОШҚАРМАСИ
ВИЛОЯТИМИЗ ТИББИЁТ ХОДИМЛАРИНИ
КАСБ БАЙРАМИ БИЛАН
САМИМИЙ МУБОРАКБОД ЭТАДИ!
Бугун мамлакатимиз – янгиланишлар жабҳасида.
Барча соҳалар қатори тиббиёт тизимида ҳам туб ислоҳотлар
амалга оширилмоқда. Албатта, бу жараёнда инсон
саломатлиги учун масъул ва улар умрининг бардавом бўлиши
учун ҳамиша жонкуяр ва матонатли, юксак билим ва
тажрибага эга Сиз каби соҳа вакиллари энг катта таянчдир.
Байрамингиз муборак бўлсин, муҳтарам тиббиёт ходимлари!
Доим эл-юртнинг ардоғида бўлинг, хонадонингиз тинч,
танингиз сиҳат бўлсин. Шижоат, фидоийлик, изланиш ва
ташаббускорлик фаолиятингиз асосига, омад ва
муваффақиятлар ҳамиша ҳамроҳингизга айлансин.
Ҳамюртларимизнинг «Қўлингиз дард кўрмасин»,
деган самимий дуолари доим Сизларга йўлдош бўлсин!
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ПРЕЗИДЕНТИНИНГ ҚАРОРИ
ХИРУРГИЯ ХИЗМАТИНИ ТРАНСФОРМАЦИЯ
ҚИЛИШ, ҲУДУДЛАРДА ЖАРРОҲЛИК
АМАЛИЁТЛАРИ СИФАТИНИ ОШИРИШ ВА
КЎЛАМИНИ КЕНГАЙТИРИШ
ЧОРА-ТАДБИРЛАРИ ТЎҒРИСИДА
Аҳолига жарроҳлик ёрдамини кўр- рини эндоваскуляр йўл билан даво- туман (шаҳар) тиббиёт бирлашмала-
сатиш сифатини ошириш, ҳудудлар- лашни кенг жорий этиш, уларни қисқа ри хирургия, анестезиология-реани-
да кам инвазив ва юқори технологик вақт ичида тўлиқ соғломлаштириб, мация бўлимларини асбоб-ускуналар
жарроҳлик амалиётларини кенг жо- ногиронликдан чиқариш мақсадида: билан жиҳозлаш учун Ўзбекистон
рий қилиш, хирургия йўналишидаги 2021 йилда юрак нуқсонларини да- Республикасининг республика бюд-
тиббиёт ходимларининг салоҳиятини волаш учун мўлжалланган 500 та тиб- жетидан тегишли маҳаллий бюджет-
ошириш учун зарур шарт-шароитлар бий буюм (окклюдер) харид қилишга ларга қайтариш шарти билан бюджет
яратиш, соҳада илм-фанни ривожлан- Соғлиқни сақлаш вазирлигига ривож- ссудаси ажратилади.
тириш мақсадида: лантириш дастурлари учун ажратил- 3. Соғлиқни сақлаш вазирлиги
1. Хирургия хизматини трансфор- ган маблағлар доирасида вазирликка (А. Хаджибаев):
мация қилишнинг асосий йўналишла- 10 миллиард сўм маблағ ажратиш; Қорақалпоғистон Республикаси Ва-
ри этиб қуйидагилар белгилансин: 2022 йилдан бошлаб эса эҳтиёждан зирлар Кенгаши Раиси, вилоятлар ва
академик В. Вохидов номидаги келиб чиқиб ҳар йили ўртача 2500 та Тошкент шаҳар ҳокимлари билан бир-
Республика ихтисослаштирилган хи- окклюдер харид қилиш учун Давлат галикда 2022-2023 йиллар давомида кам
рургия илмий-амалий тиббиёт марка- бюджети параметрларида зарур маб- инвазив ва юқори технологик жарроҳлик
зи (кейинги ўринларда — Хирургия лағларни назарда тутиш; амалиётлари кўлами оширилишини, шу
маркази) — вилоят — туман (шаҳар) б) Ўзбекистон Республикаси рес- жумладан туман (шаҳар)ларда амалга
тиббиёт муассасалари ўртасида узвий публика бюджетидан, шунингдек ошириладиган амалиётлар тури 60 тадан
боғлиқликни таъминлаш; Қорақалпоғистон Республикаси бюд- 79 тага, ҳудудларда эса 130 тадан 168
ҳудудлар ва туман (шаҳар) дара- жети, вилоятлар ва Тошкент шаҳар тага оширилишини, Хирургия маркази-
жасида кам инвазив ва юқори техно- маҳаллий бюджетларининг қўшимча да юрак ва ўпка трансплантацияси жо-
логик жарроҳлик амалиётларини кенг манбаларидан тенг улушда: рий этилишини таъминласин;
жорий этиш; 2021 йилда Хирургия маркази фи- Хирургия маркази (С. Исмаилов),
Хирургия марказида транспланта- лиалларини 1-иловага мувофиқ замо- Республика шошилинч тиббий ёр-
ция амалиётларини хорижий мутахас- навий асбоб-ускуналар билан жиҳоз- дам илмий маркази (Д. Туляганов)
сислар билан ҳамкорликда кенг жо- лаш учун 42,5 миллиард сўм маблағ ва Республика ихтисослаштирилган
рий этиш; ажратиш; нефрология ва буйрак транспланта-
хирург, анестезиолог, реаниматолог, 2022-2023 йилларда туманлараро цияси илмий-амалий тиббиёт марка-
нефролог ва бошқа мутахассисларнинг қўшма шикастланиш ва ўткир қон-то- зи (Б. Даминов) томонидан 2022 йил
салоҳиятини ошириш, уларни нуфуз- мир касалликлари марказларига би- якунига қадар барча ҳудудларда буй-
ли хорижий тиббиёт муассасалари ва риктирилмаган 26 та туман (шаҳар) рак трансплантацияси амалиёти йўлга
марказларида малака ошириши ва ста- тиббиёт бирлашмаларининг хирургия, қўйилишини таъминласин;
жировка ўташини ташкил этиш, замо- анестезиология-реанимация бўлим- Соғлиқни сақлаш вазирлигининг
навий симуляцион марказда мутахас- ларини 2-иловага мувофиқ замона- Иқтидорли ва малакали тиббиёт му-
сислар тайёрлашни йўлга қўйиш; вий асбоб-ускуналар билан жиҳозлаш тахассисларини қўллаб-қувватлаш
хирургия йўналишида ил- учун 71,4 миллиард сўм йўналтириш. ҳамда тиббиёт муассасаларига жалб
мий-тадқиқот ишларини ривожланти- Белгилансинки: қилиш жамғармаси ва маҳаллий бюд-
риш, ходимларнинг илмий салоҳияти- мазкур тадбирлар учун маблағлар жет маблағлари ҳисобидан Хирургия
ни ошириш; Ўзбекистон Республикаси республи- маркази ва ҳудудий давлат тиббиёт
аҳолига малакали тиббий хизмат ка бюджетидан, шунингдек жойлар- муассасаларининг хорижий тилларни
кўрсатиш мақсадида Хирургия марка- да кам инвазив ва юқори технологик яхши биладиган ходимларини 2021-
зи, унинг филиаллари, туман (шаҳар) жарроҳлик амалиётларини жорий 2022 йилларда хирургия соҳаси учун
тиббиёт бирлашмалари хирургия, ане- этиш натижасида тежаладиган ма- долзарб йўналишлар бўйича нуфуз-
стезиология-реанимация бўлимлари- блағлар ҳамда халқаро молия инсти- ли хорижий тиббиёт муассасалари ва
нинг моддий-техника базасини мус- тутларининг имтиёзли кредит ва грант марказларига малака ошириш ва ста-
таҳкамлаш. маблағлари ҳисобига ажратилади; жировка ўташ учун юбориш, шунинг-
2. Соғлиқни сақлаш вазирлиги Қорақалпоғистон Республика- дек, Хирургия маркази фаолиятига
ҳамда Молия вазирлигининг қуйидаги си Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва етакчи хорижий мутахассисларни
таклифларига розилик берилсин: Тошкент шаҳар ҳокимликларининг жалб этиш чораларини кўрсин.
а) болаларда туғма юрак нуқсонла- асосланган ҳисоб-китобларига кўра
4
тадқиқотларни ташкил қилиш; тажрибани инобатга олган ҳолда 2021
Белгилаб қўйилсинки: трансплантология йўналишида ма- йил 1 ноябрдан бошлаб Тиббиёт хо-
Иқтидорли ва малакали тиббиёт лакали илмий кадрларни тайёрлашга димларининг касбий малакасини ри-
мутахассисларини қўллаб-қувватлаш кўмаклашиш. вожлантириш марказида республика
ҳамда тиббиёт муассасаларига жалб Хирургия марказида: ихтисослаштирилган илмий-амалий
қилиш бўйича ишчи гуруҳи (Б. Му- базавий молиялаштириш тизими тиббиёт марказлари ва бошқа давлат
саев) мазкур бандга мувофиқ мала- асосида фаолият юритадиган Инсон тиббиёт муассасалари раҳбарларини
ка ошириш ва стажировка ўташ учун аъзолари ва тўқималари транспланта- соғлиқни сақлаш соҳасида бошқарув
юбориладиган ходимларнинг шаф- цияси илмий лабораторияси; (Healthcare Administration) йўналиши
фоф танлов асосида танлаб олиниши- 2021/2022 ўқув йилидан бошлаб бўйича қисқа муддатли ўқув курсла-
ни таъминлайди; Тошкент тиббиёт академиясининг Хи- рида қайта тайёрлаш ҳамда малакаси-
малака ошириш ва стажировка рургия ва трансплантология кафедра- ни оширишни йўлга қўйсин ва уларни
ўташ учун юбориладиган ходимларга си ташкил этилсин. мазкур курсларда ўқитиш юзасидан
Хирургия маркази билан тузилади- Белгилансинки, Хирургия маркази режа-графикни тасдиқласин.
ган шартнома шартларига мувофиқ ушбу кафедрада ўқитилаётган бакалавр- 11. Олий ва ўрта махсус таълим ва-
Хирургия маркази ва ҳудудий давлат лар, клиник ординаторлар ва магистрлар зирлиги (А. Тошкулов) Молия вазир-
тиббиёт муассасаларида ишлаб бериш учун асосий клиник база ҳисобланади. лиги (Т. Ишметов) билан биргалик-
мажбурияти юклатилади. 6. Инвестициялар ва ташқи савдо ва- да 2022/2023 ўқув йилида соғлиқни
4. Шундай тартиб ўрнатилсинки, зирлиги (Ш. Вафаев) Соғлиқни сақлаш сақлаш соҳаси учун 50 нафар менежер
унга мувофиқ хорижий мутахассис- вазирлиги билан биргаликда бир ҳафта мутахассисларни магистрлик йўнали-
ларни давлат тиббиёт муассасаларига муддатда Хирургия марказини модер- ши (Master of Healthcare Administration)
жалб этишда: низация қилиш учун 11 миллион АҚШ бўйича давлат гранти асосида Тошкент
хорижий мутахассисларнинг меҳна- доллари миқдорида халқаро молия инс- шаҳридаги Халқаро Вестминстер ва
тига ҳақ тўлаш шартномада келишилган титутлари ва хорижий ҳукумат молия бошқа олий таълим ташкилотларида
шартларга мувофиқ амалга оширилади; ташкилотлари маблағларини жалб қи- тайёрлаш билан боғлиқ харажатларни
улар учун икки томонга авиачипта- лиш чораларини кўрсин. қоплаш чораларини кўрсин.
ларни сотиб олиш харажатлари (узоқ 7. Хирургия хизматини 2021 - 2023 12. Ўзбекистон Республикаси Пре-
муддатли меҳнат шартномалари ту- йилларда трансформация қилиш бў- зидентининг айрим ҳужжатларига
зилганда бир йилда икки мартадан ош- йича чора-тадбирлар дастури 3-илова- 4-иловага мувофиқ ўзгартиришлар
маган ҳолда) ҳамда республика меҳ- га мувофиқ тасдиқлансин. киритилсин.
монхоналарида яшаш харажатлари Соғлиқни сақлаш вазирлиги Дастур- 13. Соғлиқни сақлаш вазирлиги
тегишли давлат тиббиёт муассасаси да белгиланган чора-тадбирларнинг ўз манфаатдор вазирлик ва идоралар
томонидан миллий валютада тўланади; вақтида ва сифатли ижро этилишини билан биргаликда икки ой муддатда
уларни жалб этиш ва моддий таъ- таъминласин ҳамда амалга оширилган қонунчилик ҳужжатларига ушбу қа-
миноти бўйича харажатларни молия- ишлар тўғрисида ҳар чоракда Вазирлар рордан келиб чиқадиган ўзгартириш
лаштириш манбаи бўлиб Соғлиқни Маҳкамасига ахборот киритиб борсин. ва қўшимчалар тўғрисида Вазирлар
сақлаш вазирлигининг Иқтидорли ва 8. Қорақалпоғистон Республикаси Маҳкамасига таклифлар киритсин.
малакали тиббиёт мутахассисларини Вазирлар Кенгаши Раиси ва вилоят- 14. Ушбу қарорнинг ижросини сама-
қўллаб-қувватлаш ҳамда тиббиёт му- лар ҳокимлари бир ҳафта муддатда рали ташкил қилишга масъул ва шахсий
ассасаларига жалб қилиш жамғармаси мазкур қарор талабларига мувофиқ жавобгар этиб соғлиқни сақлаш вазири
маблағлари, тегишли давлат тиббиёт Қорақалпоғистон Республикаси ва ви- А.М. Хаджибаев, унинг ўринбосарлари
муассасасининг бюджетдан ташқари лоятларда 2022-2023 йилларда жар- А.Ш. Иноятов ва У.Ю. Собиров, Қо-
маблағлари, халқаро молия ва бошқа роҳлик ёрдамини ривожлантириш рақалпоғистон Республикаси Вазирлар
ташкилотлар, хорижий ҳукумат таш- бўйича чора-тадбирлар дастурини Кенгаши Раиси, вилоятлар ва Тошкент
килотларининг грантлари, шунинг- ишлаб чиқиб, Қорақалпоғистон Рес- шаҳар ҳокимлари белгилансин.
дек, қонунчиликда тақиқланмаган публикаси Жўқорғи Кенгеси ва халқ Қарорнинг ўз вақтида ва натижали
бошқа манбалар ҳисобланади. депутатлари вилоятлар Кенгашларида ижро этилишини назорат қилиш Ўз-
5. Хирургия марказининг инсон аъ- кўриб чиқилиши ва тасдиқланишини бекистон Республикаси Бош вазири-
золари ва тўқималари транспланта- ҳамда Ўзбекистон Республикаси Пре- нинг ўринбосари Б.А. Мусаев ва Ўз-
цияси соҳасида қўшимча вазифалари зиденти Администрациясига тақдим бекистон Республикаси Президенти
этиб қуйидагилар белгилансин: этилишини таъминласин. маслаҳатчисининг биринчи ўринбоса-
трансплантология соҳасида фун- 9. Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Хад- ри Л.Н. Тўйчиев зиммасига юклансин.
даментал ва амалий тадқиқотларни жибаев) Молия вазирлиги (Т. Ишметов) Амалга оширилаётган чора-тадбир-
амалга ошириш ҳамда инновацион билан биргаликда бир ой муддатда жарроҳ- лар натижадорлиги юзасидан 2022 йил
лойиҳаларни ишлаб чиқиш; лик амалиётининг мураккаблиги даражаси 1 январга қадар Ўзбекистон Республи-
юқори технологик трансплантация ҳамда самарадорлик кўрсаткичларига қараб каси Президентига ахборот берилсин.
амалиётларини амалга ошириш усул- тиббиёт ходимларига табақалаштирил- Ўзбекистон Республикаси
ларини ўрганиш ва жорий этиш; ган меҳнатга ҳақ тўлаш тизимини жо- Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
хорижий давлатларнинг мазкур соҳа- рий этиш бўйича Вазирлар Маҳкамасига Тошкент ш.,
даги илмий ташкилотлари, марказлари таклиф киритсин. 2021 йил 4 октябрь,
ҳамда экспертлари билан ҳамкорлик 10. Соғлиқни сақлаш вазирли- ПҚ-5254-сон
алоқаларини ўрнатиш ва биргаликда ги (А. Хаджибаев) етакчи хорижий lex.uz
5
ВИЛОЯТ
ТИББИЁТИНИНГ
ТАЯНЧ МАРКАЗИ
Республика ихти-
сослаштирилган кар-
Лайло АБДУОЛИМОВА. Наманган оширилаётган тикаси, эрта аниқлаш ва скрининг касалликларида, периферик қон то-
илмий-ама-
диология
лий тиббиёт маркази
филиалида
амалга
жарроҳлик
мураккаб
амалиётлари ва жамоа
эришаётган
иши билан асоратланган қон томир
Филиалда касалликлар профилак-
ютуқлар
хусусида ахборот ман-
бааларида тез-тез ўқи-
япмиз. Марказ раҳбари,
ди. Чунки асоратли юрак қон томир стикаси ва стентлаш амалиётлари,
тиббиёт фанлари номзо- қилишга жиддий эътибор қаратила- мирлар зарарланишида ангиопла-
В. Воҳидов номли хирургия маркази
касалликлари вақтида эътибор қара-
ди Солижон Мўминов- тилмаган, даволанилмаган хасталик- Республика бош интервенцион кар-
нинг касбий тажрибаси,
маҳорати, раҳбарлик лар натижаси бўлади. Бу йўналишда диологи, профессор Зуфаров Мир-
салоҳияти ҳақида эса филиалнинг етук мутахассислари жамол Мирумарович бошчилигида
соҳанинг каттаю кичик вилоятнинг 11 та туманида таш- юрак туғма нуқсонларида транска-
вакили жуда яхши та- кил этилган тиббиёт марказларида тетер усулда нуқсонни бартараф
саввурга эга. Бир неча маҳорат сабоқлари йўналишида ил- этиш амалиётлари, “ЕZGU NIYAT”
йиллар давомида ви- мий-амалий семинарларни ўтказиб кўп тармоқли тиббиёт маркази ши-
лоят соғлиқни сақлаш келмоқдалар. Ҳар бир туманда юрак фокори Музаффар Жўралиев бош-
бошқармаси бошлиғи қон-томир хасталиклари бўйича кўр- чилигида юрак туғма нуқсонларида
сифатида юксак са- газмали операцияларнинг ўтказила- транскатетер усулда нуқсонни барта-
вия билан иш юритган ётгани туманлардаги шифокорлар раф этиш амалиётлари, Республика-
Солижон Жалилович малакасини ошириб, беморлар учун да етакчи интервенцион кардиолог,
чуқур билим ва тафак-
курга, бебаҳо инсоний ҳам қулайлик яратяпти. тиббиёт фанлари номзоди Юлдашев
фазилатларга эга инсон Бундан ташқари, шифокорлар Наби Пиримович иштирокида коро-
сифатида из қолдирди. фаолиятида тажрибанинг ниҳоят- нар кон томир стволини стентлаш
Бугун ўзининг қадрли да муҳимлиги филиалга хориждаги амалиёти ҳам муваффақиятли ўтка-
жамоаси - Республика нуфузли клиникалар шифокорла- зилганини алоҳида эътироф этиш
ихтисослаштирилган рининг ташриф буюраётганида ҳам лозим.
