Тиббиёт
Илмий-оммабоп, ва замон
ижтимоий-маънавий журнал
№ 6 (91) 2021 йил
ВИЛОЯТ ҲОКИМИ
ТИББИЁТ ХОДИМЛАРИ БИЛАН УЧРАШДИ
КОРОНАВИРУСНИНГ «БОР МЕҲРИМИЗ ЎТКИР РЕСПИРАТОР
БОЛАЛАРДА ШУ ВАТАН, ШУ КАСАЛЛИКЛАРИДАН
ҲИМОЯЛАНИШ
КЕЧИШИ ХАЛҚ УЧУН!» ҚИЛМОҚ КЕРАК?
УЧУН НИМА
Тафсилот
МУАММОЛАР ТАҲЛИЛ ЭТИЛДИ,
РЕЖАЛАР БЕЛГИЛАНДИ
Тиббиёт ходимлари куни
вилоятимизда катта тан-
тана билан нишонланди.
Ушбу санага бағишлаб ўт-
казилган байрам тадбири-
да вилоят тиббиёт тизими-
нинг энг илғор вакиллари
қатнашди.
Тадбирда вилоят ҳокими,
Олий Мажлис Сенати аъзо-
си Шавкат Абдураззоқов
Ўзбекистон Республикаси
Президенти Шавкат Мир-
зиёевнинг Ўзбекистон
соғлиқни сақлаш соҳаси
ходимларига йўллаган таб-
ригини ўқиб эшиттирди.
Наманган вилояти ҳокими, Ўзбе-
кистон Республикаси Олий Мажлиси
Сенати аъзоси Шавкат Абдураззоқов-
нинг вилоятимиз соғлиқни сақлаш
тизимида фаолият олиб бораётган фа-
оллар билан учрашуви бўлиб ўтди.
Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий мар-
кази Наманган филиали мажлислар залида кечган
мулоқотда аҳолига кўрсатилаётган тиббий хизмат
сифати ва самарадорлигини ошириш борасида олиб
борилаётган саъй-ҳаракатлар, соҳа ишини янада
ривожлантириш истиқболлари ва мавжуд муаммо-
ларни ҳал этиш йўллари хусусида фикр юритилди.
Вилоятимиз раҳбари учрашув аввалида соғлиқни
сақлаш соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотлар,
айниқса тиббиёт моддий-техник имкониятларини
ривожлантириш борасидаги хайрли ишлар, хориж-
лик ҳамкорлар билан рўёбга чиқарилиши кўзда ту-
тилаётган лойиҳалар ҳақида гапириб берди.
Учрашувда ВБКТТМ бош врачи Абдумалик Раҳ-
монов, тиббиёт фанлари доктори Ёдгормирза Нур-
матов, вилоят СЭО ва ЖСБ бўлим мудири Нилуфар
Аҳмедова, Норин тумани тиббиёт бирлашмаси ла-
боратория врачи Дилфуза Йўлдошева, Янгиқўрғон
туманидаги 62-оила поликлиникаси умумий ама-
лиёт врачи Насиба Раҳмонова ва бошқалар тизим
ишини янада такомиллаштириш юзасидан қиммат-
ли таклиф ҳамда мулоҳазалар билдиришди.
Мулоқот ниҳоясида хорижий давлатлар, хусу-
сан, Россия Федерацияси, Белорусь, Грузия ва Тур-
кия мамлакатларидаги етакчи тиббиёт марказлари-
га тажриба алмашишга юборилаётган 16 нафар ёш
мутахассисга 215 миллион сўм миқдоридаги тўлов
сертификатлари тантанали равишда топширилди.
ТАНТАНАЛИ НИШОНЛАНДИ
Шуниси қувонарлики, мамла- ларни тайёрлаш йўлидаги катта хиз- нова Саида Садикалиевна, Мингбулоқ
катимизда аҳоли саломатлигини матлари ҳамда ижтимоий ҳаётдаги туманидаги «Дўмса» оилавий шифо-
ишончли муҳофаза қилиш, соғлиқ- фаол иштироки учун бир гуруҳ тиб- корлик пункти патронаж ҳамшираси.
ни сақлаш тизимини халқаро стан- биёт ходимлари давлат мукофоти Шунингдек, вилоят соғлиқни
дартлар асосида ривожлантириш билан тақдирланди. Улар орасида сақлаш бошқармаси бошлиғи Аб-
борасидаги кўп йиллик самарали вилоятимиз вакилларининг ҳам бор: дулҳоди Иминов, ВССБ статисти
меҳнати, замонавий даволаш усул- I даражали «Саломатлик» ордени Лола Улуғбоева, “Доктор-А” хусу-
ларини амалиётга кенг жорий этиш, билан - Абдурахимов Шамшиддин сий клиникаси раҳбари Толибжон
тиббий хизмат кўрсатиш сифатини Комилович, Поп туманидаги «Ма- Мамадумаров, Республика шоши-
ошириш, жамиятда соғлом турмуш дадим Сино» хусусий неврология линч тиббий ёрдам илмий маркази
тарзини мустаҳкамлашга қўшган шифохонаси раҳбари. Наманган филиали бош директори
муносиб ҳиссаси, айниқса, корона- «Соғлом турмуш» медали билан Аброржон Алижоновлар вазирлик
вирус пандемияси шароитида про- - Қаюмова Дилбархон Ғафаровна, буйруғига кўра “Ўзбекистон Рес-
фессионал бурчини сидқидилдан Уйчи туманидаги «Ахси» оилавий публикаси соғлиқни сақлаш аъло-
адо этиб келаётгани, чуқур билим шифокорлик пункти мудири. чиси” кўкрак нишони билан тақдир-
ва юқори малакага эга мутахассис- «Шуҳрат» медали билан - Ахунжа- ландилар.
ИСЛОҲОТЛАР
АҲОЛИНИНГ ТИББИЙ ХИЗМАТДАН РОЗИЛИГИГА
ХИЗМАТ ҚИЛАДИ
Абдулходи ИМИНОВ,
вилоят Соғлиқни сақлаш
бошқармаси бошлиғи.
Эл соғлиги – юрт Президентимизнинг 2020 йил 12 ноябр- кам 130 минг нафар хастаҳоллар туман ва
бойлиги, дея бежиз да қабул қилинган «Бирламчи тиббий-са- шаҳар, 36 минг нафарга яқин киши вилоят
айтилмаган. Зеро, нитария ёрдами муассасалари фаолиятига ва республика шифохоналарида стационар
инсон учун энг бебаҳо мутлақо янги механизмларни жорий қи- шароитда саломатликларини тиклашга му-
неъмат унинг саломат- лиш ва соғлиқни сақлаш тизимида олиб ваффақ бўлдилар. Бу ўринда вилоятимиз ва
лигидир. Соғлом халқ, борилаётган ислоҳотлар самарадорлигини республика тиббиёт марказларининг ҳам-
соғлом миллатгина янада ошириш чора-тадбирлари тўғриси- корлиги ижобий самара берганлигини қайд
буюк ишларга қодир да»ги Фармонида белгилаб берилган вази- этмоқ лозим.