кардиология илмий- намоён бўлмоқда. Филиалда Рос- Қолаверса, интервенцион аритмо-
амалий тиббиёт марка- сиянинг Новосибирск шаҳридаги лог, электрофизиологик текшириш
зи Наманган филиали- Мешалькин номли кардиохирургия усуллари соҳасида етакчи мутахас-
ни бошқариб келаётган маркази етакчи мутахассиси Редькин сис, тиббиёт фанлари номзоди Яку-
Солижон Мўминов чин
маънода юрагига тугиб Дмитрий Анатольевич ва Кемеро- бов Акмал Абдусаматович бошчи-
қўйган режа-мақсадла- ва шаҳридаги Кузбасс кардиология лигидаги гуруҳ ёрдамида вилоятда
рига эришмоқда. Зотан, маркази мутахассиси, Сибирь ин- илк бор шу йил июль ойида 6 нафар
вилоятни кардиология тервенцион кардиологлари ассоци- беморда юрак ритмининг мураккаб
соҳасида нафақат рес- ацияси раиси, профессор Владимир бузилишларида электрофизиологик
публика, балки бутун Иванович Ганюковнинг ташрифи текширув ва радиочастотали абля-
дунёда таниқли марказ- натижасида юрак сурункали ише- ция амалиётларининг ўтказилгани
га айлантириш унинг мик хасталикларида ёпилиб қолган филиал эришган энг ижобий нати-
узоқ йиллик орзуси эди. томирларни ангиопластика ва стент- жалардан биридир. Жорий йилда
Бунинг учун бугун да- лаш амалиёти жорий қилинди. Арманистон давлати Эребуни мил-
дил қадамларнинг қў-
йилаётгани янада аҳа- Шунингдек, Польша Республика- лий кўп тармоқли тиббиёт маркази
миятли жиҳатлардан си профессори Р. Дж. Гилл бошчи- Интервенцион кардиология бўли-
биридир. лигида буйрак артериялари торай- ми мудири, тиббиёт фанлари
6
номзоди Меружан Сага- беморларда кимётерапевтик препа- да кимётерапевтик препаратларни
телян бошчилигида коронар қон ратларни селектив шикастланган селектив шикастланган жойга юбо-
томирларининг сурункали ок- жойга юбориш (онко-интервенция), риш (онко-интервенция), жигар
клюзиясида стентлаш амалиёти, жигар циррозларида эндоваскуляр циррозларида эндоваскуляр усул-
Санкт-Петербург шаҳри Мечни- усулда порта-кавал анастамоз ўр- да порта-кавал анастамоз ўрнатиш
ков номли марказ рентгенэндовас- натиш (TIPS), ишемик инсультни (TIPS), ишемик инсульт ўтказган
куляр диагностика ва даволаш бў- бошдан ўтказган беморларда бош беморларда бош мия томирларни-
лими раҳбари Каледин Александр мия томирларини стентлаш, бош ни стентлаш амалиёти, бош мия
Леонидович иштирокида коронар мия қон томирлар аневризмасида қон томирлар аневризмасида эм-
томирлар ангиографик текширу- эмболизация (нейро-интервенция) болизация (нейро-интервенция)
вида дистал радиал доступ бўйича амалиётлари йўлга қўйилади. амалиётларини йўлга қўйиш режа-
амалиёт муваффақиятли ўтказил- Филиалнинг Рентгенэндовас- лаштирилган. Бунинг учун бўлимда
ди. Бу амалиёт Ўзбекистонда би- куляр хирургия бўлими фаолиятини илмий салоҳият етарли. Шифокор-
ринчи марта бизнинг вилоятимиз- янада такомиллаштириш ҳам асосий лар чет эл тиббиёт марказларида
да амалга оширилди. мақсадларимиздан бири. Бу бўлим ўтказилаётган анъанавий конфе-
- Ўтказилган маҳорат соатлари, 2014 йилдан буён фаолият юритиб ренция ва конгрессларда мунтазам
мутахассисларнинг ўз устида ишла- келяпти. Бўлим 20 ўринга ихтисос- иштирок этиб келишяпти. Бўлим
ши натижасида бўлимда ҳозирги лаштирилган, 5 нафар интервенцион мутахассислари А. Жалилов, А.
кунда коронарография, коронар кардиолог, 12 нафар ўрта тиббиёт хо- Абдуллаевлар 2018 йилда Ҳиндис-
қон томир ва периферик қон томир- дими, 9 нафар кичик тиббиёт ходими тон давлатининг Мумбай шаҳри-
лар ангиопластикаси ва стентлаш меҳнати туфайли 2017-2021 йиллар да ўтказилган семинарда, Москва
амалиёти, бир ва икки камерали мобайнида 5600 нафар беморда юқо- шаҳрида ўтказилган «TCT Russia»
электрокардиостимулятор имплан- ри технологик текшириш ва даволаш конференциясида, 2017 йил Хитой-
тацияси, артериал қон томир мал- амалиётлари ўтказилди. нинг Пекин шаҳрида юрак қон-то-
формацияси ва турли хил қон кетиш Дарвоқе, бўлимда Тошкент мир хирургиясида инновацион тех-
билан кечувчи хасталикларда томир шаҳридан сўнг республика вилоят- нологиялар мавзусидаги малака
эмболизацияси амалиёти, юрак туғ- лари ичида биринчи бўлиб коронар ошириш курсларида иштирок этиб
ма ва орттирилган нуқсонларида томирларни, периферик томирлар- қайтган бўлса, Б. Камолидинов, Ж.
баллонли вальвулопластика ва ок- ни стентлаш, орттирилган ва туғма Юсуфжанов, А.Саидовлар 2019
клюдер имплантацияси амалиётла- юрак нуқсонларини интервенци- йилда Москва шаҳрида ўтказилган
ри кенг миқёсда амалда қўлланиб он усулда бартараф этиш, ҳар хил «СамКО» маҳорат соатларида, Ал-
келинмоқда, - дейди РИКИАТМ НФ юрак аритмияларида радиочастота- мата шаҳрида бўлиб ўтган интер-
раҳбари Солижон Мўминов. - Жуда ли абляция (РЧА), бачадон, проста- венцион аритмология курсларида
кўп хориждаги нуфузли тиббиёт та бези артериялари эмболизацияси, қатнашдилар.
марказлари, жумладан, Арманистон электрокардиостимулятор ўрнатиш, Янада қувонарлиси, жорий йил-
давлати Эребуни миллий кўп тар- кавафильтр ўрнатиш, тери орқали да РЭХ бўлим мудири А. Жалилов
моқли тиббиёт маркази, Санкт-Пе- жигар ичи ўт йўлларини дренаж- РИКИАТМ илмий кенгашида «Ко-
тербург шаҳридаги Мечников ном- лаш амалиётлари йўлга қўйилди. Бу ронар қон-томирлар стентлаш ама-
ли марказлар билан жорий йилда билан Наманган интервенцион хиз-
меморандумлар имзоланди. Бунинг мати жаҳон стандартларига яқин- лиётидан кейинги рестеноз билан
натижасида келгусида соҳани яна- лаштирилди. асоратланишни прогнозлаш» мав-
да такомиллаштириш мақсадида Келажакда бўлимда аортал кла- зусида номзодлик диссертациясини
аортал клапанини интервенцион панни интервенцион усулда ўрна- ҳимоя қилиб, фалсафа доктори (PhD)
усулда ўрнатиш (TAVI), онкологик тиш (TAVI), онкологик беморлар- илмий даражасини олди.
Яхшилик ва яхши инсонлар билан
ҳаёт бардавом ва гўзалдир. Билим ва
маҳоратда, тажриба ва изланишда
энг кучлиларни бир саф, бир мақсад
йўлида бирлаштирган Республи-
ка ихтисослаштирилган кардиоло-
гия илмий-амалий тиббиёт марка-
зи Наманган филиали жамоасини
ҳам Тиббиёт ходимлари куни билан
табриклаймиз. Беморлар дардига
шифо улашишдек эзгу ишда толмай
меҳнат қилаверинг, тиб илмининг
соҳиблари - Ибн Сино издошлари!
7
ҚУТЛУҒ ҚАДАМ
ДИРЕКТОР
броржон Алижоновнинг Республика шошилинч
Атиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиали-
га директор этиб тайинланганига икки йилдан ошяпти.
Фахр Халқимизда “қадами қутлуғ келди” деган ибора бор.
Аброржонга нисбатан ҳам худди шундай десак яраша-
веради. Чунки ўтган икки йил давомида марказ ҳаёти-
да, таъбир жоиз бўлса, ўн йилларга татигулик ижобий
ўзгаришлар юз берди.
Аброржон 1980 йил- Аброржон билан суҳбатла- га эришаверади. Устозларимдан
да Учқўрғон туманида шар эканмиз, болаликда унинг миннатдорман. Тиббиёт фанлари
туғилган. Яқинда, яъни нима учун шифокор бўлишга доктори, профессорлар А. Хад-
30 октябрь санасида 41 аҳд қилганига қизиқдик. Нега- жибаев, Ф. Нишанов, А. Эрметов,
ёшга тўлди. 2003 йилда ки, инсон жуда ёшликдан бир Т. Мамадумаров, А. Каххаров.
Андижон давлат тиб- мақсад учун қатъий ҳаракат Б. Исҳоқов ва бошқалардан соҳа-
биёт институтини ту- қилмасин, бундай ютуқларни нинг сир-асрорларини ўргандим.
гатиб, магистратура қўлга киритиши мушкул. Бугунги кунда “Совершенство-
босқичида таҳсилни да- - Болалигимда тобим қочиб, вание диагностики и хирургичес-
вом эттирди. 2006-2010 тумандаги Қўғай ҳудудий ши- кого лечения закрытой травмы
йилларда Республи- фохонасида кичик бир жарроҳ- органов забрюшинного простран-
ка шошилинч тиббий лик амалиётини бошдан ўтказ- ства” мавзусида илмий иш олиб
ёрдам илмий маркази ганман, - деди у. – Шунда мени боряпман. Илмий раҳбарим тиб-
Наманган филиалида операция қилган врач-хирург биёт фанлари доктори, профессор
абдоминал хиругия бў- Анвар ака Шокировга ҳавасим А.М.Хаджибаев. Насиб қилса,
лимида врач-хирург келган. Назаримда, шу инсон олиб бораётган тадқиқот ва ил-
сифатида ишлади. Ке- дунёдаги энг яхши ва кучли мий изланишларим тиббиётимиз
йинги 6 йил давомида бўлиб туюлган. Аслини олган- ривожига хизмат қилади. Ўтган
марказнинг 1-хирургия да ҳам, билими ва тажрибаси йиллар давомида Озарбайжон
бўлими врачи ҳамда
ходимлар бўлими бош- билан беморлар дардига шифо шаҳридаги М.Тапчибашев номли
лиғи вазифасида фао- топгувчи инсонлар жуда кучли хирургия марказида, Германия-
лият юритди. 2016-2019 бўлишар экан. Шундай қилиб, нинг Берлин ва Вольсбург шаҳар-
йилларда 1-хиругия болаликда пайдо бўлган ҳавас ларида ўз соҳам бўйича билим ол-
бўлими мудири ва хи- сабаб шифокор бўлдим. дим ва малака оширдим.
ругия ишлари бўйича - Ҳаётингизга қўлга киритган Ҳа, ҳар қандай соҳада та-
бош шифокор ўринбоса- ютуқларингиз сабабини нимада раққиёт изланишдан сув ичади.
ри сифатида самарали деб биласиз? – яна саволга тута- Изланиш бўлган жойда замон-
меҳнат қилди. 2019 йил- миз суҳбатдошимизни. га ҳамнафасликни сезасиз. Рес-
нинг ноябрь ойида у, - Биласизми, ҳаётнинг ўзи - биз публика шошилинч тиббий ёр-
юқорида таъкидлаб ўт- учун энг катта ютуқ. Мен шун- дам илмий маркази Наманган
ганимиздек, Республика дай деб ўйлайман. Оилада ота- филиалида ҳам айни шу анъа-
шошилинч тиббий ёр- онамдан яхши, чиройли тарбия на илдиз отган. Филиал жаҳон-
дам илмий маркази На- олдим – бу ҳам мен учун ютуқ ҳи- нинг ривожланган клиникалари
манган филиали дирек- собланади. Инсон ҳаёти давоми- билан баҳслаша оладиган қиё-
тори этиб тайинланди. да меҳнат, ўқиш ва фидойиликни фа ва даража касб этган,
ўзига одат қилиб олса, ютуқлар-
8
десак муболаға бўлмай- да кенгайтириш режамиз бор.
ди. Бироқ бу билан режалар- Филиалга ангиограф келиши
нинг барчаси амалга ошди, деб кутилмокда, бу билан эса юрак-
бўлмайди. қон томир касалликларини эрта
- Филиалга эндоурологик ташхислаш ва даволаш усулла-
тўплам харид қилдик, - дей- ри йўлга қўйилади.
ди Аброржон Алижонов. – Бу Айни пайтда мазкур тибби-
билан трансуретрал уретеро- ёт муассасасида эндоскопик
литотрипсия, перкутант неф- ретроград панкреатохолангио-
ролитотрипсия, трансуретрал графия ва эндоскопик папил-
цистолитотрипсия, сийдик най- лосфинктеротомия, литоэкс-
ини трансуретрал стентлаш трацияси билан, эндоскопик
ва катетрлаш, перкутант неф- холедохни стентлаш, жигар
ростомия, қовуқ ёт жисмини циррози туфайли қизилўнгач-
трансуретрал олиш, перкутант нинг кенгайган веналаридан
цистостостомия, уретрани те- қон кетишида уларни эндоско-
лескопик бужлаш каби жарроҳ- пик лигатуралаш ва склероте-
лик амалиёти турларини йўлга рапияси билан, найсимон суяк-
қўямиз. ларнинг синишида “Блокловчи Шу ўринда қаҳрамонимиз-
Бундан ташкари, шу йилнинг интрамедулляр остеосинтез - нинг оиласи ҳақида ҳам муно-
ўзида қорин бўшлиғи касал- БИОС” усули, чаноқ-сон бўғи- сиб сўз айтиш истаги туғилди.
ликларида янги лапароскопик мини протезлаш, умуртқа- Аброржон Алижонов умр йўл-
(юқори технологик) операция- ларнинг синишида - умуртқа доши Саидахон Иранова билан
лар (чурраларда, ўт йўлларида) поғонасининг транспедикуляр уч фарзандни тарбиялаб кел-
ни амалга татбиқ қиламиз. Шу- фиксациялаш усули (СhМ фир- япти. Саидахон ҳам зиёли ои-
нингдек, ёш врачларимизнинг масининг фиксатори билан), ланинг фарзанди бўлгани боис
ўқитувчи сифатида жамоаси-
илмий изланишларни йўлга гипофиз безининг аденомаси
қўйиш ва илмий салоҳиятини ва бош мия асоси патологияси- да ҳурматга сазовор. Наманган
янада оширишни мақсад қил- да трансназал нейроэндоскопик шаҳридаги 17-ўрта мактабда
ганмиз. операциялар, каротидная эн- ўқувчиларга тарих фанидан
Қолаверса, нейрохирургик дартэктомия (уйқу артерияси- дарс берган, ҳозирда фарзанд
микроскоп харид қилиш ва бу- нинг стенозларида) каби юқори тарбияси билан машғул. Чунки
кенжаси – Саъдияхон эндигина
нинг натижасида бош ва орқа технологик текширув ва даво
мияда операция турларини яна- усуллари амалга оширилмоқда. бир ёшга тўлди. Тўнғич ўғли -
Мираббос 7-мактабнинг 8-син-
фида таҳсил олаётган бўлса,
Миразиз «Baby plaza» нодавлат
таълим даргоҳининг 2-синф
ўқувчиси.
Мақоламиз сўнггида илмий
салоҳияти тобора ортиб бораёт-
ган филиал жамоасини Тиббиёт
ходимлари куни билан табрик-
лар эканмиз, катта жамоанинг
катта мақсадлари албатта, амал-
га ошаверсин, дея ният қилдик.
Зотан, ёш ва шижоатли раҳбар
бош бўлган жамоада вақтнинг
ҳар лаҳзаси муваффақиятларни
туҳфа этаверади!
Манзура ЭРГАШЕВА.
9
Учқўрғон тумани тиббиёт бирлашмаси
бошлиғи в.б. Раънохон ИБРАГИМОВА:
“СИФАТЛИ
ТИББИЙ ХИЗМАТ –
ХАЛҚ САЛОМАТЛИГИ
КАФОЛАТИ”
амлакатимизда барча соҳаларда амал-
Мга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар
тиббиёт соҳасини ҳам четлаб ўтмаяпти. Шахсан дав-
латимиз раҳбари эътибори ва ғамхўрлиги натижаси-
да тизимда туб бурилиш ва сифат ўзгаришлари рўй
беряпти. Амалга оширилаётган комплекс чора-тадбир-
лар аҳолининг соғлом турмуш кечиришини таъминлабги-
на қолмай, фаровон ва бахтли ҳаётига замин яратмоқда.