бўлади. фаларни ҳаётга татбиқ этиш учун бор куч Қолаверса, давлатимиз томонидан бе-
2021 йилга «Ёшлар- ва имкониятлар сафарбар қилинди. морларни 66 хилдаги дори-дармонлар би-
ни қўллаб-қувватлаш Аҳолини тўлиқ тиббий хатловдан ўтка- лан таъминлаш тизимининг йўлга қўйил-
ва аҳоли саломатли- зишдек мураккаб ва зарурий вазифани ба- ганлиги бирламчи тизим имкониятларини
гини мустаҳкамлаш жариш учун бутун тизим аҳли бир тану бир кенгайтирди, оилавий шифокорлар нуфу-
йили» дея ном берил- жон бўлиб иш олиб борди. зини оширди.
гани соҳанинг барча Тиббий хатлов чоғида аниқланган кўр- Давлатимиз раҳбари томонидан соҳа
хизматчиларига юксак саткичлардаги паст хавф гуруҳи, ўрта хавф ишини замон талаблари асосида ривожлан-
масъулият юклагани гуруҳи ва юқори хавф гуруҳига мансуб ин- тиришга алоҳида урғу берилмоқда. Вилоя-
айни ҳақиқатдир. Йил сонларни соғломлаштириш йил давоми- тимизда ҳам бу йўналишда муайян ишлар
бошидан асосий эъти- да фаолиятимизнинг асосига айланди. 3-4 олиб бориляпти. Ихтисослашган тиббий
бор тиббиётнинг бир- хавф гуруҳига кирувчи 709 минг нафардан хизматни такомиллаштириш, тиббиётни
ламчи бўғини ишини ортиқ беморлар тўлиқ скринг текширувлари рақамлаштириш, телемедицина тизимини
тубдан такомиллашти- билан қамраб олинди. 345 минг нафардан жорий қилиш каби йўналишларда самара-
ришга қаратилди. зиёд беморлар амбулатор шароитида, сал- ли натижаларга эришилмоқда.
4 Тиббиёт
ва замон № 6 (91) 2021 йил
Наманганда республика их-
тисослаштирилган илмий-амалий
тиббиёт марказларининг 14 та фи-
лиали очилмоқда. Эндиликда қатор
юқори технологик жарроҳлик амали-
ётлари вилоятимизнинг ўзида амал-
га оширилаётгани қувончли ҳолдир.
Яъни, буйрак трансплантацияси ва
бошқа мураккаб операциялар маҳал-
лий шифокорлар иштирокида муваф-
фақиятли олиб борилмоқда.
Кардиология, эндокринология, он-
кология ва бошқа йўналишларда бу
борада муҳим қадамлар қўйилмоқда.
РШТЁИМ Наманган филиали, РИ-
КИАТМ Наманган филиали, ВКТ-
ТМ, ВБКТТМ, вилоят фтизиатрия ва
пульмонология маркази ва бошқа их-
тисослашган даволаш-профилактика
муассасаларида бошланган амалий лоятнинг энг олис ҳудудларида «Обод ни юксалтириш учун нимаики зарур
ишлар натижаси ўлароқ кўплаб юрт- қишлоқ» ва «Обод маҳалла» дастур- бўлса, барча имкониятлар яратиб
дошларимиз хорижда ёки пойтахтда лари асосида 50 дан зиёд тиббиёт ма- берилмоқда. Гап энди халқимизга
эмас, балки Наманганнинг ўзида оғир сканларида мукаммал ва жорий таъ- фидойиларча, сидқидилдан хизмат
дардлардан халос бўлдилар. мирлаш ишлари олиб борилди. Ўндан кўрсатиб, аҳолини тиббиётдан рози
Вилоятимизда хусусий тиббиёт ортиқ оилавий шифокорлик пунктла- қилишда қолди.
ҳам жадал равнақ топмоқда. Бугунга ри фойдаланишга топширилди. Бугун ҳам жаҳон аҳлини қаттиқ
келиб нодавлат тиббиёт ташкилотла- Соғлиқни сақлаш ходимларининг ташвишга солган коронавирус инфек-
ри сони 453 тага етди. Уларда 4 минг касбий маҳоратини ошириш, уларнинг цияси таҳдиди сўнганича йўқ. Узоқ
нафардан ортиқ соғлиқни сақлаш хо- билим ва тажрибаларини бойитиш ма- давом этаётган пандемия шароитида
дими хизмат кўрсатмоқда. Хусусий саласига ҳамиша устувор аҳамият қа- жасорат кўрсатиб, манфур касаллик
сектор сон жиҳатдангина ўсиб қол- ратилади. Кейинги йилларда Ҳиндис- тарқалишига жиддий ғов қўя олган,
гани йўқ. Балки фаолият даражаси тон, Россия Федерацияси, Украина, хавфли хасталикка чалинган киши-
ҳам ғоят юксалди. «Анамед», «Ойдин Беларусь, Қозоғистон, Арманистон ва лар ҳаётини сақлаб қолиш ва уларни
шифо» ва бошқа клиникаларда амалга бошқа давлатларнинг етакчи клиника- омон-эсон оёққа турғазиш учун туну
оширилаётган юқори технологик ама- лари билан тажриба алмашиш, врачлар кун курашган соғлиқни сақлаш ходим-
лиётлар соҳанинг муттасил такомил- малакасини ошириш борасида ҳамкор- ларининг матонати халқимиз ёдида
лашиб бораётганлигидан далолатдир. лик қилинмоқда. узоқ вақт сақланиб қолади. Айни пайтда
Шу ўринда давлат хусусий-ше- Ҳурматли Президентимизнинг Ўз- ҳам оқ халат соҳиблари коронавирусга
риклик йўналишида ўнлаб истиқ- бекистон соғлиқни сақлаш соҳаси хо- қарши астойдил кураш олиб бормоқда-
болли лойиҳалар рўёбга чиқарила- димларига йўллаган табригида қуйи- лар. Чунки, хавфли инфекциянинг янги
ётганлигини ҳам таъкидлаш даркор. даги жумлалар бор: турлари ҳамон инсоният учун янада
Тўғридан-тўғри инвестиция киритиш “Жаҳон тиббиёт илмининг асосчи- жиддий муаммоларни туғдирмоқда.