Дарҳақиқат, сўнгги Айниқса, соҳада бирлам- фокорлари, 225 нафар оила
йилларда мамлакати- чи бўғиннинг янги, ихчам хамшираларини жалб этган
мизда тиббий хизмат ва замонавий тизими шакл- ҳолда 69 та “Тиббиёт брига-
кўрсатишнинг ўзига лангани, оила шифокорлик далари” ташкил этилди. Шу
хос миллий модели- пунктлари ҳамда оилавий кунгача кўп тармоқли мар-
га асос солинди. Си-
фат жиҳатидан янги, поликлиникаларда аҳоли- казий поликлиника, мазкур
энг юксак талаблар- га юқори сифатли тиббий поликлиниканинг Қўғай
га жавоб берадиган хизматнинг йўлга қўйил- филиали, 5 та оила поликли-
бирламчи тиббиёт, гани қувонарли. Хусусан, никалари, 7 та ОШП “Тиб-
республика ҳамда бизнинг туман тиббиёт биёт бригадалари” томони-
вилоятларда шоши- бирлашмамиз вилоятнинг дан туман аҳолисининг 95,1
линч тиббий ёрдам чекка ва чегарадош ҳуду- фоизи хатловдан ўтказилди
кўрсатиш, хирургия, ди ҳисобланса-да, соҳадаги ва антропометрик ўлчовлар
кардиология, уроло- ислоҳотлар бор бўйи билан амалга оширилди. Маълум
гия, терапия, эндо- намоён бўлаётгани аҳоли- бўлдики, аҳолининг 42,1
кринология, кўз ми- ни мамнун этмоқда. фоизи соғлом фуқароларни
крохирургияси каби
ўнлаб йўналишларга Давлатимиз раҳбари то- ташкил этади, 34,3 фоизи
ихтисослаштирилган монидан қатор фармон ва 2-хавф гуруҳига мансуб деб
марказларни ўз ичига қарорларда белгилаб берил- топилди ва уларга соғлом
олган тиббиёт муас- ган вазифалар ижросини овқатланиш ва жисмоний
сасаларининг мукам- таъминлаш мақсадида ту- фаолликни ошириш бўйича
мал ва ишончли тар- мандаги 66 нафар оила ши- тушунчалар берилди.
моғи вужудга келди.
10
Аҳолининг 21,1 фои- рур бўлган 66 турдаги до- “Қўчқор ота” қишлоқ врач-
зи 3-ўрта хавф гуруҳига, ри-дармон ва антисептик лик пункти туман маҳал-
2,1 фоизи 4-юқори хавф гу- воситалар, тиббий буюм- лий бюджет ҳисобидан 550
руҳига киритилди. Бу сўнг- лар келтирилиб, фуқаро- миллион сўм маблағ сарф-
ги ҳар икки гуруҳга кирув- ларга бепул берилди. Бун- ланиб, мукаммал таъмир-
чи 38282 нафар аҳоли 69 дан аҳоли миннатдор. дан чиқарилгани ва 150
та “Тиббиёт бригадалари” Бугун маълум маънода миллион сўмлик тиббий
томонидан тиббий кўрик- ютуқларга эришаётган бўл- жиҳозлар билан таъминлан-
дан ўтказилди. Натижа- сак, бунда ўз вазифасига гани ислоҳотларнинг энг
лардан келиб чиқиб, 37705 сидқидил ёндашаётган ҳам- қуйи поғонагача етиб бо-
нафар аҳоли амбулатор ша- касбларимизнинг алоҳи- риб, ўз самарасини бераёт-
роитда, 205 нафари туман да ҳиссаси бор. Каттачек ганининг далилидир. Айни
шифохонасида стационар ОШП мудири Раънохон пайтда барча қулайликлар-
шароитда, 21 нафари опера- Юсупжанова, 38-ОП му- га эга бўлган “Қўчқор ота”
тив усулда даволанди. 111 дири Саидахон Бойхоно- оилавий шифокорлик пунк-
нафар бемор вилоят дара- ва, “Бахт” ОШП мудири ти 5200 дан зиёд аҳоли-
жасидаги шифохоналарда Одинахон Фозилова, ОП га сифатли бирламчи тиб-
даво муолажаларини олди. ва ОШПлар бўйича коор- бий хизматни кўрсатмоқда.
Маълумки, жорий йил- динатор Нилуфар Арзику- ОШПда кундузги стацио-
нинг 25 майида Президенти- лова, 41-ОП мудири Тожи- нар, физиотерапия, аёллар
мизнинг “Соғлиқни сақлаш хон Тожибоева ва эмлаш маслаҳатхонаси, стомато-
соҳасини комплекс ривож- бўйича ҳамшира Муяссар логия ва патронаж хизмати
лантиришга доир қўшимча Абдукаримоваларга ҳамда йўлга қўйилди.
чора-тадбирлар тўғрисида”- улар орқали барча фидойи Хулоса сифатида айти-
ги 5124-сонли қарори қабул тиббиёт ходимларига ўз шим мумкинки, давлатимиз
қилинган эди. Мазкур қарор миннатдорчилигимни бил- раҳбарининг янгича таклиф
билан тиббиётнинг бирлам- дираман. Бу ҳамкасбла- ва ташаббуслари билан
чи бўғинини касалликларни римиз соҳанинг ҳар бир тиббиёт тизими халқимизга
эрта аниқлайдиган ва даво- йўналишида ҳамжиҳатлик, сифатли хизмат кўрсатиш-
лайдиган тизимга айланти- масъулият бўлсагина му- ни бошлади. Бошланган бу
риш, cоҳа ривожланишининг ваффақиятларга эришиш саъй-ҳаракатлар мамлака-
яқин ва узоқ муддатли истиқ- мумкинлигини амалда тимиз тиббиётини сифат
болларини белгилаш, тиббий исботламоқдалар. жиҳатдан янги даражага
хизматлар ҳажмини ошириш Юқорида таъкидлаб ўтга- олиб чиқишига ишонамиз.
ва сифатини яхшилаш бора- нимдек, бугун тиббиёт ти- Фурсатдан фойдаланиб,
сида бир қатор муҳим вази- зими ҳам туб ислоҳотлар вилоятимиз тиббиёти хо-
фалар белгилаб берилди. ўчоғига айланган. Мамла- димларини касб байрами би-
Шунга мувофиқ, бугун- катимиз мустақиллигининг лан табриклайман. Оилавий
га қадар тумандаги КТМП, 30 йиллиги арафасида ту- бахт, хотиржамлик, касбий
барча ОП ва ОШПларга манимиздаги энг гавжум фаолиятларида куч-қувват,
112 миллион сўмлик аҳо- аҳоли истиқомат қиладиган шижоат тилайман!
ли саломатлиги учун за- ҳудудда жойлашган собиқ Манзура ЭРГАШЕВА.
11
МАЪНАВИЯТИМИЗНИНГ
БЕБАҲО
САРЧАШМАСИ
Борлиққа олтин кузнинг бетакрор та-
ровати инган кунларда халқимиз Ўзбек
тили байрамини кенг нишонлади.
Бошқа йиллардан фарқли равишда
бу гал Президентимизнинг қутлуғ кун
муносабати билан самимий табриги-
нинг йўллангани тилимизнинг ҳаёти-
миздаги ўрни ва аҳамияти ниҳоятда кат-
та эканини яна бир бор яққол намоён этди,
десак асло муболаға бўлмайди. Табрикда дав-
латимиз раҳбари томонидан она тилимизни риво-
жлантириш борасида олдимизда долзарб вазифа-
лар турганини алоҳида таъкидлаб ўтди.
Истиқлолнинг 30 йилини ортда ра-тадбирлари тўғрисида”ги Фармони мизни сарф этмоғимиз лозим.
қолдирдик. Бу йиллар давомида она ва Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил Шу ўринда таъкидлаб ўтиш керак-
тилимиз қадри ва нуфузини оши- 20 январдаги “Мамлакатда давлат ти- ки, Ўзбек тили байрами муносабати
риш борасида улкан ишлар амал- лида иш юритишни самарали ташкил билан вилоят эндокринология дис-
га оширилди. Бугунга келиб ўзбек этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги пансери, “Чортоқ” болалар сиҳатгоҳи,
тилининг давлат тили сифатидаги қарори ва бошқа қонун ҳужжатлари РШТЁИМ вилоят филиали, “Бешка-
мақоми ва обрў-эътиборини бутун ижроси таъминланмоқда. па” болалар сиҳатгоҳи, шунингдек,
дунё тан олиб, эътироф этаётгани Бугун ўзбек тилимиз давлат тили Уйчи, Учқўрғон, Норин, Мингбулоқ
қалбимизга чексиз ғурур ва ифти- аҳамиятига эга тиллар орасида му- туман тиббиёт бирлашмаларида “Қад-
хор бағишлайди. носиб ўринга эга. Буюк бобомиз ил- ринг баланд бўлсин, она тилим!” мав-
Хусусан, вилоят соғлиқни сақлаш диз отишига, ривож топишига ул- зусида тантанали тадбирлар ташкил
бошқармаси тизимидаги муассасалар- кан ҳисса қўшган она тилимизда шу этилди. Бу тадбирлар тиббиёт соҳаси
да ҳам давлат тилида иш юритилиб, кунгача жуда кўп асарлар яратилди вакилларида бой таассурот қолдириш
Ўзбекистон Республикаси Президен- ва яратилмоқда. Тилимиз софли- баробарида, дилларда она тилимизга
тининг 2019 йил 21 октябрдаги “Ўзбек гини, умрбоқийлигини таъминлаш ҳурмат туйғуларини янада кучайтир-
тилининг давлат тили сифатидаги ну- барчамизнинг муқаддас вазифамиз ди, десак муболаға бўлмайди.
фузи ва мавқеини тубдан ошириш чо- экан, бу борада бор куч-салоҳияти- Манзура ЭРГАШЕВА.
12
ҚАНДЛИ ДИАБЕТ ВА
КОРОНАВИРУС ИНФЕКЦИЯСИ
беморда бу икки хасталик кузатилса, у қандай даволанади?
Қандли диабетнинг
икки хил тури кенг
14 ноябрь – Халқаро диабетга қарши кураш куни
тарқалган. Бошқа тур-
ларига чалинган бемор-
ларни кам учратасиз.
Аммо хасталикнинг
турларидан қатъий на-
зар, белгилари бир хил
бўлади. Қандли диабет-
нинг 2-тури асосан катта
ёшли инсонларда уч-
райди ва наслдан-насл-
га ўтади. Унинг асосий
сабаби соғлом турмуш
тарзига риоя қилмаслик
ҳисобланади.
Жумладан, нотўғри овқатланиш, даси ҳисобланади. Инсон танасига албатта, соғлом турмуш тарзига
камҳаракатлилик оқибатида ке- инфекция тушганида, қонда қанд риоя қилишлари лозим.
либ чиқадиган ортиқча вазн қанд- миқдорининг ошиши кузатилиши Касалликка чалинган беморларда
ли диабетнинг асосий сабабчиси- мумкин, шунинг учун касалликни коронавирусдан даволаниш жараё-
дир. Боиси, касалликнинг 2-тури назорат қилишга жиддий эътибор нида қонда қанд миқдорини пасай-
ривожланишига инсон танасида қаратиш лозим. тирувчи дори воситалари дозасига
мушак тўқимасининг камайиб, ёғ Агар диабети бор бемор қони- бўлган эҳтиёж ортиши мумкин. Ко-
тўқимасининг кўпайиши ҳисобла- да глюкоза микдори баланд бўл- ронавирус жараёнида қанд миқдо-
нади. Аммо хасталик семиз бўлма- са, «COVID-19» касаллиги ушбу ри ошиб кетса, бу оғир асоратларга
ган инсонларда ҳам ривожланиши беморларда оғир кечиши мумкин. олиб келиши мумкин, шунинг учун,
мумкин. Сабаби касалликда кузатиладиган «COVID-19»нинг ўрта ва оғир ҳо-
Касалликнинг асосий белгила- «ситокинлар бўрони» учун шакар латларида қандли диабет беморла-
ри: оғиз қуриши, чанқаш ва шунга қувват манбаидир. Айниқса, тана рига инсулин билан даволаш тавсия
яраша керагидан ортиқча суюқлик вазни ортиқча бўлган инсонларда қилинади. Бу коронавирус инфекци-
истеъмол қилиб, кўп пешоб ажрали- коронавирус оғир кечади. Бундан ясидан тезроқ тузалишга ёрдам бе-
шидир. Шунингдек, бундай бемор- ташқари, коронавирус инфекция- ради, олдин таблетка билан даволан-
ларда умумий ҳолсизлик, оёқларда си ҳам ушбу касалликнинг келиб ганлар кейинчалик яна ўша даволаш
оғриқ ва кейинчалик яраларнинг чиқишига сабаб бўлиши мумкин, режимига қайтиши мумкин.
секин битиши кузатилади. Ортикча деган тахминлар бор. Агар диабети бўлмаган,
вазни бўлган кишиларда қандли Маълумки, коронавирус касалли- «COVID-19» касаллигига чалин-
диабет иштаҳани ҳаддан ортиб кети- гини даволашда глюкокортикоидлар ган инсонларда «Дексаметазон»
ши билан ҳам намоён булади. гуруҳига кирувчи «Дексаметазон» ва шунга ўхшаш глюкокортикоид
Касалликнинг дастлабки бел- дори воситаси кенг қўлланилади. Бу дори-воситалари таъсирида қонда
гилари кузатилгандаёқ шифокор- дори қонда қанд миқдорини кўта- қанд миқдори баланд бўлса, керак
га мурожаат қилиш лозим. Ҳар рувчи препаратлар қаторига киради, бўлганда, улар ҳам инсулин билан
бир киши танаси вазнини назо- диабетнинг 2-турига мойил бўлган даволанишлари шарт. Бу дори воси-
рат қилиб бориши, меъёрий кўр- инсонларда бу дори воситасини қўл- таларида эҳтиёж қолмаганда, қонда
саткичлардан ошиб кетишига йўл ланиши диабетни ривожланишига қанд миқдори меъёрга келиб, инсу-
қўймаслиги керак. олиб келиши мумкин, бу кўпинча линга бўлган эҳтиёж ҳам йўқолади.
Қандли диабети бўлган инсон- ортиқча тана вазни бўлган инсон-
лар турли хил инфекцияларга мо- ларда кузатилади. Гулчеҳра КАРИМОВА,
йил бўлади ва уларда инфекцион Ушбу дори воситасини қабул Наманган вилояти
жараён оғирроқ кечади. Сабаби - қилувчи инсонлар қонда қанд миқ- эндокринология маркази
шакар микроблар учун озуқа мод- дорини мунтазам ўлчаб бориши ва олий тоифали шифокори.
13
С
АБОТЛИ,
АЛОҲИЯТЛИ АЁЛ
АДОҚАТЛИ,
Одатда, аёл деганда кўпроқ «ожиза» деган сўз хаёлимизга ке-
Ғурур лади. Бироқ ўзининг бир сўзлилиги, ишга бўлган масъулияти,
ғайрати, дадил ва ҳалоллиги билан эл ичра эътибор ва ҳурмат
қозонган аёлларни кўрганимизда, бу сўз ва тасаввур ўз-ўзи-
дан хиралашади. Яна бир ҳақиқат ҳам борки, исми-шарифини
эшитганингдаёқ, унинг инсонийлиги, самимийлиги, ки-
чиккўнгиллиги, бир пайтлар сенга айтган икки оғиз ши-
рин сўзи туфайли юзингга табассум югурадиган, дилинг
равшан тортадиган аёллар ҳам бор. Наимахон Холмир-
заева – улардан бири!
ўғилнинг тарбиясига кази бош ҳакими этиб тайинланган
бўлган жиддий муно- қаҳрамонимиз 2017 йилда Норин
сабат уларни ҳаёт ва тумани ҳокимининг ўринбосари,
жамиятда ўз ўрнини хотин-қизлар қўмитаси раиси сифа-
топишига замин ярат- тида фаолият юритди. Бу даврларда
ди. Фарзандлар тўнғи- у ўзида ҳақиқий раҳбарлик салоҳия-
чи бўлган Наимахон- тини шакллантирди. Ҳоким ўрин-
га, табиийки, талаб кучли босарлиги вазифасининг нечоғли
эди. Чунки ука-сингиллари ун- залворли, масъулиятли эканини
дан ўрнак олади. Буни ҳис қил- изоҳлашга ҳожат бўлмаса керак.
ган, қолаверса, табиатан зеҳн- Бу йилларда ҳоким ўринбосари, хо-
ли, зийрак ва изланувчан бўлган тин-қизлар қўмитаси раислари зим-
Наимахон мактабдаёқ нималарга масига туманларда хотин-қизлар,
Наимахоннинг меҳнат дафтар- қодирлигини исботлаб улгурди. маҳалла, ижтимоий соҳанинг ай-
часидаги ёзувлар шунчаки қайд- Ўқитувчилари ундаги бошқарув- рим йўналишларидаги масалалар-
лар эмас. У кунни кун, тунни тун чилик қобилиятига тан беришарди. дан ташқари, пилла етиштириш ва
демай, ўз саломатлигини ҳам ўй- Улар хато ўйлашмаган экан, Наи- пахта теримини ташкил этиш вази-
ламай қилинган меҳнатлар акси. махон 1999 йилда Тошкент давлат фалари ҳам юклатиларди. Ана шун-
Бир аёлнинг умри халқ хизмати- тиббиёт институтининг Фарғона дай оғир дамларда ҳам Наимахон
да ўтаётганининг ифодаси... филиалини санитария-гигиена ва Шомирзаевна ишни тўғри ташкил
Н. Холмирзаева зиёли оилада эпидемиология шифокори мутахас- этиши, имкониятларни қидириб
туғилиб ўсди. Бу ҳақда у: «Энг би- сислиги бўйича тамомлаб, меҳнат топиши, муаммоларни ўз ўрнида
ринчи устозларим - отам ва онам. фаолиятини Норин тумани давлат ҳал этиши билан вилоятда ҳурмат
Улар менга ҳаёт сабоқларини бе- санитария эпидемиология назора- топди. Тизимдаги ўзгаришлар боис
ришди, улар сабабли мен шу дара- ти марказида бошлади. 2013 йилга 2020 йилда хотин-қизлар қўмитаси
жага эришдим», дейди ғурур билан. қадар марказ шифокори, санитария тугатилиб, туманларда Маҳалла ва
Отаси Шомирза ака Тўхтабоев кўп бўлими мудири вазифаларида хиз- оилани қўллаб-қувватлаш бўлими
йиллар раҳбарлик лавозимлари- мат қилди, касбий тажрибага эга ташкил этилди. Мана шу бўлим
да, жумладан, собиқ Қўрғонтепа бўлди. Обиджон Мансуров, Жа- бошлиғининг биринчи ўринбосари
қишлоқ фуқаролар йиғини раиси нонхон Фозилова, Муҳиддин Да- сифатида ишлаб келаётган Н. Хол-
сифатида ишлаган бўлса, онаси дабоевлар унга ўз билим ва кўник- мирзаева 2020 йилнинг ёзида туман
Ирисхон ая Қўчқорова 11-мактабда маларини беминнат ўргатган илк тиббиёт бирлашмасининг бошлиғи
ўқувчиларга дарс берди, бир умр ҳамкасб-устозлар бўлдилар. этиб тайинланди.