ҳисобига вужудга келадиган янги ларидан бири, буюк аллома Абу Али Шунинг учун ҳам коронавирусга қар-
клиникалар тиббиётимиз салоҳияти- ибн Сино бобомиз айтганларидек, ши вакцинациялаш тадбирлари уюш-
ни янада оширишига умид қиламиз.
Айни пайтда Австрия, Германия, Ита- одамлар дардига дармон бўлмоқ – эз- қоқлик билан давом эттирилмоқда.
лия ва бошқа давлатларнинг сармоя- гулик ва олижанобликнинг юксак на- Бу жараёнда қасамёдига содиқ қо-
дорлари билан ҳамкорликда татбиқ мунасидир. лаётган, ўз вазифасига сидқидил,
этилаётган лойиҳалар шулар жумла- Халқимиз сизларнинг тимсолин- виждонан ёндашаётган, халқимиз са-
сидандир. гизда ўз ҳаётини ана шундай улуғ ломатлиги йўлида бор куч, билим ва
Соҳанинг моддий-техник имко- ва масъулиятли ишга бағишлаган, салоҳиятини ишга солаётган барча
ниятларини янада ривожлантириш эл-юрт саломатлигини асраш йўли- ҳамкасбларимизга ўз миннатдорли-
борасидаги саъй-ҳаракатлар ҳам таҳ- да бор билим ва тажрибаси, истеъдод гимни билдираман ва кириб келаётган
синга лойиқ. Жорий йилда Инвести- ва маҳоратини сафарбар этиб келаёт- Янги йил билан самимий муборакбод
ция дастури асосида қурилган, қайта ган шарафли касб эгаларини кўради этаман. Янги йил хонадонларимизга
таъмирланган ва реконструкция қи- ҳамда машаққатли меҳнатингизни бахт-саодат, хотиржамлик, қут-ба-
линган 7 та тиббиёт объектлари эъти- доимо муносиб қадрлайди”. рака олиб келсин, ҳамиша юртимиз
борга моликдир. Бундан ташқари, ви- Давлатимиз томонидан тиббиёт- тинч бўлсин!
Тиббиёт 5
№ 6 (91) 2021 йил ва замон
Тўйхат ўрнида ҚАЛБИГА ЭЗГУЛИК
НАҚШЛАНГАН ДОКТОР
Умр – яхшиликлардан зийнатланадиган, эзгу фазилатлардан
қадр-қиммат топадиган, ғанимат йилларга мазмун киритадиган ти-
риклик туҳфаси. Асл инсонлар элу юрт ғамини чекишдан чарчоқ се-
зишмайди. Ташвишлар оғушидан қувончлар қидиришади. Ватан
равнақию халқ бахт-саодатига дахлдорлик туйғусидан беҳад ғу-
рур туюшади, худди Муҳаммад Ҳабибович Ваққосов сингари.
Бу ном Намангангагина эмас, ли доктор Иброҳим Ҳасанович кет-
Фарғона водийсига, ҳатто бутун Ўз- май қолди. Ниҳоят, 1979 йили мактаб
бекистонга машҳур. Ахир тиббиёт- сабоғини якунлаб, Андижон давлат
га, кеча-кундуз халқ саломатлигини тиббиёт иститутига йўл олди. Юқори
сақлашдек соҳани ривожлантириш- балл билан талабаликка қабул қилин-
га бор кучини, бор билимини, бор ди. Етти йил устозларнинг сабоғини
малакасини ўттиз олти йилдан буён пухта ўзлаштириш ҳаракатида тинмай турибди. Негаки, ўтган давр йил-
ҳеч аямай сарфлашнинг ўзи бўла- ўқиб-ўрганди. 1985 йили Наманган ви- ма-йил муваффақиятлар ва юкса-
дими?! Бунинг учун, аввало, зукко лоят кўп тармоқли шифохонасига ке- лишлар зинапояси сифатида ортда
ақл, заррабиндай ўткир кўз, чаққону либ, бир йиллик интернатурани ўтади. қолиб келмоқда.
чечан қўл соҳибига айланмоқ шарт. Кейин Маҳмуджон Аҳадовдек моҳир Фикримизнинг далиллари аслида
Яна жилд-жилд тиббий китоблар хирургнинг шогирдини 2-шаҳар по- кўп, фақат айримларинигина қайд
ичига муттасил шўнғиш, ўқиб-ўр- ликлиникасида олиб қолишди. Чаққо- қилиш кифоя, деб ўйлаймиз. У 1991-
ганмоқ, аниқ мақсад йўлидаги таж- ну эпчиллиги “тез ёрдам”чиларнинг 1993 йилларда тиббиёт академияси
рибалардан асло чўчимаслик ло- сафига ўтказилишига сабаб бўлди. Ру- хирургия илмий марказининг Тош-
зим. Устозларнинг малака-маҳорат бень Григорянц ёш жарроҳлар ичида кент филиалида ўқиди ва ишлади.
сирларини пухта ўзлаштирган ҳол- ўқуви баланд Муҳаммад Ваққосовни 1993-95 йилларда Соғлиқни сақлаш
да уларнинг ютуқлари ёнига ўзи- гоҳ-гоҳ ёнига чорлаб туриши унинг вазирлиги хирургия илмий марка-
никини қўшиб, такомиллаштириш учун айни муддао эди. Эндоскопик зининг жигар хирургияси ва портал
журъатини ўзида топа билиш жуда усулдан жарроҳликда усталик билан гипертензия асоратлари бўлимида,
муҳим. Мана шуларнинг барчаси фойдаланишнинг ҳадисини олгани, 1995-97 йилларда ССВнинг Тиб-
Муҳаммад Ҳабибовичга хослигини янги лапороскопик усулни амалиётга бий – санитария қисмига қарашли
бугун ҳеч ким инкор қилолмайди. дадил қўллашга журъати етгани кўп- 1-Марказий клиникасида, 1997-2000
... 60 ёшлик умр айёмига юксак чилик ҳамкасбларнинг ҳавасини кел- йилларда академик Восит Воҳидов
мартаба касб этиб етиб келган эндо- тирарди. номли Республика хирургия илмий
кринология диспансери бош врачи- Ҳатто, Рубень Григорянцнинг марказининг жигар ва ўт йўллари
нинг мўъжаз хонаси деворидаги бир боши қотиб қолган пайт оғир ҳолат- хирургияси бўлимида фаолият олиб
неча суратларга нигоҳимиз тушади. даги ўт қопини тош ва йиринглар- борди. 2000-2004 йиллари Республи-
Улар ўзининг камолотига сабабчи ва дан асоратсиз фориғ этгани Муҳам- ка шошилинч тиббий ёрдам илмий
хайрихоҳ бўлган устозлари – ўзбек мадга бўлган эътибору ҳурматини марказининг Наманган филиали ди-
хирургияси асосчиси, марҳум акаде- янада ошириб юборди. Ёш хирур- ректори лавозимида ишлади. Янги
мик Восит Воҳидов, республикага та- гнинг ҳаракатларини кўриб-билиб тизимни оёққа турғазди ва тараққиё-
ниқли олим-жарроҳ Феруз Назиров ва юрган Қаюм Умрзоқов ва Маҳ- тига тамал тошини қўйди.
хорижий мамлакатдаги қадрдонлар... муджон Аҳадов сингари вилоят ши- Муҳаммад Ҳабибович жигар цер-
Бежиз улар Муҳаммад Ҳабибовичга фохонасининг бош врачи ва бўлим рози асоратларини хирургик даво-
“хонадош” эмаслар. “Устоз – отадек мудири унга вақтида керакли моти- лашга янгиликлар киритди. Ошқо-
улуғ” нақли наинки онгига, кўнглига вация беришиб, янги парвозлар сари зон ости безлари хасталикларини
ҳам нақшланганини кўрсатади бу. руҳлантиришади. “Муҳаммад Ҳаби- самарали даволашнинг энг мақбул
Кечагидек ёдида, болалик чоғи ис- бович, сенинг ўрнинг Тошкентда, усулларини қўллашда қимматли
тималаб, шифохонада отаси билан илм билан амалиёт биргаликда теп- тажрибаси ва ўз мактабини ярат-
бирга ётган эди. Муҳаммаднинг кўн- па-тенг олиб бориладиган жойда”, ди. Аввал тиббиёт фанлари ном-
глида ўша лаҳзаларда шифокор бўлиш дейишди. зоди, кейинроқ тиббиёт фанлари
орзуси ниш ура бошлаган. Тасаввури- Бугунги баркамол толеи унинг доктори илмий даражасига эга бўл-
дан оқ кўйлакка қора бўйинбоғ таққан, устозлари бундан ўттиз йил муқад- ди. Олим-шифокорларнинг пешқа-
ўзи ҳам, сўзи ҳам чиройли, маданият- дам асло янглишмаганини исботлаб дамлари қаторига қўшилди.
6 Тиббиёт
ва замон № 6 (91) 2021 йил
Қатор хорижий мамлакат-
лардаги ҳамкасбларидан билмаган-
ларини ўрганди, айни чоғда улар-
га билганларини ўргатяпти. Дунё
тиббиётини жарроҳликдаги ян-
гиликлари билан бойитди. Ҳатто,
Россиядаги атоқли академик Алек-
сандр Сергеевич Ермолов Москва-
да, Санкт-Петербургда ишлашни
таклиф қилди. Лекин у Ҳабибхон
отанинг “Ўғлим, сенинг нафинг,
аввало, ўз юртингдагиларга тегсин,
наманганликларингга тегсин”, - де-
ган панду насиҳатларини қулоғи-
га қўрғошиндек қуйиб олгани учун
ўзга юртни ҳавас қилмади.
М. Ваққосов РШТЁИМнинг На-
манган филиалида энг мураккаб
операцияларга киришилишига бош- фессори А.С.Ибадильдинлар ҳам қат- маслаҳатчиси, 2016-2017 йилларда
қош турди. Устози Феруз Ғафуро- нашди. 2007 йилда “Соғлиқни сақлаш Республика ихтисослаштирилган
вичнинг қўллаб-қувватлашига му- соҳасидаги хизматларни ривожланти- эндокринология илмий-амалий тиб-
носиб равишда астойдил тер тўкди. риш ва уларни зарур тиббиёт асбоб- биёт маркази клиникаси врачи ва-
Ниҳоят, 2004 йили Республика ускуналари билан жиҳозлаш” лойиҳа- зифаларини сидқидилдан бажарди.
Соғлиқни сақлаш вазирлиги ва вило- си доирасида Туркиялик меҳмонлар 2017 йил сентябрда эса яна Наман-
ят ҳокимлиги Муҳаммад Ваққосовни кутиб олинди. Ҳамкорлик ришталари ганга юборилди. Ўшандан буён эн-
соғлиқни сақлаш бошқармаси бош- мустаҳкамланди. Йилнинг энг муҳим докринология диспансери бош вра-
лиғи вазифасига тайинлади. Унинг воқеаси - Наманганда биринчи мар- чи вазифасида ишламоқда.
раҳбарлиги “Меҳр-мурувват йили”- та сунъий қон айлантириш шароити- Орадан ўтган тўрт йил гарчи
дан бошланган бўлса, “Сиҳат-сало- да юракни тўхтатиб қўйиб, операция қисқа муддат эса-да, шунчалик
матлик йили”, “Ҳомийлар ва ши- уддаланди. 8 ёшли беморнинг туғма кўпдан-кўп хайрли ишлар рўёбга
фокорлар йили”, “Ижтимоий ҳимоя юрак нуқсони бартараф этилди. чиқарилдики, уларни бирма-бир,
йили” ва “Ёшлар йили”да давом Агар Муҳаммад Ҳабибовичдан батафсил айтиш қийин. Фақатги-
этди. Бу ўз-ўзидан катта-катта дав- ўша вақтдаги ишлар ҳақида сўрал- на айримларини қайд қилиш билан
лат дастурларида белгиланган ўта са, Ирвадондаги вилоят болалар кўп кифояланамиз: салкам 700 та опе-
долзарб вазифалар масъулиятини тармоқли тиббиёт маркази, вилоят рациялар тўкис амалга оширилди.
зиммасига юкланганини англатади, сил касалликлари диспансери, вило- Улар қалқонсимон бези, ошқозон
албатта. Беш йил ичида наманган- ят руҳий-асаб хасталиклари шифохо- ости бези, буйрак усти бези ўсмала-
ликлар бирин-кетин нуфузли тиббий налари мукаммал реконструкциядан рида, морбид семикликда, жигар ва
анжуманларга мезбонлик қилдилар. чиқарилгани, 300га яқин мутахассис ўт йўллари касалликларида ўтказил-
2004 йили водий кардиологларининг Россия ва Туркияда малака ошириб ди. Водий аҳолисига ихтисослашти-
илмий-амалий конференцияси ўтка- қайтганини ҳамда вилоятдаги барча рилган юқори малакали тиббий
зилди. 2005 йили “Саломатлик-1” ло- даволаш-профилактика муассасала- хизмат кўрсатилди. 3 марта хориж-
йиҳаси доирасида амалга оширилган ри тўла инвентаризациядан ўткази- лик мутахассислар иштирокида ил-
ишларнинг узвий давоми сифатида либ, қурилиш-таъмирлашнинг му- мий конференциялар ва форумлар
“Саломатлик-2” лойиҳаси Наманган каммал дастури тайёрланганини зўр уюштирилди. Барча туманлар эн-
тиббиётига ҳам жорий этилди. 2006 мамнуният билан қўшимча қилади. докринолог кадрлар билан таъмин-
йилнинг 20 октябрида Наманганда Чунки ана шу дастур кейинги беш- ланди. Уларнинг малакаларини му-
“Ихтисослаштирилган хирургиянинг ўн йиллик ўзгаришларга асос бўлиб каммаллаштириш чора-тадбирлари
танланган масалалари”га бағиш- хизмат қилган. кўрилди.