муаллималик касбини ардоқлади. 2013 йилда туман давлат санита- Ҳамманинг ёдида, ўша пайт
Оилада камол топган уч қизу икки рия эпидемиология назорати мар- коронавирус пандемияси
14
т ўлқинлари кузатилаётган, бу
соғлиқни сақлаш тизимининг ҳар бир
бўғинини қаттиқ синовдан ўтказаётган
давр эди. Наимахон вазиятни теран
ақл билан кўрар, шу боис ишни нима-
дан бошлаш кераклигию қайси ўрин-
ларда ўзгаришлар қилиш лозимлигини
яхши биларди.
- 2020 йилнинг 12 ноябрида Прези-
дентимиз “Бирламчи тиббий-санита-
рия ёрдами муассасалари фаолиятига
мутлақо янги механизмларни жорий
қилиш ва соғлиқни сақлаш тизимида
олиб борилаётган ислоҳотлар самара-
дорлигини янада ошириш чора-тад-
бирлари тўғрисида”ги 6110-сонли
Фармонни имзолади, - дейди биз би-
лан суҳбатда Наимахон Холмирзаева.
– Ушбу муҳим ҳужжат орқали дунёда да ушлаш, кейинги гуруҳга мансуб Наимахон - оилада бахтли она. Ўғли
эпидемиологик хавф-хатарлар тобора аҳолининг мавжуд зарарли одатла- Шоҳжаҳон Тошкент давлат юридик
кучайиб бораётган бир пайтда касал- ри ва овқатланиш характерини қис- институти, қизи Фарангиз Қўқон дав-
ликларга қарши курашиш фаолияти- ман ўзгартириш, соғлом турмуш лат университети талабаси. Суҳбати-
даги ёндашувларни мураккаб шароит тарзига амал қилинишини назоратга миз муваффақиятлар сабабига йўнал-
ва орттирилган тажрибалардан ке- олиш, 3-гуруҳдаги аҳолини соғлом- ганида, у тўлқинланиб шундай деди:
либ чиқиб такомиллаштиришни талаб лаштириш, тиббий ёрдам кўрса- - Қаерда ишлашингиздан қатъий
этаётганини яққол кўрсатиб берди. тиш, улар ўртасида соғлом турмуш назар, жамоа муҳим роль ўйнайди.
Ўз навбатида, касалликлар профилак- тарзини кенг тарғиб этиш, зарарли Бирлашмамизда аҳил жамоа йиғил-
тикаси, уларни эрта аниқлаш, тўғри одатлардан қайтариш чораларини ган. Мен асосан ёшларга таяниб иш
ташхислаш ҳамда даволашда бирлам- кўриш ҳамда сўнгги гуруҳга кири- кўраман. Тажрибали ходимлар са-
чи тиббий-санитария ёрдами муасса- тилган аҳолига тиббий ёрдам кўрса- лоҳиятидан ҳам қандай фойдала-
салари иш услубларини қайта кўриб тиш, доимий тиббий кузатувда бў- нишни яхши биламан. Уларнинг
чиқиш, соғлиқни сақлашни ташкил лишларини таъминлаш, ўз вақтида тажрибаси ва ёшларнинг шижоатини
этишнинг мутлақо янги тизимини жо- чуқурлаштирилган кўриклар таш- уйғунлаштирган ҳолда иш ташкил
рий этишни олдимизга вазифа қилиб кил этиш, ҳар бир беморни хонадо- этиш - бу менинг услубимга айлан-
қўйди. Мазкур фармон асосида 169600 нида назоратга олиш каби вазифа- ган. Шу сабабли бу катта жамоада
га яқин туман аҳолисининг 97 фоизи ларни амалга оширишга киришдик. ҳурмат топишим осон бўлди. Режала-
тиббий хатлов ва антропометриядан Шунингдек, бугунгача туманнинг рим бисёр. Туман тиббиётига албатта,
ўтказилди. Бу жараёнда туман тиб- олис ҳудудларида тиббий текширув- янгилик олиб кириш – бош мақсадим.
биёт бирлашмаси тасарруфидаги 12 лар ташкил этилиб, сурункали касал- Ҳозирда бош режамиз - телемеди-
та БТСЁМларда 84 та шифокорлар ликлари мавжуд аҳоли вакилларини цина. Агар лойиҳамиз амалга ошса,
ҳамда 336 та ўрта тиббиёт ходимла- бепул дори-дармонлар билан таъмин- ўзимни раҳбар сифатида натижа кўр-
ридан иборат 84 та тиббий бригадалар лашга жиддий эътибор қаратяпмиз. сатган деб ҳисобласам бўлади.
ташкил этилиб, хатлов жараёнларига Бошқача айтганда, хатлов давомида Наимахон Холмирзаева Прези-
жалб этилди. Аҳоли тана-вазн индек- аниқланган 52610 нафар сурункали дентимизнинг «Халқ давлатдан рози
си, саломатликка хавф солувчи омил- касалликларга чалинган аҳолини да- бўлса, Яратган ҳам биздан рози бўла-
лар, овқатланиш характери, зарарли волаш ва соғломлаштириш учун ту- ди, шунда ишимизда унум ва барака
одатлар ва мавжуд сурункали касал- ман тиббиёт бирлашмаси ҳисобидан бўлади», деган сўзларини ўзига шиор
ликлар бўйича 4 та хавф гуруҳларига шу кунгача 1093,1 млн. сўм маблағ қилиб олган. Албатта, халқнинг тиб-
ажратилди. 3-хавф гуруҳига 49326 на- сарфланди. Маблағларнинг 538,9 бий хизматдан тўла рози бўлишига
фар, 4-хавф гуруҳига 3284 нафар аҳо- миллион сўми БТСЁМлари томони- эришиш учун бироз вақт ва имкони-
ли рўйхатга олинди ва ҳар 4 та гуруҳ- дан амбулатор тартибда беморлар- ят зарур. Бироқ бунга албатта, эри-
га мансуб аҳолини соғломлаштириш ни даволаш ва соғломлаштиришга шилади. Чунки туман тиббиётининг
бўйича чора-тадбирлар белгиланди. йўналтирилди. 554,2 млн сўм маблағ сардори бўлган қаҳрамонимиз бунга
Уларга кўра, аниқ манзилли дас- эса ТТБга қарашли марказий шифо- қодир АЁЛ!
тур ишлаб чиқилиб, 1-гуруҳга ман- хонада стационар тартибда даволаш Шаҳло ТОШБЕКОВА,
суб аҳолининг соғлигини меъёри- ва соғломлаштириш учун сарфланди. журналист.
15
Тўрақўрғон тиббиёти:
ИЛҒОР УСУЛЛАР БИЛАН
ТАРАҚҚИЁТ САРИ
Сўнгги йилларда мамлакат соғлиқни сақлаш тизимида беқиёс ўзгаришлар юз бермоқда.
2020 йилнинг 12 ноябрида “Бирламчи тиббий-санитария ёрдами муассасалари фаолиятига
мутлақо янги механизмларни жорий қилиш ва соғлиқни сақлаш тизимида олиб борила-
ётган ислоҳотлар самарадорлигини янада ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Прези-
дент Фармонининг қабул қилиниши соҳа вакиллари зиммасига катта масъулият юклади.
Бу муҳим ҳужжат ижроси доирасида аҳоли тиббий хатловдан ўтказилди.
Бу Тўрақўрғонда Қолаверса, яқин йиллар ичида бўйича бош врач ўринбосари
ҳам муваффақият- марказий шифохонадаги тера- Абдусаттор Тўйчибоев, оналик
ли амалга оширил- пия блоки, “ Тез тиббий ёрдам”, ва болаликни муҳофаза қилиш
ди. 227 мингдан зиёд шошилинч жарроҳлик бўлим- бўйича ўринбосар Юсуфали
аҳоли ва уларнинг лари биноларининг таъмирлан- Маҳкамов, координатор Наж-
саломатлиги ҳақида гани, марказий поликлиникада миддин Сайфутдинов, бош ҳам-
зарур маълумот ва замон талабларига мос ва хос шира Гулчеҳра Эгамбердиева,
тасаввурга эга бў- шароитларнинг яратилгани, Бор- касаба уюшма ташкилоти раи-
лиш, тиббий хизмат димкўл, Янгиобод ва Гулқиш- си Шаҳноза Кимёназаровалар
сифатини бирламчи лоқдаги ОШПларнинг бинола- соҳада амалга оширилаётган
тизимдан бошлаб си- ри қайта бунёд этилгани аҳоли ислоҳотларда жонбозлик кўрса-
фатли кўрсатиш учун қувончига сабаб бўлди. Чунки тишяпти.
Шу ўринда марказий ши-
марказий шифохона, бу муассасалар энг замонавий фохонанинг туғруқ, жарроҳ-
тиббий аппарат ва асбоб ускуна-
кўп тармоқли мар- лар билан таъминланди. Сунъий лик, терапия, болалар, шоши-
казий поликлиника, нафас олдириш ҳамда наркоз, линч ҳамда тез тиббий ёрдам
5 та оила поликли- рақамли ренгент аппаратлари, бўлимлари мудирлари Раъно-
никаси, 7 та оилавий кўп функцияли УТТ, стоматоло- хон Шоҳидова, Абдураҳмон
шифокорлик пункт- гия жиҳозлари шулар жумласи- Холқўзиев, Аъзамжон Қорабо-
даги 230 нафардан дан. Ўз навбатида, врач ва ҳам- ев, Юсуфжон Эргашев, Али-
ортиқ врач ҳамда шираларнинг билим, тажриба ва шер Иброҳимов, Анваржон
2000 нафардан зиёд малакаси ошириб бориляпти. Мажидовларнинг раҳбарлик
ўрта тиббиёт ходим- Туман тиббиёт бирлашмаси салоҳиятининг юксак экан-
лари шижоат билан бошлиғи Дилмурод Исмоилов- лигини эътироф этиб ўтиш
меҳнат қилмоқдалар. нинг таъкидлашича, даволаш ўринли.
16
Муҳаммаджон Турдибоев, Аҳмадулло Бойбо-
Равшанбой Жўраев, Санобар Холиқова, Мўъта- Коронавирусга қарши
боев, Сайёра Бадалова, Маҳаммадали Қосимов,
бар Маҳмудова, Азимжон Мамажонов, Бобуржон ЯНГИ ҚУРИЛМА
Ҳакимов, Сардор Жаннатуллаев, Саодат Мансу-
ровалар эса эл наздида қўли енгил, тажрибаси яратилди
кўп шифокорлардир.
Ахси, Бураматут ва Қатағон-Саройдаги 27-, Америкалик олимлар корона-
28-, 30-оилавий поликлиникалар мудирлари Аб- вирусни нафақат жисмлар юзаси,
думанноб Аҳмедов, Абдулла Гилопов, Холида балки инсон ҳужайралари ичи-
Халилова, Шоҳидон, Гулқишлоқ, Хўжанд ва Ол- да ҳам йўқ қилишга қодир қу-
чин оилавий шифокорлик пунктлари мудирлари рилма яратди. Бу ҳақда “Scientific
Мавлуда Муродова, Ҳамиджон Набиев, Турсу- Reports” журнали хабар тарқатди.
нали Худойбердиев ва Абдуҳаким Неъматовлар
коронавирус пандемияси даврида ва эмлаш жа- Янги ихтиро лампа-чироқ шаклида. У ўзи-
раёнларида пешқадамлик билан иш ташкил эт- дан кўк ёруғлик тўлқинлари чиқаради ва
моқдалар. «COVID-19»ни нейтраллаштиради.
Бир сўз билан айтганда, тўрақўрғонлик тибби- Тадқиқотчилар аввалроқ ультрабинафша
ётчиларнинг ўз фаолиятига доир аниқ тасаввури нурлари коронавирусга қарши курашишда са-
бор: бугун тиббий хизмат самарадорлиги ва сифа- мара беришини қайд этган эди. Аммо бундай
тига баҳо беришда талай мезонлар янгиланмоқда, нурланишнинг юқори дозалари ДНК бузилиш-
тиббиёт тизими янада такомиллаштирилишига ларига олиб келиши мумкин.
хизмат қилувчи янги ислоҳотлар бошланган. Де- Янги тадқиқотда эса олимлар маълум зичлик-
мак, барча соғлиқни сақлаш муассасалари замон даги кўк нур тўлқинларидан фойдаланишди ва
билан ҳамнафас ишлаши керак. Ана шундагина унинг тегишли диапазонда инсон учун хавфсиз
халқимиз тиббий хизматдан рози бўлади. эканлигини аниқлашди. Тажриба-синов жараё-
Бундай эзгу йўлда туман тиббиётининг каттаю ни одам бронхлари ва трахеясидан олинган до-
кичик вакилларига куч-қувват, тани-сиҳатлик ва нор ҳужайралари асосида ясалган уч ўлчовли
муваффақият тилаймиз ва касб байрами билан ҳужайра моделлари устида ўтказилди.
табриклаймиз! Маълум бўлишича, бундай ёруғликнинг паст
дозалари ҳам вирусни йўқ қила олади ва инсон
ҳужайраларига салбий таъсир кўрсатмайди.
Олимларнинг фикрича, янги ишланма вак-
циналар танқислигидан азият чекаётган мам-
лакатлар ва минтақаларда коронавирус пан-
демиясига қарши кураш воситаси сифатида
қўлланилиши мумкин.
Соғлиқни сақлаш вазирлиги
Матбуот хизмати.
17
ДУНЁГА КЕЛИШГА ШОШГАН
МИТТИ ЖОН
ёхуд ҳаётининг дастлабки лаҳзалари
таҳликага бой бўлган чақалоқлар
17 ноябрь - Халқаро муддатидан
эрта туғилган болалар куни
Бу сана кўпчиликка таниш бўлмаслиги мум-
кин. Маълумотларга кўра, муддатидан эрта
туғилганлар куни 2011 йилда “Муддатидан
эрта туғилган болаларни парвариш қилиш
Европа фонди” (European Foundation for the
Care of Newborn Infants, EFCNI), Африка
мамлакатлар халқаро ёрдам фонди (Little
Big Souls) ҳамда Австралиянинг муддатидан
эрта туққан оналар Миллий фонди томонидан
тасдиқланган.
- Лола Файзуллаевна, ав- ҳолати ноаниқ бўлиб туради.
вало, айтинг-чи, қанча муд- Бундай чақалоқларнинг ана-
датда, яъни неча ҳафталикда томик жиҳатдан барча орга-
Илк бор “Муддатидан эрта туғил-
Санжарбек ҲАМИДОВ ёзиб олди. пойтахти майдонида университет ҳисобланади? жиҳатдан она организмидан
дунёга келган чақалоқлар низм аъзолари тўғри шакллан-
ганлар куни” 2009 йилда нишон-
муддатидан олдин туғилган ган бўлади, лекин функционал
ланган эди. Шу куни Австралия
ташқаридаги мослашув жараё-
- БССТ томонидан муддати-
профессорлари Арнольд Поллак ва
дан эрта туғруқ деб, 22 ҳафта-
ни жуда қийин ўтади.
Ангелика Бергер осмонга 500 та оқ
Териси ўта юпқа ва тез ши-
дан 37 ҳафтагача бўлган вақтда
пуфак учиришган – бу Вена шаҳрида
бир йил давомида муддатидан эрта
юз берган туғруқлар ва вазни кастланувчан бўлиб, ўзининг
туғилган болалар сонига тенг эди.
500 граммдан юқори бўлган ҳимоя вазифасини бажара ол-
2012 йилда байрам кунлари би-
ринчи марта “Пайпоқчалар чизиғи”
изоҳланади. Туғилгандан кейин дан ҳимоя қила олмайди. Тери
ўтказилган. Уни мазмуни шундан
4 та тирик туғилиш белгилари ости қавати ўта кам ривожлан-
иборатки, хоҳлаган одам ижтимо- чақалоқлар туғилиши билан майди, вирус ва бактериялар-
кузатилиши керак, булар - юрак ган бўлиб, чақалоқлар ўта озғин
ий тармоқларда “Мен ўнтадан би-
риман. Ўнтадан бири - бутун дунё уриши, мустақил нафас, кин- кўринишда бўлади. Ўпкалар
бўйича муддатидан эрта туғилади” дик пульсацияси ва оёқ-қўллар- етилмаган, организмни кисло-
шиори остида пост қолдиради. Унда нинг қимирлаши. Булар ичида род билан таъминлай олмайди.
10 жуфт кичик ўлчамдаги пайпоқча энг асосий белги – чақалоқнинг Юрак-қон томир системаси ўта
расми акс эттирилган. Ушбу пай- юрак уриши. Агар тирик туғи- нозик, турли зўриқишларга чи-
поқчалар муддатидан эрта туғилган лиш қайд этилган бўлса, чақа- дамсиз бўлади.
бола символи ҳисобланади. Ушбу лоқ реанимацияга тўлиқ ҳажмда Шу билан бирга овқат ҳазм
акция кўп мамлакатларда ҳар йили ўтказилади. қилиш тизими ҳам ўта мўрт
17 ноябрда ўтказилади. - Муддатидан олдин туғил- бўлгани учун энтерал озиқлан-
Биз вилоят перинатал маркази ган чақалоқлар ҳаёти катта тиришда қийинчиликлар туғи-
акушер-гинекологи, тиббиёт фан-
лари номзоди Лола АБДУЛЛАЕВА хавф остида бўлиши барчага лади. Марказий нерв тизими
билан суҳбат жараёнида муддати- яхши маълум. Бунда энг оғи- травмага ва гипоксияга ўта
дан эрта туғруқ ҳолатларининг са- ри қандай давр бўлади? сезувчан бўлиб, қон ивиш ху-
баби, бундай ҳолатда дунёга келган - Туғруқдан кейин мослашув сусияти етилмаганлиги учун
чақалоқларнинг яшаш имконияти даври - энг оғир давр. Муддат- мияга қон қуюлиши кўп куза-
даражаси ва ушбу мавзу билан боғ- дан эрта туғилган чақалоқлар тилади ва бу оғир асоратларга
лиқ бошқа саволларга жавоб олиш- ота-оналари учун туғруқдан олиб келади.