ланган республика илмий-амалий Унинг тақдирига яна Тошкентда - Биз фақат виждонан, фидойи-
анжуманига тўпланилди. Бу тадбир ишлаш битилган экан. 2009-2015 ларча ишлашга бурчлимиз. Мақ-
“Воҳидов ўқишлари” дея номланди. йилларда Соғлиқни сақлаш вазир- садимиз хизматимиздан халқи-
Унда республикамизнинг таниқли лигининг 1-клиникаси хирургия бў- мизнинг ҳамиша рози бўлишига
олим-шифокорлари билан бирга Рос- лими бошлиғи, 2015-2016 йиллар- эришиш, - дейди Муҳаммад Ҳаби-
сия тиббиёт фанлари академияси ака- да Республика лойиҳаларни амалга бович мамнун оҳангда.
демиги А.Ф.Черноусов, Қозоғистон ошириш марказий бюроси “Сало-
Миллий тиббиёт университети про- матлик-3” лойиҳасининг маҳаллий Содиқ САЙҲУН.
Тиббиёт 7
№ 6 (91) 2021 йил ва замон
Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинганига 29 йил тўлди!
Инсон ҳуқуқлари му-
аммоси бугунги кунда
инсоният олдида турган
энг долзарб муаммолар-
дан бири. Айнан инсон
ҳуқуқларининг таъмин-
ланганлик даражаси
билан давлатнинг демо-
кратик ривожланган-
лик даражаси ўлчанади.
Бошқача айтганда, ин-
сон ҳуқуқлари муайян
бир мамлакатда демо-
кратик-ҳуқуқий давлат ИНСОН МАНФААТЛАРИНИНГ
барпо этиш сиёсатининг КАФОЛАТИ
ўзига хос барометридир.
Зеро, инсон ҳуқуқларини хизмат қилди. Шу билан бир ўзгартиш ва қўшимчалар, 2011 линган Қонунга асосан 79, 93
таъминлаш жамиятнинг барча қаторда давр синовларидан му- йил 12 декабрда қабул қилин- ва 98-моддаларга, 2019 йил 4
жабҳаларидаги тараққиётнинг ваффақиятли ўтиб, мустақил- ган Қонун билан Конститу- сентябрда қабул қилинган Қо-
асоси, чунки инсон ҳуқуқлари лигимиз ҳамда инсонларнинг циянинг 90-моддаси иккинчи нунга асосан сайлов тўғриси-
таъминланган жамиятда рақо- ҳуқуқ ва манфаатларининг чи- қисмига киритилган тузатиш, даги қонун ҳужжатлари тако-
бат муҳити пайдо бўлади ҳамда накам кафолатига айланди. 2014 йил 16 апрелда қабул қи- миллаштирилиши муносабати
ижобий ўзгаришлар ва янги- Конституциямизга ҳозирги линган Қонун билан Консти- билан 96 ва 117-моддаларга
ланишлар суръатлари жадал- кунга қадар 16 марта ўзгарти- туциянинг 32, 78. 93, 98, 103 ва ўзгартиришлар киритилди.
лашади. Пировардида демо- риш ва қўшимчалар киритил- 117-моддаларига, 2017 йил 6 Ўзбекистон Республикаси
кратик ҳуқуқий давлат қуриш ди. 1993 йил 28 декабрда қабул апрелда қабул қилинган Қонун Конституциясига киритилган
бўйича стратегик мақсадга эри- қилинган Қонун билан Консти- билан Конституциянинг 80, 81, энг сўнгги ўзгартиришлар бу
шилади. Давлатимиз раҳбари туциянинг 77-моддаси 1-қисми- 83, 93, 107, 110 ва 111-моддала- - 2021 йил 8 февралда қабул
Шавкат Мирзиёев эътироф эт- даги “150 нафар депутатдан” рига, 2017 йил 31 майда қабул қилинган Қонунлар билан
ганидек: “Бугун ҳаётимизнинг деган сўзлар “депутатлардан” қилинган Қонун билан Конс- 117-моддага сайловларни ок-
ўзи Конституциямизда ифода- деган сўз билан алмаштирилган титуциянинг 80, 93, 108, ва тябрь ойида ўтказишга оид,
сини топган энг асосий мақсад бўлса, 2002 йил 27 январда ўтка- 109-моддаларига, 2017 йил 29 шунингдек, 7, 33, 85, 86, 93,
– инсон манфаатларини ҳар то- зилган умумхалқ референдуми августда қабул қилинган Қо- 98, 100-моддаларга қонунчи-
монлама таъминлаш масаласи- натижаларига кўра ҳамда унинг нун билан Конституциянинг 99 лик ҳужжатлари тушунчаси
ни долзарб вазифа қилиб қўй- асосида 2003 йил 24 апрелда қа- ва 102-моддаларига киритил- билан боғлиқ, 107-моддага
моқда. Инсон манфаатларини бул қилинган Қонунига муво- ган ўзгартиш ва қўшимчалар суд тизими ислоҳотлари би-
таъминлаш учун эса аввало фиқ, Конституциянинг XVIII, билан Бош Қомусимиз янада лан боғлиқ ўзгартиришлар-
одамлар билан, халқ билан му- XIX, XX, XXIII бобларига ўз- мукаммаллашди, десак мубо- нинг киритилганидир.