га ҳаракат қилдик. кейин узоқ муддат чақалоқ
18
лиши билан врачлар ҳомиладорлик рентерал озиқлантириш (озиқлан-
35 ҳафтагача туғилган болаларда муддатидан қатъий назар, кесар ке- тирувчи суюқликлар томир орқали
кўп рефлекслар бўлмайди, ҳаттоки сиш йўли билан ҳомиладорликни юборилади), мослаштирилган сут
сўриш ва ютиш рефлекслари. Муд- тўхтатади. Шуни ҳам унутмаслик аралашмаларни қўллаш, эрта кўкрак
датидан эрта туғилган чақалоқлар- керакки, бўлажак онадаги стресс билан боқиш, она ва бола туғруқдан
да эрта мослашув даври қийин ўта- ҳам муддатидан эрта туғруқ хавфи- кейин эрта алоқаси, эрта бошланган
ди. Ушбу даврда бир зумда чақалоқ ни кучайтиради. реабилитацион чоралар - шу ва бош-
холати яхши ёки ёмон томонга ўз- - Муддатидан эрта туғилган қа муолажалар яхши натижаларга ва
гариши мумкин. Ушбу ўзгаришлар чақалоқларга қандай махсус ўлим кўрсаткичларининг кескин ка-
энг зўр парвариш ва даволаш шаро- тиббий ёрдам кўрсатилади? майишига хизмат қилади.
итида ҳам юзага келади. - Чақалоқ муддатидан эрта - Бу чақалоқларга уйга рухсат
- Бундай болалар тўла соғайиб туғилса, унга махсус ёрдамнинг берилганидан кейин оналар ни-
кетиши мумкинми, уларда қан- ҳар хил турлари кўрсатилиши мум- маларга кўпроқ эътибор бериш-
дай асоратлар сақланиб қолади? кин. Масалан, ўпка сунъий вен- лари керак?
- Кўп нарса ҳомиладорлик муд- тиляциясидан тортиб, то турли хил - Узоқ даволаш, парвариш ва ре-
дати, туғилгандаги вазни, ҳолати иситгичлардан фойдаланишгача ва абилитациядан сўнг чақалоқ мус-
ва касалликларга боғлиқ. Мудда- иссиқ шапкагача қўлланилади. тақил нафас олишни, эмишни,
тидан эрта туғилган чақалоқларда Мамлакатимизда ҳам кўп нормал ҳароратда бўлишни, тана
кўпинча церебрал паралич, когни- босқичлик чақалоқларга ёрдам вазни қўшилиши бошлангандаги-
тив бузилишлар, кўриш ва эшитиш кўрсатиш протоколи ва стандарт- на, унга уйга жавоб берилади.
билан боғлиқ бузилишлар каби лар ишлаб чиқилган, врач ва хам- Муддатидан эрта туғилган чақа-
асоратлар кузатилади. Чақалоқ ширалар замонавий аппаратура- лоқни врач қабулига кўпроқ олиб
вазни қанчалик кам бўлса, ҳомила- лар билан ишлашга ўргатилган, боришга тўғри келади, яъни даво-
дорлик муддати қанча эрта бўлса, босқичма-босқич муддатидан эрта ни коррекция қилиш учун ва уйқу
юқоридаги асоратлар шунчалик туғилган чақалоқлар реанимация- ҳамда озиқлантириш масаласида.
кўп учрайди. си, даволаш ва реабилитация қи- Муддатидан эрта туғилган бола-
Биз муддатидан эрта туғруқ хав- лиш технологияларга ўргатилди. ларга қўшимча текширувлар за-
фида ҳомиладорликни ҳеч бўлмаса, Бунда асосий масъулият неона- рур: кўриш ва эшитиш бузилиши-
бир неча кунга узайтиришга ҳаракат тал ҳамширалар зиммасига тушади. нинг коррекцияси, ретинопатия ва
қиламиз. Бунда дори воситаларини Уларнинг вазифаси - муддатидан бошқа кўз касалликлари, ҳаракат-
қўллаш чақалоқни ташқи муҳитга эрта туғилган чақалоқларга она қор- таянч, интеллектуал ва асаб-руҳий
тезроқ мослашишига ёрдам беради. нидаги каби шароитни яратиш. Ал- ривожланишининг мониторинги
- Муддатидан эрта туғруқлар батта, ушбу вазифани замонавий тех- юритилиши керак. Умумий жад-
сабаби нима, бу ҳолатнинг олди- нологиялар ёрдамида бажаришади. валга асосан вакцинация қилиш
ни олиш мумкинми? Неонатал реанимация ҳам муд- зарур. Чунки бу болалар юқумли
- Бунга сабаблар кўп, шу жумла- датидан эрта туғилган чақалоқлар- касалликларни оғирроқ ўтказади.
дан, аниқ бўлмаган назорат ва ба- га мўлжалланган. Бироқ бундай Табиийки, муддатидан эрта
шорат қилиб бўлмайдиган сабаблар реанимация жуда қиммат туради. туғилган болаларда кўп касаллик-
ҳам бўлиши мумкин. Аксар ҳоллар- Шундай бўлса-да, махсус тиббий ларга иммунитет паст бўлади, са-
да чекиш, экстракорпорал уруғлан- марказларда, бўлимларда муд- баби онадан болага антителолар
тириш натижасидаги ҳомиладор- датидан эрта туғилган чақалоқ- ўтишга улгурмаган.
лик, айниқса, кўп ҳомиладорлик га барча зарур ёрдамни кўрсатиш “Муддатдан эрта туғилган бо-
- эгиз, уч эгиз ҳомиладорликда эрта учун шароитлар яратилган. У ерда лаларни бир-бирига солиштириш
туғилишга мойиллик бўлади. Шу- тажрибали мутахассислар: анес- керак эмас, сабаби иккита бир хил
нингдек, туғруқдан кейин тезда яна тезиолог-реаниматологлар, нео- бола бўлмайди”, дейди профессор
ҳомиладор бўлган аёлда, онанинг натологлар, замонавий жиҳоз ва С. Филатов. Шу маънода ҳаёти-
ёши 17 ёшдан кичик ёки 35 ёшдан аппаратуралар, керакли дори-дар- нинг биринчи кунлари ва ойларида
катта бўлса, аёл қандли диабет ва монлар захираси яратилган. ота-оналарга асосий маслаҳатчи-
бошқа сурункали касалликлар би- Муддатидан эрта туғилган чақа- лар неонатолог ва педиатр бўлиши
лан оғриган бўлса ҳам муддатидан лоқлар учун инкубаторлар (ҳарорат керак. Кейинчалик ва узоқ вақтга
эрта туғруқ содир бўлиши эҳтимоли қулайлигини ва намликни таъмин- боланинг асосий бош врачи - она-
юқори. Преэклампсия - ҳомидадор- лаб, ташқи қўзғатувчилардан ҳимоя си бўлади. Унинг сабри ва муҳаб-
лик асорати бўлиб, ҳомиладорликни қилади), ўпкалар сунъий вентиля- батига қараб, бола соғлом ўсиши
20-ҳафтасидан кейин ривожланиб, цияси ўпкага сурфактант пуркаш мумкин.
артериал қон босим 140/90 мм. су. билан (ўпкалар функционал имко- - Мазмунли суҳбатингиз учун
дан юқори бўлиб, сийдикда оқсил ниятини яхшилайди ва организмни ташаккур. Касб байрами мубо-
пайдо бўлади. Ушбу ташхис қўйи- кислород билан таъминлайди), па- рак бўлсин!
19
НАНАЙНИНГ
ЗАҲРОХОН ДОКТОРИ
Инсон қай бир заминда кўз очса, ўша жой -
Эътироф унинг Ватани. Киндик қони бирла шу жойга
унинг меҳри ҳам тушади. Агар шундай бўл-
маганида, тоғу тош, саҳрою чўлларда яшов-
чи инсонларнинг барчаси шаҳарлардан қўним
топган бўлармиди?!
Қаҳрамонимиз ҳам Ян-
гиқўрғоннинг олис Нанай қиш-
лоғида туғилиб ўсди. Отаси
Неъматжон ака, онаси Мели-
хон аялар фарзандларнинг тар-
биясига, билим олишига катта
эътибор берарди. Бу меҳнатсе-
вар ва меҳрибон инсонларнинг
қишлоқда ҳурмати баланд эди.
Фарзандлар ҳам шунга муно-
сиб бўлишга ҳаракат қилди.
Болаликданоқ Заҳрохоннинг қада- амалий жиҳатдан сир-асрор- ли Анора, зукко Сорахон ва
мидан ўт чақнарди. Аслида тоғ қиз- ларини қунт билан ўрганди. беғубор қалбли Тожихондек
ларининг табиати шундай. Бироқ Мутахассислик дипломини жигарларининг инсоний фа-
Заҳрохон улардан ҳам ўтиб тушадиган қўлга олганида, унинг олдида зилатларидан кўксида фахр
даражада шўх ва зийрак эди. истаса, институтда ўқитувчи туяди. Бир-бирларига ҳавас
- Болалик йилларим ичидаги хотира- бўлиб қолиш, истаса шаҳар- қилса арзигулик опа-син-
лар ичида бир манзара ёдимга муҳрла- даги марказий шифохоналар- гиллар меҳнатда ҳам, оилада
ниб қолган, - дейди Заҳрохон опа Ҳаби- да шифокорлик қилиш им- ҳам бахт топганлар.
буллаева биз билан суҳбатда. – Онамлар кониятлари бор эди. Аммо у Заҳрохон опанинг турмуш
жуда кўп бетоб бўлардилар. Уйимизга қишлоғига қайтишни, тоғлар ўртоғи Зоҳиджон ака билан
тез-тез “Тез ёрдам” машинаси келарди. орасидаги ҳамқишлоқлари уч фарзандни камолга етка-
Мен онамнинг атрофида парвона бўлар, дардига малҳам бўлишни, зишди. Бугунга келиб Хур-
шифокорларнинг ҳар бир хатти-ҳара- фарзандлик бурчини бажа- шида - ўқитувчи, Яшнарбек
катини, онамга қилган муолажасию ришни афзал билди. Шу йўл- - банк ходими, Мухлиса ҳам
меҳрибонликларини диққат билан куза- ни танлаб хато қилмаган экан, олий маълумот олган, мак-
тардим. Шу воқеалар сабаб шифокорлик бугун қишлоқда унинг ҳурма- табгача таълим тизимида фа-
касбига меҳрим уйғонди. Улғайиб, док- ти баланд. Нанай ОШПдаги олият юритиб келяпти. Беш
тор бўлиш, беморларга шифо улашиш- 45 йиллик фаолияти давоми- нафар шириндан-шакар наби-
ни ўз олдимга мақсад қилиб қўйдим. да минг-минглаб шифо топ- раларнинг бувижониси бўл-
Мактабни аъло баҳоларга тугатган ган беморлар дуосини олди. ган Заҳрохон Ҳабибуллаева-
қаҳрамонимиз ҳеч бир қийинчиликсиз Заҳрохон опа-сингиллари ни тиббиёт ходимлари куни
Андижон давлат тиббиёт институти та- билан тез-тез дийдорлашиб билан қутлар эканмиз, элнинг
лабаси бўлди, бошқаларга нисбатан анча туради. Камтар ва самимий, дуосини олиб узоқ йиллар
юқори балл билан даволаш факульте- касби шифокор бўлган опа- яшанг, меҳнатларингиз роҳа-
тига ўқишга қабул қилинди. Талабалик си Гулнорахондан, меҳнат- тини кўраверинг, дедик.
йилларида касбининг ҳам назарий, ҳам севар Ҳадичахондан, билим- (Ўз мухбиримиз).
20
ШИРИНСЎЗ ҲАМШИРА
укаррамхон Абдуллаева –
МУчқўрғон тумани тиббиёт
бирлашмаси шошилинч тез тиб-
Фидоийлардан бири та ҳамшира бўлиб ишлайди. У ўз
бий ёрдам маркази жарроҳлик ва
ички касалликлар бўлимида кат-
ҳаётини севимли касбига бахши-
да этган. Ватанимиз мустақилли-
ги байрами арафасида унинг кўп
йиллик меҳнатлари муносиб баҳо-
ланиб, “Ўзбекистон мустақилли-
гининг 30 йиллиги” эсдалик ни-
шони билан тақдирланди. Бундай
эҳтиром опани янада фидоийлик-
ка чорлади.
АДАШАЛИ БЕКМИРЗАЕВ,
маънавият тарғиботчиси. Мукаррамхон тез орада ўзи- дан бир умр миннатдорлар.
Қаҳрамонимиз 1957 нинг аҳлоқ-одоби, камтарлиги, - Бемор тез соғайиши учун
йили Учқўрғон шаҳрида меҳнатсевар ва интизомлили- биз ҳамширалар унинг дар-
Абдусаттор ота, Онахон ги, ўз устида тинимсиз изла- дини дилдан ҳис қилишимиз
ая хонадонида таваллуд ниши билан жамоада ҳурмат керак. Энг муҳими, уларга
топган. Улар қизлари- қозонди. Бир неча йилдирки, меҳр бериш лозим. Ҳамиша
ни шифокор бўлиши- шошилинч тез тиббий ёрдам шундай қилишга интиламан,
ни орзу қилишган. Му- маркази жарроҳлик ва ички ка- - дейди М.Абдуллаева.
каррамхон 1974 йилда салликлар бўлимида катта ҳам- Қаҳрамонимиз нафақат
1-умумий ўрта таълим шира бўлиб ишлаб келмоқда. ишда, оилада ҳам меҳрибон
мактабини тамомлаб, Ўтган йиллар мобайнида Сай- она. Унинг икки қиз, бир
ота-онасининг дуолари, дулло Робиддинов, Шавкатжон ўғли бўлиб, олий маълумот-
розилиги билан Наман- Усмонов, Абдурашид Охунов, ли мутахассислардир. Кат-
ган тиббиёт билим юр- Маҳсудахон Сайдуллаева син- та қизи Шаҳноза шифокор,
тига ўқишга кирди. Та- гари шифокорлар, Дилрабо Шуҳратжон солиқ ходими,
лабалик даврида қунт ва Болтабоева, Нигора Ҳакимова, Нилуфар педагог. Келини
сабот билан таҳсил олди. Ҳабиба Азизова, Муборак Аб- Матлубахон Мамажонова
1976 йили билим дар- дувалиева, Феруза Деҳқонова туман халқ таълими бўли-
гоҳини муваффақият- каби ҳамширалар билан бир мида ҳисобчи бўлиб ишлай-
ли тамомлаб, қўшни сафда меҳнат қилди. Билмаган- ди. 10 нафар набира, 2 нафар
Андижон вилоятининг ларини улардан ўрганди, бил- эвара бувижонларининг су-
Бўз тумани тиббиёт ганларини эса ўргатди. юкли дилбанди.
бирлашмасининг жар- Бутун фикри-зикрини, ўй- Ким билан суҳбатлашманг,
роҳлик бўлимида катта ҳаёлини беморга малакали Мукаррамхон ҳақида, унинг
ҳамшира бўлиб иш фао- хизмат кўрсатишга банд этган инсоний фазилатлари тўғриси-
лиятини бошлади. 1986 Мукаррамхон ширин каломи да илиқ гап- ларни эшитасиз.
йили Учқўрғонга кел- билан кўплаб инсонлар дар- Бу гапларни яна узоқ давом
ди. Ўша пайтдаги тиб- дига малҳам бўлмоқда. Раҳи- эттириш мумкин. Биз эса сў-
биёт бирлашмаси бош махон Омонова, Мирзааҳмад зимизни шу ерда мухтасар ай-
врачи Тўлқинбой Ҳаки- Отавалиев, Муқаддас Абду- лаб, бу катта ҳамширага эл са-
мов бош ҳамшираликни набиева, Беҳруз Қодиралиев, ломатлиги йўлидаги ишларида
унга ишониб топширди. Дилбархон Зокировалар ун- куч-қувват тилаймиз.
21
БОЛАЛАРДА
ГЛОМЕРУЛЯР
КАСАЛЛИКЛАР
Услубий қўлланма рит) – инфекцион-аллергик касаллик бў-
Гломеруляр касаллик (гломерулонеф-
либ, асосан буйракнинг коптокчаларини
диффуз яллиғланиши билан кечади ва буй-
ракнинг барча қатламларини зарарлайди.
Клиник кечишида буйракдаги ва буйрак-
дан ташқари кечадиган белгилар бўлади.
Бирламчи гломеруляр - гематурия болаларга оид беза- - протеинурия (ортостатик ёки
касаллик инфекцион ва но- рар; турғун ) 0-8 рукнларда аниқланган
инфекцион таъсирдан сўнг - гематурия 0-8 рукнларда морфологик шикастланишли;
маълум вақтдан кейин аниқланган морфологик шикастла- N 07 – бошқа рукнларда тас-
бошланса, иккиламчи гло- нишли. нифланмаган ирсий нефропатия;
меруляр касаллик бошқа N 03 – Сурункали нефритик син- N 08 – бошқа рукнларда тас-
касалликлар асорати сифа- дром: нифланган касалликларда гломеру-
тида кечади (тизимли қизил - сурункали гломерулонефрит; ляр шикастланишлар:
югурук, тугунчали периар- - сурункали гломеруляр касаллик; N 08.1. Ўсмалардаги гломеруляр
териит, “Шёнлейн-Генох” - сурункали нефрит; шикастланишлар.
касаллиги ва бошқалар). - сурункали буйрак касаллиги N 08.2. Иммун бузилишлар ва қон
Гломеруляр касал- (ҚРА). касалликларидаги гломеруляр ши-
ликлар таснифи N 04 – Нефротик синдром: кастланишлар.
Янги йигирма биринчи - туғма нефротик синдром; N 08.3. Қандли диабетдаги гломе-
аср бошларида касалликлар - липоид нефроз. руляр шикастланишлар.
таснифини қайта тузиш за- N 05 – Нефритик синдром N 08.4. Модда алмашинуви бузи-
рурати туғилди. 2003 йил- аниқланмаган: лишлари, овкатланишнинг издан чиқи-
да қабул қилинган Халқа- - гломерулонефрит (ҚРА); ши ва бошқа эндокрин касалликларда-
ро Касалликлар Таснифи - гломеруляр касаллик (ҚРА); ги гломеруляр шикастланишлар.
(ХКТ-10) бўйича гломеру- - нефрит (ҚРА). N 08.5. Бириктирувчи (қўшувчи)
ляр касалликлар алоҳида N 06 - ёлғиз протеинурия аниқлан- тўқима тизими касаллигидаги гло-
назологик турларга кири- ган морфологик шикастланиш: меруляр шикастланишлар.
тилди. Болаларда бирламчи гломерулонефритлар таснифи
N 00 – Ўткир нефритик
Буйрак
синдром: Гломерулонефритлар Буйракдаги фаолияти
- ўткир гломерулонефрит; тури фаоллик кечиши ҳолати
- ўткир гломеруляр ка- Ўткир гломерулонефрит: Касалликни бошланғич Буйрк фаолияти
саллик; - ўткир нефритик синдром даври сақланган
- ўткир нефрит; - ўткир нефротик синдром Касалликни орқага қай- Буйрак фаолияти
- ўткир буйрак касал- - нефротик синдром ва тиш даври бузилган
лик (қўшимча равишда гематурия Сурункали гломерулонеф- Ўткир буйрак етиш-
аниқланмаган). - алохида буйрак синдроми ритга ўтиш даври мовчилиги
N 01 – Тез ривожланувчи Сурункали Қайталанган даври Буйрак фаолияти
нефритик синдром: гломерулонефрит: Тўлиқсиз ремиссия даври сақланган
- тез ривожланувчи гло- - нефротик тури Тўлиқ клиник лаборатор Буйрак фаолияти
мерулонефрит; - аралаш тури ремиссия даври бузилган
- гематурия тури
Сурункали буйрак
- тез ривожланувчи гло- етишмовчилиги
меруляр касаллик;
- тез ривожланувчи нефрит. Тез ривожланувчи гломеру- Буйрак фаолияти бу-
лонефрит
зилган
N 02 – Рецидивланувчи Сурунали буйрак
ва турғун гематурия: етишмовчилиги
22
N 08.6. Бошқа рукнларда бўлиб, коптокчадаги фильтрни ўт-
таснифланган бошқа касалликлар- казувчанлигининг ошиши, копток-
даги гломеруляр шикастланишлар. чада қон айланишининг бузи-
Гломеруляр (гломерулонефрит) лиши, оқсилни реабсорбция
касалликлар ишчи таснифи бўлишининг пасайиши ҳи-
Олимлар томонидан кўплаб ишчи собига келиб чиқади. Сий-
таснифлар таклиф этилган. Кўпроқ дик билан ажралаётган
М.Я.Студеникин ва В.И.Наумовалар оқсил миқдори бир кун-
томонидан нефрологларнинг Винни- да 1 граммгача бўлади,
ца шахрида бўлиб ўтган симпозиуми- нефротик синдромда
даги тасниф қабул қилиниши мумкин. эса 3 грамм ва ундан
Халқаро Касалликлар Таснифи юқори бўлади. Альбуми-
(ХКТ-10) ва ишчи таснифга асосла- нурия енгил кузатилади,
ниб, клиник ташхис қўйиш бўйича унда 1-2 промилли бўлиши
мисоллар: мумкин.
1. Ўткир нефритик синдром - ўткир Гематурия – гломерулонефрит
гломерулонефрит, нефротик тури, ги- касалликларида 100 фоиз учрайди.
пертония, буйрак фаолияти сақланган. Буйракларни яллиғланиш жараёни-
2. Тез ривожланувчи нефритик да коптокчалар капилляр деворлари
синдром - тез ривожланувчи гломе- ўтказувчанлиги кучаяди, уларни бу- - диспротеинурия ( қондаги аль-
рулонефрит, нефротик тури, анасар- тунлиги бузилади. Бунда эритроцит- бумин глобулин нисбатини глобу-
ка, асцит, гидроторакс, гипертония, лар коптокчалар қовуғига киради, ке- лин томонга кўпайиши).
буйрак фаолияти бузилган. йин каналчалар орқали охирги ишлаб 3. Капиллярлар ўтказувчанлигини
3. Сурункали нефритик синдром чиқилган сийдикда пайдо бўлади. 70- кучайиши.
- сурункали гломерулонефрит, қай- 80 % ҳолларда макрогематурия (сий- 4. Суюқлик реабсорбциясини
таланган даври, анасарка, асцит, дик тўқ чой, гўшт селисимон), қолган кўпайиши ва сийдикда натрий экс-
гидроторакс, гипертония, буйрак ҳолларда микрогематурия (эритроцит- крециясини камайиши.
фаолияти бузилган. лар фақат микрос- копда кўринади) III. Юрак-қон томир тизими син-
4. Ўткир нефритик синдром - ўт- сийдик қолдиғида аниқланади. дроми. Гломерулонефрит касал-
кир гломерулонефрит, гематурия, ги- Цилиндрурия – буйраклар ял- ликларида бу ўзгаришлар 20-40
пертония, буйрак фаолияти бузилган. лиғланиши экссудатидаги оқсилни фоизгача аниқланади. Юрак чега-
Гломерулонефрит сийдик нордон мухитида буйрак ка- раларининг кенгайиши, систолик
касалликлари синдромлари налларида турланиши келиб чиқа- шовқин пайло бўлиши, юрак товуш-
Бу касалликларда қуйидаги син- ди, уларнинг кўринишини олиб, ларининг бўғиқлиги, брадикардия
дромлар кўп учрайди: буйрак, шишли, гиалин цилиндрлар пайдо бўла- каби ўзгаришлар кузатилиши мум-
юрак-қон томир тизими, марказий ди. Гиа- лин цилиндрлар устига кин. Юрак-қон томир тизимидаги бу
нерв тизими, гипертония, азотемия. эритроцитлар қолдиғи, лейкоцит- ўзгаришлар қонда суюқлик ҳажми-
Бу синдромлар алоҳида ёки бир неч- лар ядроси, ёпишқоқ эпителийлар ни, натрийнинг кўпайиши, ацидоз,
таси бирга кузатилиши мумкин. ўрнашиб, гиалин цилиндрлардан гипертония, баъзи ҳолларда гипер-
I. Буйрак синдроми - олигурия, ташқари донадор цилиндрлар пай- капния ҳисобига юрак мушаклари-
протеинурия, цилиндрурия, гемату- до бўлади (эритроцитар, лейко- нинг зарарланишига боғлиқ бўлади.
рия ҳолида ёки аралаш учрайди. цитар, эпителиал). Гиалин цилин- IV. Марказий нерв тизими синдро-
Олигурия - диурез меъёрига нисба- дрлар соғлом бола сийдигида хам ми. Бўшашиш, бош оғриши, кўнгил
тан 10-50 фоизгача камаяди. Бунда аниқланади, эритроцитар цилин- айниши, пай рефлексларининг кучайи-
буйракдаги ишлаётган нефронларни дрлар эса нефрит белгисини бил- ши, уйқусизлик белгилари бош мияни
фаолиятини пасайиши, ундан ташқа- диради, агар донадор цилиндрлар захарланиши, шишга ва ундаги қон то-
ри томир ичи тромблари, томирлар аниқланса, буйрак яллиғланиши- мирларни қисқаришига боғлиқ бўлади.
эндотелиясини шишганлиги, буйрак нинг оғирлигини кўрсатади. Захарланиш ацидоз ва қондаги захарли
коптокчаларидаги фильтрация кама- II. Шишли синдром – беморларда моддалардан индол, скатол ва бошқа
йишига сабаб бўлади. Шунинг учун шиш пайдо бўлиши патогенезида 4 захарли моддаларни пайдо бўлиши
қон томирларда суюқлиқ, сийдик- та сабаб бор: хисобига кузатилади. Бош мия ҳужай-
чил, натрий, хлоридлар ва бошқалар- 1. Гидродинамик босимни кўта- раларини гипергидратация бўлиши са-
ни кўпайиб кетиши кузатилади. Бу рилиши: бабли безовталик ва талваса бўлади.
ҳолатда суюқликни қайта реабсорб- - қон томирларда айланаётган қон (Давоми келгуси сонда)
цияси кучайиши, яъни “антидиурез” хажмини кўпайиши; Иброҳим АБДУЛЛАЕВ,
ривожланади. Сийдикнинг нисбий - гипертония. ВБКТТМ кардиоревматология
зичлиги 1030 ва ундан юқори бўлади. 2. Қоннинг каллоид-осмотик бо- бўлими мудири.
Протеинурия - гломерулонеф- симини пасайиши: Нилуфар ШАМСУТДИНОВА,
ритларда доимий бўладиган белги - гиперволемия; бўлим врачи.
23
ДОИМ ОМОН БЎЛИНГ,
БЕМОР БОЛАЛАРНИНГ
НАЖОТКОРЛАРИ!
Вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази бугун республика
миқёсида энг намунали, замонавий тиббий шароит ва имкониятлар
мавжуд бўлган марказ ҳисобланади. Сўнгги йилларда марказда амал-
га оширилган қурилиш-таъмирлаш ишлари ҳамда бўлимларга зарур
тиббий жиҳозларнинг келтирилиши, ўз навбатида, шифокорлар би-
лим, тажриба ва малакасининг ошиб бораётгани боис муваффақият-
ларга эришиляпти.
Марказ бош врачи Абдумалик Раҳ- Биргина реанимация бўлими фаолия- Қаҳрамон Азизов, Муҳаррам Қодиро-
монов бошчилигида пойтахтдаги каби ти ҳақида батафсил сўз юритадиган бўл- валар бемор болаларнинг соғайиб, ои-
кардиохирургик, нейрохирургик, уро- сак, бу ерда йилнинг ўтган тўққиз ойи ласи бағрига яна бахт ва қувонч билан
логик, хирургик, юз-жағ жарроҳлиги, давомида 18 ёшгача бўлган болалар ўр- қайтиши учун қайғуриб келмоқдалар.
ЛОР органлари касалликлари ва трав- тасида 25 та мураккаб жарроҳлик амали- Уларга катта ҳамшира Муқаддас
матологик мураккаб амалиётлар мар- ётлари ўтказилди. Реанимация бўлими Ғаниева, ҳамширалар Муқаддасхон
казнинг ўзида ўтказиляпти. мудири, вилоят соғлиқни сақлаш бош- Абдуллаева, Манзурахон Мамаджо-
Эътироф этиш жоизки, марказда қармаси бош болалар анестизиолог-реа- нова, Замирахон Дарвишева, Нозима-
тиббиёт фанлари доктори Ёдгормирза ниматологи Алишер Ариповнинг айти- хон Юсупова, Зулхумор Салоҳидди-
Нурматов томонидан буйрак-сийдик шича, очиқ артериал томирни боғлаш нова, фельдшерлар Баҳодир Ҳакимов,
йўллари туғма нуқсонларини пластик амалиёти, ўпканинг юқори гипотензияси Абдуносир Абдувалиевлар энг яқин
йўл билан бартараф этиш амалиётлари билан бўлган нуқсонли болаларда ўпка кўмакчи. Бу фидойи тиббиёт ходим-
йўлга қўйилган. Кардиохирург Фарруҳ артериясини торайтириш, тетрадофало ларининг малакали муолажаси, маҳо-
Муқимов юрак туғма нуқсони билан юрак туғма нуқсонларида кўкариш ҳу- рати ва касбига бўлган меҳри туфайли
боғлиқ хасталикларни операция йўли ружлари бўлганда, ўпка артерияси билан бемор болажонларнинг ота-оналари,
билан даволашда салмоқли ютуқларга ўмров ости венаси ўртасида анастамоз яқинлари доим миннатдор.
эришмоқда. Бу йўналишда Қозоғистон амалиёти ўтказилиб, ижобий натижалар- Бўлимнинг кичик тиббиёт ходим-
Республикаси кардиохирурглари билан га эришилди. лари ҳам ўз касбига сидқидил ёндаша-
мунтазам алоқани ўрнатган, шифокор- Яқинда марказга сунъий қон ай- диган инсонлар. Гулчеҳра Холматова,
лар у ерда малака ошириб қайтдилар. лантириш аппарати олиб келиниши Соҳиба Акбарова, Зоҳида Муродова,
Қолаверса, марказ нейрохирурги кутилмоқда. Бу эса юракнинг оғир Нигора Тошбоева, Ойша Умаралиева,
Асрор Асқаров марказий нерв систе- турдаги операцияларини ўтказиш Муқаддам Умаровалар ўз вазифала-
маси туғма нуқсонларидан орқа мия имкониятларини беради. рини аъло даражада уддалашга одат-
чуррасини бартараф этиш, туғма Айни пайтда 12 ўринга мўлжаллан- ланишган. Улар ҳам даволанувчилар-
гидроцефалияларни хирургик йўл ган бўлимда 12 нафар врач, 36 нафар нинг дуоларига сазовор бўлишяпти.
билан даволашни йўлга қўйган бўл- ўрта тиббиёт ходими, 14 нафар кичик Хулоса сифатида айтиш мумкин-
са, хирурглар Мусохон Обидов ва тиббиёт ходимлари фаолият кўрса- ки, шифокорлик ўзи машаққатли
Баҳромжон Исматуллаевлар томо- тиб келмоқда. Олий тоифали шифо- касб. Бироқ болалар шифокори бў-
нидан чақалоқларда кўп учрайдиган корлар, болалар реаниматологлари лиш ундан-да мураккаб ва заҳмат-
қорин бўшлиғи туғма нуқсонларини – анестезиолог Аҳмаджон Ҳожимир- лидир. Катталар-ку, дардини тили
оператив йўл билан бартараф этиш заев, Малоҳат Жабборова, Олимжон билан баён эта олади. Лекин ҳали
амалиёти ўтказиб келиняпти. Содиқов, биринчи тоифали врачлар - тили чиқмаган болалар бетоб бўлса,
уларга тўғри ташхис қўйиш ва даво-
лаш доктордан кучли билим, катта
тажриба талаб қилади. Шукрки, ора-
мизда ана шундай моҳир касб эгала-
ри жуда кўп. Уларни Тиббиёт ходим-
лари куни билан табриклар эканмиз,
шоирнинг ушбу сатрларини самимий
тилакларимизга ҳамоҳанг тарзда тақ-
дим этгимиз келди:
Ширин каломингиз, юксак илмингиз,
Эртамиз эгаларин жонига пайваст.
Оила бахтидир даво тилсимингиз,
Шунинг учун номингиз улуғлиги рост!
24 (Ўз мухбиримиз).
Хасталик ҳақида батафсил
Шиш – организм тўқимаси ва се-
роз бўшлиқларида меъёридан ортиқ
суюқлик йиғилишидир. Бу синдром
тўқима ҳажми ва вазнининг ортиши,
сероз бўшлиқлар вазнининг камайи-
ши, шишган тўқима ва аъзолар фао-
лиятининг бузилиши билан кечади.
Организмдаги сув ва туз алмаши-
нуви бузилиши натижасида юзага
келадиган, умумий тарқалган ва
тананинг маълум бир чегаралан-
ган қисмида суюқлик ушланиб
қолиши оқибатида ривож-
ланадиган маҳаллий чега-
раланган шишлар сифа-
тида фарқланади.
ШИШ СИНДРОМИ:
ТАШХИСЛАШ ВА ДАВОЛАШ
Маҳаллий сув мувозанатининг зилиши) ва систола диастолик дис- сиқ нуқсони, очиқ артериал йўлак;
бузилишига олиб келадиган асо- функциясидан кейин пайдо бўлади. - юрак мушакларининг комби-
сий омиллар қуйидагилар: Қон айланиш етишмовчилиги пато- нацияланган (аралаш) зўриқиши,
- капиллярларда гидростатик логик ҳолат бўлиб, юрак қон томир юқоридаги иккинчи ва учинчи гу-
босимнинг ошиши; тизими организм ва тўқималарни руҳ сабабларини биргаликда кели-
- қон зардобида онкотик босим- аввал талаби ошган вақтда (жисмо- ши, мураккаб туғма ва орттирил-
нинг камайиши; ний ва эмоционал зўриқишда) кей- ган юрак нуқсонлари;
- интерстициал суюқликнинг инчалик тинч ҳолатда ҳам етарли - қоринчалар диастолик тўли-
ошиши; даражада қон ва кислород билан шининг бузилиши, гипертрофик
- тўқима механик босимининг таъминлай олмаслигидир. кардиомиопатия, гипертоник юрак
пасайиши; Юрак касаллигидаги маҳаллий (чап қоринча дилятатцияси бўл-
- капиллярлар ўтказувчанлиги- шишлар юрак астмаси ва ўпка маганда), рестриктив кардиоми-
нинг ошиши; шиши бўлиб, тарқалган сурунка- опатия, митрал стеноз, перикард
- лимфа оқимининг бузилиши. ли қон айланиши етишмовчилиги бўшлиғида кўп миқдорда суюқлик
Юрак касалликларидаги шишлар кўринишида бўлади. мавжудлиги, экссудат ёки транс-
юракнинг мушаклари ҳолсизлиги Юрак касаллиги сабабли пайдо судат, констриктив перикардит;
етишмовчилиги, уларнинг ўз ишини бўлган шишларнинг ривожланиш - юракнинг қон отиш ҳажмининг
бажара олмаслиги натижасида юза- сабаблари: ортиши билан кечадиган ҳолатлар,
га келади. Шиш синдроми юрак қон - миокард шикастланиши, мио- тиреотоксикоз, юқори даражадаги
томир касалликларининг клиник кардитлар дилятатцион кардиоми- камқонлик, жигар циррози.
белгиларидан бири ёки уларнинг опатиялар, миокардиодистрофия, Ривожланиш тезлигига кўра ўт-
асорати кўринишида кечади. Ак- юрак ишемик касаллиги; кир (бир неча дақиқа ва соат) ва
сар ҳолларда шиш қон айланишида - юрак мушакларининг босим сурункали бир неча ой, йиллар да-
етишмовчилик ривожланганда ку- таъсирида зўриқиши, артериал ги- вомида юзага келадиган қон айла-
затилади. Унинг клиник белгилари пертензия тизимли ва ўпка гипер- ниш етишмовчилиги фарқланади.
узоқ вақт давом этган миокарднинг тензияси, аортал стеноз, митрал (Давоми келгуси сонда)
систолик (кардиомиоцитлар сони- стеноз, ўпка артерияси кириш қис- Барчиной
нинг камайиши оқибатида унинг мининг торайиши; ИСМАТУЛЛАЕВА,
қисқарувчанлигининг бузилиши) - юрак мушакларини ҳажм би- вилоят кўп тармоқли тиббиёт
ёки диастолик (унинг гипертрофи- лан зўриқиши, аортал ва митрал маркази гастероэнтрология
яси ва бўшашиш фаолиятининг бу- регургитатция, қоринчалараро тў- бўлими мудири.
25
ЮРАКНИ ЁНДИРГАН
ЯХШИЛИК
Уйчи тумани тиббиёт бирлашмаси ташкилий
услубий бўлим мудири ва жамоанинг хотин-қизла-
ри бошланғич ташкилоти раиси Раънохон Мирзаева
ҳақида сўз кетса, ҳамкасблари энг аввало, унинг ши-
ринсуханлиги, барчага бирдек самимий ва меҳрибон эка-
нини тилга олишади. Опа бу вазифада анча йиллардан буён
фаолият юритиб келади. Тажрибаси, билими ҳавас қилгулик.