лоқот қилиш, уларнинг дарду гартишлар ва қўшимчалар ки- лаға бўлмайди. Хулоса сифатида айтиш
ташвишлари, орзу-ниятлари, ритилди. 2018 йил 15 октябрда қа- мумкинки, инсон ҳуқуқларига
ҳаётий муаммо ва эҳтиёжлари- Шунингдек, 2007 йил 11 бул қилинган Қонун билан оид халқаро принцип ва стан-
ни яхши билиш керак”. апрелдаги Қонун билан Кон- 105-модданинг биринчи дартларни ўзида мужассам эт-
Инсонпарварлик тамойилла- ституциянинг 89-моддасига, қисмидаги “икки ярим йил ган Ўзбекистон Республикаси
рига асосланган Асосий Қону- 93-моддасининг 15-бандига, муддатга раисни (оқсоқолни) Конституциясининг норма-
нимиз – Ўзбекистон Респуб- 102-моддасининг иккинчи ва унинг маслаҳатчиларини” лари ва принциплари миллий
ликасининг Конституцияси қисмига тузатишлар кири- деган сўзлар “раисни (оқ- қонунчилик негизини ташкил
қабул қилинганига 29 йил тўл- тилди. 2008 йил 25 декабр- соқолни)” деган сўзлар билан этди ҳамда юртимизда инсон
ди. Ўтган давр мобайнида да қабул қилинган Қонун алмаштирилди. 2019 йил 18 ҳуқуқларини таъминлаш ва
Конституциямиз республика билан эса Конституциянинг февралда қабул қилинган Қо- ҳимоя қилишнинг барқарор
мустақиллигининг ҳуқуқий 77-моддаси биринчи қисмига нун билан 80 ва 93-моддала- ҳуқуқий асосларини яратишда
пойдеворини мустаҳкамлашда, ўзгартиш киритилди. рига ўзгартириш киритилиб, мустаҳкам пойдевор бўлди.
барча соҳалардаги ислоҳот- 2011 йил 18 апрелда қабул Миллий хавфсизлик хизмати
ларни амалга оширишда ва қилинган Қонун билан Кон- Давлат хавфсизлик хизмати М. ЭРГАШЕВ,
халқимиз фаровонлигини юк- ституциясининг 78, 80, 93, 96 деб юритила бошланди. ВССБ бош
салтиришда муҳим омил бўлиб ва 98-моддаларига киритилган 2019 йил 5 мартда қабул қи- юристконсульти.
8 Тиббиёт
ва замон № 6 (91) 2021 йил
«БОР МЕҲРИМИЗ
ШУ ВАТАН, ШУ ХАЛҚ УЧУН!»
Вилоятимизда ана шу шиор остида тизимдаги олимлар,
соҳанинг етакчи бош мутахассислари ҳамда тор соҳа мутахас-
Жараён бўлиб ўтди. Ўзбекистон Республикаси Президентининг жорий этилди. Навбатдаги комиссия хуло-
сислари жалб қилинган ҳолда навбатдаги ижтимоий акция
йил 28 июлдаги “Соғлиқни сақлаш соҳасида ихтисослашти-
рилган тиббий ёрдам кўрсатиш тизимини янада такомил-
лаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-5199-сонли сасига кўра, М. Шамшиддинова II
гуруҳ ногирони деб топилди.
Қарори ижросини таъминлаш мақсадида ўтказилган мазкур - Бу жараёнда бизнинг оилавий ши-
тиббий тадбир халқ манфаати учун хизмат қилди. фокорлик пунктимиз туманда намуна-
Ижтимоий акция Уйчи тумани бўлдилар. Туманнинг “Боғ” маҳалласи- ли муассаса сифатида танлаб олинди,
тиббиёт бирлашмасида ҳам белги- да яшовчи уч ёшли Шавкатбек Раҳим- - дейди Ҳизиробод ОШП мудири Н.
ланган талаблар асосида ўтказилди. жанов эса вилоят болалар кўп тармоқли Исақова. - 12014 нафар аҳолига хизмат
Бирлашмага қарашли бирламчи тиббиёт марказида “бўри танглай” таш- кўрсатамиз. Ҳудудимизда 3-гуруҳга
тиббий-санитария ёрдами муассасала- хиси билан даволаниб, шифо топди. мансуб беморлар 3245 нафарни, 4-гу-
рида “Аёллар дафтари”га киритилган 46 ёшли Маҳфуза Шамшиддино- руҳ беморлари 284 нафарни ташкил
тиббий ёрдамга муҳтож 143 нафар бе- ва қалқонсимон без гиперплазияси- этади. РИО ва РИАТМ врачлари то-
мор аёл тиббий кўрикдан ўтказилди. дан азият чекиб келган. Уни дарддан монидан оилавий шифокор ва патро-
- Республикадаги етакчи тиббиёт му- фориғ этиш учун вилоят эндокрино- наж ҳамшираларга уйда ўтказилаёт-
ассасаларида юқори технологияли жар- логия диспансерида жарроҳлик ама- ган кўриклар, амбулатор карталарнинг
роҳлик амалиётларининг ўтказилгани лиёти ўтказилди. Даволаниш ва но- тўлдирилиши, кундузги стационар
кўплаб ижтимоий кўмакка муҳтож бе- гиронлик гуруҳига чиқишда амалий юритилишида, мавжуд 66 хилдаги до-
морларнинг қувончига, имкон қадар ёрдам сўраб мурожаат қилгани боис ри-дармон таъминоти борасида ама-
шифо топишига сабаб бўлди, - дейди унинг ҳужжатлари ВТЭКка тақдим лий ёрдам берилди. Йўл қўйилган баъ-
бош врач Зулфияхон Мамаджанова. зи камчиликларимиз бартараф этилди.
Хусусан, Республика нейрохирур-
Акция доирасида РИО ва РИАТМ Наманган филиалининг поликлиника
гия илмий марказида 1-гуруҳ ноги- бўлимида 2249 нафар бемор амбулатор равишда тиббий кўрикдан ўтказил-
ронлиги бўлган ДЦП оёқлар фалажи ди. 58 нафар бемор хавфли ўсма касаллиги ташхиси билан бирламчи дис-
билан хасталанган Сафия Атаматова, пансер назоратига олинди. 291 нафар бемор стационар давога ётқизилди ва
сурункали миелолейкоз билан оғри- даволанди.
ган бемор Муҳаммаджон Исмоилов- Ижтимоий акция кунларида 62 нафар беморда жарроҳлик амалиётлари
ларда юқори технологияли жарроҳ- ўтказилди. 198 нафар беморда махсус ўсмага қарши кимётерапия муолажа-
лик амалиётларининг муваффақиятли лари ва 15 нафар беморда симтоматик даво муолажалари ўтказилди.
бажарилгани ғоят қувонарли. Бундан ташқари, 115 нафар беморда дистанцион нур даво ва 28 нафар
Жумладан, бачадон миомаси беморда брахитерапия ўтказилди. Сут бези саратони скрининги бўйича 102
аниқланган бемор Комила Акбарова нафар аёл маммографик текширувдан ўтказилиб, 31 нафар беморда рак олди
касалликлари ва хавфсиз ўсмалар аниқланди. 2 нафар беморда сут бези са-
вилоят перинатал марказида консер- ратони касаллиги барвақт аниқланди. 658 нафар беморда клиник биохимик
ватив, туғма юрак нуқсонидан азият лаборатория текширувлари, 100 нафар беморда цитологик текширув ўтка-
чекиб келаётган етти ёшли Жасурбек зилди. Ўсма антигенлари СА-125, АҒР, ХГ ва ПСА текширувлари 72 нафар
Абдусатторов вилоят кардиология беморда ўтказилди.