Опанинг бугунгидек ҳурмат-эҳтиромга сазовор бўлишида у
камол топган оиланинг ўрни беқиёс. Чунки қалбига жамики эзгу
фазилатлар ота-она тарбияси орқали сингган. Оилада улғайган етти
фарзанднинг барчасини ўқиб, олий маълумотли бўлишларига раҳматли
Камолдин ота ва Онахон аялар имкон яратиб бердилар.
1979 йилда Андижон давлат тибби- жиддий синовдан ўтказди, си-
ёт институтини тугаллаган Раънохон фатли тиббий хизматга эҳтиёж
опа меҳнат фаолиятини Наманган ту- янада ортди. Шундан келиб чиқиб, Байрам
мани марказий поликлиникасида тера- Ўзбекистонда ҳам тиббиёт соҳасини йўқлови
певт врач сифатида бошлади. Кейинги тубдан такомиллаштириш вазифаси
йиллар давомида Наманган туман мар- кун тартибига чиқди, тизим фаолия-
казий туғруқхонаси врачи, туман ҳо- тига эътибор янада кучайди. Бу жа- Раънохон опа ўзини, ишидаги
кимлиги хотин-қизлар қўмитаси бош раёнда Уйчи туман тиббиёт бирлаш- ютуқларини гапиришни хуш кўрмай-
мутахассиси бўлиб ишлади. 1998 йил- маси жамоасининг ўз олдига қўйган ди. Бироқ устозлари Муҳаммадюсуф
да унинг ҳаёти Уйчи тумани марказий қатъий мақсади, улуғвор режалари Раҳмонов, Неъматжон Қирғизбоев,
туғруқхонаси жамоаси билан боғланди. бисёр. Муваффақиятларда жамоа хо- Манзурахон Азизова (Аллоҳ раҳмати-
Бу ердаги бир йиллик фаолиятдан сўнг тин-қизларининг муносиб ҳиссаси га олсин)лар ҳақида тўлқинланиб гапи-
Уйчи туман марказий касалхонаси бош бор. Туғруқ бўлими мудири Дилфуза ради. Устозларига муносиб шогирдни
врачи ўринбосари этиб тайинланди. Насриддинова, болалар бўлими муди- улардан нафақат касбий, балки инсо-
2004 йилдан буён ҳозирги вазифа- ри Ҳилола Солиевалар хотин-қизлар ний фазилатларни ҳам мерос қилиб ол-
сида сидқидил ишлаб келаётган Раъ- билан боғлиқ масалаларни ижобий ганига амин бўласиз. Юрагидан тошган
нохон Мирзаевадан касбий ютуқлари ҳал этишда Раънохон опага беминнат яхшиликни, юрагини ёндирган касбий
ҳақида сўраганимизда, шундай дейди: кўмакчи. Уларнинг тадбирлардаги иштиёқни ҳам ана шундай улуғлардан
- Фаолиятимиз Ўзбекистон Республи- фаоллиги эса алоҳида таҳсинга лойиқ. олганига ишонч ҳосил қиласиз.
каси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг - Оиласи тинч бўлган аёл иш жойида Қаҳрамонимиз бир ўғил, бир қиз-
2020 йил 31 декабрдаги “Ўзбекистон хаёлини йиғиб, чин юракдан ишлайди, нинг онаси. Барнохон ҳозирча уй бе-
Республикаси Соғлиқни сақлаш вазир- - дейди Дилфуза Насриддинова. - Буни каси, Мақсуджон - банк ходими.
лиги тизимидаги барча даволаш-профи- яхши билган Раънохон опа хотин-қиз- Инсон қалби ғунчаларга тўла гул
лактика муассасаларида юритиладиган лар бошланғич ташкилоти раиси сифа- новдасига ўхшайди. Раънохон опа-
тиббий ҳисоб ҳужжат шаклларини тако- тида шифохонанинг қайси бўлимига нинг деярли барча орзулари ушал-
миллаштириш тўғрисида”ги 363-сонли ташриф буюрмасин ёхуд ҳовли-йўлак- ган бўлса-да, эндиликда набиралар
буйруғига асосланади. Бунда аниқлик дами, учраган ҳамкасб аёлнинг кўзига билан боғлиқ янги орзулар юрагини
муҳим. Чунки биз тақдим этаётган кўр- қарайди ва бир қарашда оналик, опа- тўлдирган. Тўрт нафар набиранинг
саткичлар воситасида вилоят миқёсида- лик меҳри билан у аёлнинг кўнглидаги тўнғичи Гулрухсорбегим Жаҳон тил-
ги таҳлилий натижалар маълум бўлади. ташвишни, безвоталикни илғай олади. лари университетида таҳсил оляпти.
Соҳада юз бераётган ижобий ўзгариш- Хотин-қизларнинг оилавий масала- Муҳаммадмуса Вестминистр уни-
лар шу қадар кўпки, уларнинг ҳамма- ларда муаммоси борлигини билгани верситети қошидаги лицей талабаси.
сини баён қилиш мушкул. Сўнгги бир ҳамон ҳал этишга киришади. Ўтган Дилнурабегим ва Азизбеклар ҳали
йилда ҳукуматимиз томонидан тиббий йиллар давомида унинг ёрдами, саъй- мактаб ўқувчилари. Уларнинг ҳам
хизмат сифатини оширишга қаратилган ҳаракати билан қанчадан-қанча аёл- ота-оналари каби зиёли инсон бўлиш-
20 дан ортиқ фармон ва қарорлар қабул ларнинг турмуши изга тушмади дей- дек қутлуғ ниятлари бор.
қилинди. Давлат бюджетидан соғлиқ- сиз. Энг муҳими, Раънохон опамиз бу Одатда, бахтли инсонни кўр-
ни сақлаш тизимини молиялаштиришга вазифани ҳеч қандай манфаатсиз, хо- санг, дилинг яйрайди. Ҳаётга бўлган
ажратилаётган маблағлар йилдан-йилга лис ниятда бажаради. Ўзи ҳар томон- меҳринг ортади. Чин маънодаги бахт-
кўпаймоқда. Ислоҳотларнинг энг қуйига- лама барчага ўрнак, намуна бўлишга ли аёл Раънохон опанинг бахту сао-
ча етиб бораётгани аҳолини янада қувон- ҳаракат қилади. Беғубор қалби бор, датига кўз тегмасин дея ният қилар
тирмоқда. самимийлиги унча-мунча инсонда эканмиз, касб байрами муносабати
Дарҳақиқат, дунёда давом этаётган топилмаса керак. Яқиндан билганим билан ҳам энг лазиз тилакларимизни
коронавирус пандемияси давлатлар- учун опа ҳақида энг чиройли сўзларни изҳор этиб қоламиз!
нинг соғлиқни сақлаш тизимини ҳам дадил айтгим келади. М. ЭРГАШЕВА.
26
ССВ: АНТИБИОТИКЛАРНИ ШИФОКОР
РЕЦЕПТИСИЗ СОТИШ ҚОНУН БИЛАН ТАҚИҚЛАНАДИ
ейинги пайтларда кўпчилик одамлар
ўпка яллиғланиши жараёнларида, тана
Кҳарорати кўтарилганда ва бошқа ка-
салликларда билиб-билмай антибиотиклардан
фойдаланишни одатга айлантирди. Айниқса, бу-
гун коронавирусга чалинган юртдошларимиз
орасида ўзбошимчалик билан антибиотик ва гор-
мон олиш ҳолатлари жуда кўп кузатилмоқда.
Таъкидлаш лозимки, бунга нафақат уларнинг
етарли тиббий билимга эга эмаслиги, балки ай-
рим ҳолларда дорихона эгаларининг ушбу дори
воситалари билан савдо қилиш бўйича юртимиз-
да белгиланган тартиб-қоидаларни четлаб ўтаёт-
гани ҳам сабаб бўлмоқда.
ССВ Матбуот хизмати ушбу мавзу юзасидан
Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Фарма-
цевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги
бошқарма бошлиғи Муҳаббат ИБРАГИМОВАга
бир неча саволлар билан мурожаат қилди.
- Маълумки, антибиотиклар ган талабларга мувофиқ ҳолда - Мамлакатимизда дорихона
тиббиётда энг кўп тайинла- ташкил этиш қанчалик муҳим? ходими рецепт билан берилади-
нувчи ва унинг қарийб бар- - Шуни алоҳида таъкидлаш ган дори воситасини рецептсиз
ча соҳаларида қўлланилувчи лозимки, мамлакатимиз қонун- сотганлиги учун қонуний жавоб-
дори воситаси саналади, - дей- чилигига кўра, антибиотиклар- гарлик белгиланган.
ди М.ИБРАГИМОВА. - Бироқ ни шифокор рецептисиз бериш Жумладан, Ўзбекистон Рес-
улардан нотўғри фойдаланиш тақиқланади. Жумладан, “Дори публикаси Маъмурий жавоб-
жиддий оқибатларга олиб ке- воситалари ва фармацевтика фа- гарлик тўғрисидаги кодек-
лиши мумкин. олияти тўғрисида”ги Ўзбекистон сининг 1651-моддаси (дори
Жумладан, кейинги пайтлар- Республикаси қонунига мувофиқ, воситаларини рецепт бўйича
да антибиотикларни палапартиш дори воситаларини рецепт билан чакана реализация қилиш тар-
ишлатиш натижасида касалликка (антибиотиклар шулар жумласи- тибини бузиш) ва Ўзбекистон
сабаб бўлувчи бактерияларнинг дан) дорихоналардан чакана реа- Республикасининг Жиноят ко-
препаратларга чидамлилиги ор- лизация қилиш Вазирлар Маҳка- декси 1863-моддасига (тар-
тиб бормоқда. Биргина мисол, маси томонидан тасдиқланган кибида кучли таъсир қилувчи
бундан 15-20 йил илгари пени- қоидаларга асосан амалга ошири- моддалар мавжуд бўлган дори
циллин кўплаб бактериологик лиши белгиланган. воситаларини рецепт бўйича
касалликларга қарши самарали Шунингдек, бу каби дори пре- чакана реализация қилиш тар-
восита ҳисобланган бўлса, ҳозир- паратларини дорихоналарда со- тибини бузиш) кўра, бундай
га келиб, бу бактериялар мазкур тиш Соғлиқни сақлаш вазирлиги шахслар тегишли жавобгарлик-
антибиотикни “писанд” қилма- томонидан тасдиқланадиган ша- ка тортилади.
япти. клдаги рецептлар бўйича ёки тас- Шунингдек, Вазирлар Маҳка-
Қолаверса, бугун мамлака- диқланган Рецептсиз бериладиган масининг 2017 йил 12 майдаги
тимизда баъзи беморлар ушбу дори воситаларининг рўйхатига 284-сонли қарорига асосан ушбу
дори воситасидан вирусли ка- кўра рецептсиз амалга оширила- қонунбузарликни дорихона мун-
салликлар, хусусан, “COVID-19” ди. Қолаверса, Президентимиз- тазам равишда (бир йил давомида
инфекциясини даволашда ўзбо- нинг 2019 йил 6 сентябрдаги те- икки ва ундан ортиқ марта) амал-
шимчалик билан фойдаланаёт- гишли Қарорига кўра, тиббиёт га оширса, бу ҳолат лицензия та-
гани, уларнинг аҳволини янада ташкилотларида мулкчилик ва лаблари ва шартларини қўпол
оғирлаштириб, айрим ҳолларда идоравий мансублигидан қатъи равишда бузилиши ҳисобланиб,
ўлимга ҳам сабаб бўлмоқда. назар, беморга рецептсиз рецепт лицензиянинг амал қилиши бел-
- Антибиотиклардан ўзбо- бўйича бериладиган дори восита- гиланган тартибда тўхтатилиши-
шимчалик билан фойдаланиш- ларни буюриш тақиқланади. га олиб келади.
ни олдини олишда юртимиз до- - Бу тартибга амал қилмаган-
рихоналарида ушбу воситанинг ларга қандай қонуний чоралар Соғлиқни сақлаш вазирлиги
чакана савдосини белгилан- кўрилади? Матбуот хизмати.
27
Одатда, овсинлар деганда, кўз Мутолаа
олдимизда бир-бирига адоватли
назар ташлаб турган аёллар на-
моён бўлади. Лекин бу шафқат-
сиз ҳаётда бир-бирларига суянч
бўлиб, бир-бирларидан ширин
сўзу меҳрларини дариғ тутмай
яшаб келаётган овсинлар ҳам
кўп. Уларнинг тотувликлари,
ака-укаларнинг ўзаро аҳил бў-
лишларига қўшаётган ҳиссала-
ри кун келар эканки, бесамар
кетмас экан...
Бу оиланинг соҳиб ва соҳибаси лансин, менинг ҳаётим бир гап бўлар», Аянинг вафотига икки йил тўл-
Улфатой ая ва Зуҳриддин акалар уч - дея кўнгли бўлиниб юрганди. Аммо ганда, учинчи ўғил - Собиржоннинг
ўғил кўришди. Ҳаш-паш дегунча оила ўша воқеадан кейин бу оилага тамо- бошини иккита қилишга ҳаракат бо-
тўнғичи Зоҳиржон уйланадиган ёшга ман боғланиб қолганини ҳис қилди. шланди. Бироқ, икки овсин совчи бў-
етди. Уни куёв қилишга орзумандлар - Ҳай, тушинг, тушлик тайёр бўлди! либ қайси қиз эшигига боришмасин,
талайгина эди-ю, бироқ йигит қўшни - юқорига қараб овозини баландлатиб битта жавобни эшитишарди: «Қизи-
қишлоқлик Фотима исмли қизга кўн- эрини чақирди Фотима. Лекин томдан мизни берсак, у ҳам сизларга ўхшаб
гил берган экан, ўшанга уйлантириш- жавоб эшитилавермади. Ўзи аста нар- бефарзанд ўтадими?!»
ди. Ширин ҳислар оғушида келинчак- вондан юқорига кўтарилди. Охирги Бу гаплар улар юрагини тиғдай
нинг қорнини кузатган қайнонанинг поғонага оёқ қўйиши биланоқ, бир ман- тилса-да, қайинука ва эрларга ошкор
ўйлари вақт ўта бошлагани сари зарага дуч келди: Зоҳиржон... ўзи ётиб айтилмасди. “У қиз бизга ёқмади, сал
ташвиш билан алмашинди. Набирали катта бўлган эски бешикни қучиб ол- тантиқроқ экан”, дейишса бир гал,
бўлиш қувончи уни йиллар давомида ганча... ҳўнг-ҳўнг йиғларди. “Эй, Худо! кейинги сафар: “Эшик тагидан бо-
зориқтира борди. Бу синовли йиллар Шунча яратган жонзотларингга берган шлаб ҳамма жой супуриқсиз, бу қиз
эрни хотинга, келинни қайнонага то- тирноқни мендан ҳам дариғ тутма! Хо- сизга бўлмайди, укажон”, дейишарди.
бора яқинлаштирар, қўни-қўшнилар тинимга ҳам раҳминг келсин, етти йил- Ахийри, бир ҳамсоя аёл узоқ қа-
«Ҳойнаҳой, бугун келин кетиб қолса дан бери ичи зардобга тўлиб кетди-ку, риндошларининг бўй етган қизи
керак», деб кутганлари беҳуда эди. унинг ҳам. Ёлвораман, Худойим...” борлигини айтиб қолди. Икки овсин
- Бу Яратганнинг синови, - дерди Эрининг илтижоларини ортиқ тин- юракларини ҳовучлаб, ўша жойга
доим ая келини Фотимага. - Тўшакка глаб туришга хотиннинг қурби етма- совчиликка боришди.
михлаб қўйиб, бир қултум сувга, нон- ди. Оёқларидаги қалтироқни аранг - Биз ўйлаб кўрайлик, яна бир ке-
га зор қилиб синаганидан ўзи асра- босганича пастга тушиб олди... линглар, ўшанда аниқ жавобимизни
син. Тушкунликка тушманг, Худо Хаёлида бир иқрор айланарди: эри айтайлик, - деди қизнинг бувиси.
хоҳласа, албатта, бир куни юзингиз уни шунчалар севар эканми, демак, Овсинлар бу ердан ҳам умидларини
ёруғ бўлади, болам! уни ташлаб кетишга ҳаққи йўқ. Худо- узиб қўя қолишди. Аниқ билишади,
Фотиманинг кўнгли тобора чўкиб дан кечаю-кундуз сўрайди, ўзи раҳм- улар қўшнилардан обдон суришти-
борса ҳам, аллақачон маҳалла-кўйда дил, ўзи мурувватли - тилагини бир ришади, бир эмас, икки аканинг ҳам
«туғмас хотин» деган ном олган бўл- кун ижобат қилади! бефарзанд эканини билгач, қизларини
са ҳам, барига чидарди. Чунки эрини Фасллар йилларга туташаверди, йил- беришдан айнийди-қолади.
яхши кўради, қайнона-қайнотаси унга лар эса янги келин-куёв дилига ҳам ар- Йўқ, бир куни қўшни аёл яна бир
жудаям меҳрибон. мон улашаверди. Шоиржонлар оила- бор совчиликка боришлари лозим
Кун келиб ўртанча ўғил Шоиржон сида ҳам чақалоқ йиғиси янграшидан эканини, қиз томон рози бўлганли-
уйланадиган бўлди. Фотима ўзига бир дарак йўқ эди ҳамон. Энди хотин-ха- кларини айтди. Боришди, яна бир бор
сирдош сингил келаётганидан беҳад се- лажлар ғийбатида икки овсин асосий қизни кўришди. Хушрўйгина, одобли,
винди. Ҳабиба ҳам бу оиладагиларнинг мавзу эди. Эмишки, улар қарғиш тек- хаёли қиз экани юз-кўзидан кўриниб
меҳрини тез қозонди. Эпчил, чаққон, кан хонадонга келин бўлган эмишлар! турибди. Қизнинг бувиси тўйга рози
пазанда келинлардан иш қочиб қутула Бу гап-сўзлар чол-кампирнинг ҳам эканини айтганида, икки овсиннинг
олмасди. «Кўпайишиб қолдик, кўпроқ қулоғига етиб келди. Улфатой аяни кўзидан ёш сизиб чиқди беихтиёр...