марказида оператив тарзда даволан- РИО ва РИАТМдан ташриф буюрган малакали мутахассис Р. Бекмирза-
ди. Сурункали гепатит В ва гепатит Д ев томонидан эса 158 нафар бемор тиббий кўрикдан ва юқори технологик
касаллиги билан оғриган бўлса-да, да- амалиёт ўтказиш зарур бўлган 3 нафар беморда РИО ва РИАТМ Наманган
воланишга имконият тополмаётган 40 филиалида амалиёт ўтказилди.
ёшли Манзура Аҳмедованинг жонига А. К. ЭШОНОВ,
ҳам акция доирасидаги эътибор оро РИО ва РИАТМ Наманган филиали директори.
кирди. У вилоят юқумли касалликлар
шифохонасида саломатлигини тикла- Бу акция доирасидаги айрим маълумотлар, холос. Ўзида юксак инсоний-
ди. Шунингдек, сурункали гепатит С ликни мужассам этган “Бор меҳримиз шу Ватан, шу халқ учун!” шиори ости-
билан хасталанган – 34 ёшли Барно даги ижтимоий акция вилоят миқёсида долзарб аҳамият касб этгани, юзлаб
Насриддинова, 33 ёшли Ҳаётхон Тожи- ёрдамга муҳтож беморларга нажот воситаси бўлиб хизмат қилгани, шубҳасиз!
боевалар ҳам даволанишга муваффақ Саҳифани М. ЭРГАШЕВА тайёрлади.
Тиббиёт 9
№ 6 (91) 2021 йил ва замон
ЎТКИР РЕСПИРАТОР КАСАЛЛИКЛАР
КЕНГ ТАРҚАЛГАН ДАВРДАМИЗ
Касалликдан ҳимояланиш учун нима қилмоқ керак?
Ўткир респиратор касалликлар (ЎРК) – вируслар қўзғатадиган, келиб ви, касаллик енгиллаша бошлаганда яна
чиқиши бир-бирига ўхшаш ўткир инфекцион касалликларнинг умумий белгиларнинг пайдо бўлиши кузатилса,
номи. Нафас йўллари (бурун, ҳиқилдоқ, кекирдак, бронхлар) шиллиқ пар- шифокорга мурожаат қилиш шарт.
далари, кўз шиллиқ пардаси – конъюнктивага зарар етиши билан кечади. Грипп ва ЎРВИ ёш, жинс, ирқ тан-
Ўткир респиратор касалликларнинг қўзғатувчиларига аденовируслар, ламаган ҳолда барча учун бирдек хавф-
парагрипп вируслари, риновируслар ва бошқа(лар) киради. Ўткир респи- лидир. Шунга қарамай, уни юқтиришда
ратор касалликларнинг айрим (спорадик) гуруҳлари кўпроқ кузатилади, асосий хавф гуруҳига 65 ёшдан ошган
лекин улар аҳолининг бутун бир гуруҳини ҳам қамраб олиши мумкин. кексалар, кичик ёшдаги болалар, ҳо-
миладорлар, юрак-қон томир касалли-
Ҳар қандай вирусли инфекция бемор- ачишиб, бемор қув-қув йўталади. 1-3 клари, астма, қандли диабет ва бошқа
дан ҳаво-томчи йўли орқали юқади. Ка- яшар болаларда шиллиқ парда шиши- сурункали касаллиги бўлганлар, имму-
саллик қўзғатувчи вируслар юқори нафас ши сабабли ҳиқилдоқ тораяди (стеноз), нитети заифлашган кишилар (саратон,
йўлларига тушади, шиллиқ парда (эпите- бунда нафас олиш тўсатдан қийинлаша- ОИВ инфекцияси) киради.
лий)нинг ташқи қаватидаги ҳужайралар- ди. Чақалоқларда ва бир яшар болалар- Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкило-
га кириб, уларни емиради, бунда қўзға- да ўпка ва ўрта қулоқнинг яллиғланиши ти мавсумий юқумли касалликлардан,
тувчиларнинг бир қисми нобуд бўлиб, кузатилиши мумкин. Бундай ҳолларда хусусан, гриппдан ҳимояланишда энг
заҳарли модда (эндотоксин) ажратади ва болалар касалхонада даволанади. яхши восита сифатида эмлашни тавсия
организмни заҳарлайди. Ўткир респи- Риновирус касалликларни риновирус- этади. Мавсум аввалида гриппга қарши
ратор касалликларни шартли равишда лар (бурун вируслари) кўзғатади. Касал- вакцина олиш уни юқтириш эҳтимоли-
мавсумий касалликлар деб аташ мумкин, ликлар камдан-кам ҳолларда йил бўйи ни 90 фоизга, оғир кечиш эҳтимолини
чунки бу гуруҳ касалликлар кеч куз ва учраб туради, эпидемиялар бўлмайди. эса 60 фоизга қисқартиради. Эмлашнинг
қишда кўпроқ кузатилади. Инкубацион даври 2-3 кун. Дармонсиз- кузнинг аввалида олиш мақсадга муво-
ЎРК сирасига кирган аденовирус ка- лик, тана ҳароратининг бироз кўтари- фиқ, чунки касаллик кенг тарқалган давр
салликларга аденовируслар сабаб бў- лиши, бош оғриши, бурундан йиринг ноябрь-март ойларига тўғри келади.
либ, улар антибиотиклар таъсирига чи- аралаш шилимшиқ (сариқ-яшил рангли) Ҳар бир организм индивидуал ва ка-
дамли, паст ҳароратда узоқ сақланади. келиши, тумов, йўтал кузатилади. Чақа- салликни ўзига хос тарзда кечиради.
Организмга кирган аденовируслар 3-14 лоқ ва гўдаклар бу касалликка берилув- Мавсумий грипп ва ЎРВИни даво-
кун давомида (ўртача 5-7 кун) касаллик чан бўлади, касаллик уларда оғир ўтади лашда қуйидаги умумий тавсияларга
белгиларини пайдо қилмайди. Одатда, у ва турли асоратлар қолиши мумкин. риоя этиш муҳим:
аста-секин бошланади, беморнинг аҳво- Респиратор – синцитиал вирусли ка- - ётоқ режимига қатъий риоя қилинг;
ли ёмонлашади, интоксикация белгила- салликни синцитиал вирус келтириб - кўпроқ суюқлик (қайнатилган сув,
ри пайдо бўлади, иситма кўтарилади, чиқаради, у хона ҳароратида тез ҳалок лимонли/малинали/асалли чой) ичинг;
дармонсизлик, бўшашиш, бош оғриғи, бўлади. Тана ҳарорати 38-39 даража- - тана ҳароратини доимий назорат
кўнгил айниши, баъзан қусиш аломат- гача кўтарилади, йўтал, тумов пайдо қилиб туринг;
лари рўй беради. Касаллик гриппга ўх- бўлади. Бронхит бўлиши мумкин. 1 ёш- - таомномага эътибор қаратинг: С,
шаб бирдан бошланиши ҳам мумкин. гача бўлган болаларда, кўпинча, оғир А, Е, D3 витаминлари ва бета-каротин-
Қатор ҳолларда иситма кўтарилиши би- зотилжам кузатилади. га бой маҳсулотларни кўпроқ истеъмол
лан бирга, одатда, узоқ муддатли тумов ЎРВИ ўз вақтида тўғри даволан- қилинг. Булар: цитрус мевалари, қизил
пайдо бўлади, қовоқлар қизаради, кўз- са, асоратларсиз кечади. Аммо грипп- булғор қалампири, брокколи карами,
дан ёш оқади, ютинганда томокда оғриқ нинг оғир шаклларида асоратлар, хусу- карам, наъматак, резавор мевалар, ба-
сезилади. Бошқа ҳолларда азоб беради- сан, пневмония юзага келиши мумкин. лиқ, жигар, сариёғ, тухум сариғи, сабзи,
ган қуруқ йўтал, товушнинг бўғилиб Грипп оғир шаклга ўтмаслиги ва асорат исмалоқ, қовоқ, ёнғоқ, ўсимлик мойла-
қолиши, ҳаво етишмаслиги кузатилади. қолдирмаслиги учун болаларда нафас ри;
Баъзан меъда-ичак фаолияти бузилади олишнинг тезлашиши, рангпарлик ёки - иштаҳангиз бўлмаса ҳам овқатла-
(тез-тез сувдек ич кетади). теридаги кўкимтирлик, сув ичишдан нинг;
Парагрипп касалликларни парагрипп бош тортиш, узоқ вақт ухлаш, жиззаки- - бемор ётган хона тез-тез шамолла-
вруслари кўзғатади, улар 1-3 кундан лик, озгина тузалишдан кейин касаллик тилиши ва нам тозалаш ишлари олиб
кейин хона ҳароратида ўз фаоллигини белгиларининг бирданига қайталани- борилиши керак;
йўқотади, лекин 4 даража ҳароратда ши, тошма билан кечувчи иситма бўлса, - қандай дориларни қабул қилиш бо-
яхши сақланади. Касалликнинг инку- катталарда нафас олишнинг қийинла- расида эса шифокор билан маслаҳат-
бацион даври 1-6 кун. Касаллик дар- шуви ва нафас етишмовчилиги, кўкрак лашган ҳолда иш тутинг!
монсизлик, бироз тумов ва йўтал билан ва қорин қисмидаги оғриқ, тўсатдан ку-
бошланади: тана ҳарорати сал кўта- затилувчи бош айланиши, кучли ва да- Хайрулло РАҲИМОВ,
рилади, товуш бўғилиб қолади, томоқ вомли қусиш, тафаккурнинг хиралашу- врач-инфекционист.
10 Тиббиёт
ва замон № 6 (91) 2021 йил
СОҒЛИГИМИЗ ЎЗ ҚЎЛИМИЗДА
ЭНГ КЎП УЧРАЙДИГАН
ОРГАНИЗМДАГИ
5 ТА ЕТИШМОВЧИЛИК
1. ТЕМИР танқислиги.
Озиқланишнинг энг кенг тарқалган танқислигидан бири.
Дунё бўйлаб одамларнинг 25% дан ортиғида учрайди.
2. ЙОД танқислиги.
Йод танқислигининг энг кенг тарқалган белгиси қалқонсимон
безнинг кенгайиши бўлиб, у вазн ортиши билан ҳам намоён бўли-
ши мумкин.
3. «D» витамини етишмаслиги.
Инсоляция даражаси паст бўлган ҳудудларда (масалан шимол
томонларда) D витамини этишмовчилиги жуда кенг тарқалган.
4. «А» витамини етишмаслиги.
А витамини ёғда эрийдиган муҳим витаминлардандир. У терини,
тишларни, суякларни, ҳужайра мембраналарини саломатлиги ва
кўриш қобилияти учун жавобгардир.
5. МАГНИЙ етишмаслиги.
Магний танамиздаги асосий минераллардан бўлиб, 300 дан ор-
тиқ ферментатив реактцияарда иштирок этади. Жиддий етишмовчи-
лик белгилари орасида юрак ритмининг бузилиши, мушакларнинг
спазмлари, асабийлик, стресс ва безовта оёқ синдроми хос.
ОҚСИЛ
ЕТИШМОВЧИЛИГИНИНГ
АСОСИЙ 7 БЕЛГИСИ
1. Доимий очлик ҳисси.
Углеводлар ва ёғлар оқсилдек энергия бера олмайди.
2. Соч ва тирноқларнинг нозиклашиши ва тўкилиши.
Улар кератиндан ташкил топган. Кератин эса оқсилдан.
3. Жароҳатнинг жуда секин битиши.
Оқсил организмнинг асосий қурилиш материали!
4. Тез-тез инфекцион касалликларга чалиниш.
Иммун тизим элементлари оқсиллардир! Оқсилсиз лизоцим ва ин-
терферон ишлаб чиқарилиши сусайиб кетади.
5. Танадаги шишлар.
Организмда сув-туз баланси бузилади, натижада тўқималарда сув
йиғилади. (Қовоқдаги шишлар, кунни иккинчи ярмида оёқ кийимнинг
сиқиши)
6. Тана вазнининг камайиши.
Мушаклар оқсиллардан ташкил топган. Оқсил етишмаслиги мушак-
лардаги оқсилларнинг сафарбар бўлишига, бу эса, мушаклар атрофиясига
олиб келади. Тез чарчоқ, холсизлик белгилари кучаяди.
7. Ёмон, тушкун кайфият.
Оқсил нейромедиатор серотонин ишлаб чиқарилишида асосий модда
ҳисобланади. Кайфиятнинг яхши бўлиши, стрессга чидамлилик айнан
серотонинга боғлиқ.
Тиббиёт 11
№ 6 (91) 2021 йил ва замон
Ислоҳот ва тараққиёт
ЭНДОКРИН
КАСАЛЛИКЛАРНИНГ ОЛДИНИ ОЛИШ, УЛАРНИ ЭРТА
АНИҚЛАШ ВА ДАВОЛАШ ТИЗИМИ ТАКОМИЛЛАШАДИ