ер олиб, деҳқончилик қилсак бўларди», тўшакка ётқизиб қўйди. Аммо шунда - Холажон, бу умр савдоси, бир нар-
- деди бир куни Зоҳиржон. Таклиф ҳам- ҳам бу гапни тарқатган бирор кимса- сани очиқ айтиб қўйишимиз керак,
мага маъқул тушди. Биринчи йилдаёқ нинг ёқасидан олмади. Ҳатто қарғама- биз... - иккиланибгина гап бошлади Фо-
даромад мўл бўлди. Кейинги йил ундан ди ҳам. Аксинча, келинларига умидла- тимахон. Тўйдан сўнг билмаган экан-
ҳам кўпроқ. Топилган пуллар ҳовли- рини сўндирмасликни, ҳали ҳаммаси миз, деб икки ёшнинг турмуши бузил-
даги пастак иморатларни бузиб, қайта яхши бўлишини таъкидлайверди. Ая гандан кўра, ҳозир бир ёқлик бўлгани
тиклашга сарфланди. узоқ ётмади, қазо қилди. Гўё бу уйнинг яхши, ўйлади ичида. Лекин гапини ту-
Эски уйлар бузилаётган пайтда Фо- бир устуни қулаб тушди. Зуҳриддин гатмасидан аввал бўлғуси қуда деди:
тима бир воқеага гувоҳ бўлди. «Эрим ака анча чўкиб қолди. Лекин ўғиллари, - Ҳаммасини суриштириб билдик,
ҳам умрини ўтказмай, бошқа аёлга уй- келинлари уни ёлғизлатиб қўйишмади. жоним қизим. Бу айб эмас,
28
аксинча, сизларнинг бир-би- - Тўғри айтасиз... Кунлар ўтарди, ҳовли ажиб нурга,
рингизга аҳиллигингиз, меҳрибон- Ҳа, Фотима ҳам оналик бахтидан ма- файзга тўлганди. Ҳабиба икки овсини-
лигингиз мени лол қолдирди. Қизим срур бўлса ҳам, овсинларидан ҳижолат нинг қўлини совуқ сувга урдирмайди.
сизларга муносиб сингил бўлолса бас, тортарди. Фотима кенжа келин - Зари- Гоҳ унисининг, гоҳ бунисининг ош-овқа-
қолгани Аллоҳнинг хоҳиши. Биз ро- фанинг ҳам бўйида борлигини билгач, тидан хабар олади, болаларининг тагли-
зимиз! бутун хаёли ўртанча келин - Ҳабиба- кларини ювишдан эринмасди.
Бир неча кун деганда яна бу хона- хонда бўлиб қолди. Икки овсини қуво- - Ҳаби, ўзингни бунча уринтира-
донда карнай-сурнай овози эшитилди. ниб турса-ю, унга алам қилмайдими?! верма, биламан, сиқилиб юрибсан,
Аммо тўйга келганларнинг оғзида икки Аммо тақдир ўйинлари тартибини ўз- аммо умидингни сўндирма. Бизга ҳам
овсиннинг туғмаслиги ҳақидаги гаплар гартириш уларнинг измида эмас-ку, тан толе кулиб қолар, - деди бир куни
айланди тинмай. Тўй, ундан кейинги беришдан бошқа чоралари йўқ эди. Ҳа- Шоиржон хотинига.
маросимлар ўтгунича, икки овсиннинг бибани бу хушхабарлар қувонтирарди, - Ношукурлик қилманг, толенинг
дили эзилиб кетди. Айниқса, бир бе- албатта, бироқ, тунлари ёстиқни тишлаб кулгани шу эмасми? Уларнинг бола-
фаросат йигитнинг: “Келаси шу вақтда қон йиғлашдан ўзини тийиб туролмасди. лари бизнинг ҳам болаларимиз-да!
келин-куёвнинг уйида чақалоқ йиғи- Баҳорнинг сўнгги ойларида неча Опаларим...
си эшитилсин! Ҳай, куёв бола, иккита йиллар «тиқ» этган товуш чиқмаган Ҳабиба гапини охирига етказолмади.
акангизни доғда қолдириб, бир ўзин- хонадондан бир эмас, икки чақалоқ- Ҳозиргина еган овқати бўғзига тиқилиб
гизни кўрсатасиз-да!” - дегани ҳамма- нинг йиғиси эшитилди. келди, кўнгли айниб, ўзини ташқарига
сидан ошиб тушди. Икки аканинг боши Фотима ва Зарифалар бир-бирлари- урди. Орқа тарафга ўтиб роса қусди.
эгилди, икки овсин юзларини рўмол дан ўн кун фарқ билан она бўлишди. Эри ортидан югуриб чиқди.
билан тўсиб, ўзини ичкари урди. Стол- Бири ўғил, бири қиз кўрди. Шунча йил- - Нималар бўляпти сенга?
да ўтирган куёв баттар пастга эгилди. лар уларни ғийбат қилган қўшнилар - Билмадим, ёқмаган бирор нарса
Хуллас, шундай хунук вазият юзага бир думалаб бошқа одамга айланишди, едим чоғи.
келдики, тасвирлаш жуда қийин эди. уларни қутлагани чиқишди. - Юр, уйга кириб бироз ётгин,
Шу тобда икки овсин йиғларди-ю, - Ҳабибахон, соддасиз-да, синглим, ўзингга келиб қоласан.
дилларидан «Ишқилиб, шу гапга фа- соддасиз! Шу кундан бошлаб, Ҳабиба еган
ришталар омин десин. Майлига эди, - Бу нима деганингиз, опа? - Ҳаби- овқатини ташлайверди. Уни кузатиб
укамиз фарзандли бўлиб, шу уйни ба ўзларидан беш-олти ҳовли нарида турган Фотима кулиб деди:
нурга тўлдирса!» деган тилак ўтарди. турадиган Зеби опанинг гапидан ҳай- - Ҳа, ичидан пишган! Иситмангиз
Минг афсуски, бу тилаклар ҳаде- рон бўлди. ошкор бўлмагунча, сир тутаверасиз-
ганда ижобат бўлавермади. Орадан - Мана, овсинларингиз, эскича ми? Биздан суюнчи олмайсизми?
тўрт йил ўтди: катта келиннинг шу амалларни қилиб юриб, болали бўлво- - Нима учун, опа?
ҳовлига келганига ўн беш йил, ўртан- лишди. Сиз эса юрибсиз! - Нима учун эмиш! - Фотима бола-
часига ўн йил бўлди. - Йўқ, опаларим унақа нарсаларни сини ётқизди-да, ичкари уйга кириб
Бу оиладагилар кутишдан чарчаган, билишмайди, унақа жойларга бориш- кетди. Бироз ўтиб, бир кийимлик мато
икки ака бола асраб олиш ҳақида ўйла- маган, сиз хато ўйлаяпсиз. кўтариб чиқди.
ётган бир пайтда кенжа келиннинг бўй- - Э, сизга билдириб боришармиди? - Буни нега беряпсиз, опа?
ида бўлди. Бироқ, у бу хушхабарни ов- - Майлига, нима бўлсаям, битта- - Эсон-омон енгиллаб олинг, ана
синларига етказишдан истиҳола қилди. дан гўдакни бағирларига босиб олиш- унда бундан ҳам зўр кўйлак обера-
Гўё улардан аввал она бўлиши айбдек, ди-ку. Менга ҳам насиб қилса берар... ман, хўпми, синглим?
тунлари тўлғониб чиқарди. Эри ўзи - «Берар, берар» деб юраверсангиз, - Нима? - овсинининг юз-кўзлари-
билиб қолмагунича, индамади. Билгач юраверасиз ўшаларнинг болалари та- дан ўпа бошлаганидан баттар ҳайрон
ҳам ҳеч кимга оғиз очмаслигини илти- гликларини юви-и-иб! савол берди Ҳабиба. У хаёлига келган
мос қилди. У овсин опаларининг кўн- Зеби опа Ҳабиба эмас, худди ўзи фикрга ишонолмасди ҳамон.
глини синдириб қўйишдан, ярасига туз бенасиб қолгандек куюнарди. Аммо - Ҳозироқ аёллар шифокорига уч-
сепишдан чўчирди. Ва оғироёқ аҳволи- Ҳабибанинг юрагига у айтган ҳасад раймиз, дорилар ёзиб беради, кўнгил
да туну кун битта тилакни тилидан қўй- бегона эди. айнишингиз қолади. Ўзи уч ойда ўтиб
масди: «Уларга ҳам бер, Худойим!» - Вой, бу боланинг ширинлигини! кетади-ю, аммо кутсак, ҳолдан тойиб
- Зоҳир ака, мени кечиринг, тен- Опа, бола эмас, ой туққанмисиз дейман! қоладиганга ўхшайсиз.
ги-тўшларингиз ўғил уйлаб, қиз чиқа- Қани, менга ҳам беринг-чи, бир кўтарай. Бироз вақт ўтиб, Фотима қўлида гўда-
ришяпти, сиз бўлса энди... Фотима овсинига чақалоқни берар- ги, ёнида овсини маҳалла кўчасидан бо-
- Кеч бўлса ҳам берганига шукур кан, деди: шини баланд тутиб кетиб борарди.
қилсанг-чи, Фотима! - Ҳабибахон, синглим, истайсизми, - Ҳабибахонни шифокор кўригига
- Шукур, минг қатла шукур, лекин... шу болани сизга бераман? олиб бориб келай, кеча ҳамшира ке-
- Яна нима? Ҳабиба ярқ этиб овсинига қаради. либ, ҳомиладорлар рўйхатидан ўтиб
- Бу... гап овсинларимга ёмон таъ- Унинг нигоҳида балқиб турган меҳр- қўйсин, деб айтиб кетганди! - дерди
сир қилмасмикан, деб қўрқаман. дан кўнгли тўлқинланиб кетди. онаси янги ўйинчоқ олиб берган бола
- Уларга ҳам вақти-соати билан бера- - Йўқ, опа, шу гапни айтганингиз- каби мақтаниб.
ди, ишон, мана мен айтди дерсан. Лекин нинг ўзи менга катта бахт. Ахир озмун- Ҳовлидан эса Зарифанинг ширали
эртагаёқ уларга айтганимиз маъқул, ай- ча кутдингизми шу кунларни. Ўзин- овози эшитиларди: «Алла, болам, ал-
тмасак ирим қилиб сир тутишибди, деб гизга буюрсин, ота-онасига буюрсин ла-ё...»
хафа бўлишлари мумкин. бу ширинтой! - деди титроқ овозда. ШАҲЛО.
29
Тиббиёт
ва замон
Муассис:
Наманган вилояти
соғлиқни сақлаш бошқармаси.
«Тиббиёт ва замон» шўъба корхо-
наси ва журнал таҳририяти ижодий
жамоаси.
Муҳаррир:
Манзура ЭРГАШЕВА
Таҳрир ҳайъати:
Иминов Абдулҳоди
Муҳиддинович,
вилоят соғлиқни сақлаш
бошқармаси бошлиғи.
Мӯминов Солижон Жалилович,
тиббиёт фанлари номзоди,
РИКИАТМ Наманган филиали ди-
Йил давомида Ваққосов Муҳаммад Ҳабибович,
ректори.
мутолаа қилинг! тиббиёт фанлари доктори,
профессор,
РИЭИАТМ Наманган
филиали директори.
Алижонов Аброржон
Муҳтарам муштарийлар! Алижон ўғли,
РШТЁИМ Наманган
Тиббиёт соҳасига доир ислоҳотларнинг бори- филиали директори.
ши, энг сўнгги янгиликлар, тизим фидоийлари- Муҳиддинова Ирода
Нурмирзаевна,
нинг ибратли фаолияти ҳақида лавҳалар, жамо- тиббиёт фанлари номзоди,
вилоят Перинатал
аларда амалга оширилаётган эътиборга молик маркази директори.
саъй-ҳаракатлар хусусидаги мақолалар билан та-
нишиб боришни истасангиз, севимли нашрингиз - Жамоатчилик кенгаши:
Мирсайдуллаев
"Тиббиёт ва замон" Мирмаҳмуд Миршоҳидович,
тиббиёт фанлари доктори.
журналига 2022 йил учун обуна бўлишни унутманг! Ҳикматов Азимжон
Асатиллаевич,
тиббиёт фанлари доктори.
Йиллик обуна баҳоси - 150 000 сўм. Нурматов Ёдгормирза
Ҳотаммирзаевич,
Нашр кўрсаткичи - 5052. тиббиёт фанлари доктори.
Обуна «Ўзбекистон почтаси» ОАЖ Наманган филиали, Тожибоев Акмалхон
Абдураҳмонович,
«Матбуот тарқатувчи» АК Наманган филиали, «Универ- тиббиёт фанлари бӯйича
сал почта» алоқа бўлимларида амалга оширилмоқда. фалсафа доктори.
ТАҲРИРИЯТ Гувоҳнома № 08-0004. Босмахонага берилган Баҳоси келишилган Таҳририят нуқтаи
МАНЗИЛИ: Нишона сони 2006 йил вақти: нархда. назари муаллифлар
Наманган шаҳри, 2 ноябрда чиққан. 29.10.2021 йил. 17:00. ISSN-2010-5975 фикридан фарқланиши
Ислом Каримов Журнал «Заковат» Офсет қоғози, бичими Телефон ва телеграм мумкин.
кўчаси, 10-уй. нашриёт уйи МЧЖ 60х84. 1/8. канали: Таҳририят муаллифлар
5-қават, 10-хона. босмахонасида таҳри- Даврийлиги икки ойда +998 99 399 94 77 билан узвий алоқада
риятнинг оригинал бир марта. @tibzamonnam иш олиб боради. Бир
Журнал Наманган макети асосида чоп Босма табоғи 4,0. босма табоққача бўл-
Матбуот ва ахборот этилди. Нашр кўрсаткичи - Муаллифларнинг мате- ган материаллар эгала-
бошқармасида 2008 йил Босмахона манзили: 5052. риаллари фақат босма ва рига қайтарилмайди.
25 июль куни Косонсой шаҳри, Буюртма № 1054 электрон шаклда қабул
қайта рўйхатга олинган. Чорбоғ кўчаси, 17-уй. Адади 2184 қилинади. © «Тиббиёт ва замон»
30
“AZIZ medical center” хусусий даволаш муассасаси
вилоятимиз тиббиёти ходимларини
касб байрами билан табриклайди!
Қалби ҳам либосидек оқ тиббиёт ходимлари- ва ЭХО текширувлари бўйича малакали мута-
нинг шарафли фаолиятида ҳамиша зафарлар ёр хассис Саодат Мансуроваларнинг барчаси олий
бўлишини тилаб, ҳамюртларимизга қуйидаги тоифали ва тажрибали врачлар ҳисобланади;
тиббий хизмат турларини таклиф этади: - замонавий физиотерапия ва лаборатория ҳам
- “AZIZ medical center”да олий тоифали шифо- беморлар хизматида;
корлар жамланган; - массаж муолажалари ва диагностика-текши-
- энг сўнгги русумдаги замонавий диагностика рув хизматлари аёллар ва эркаклар учун алоҳи-
ва лаборатория ускуналарига эга; да мутахассислар томонидан амалга оширилади;
- тажриба, сифат ва арзон нархлар уйғунлаш- “AZIZ medical center”да физиотерапия
ган даволаш-диагностика маркази 60 та замонавий “JINGDA-18”, ампулапос, электрофарез, “Юла-
тарзда жиҳозланган, 2 ва 4 ўринли, ётоқхоналарга эга; зер”, “Дарсаввал”, УВЧ, массаж-кроват восита-
- ҳар бир беморни даволашга индивидуал ларида амалга оширилади. Шунингдек, игнатера-
тарзда ёндашилади; пия, банка қўйиш, ҳар қандай гижжаларни хитой
- невролог Аҳмадулло Бойбобоев, терапевт- усулида тушириш, ҳижома усуллари ҳам мавжуд.
гастроэнтеролог Мирҳамид Миртожиев, тера- Қолаверса, “COVID-19” касаллигини қон
певт Наимжон Қаюмов, эндокринолог Ҳасанбой таҳлили орқали тезкор усулда (20 дақиқада)
Тошбоев, кардиолог Ғиёсиддин Сотволдиев, ЭКГ аниқлаш (тест) хизмати ҳам йўлга қўйилган.
“AZIZ medical center”га мурожаат қилинг ва тиббий хизматларимиздан фойдаланинг!
Манзил: Тўрақўрғон тумани, Исвахон МФЙ. Мўлжал: “Чуст автобекати” ёнида.
Мурожаат учун телефон:
+998 69 442 30 30 +998 93 266 33 88
Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш ходимлари касаба уюшмасининг
Наманган вилоят Кенгаши ҳамда Республика Кенгашининг
Наманган вилояти бўйича меҳнат, ҳуқуқ ва техник инспекторлари
барча тиббиёт ходимларини касб байрами билан табриклайди.
Азиз тиббиёт тизими фидоийлари!
Сизнинг мамлакатимизни ҳар томонлама тараққий то-
пишида ҳиссангиз беқиёс. Зотан, халқ саломатлигидан
қимматлироқ бойлик йўқ. Барчангизнинг масъулиятли,
машаққатли ва шарафли фаолиятларингизда ҳамиша му-
ваффақиятлар ҳамроҳ бўлсин. Байрамингиз муборак!
Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш ходимлари ижтимоий-иқтисодий муҳофазага оид
касаба уюшмасининг Наманган вилоят Кенга- 151 нафар, ҳуқуқий ҳимояга оид 208 на-
ши ходимларнинг меҳнатга оид ҳуқуқларини фар, меҳнат муносабатларига оид бошқа
муҳофаза этиб келмоқда. Жорий йил давомида масалалар бўйича 219 нафар ходимларга
ходимларнинг ҳуқуқлари бузилиши натижа- тушунтириш ва ҳуқуқий кўмак берилган
сида ишга тиклаш ва мажбурий прогул учун ҳолатлар 440 тани ташкил этди.
ҳақ ундириш билан боғлиқ ўнлаб масалалар Иш берувчилар томонидан тиббиёт хо-
ўз ечимини топди. димларининг манфаатлари учун 718 288
Соҳа ходимларининг манфаатларини ҳимоя 695 сўм маблағлар ундирилди.
қилиш юзасидан иш берувчиларга 4 та тақ-
димнома, 24 та ёзма кўрсатама, 1 та ҳуқуқни Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш
муҳофаза қилувчи органларга тақдимнома, ходимлари касаба уюшмасининг
9 та судларга даъво аризалари киритилди. Наманган вилоят Кенгаши.
Умумий олганда, тармоқ касаба уюшмаси
томонидан жорий йилнинг 9 ойи давомида 50
нафарга яқин тиббиёт ходимларининг иқтисо-
дий томондан бузилган ҳуқуқлари тикланди.
Бундан ташқари, меҳнат муҳо-
фазасига оид 105 нафар,
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Тиббиёт ва замон 5-сон
- 1 - 32
Pages: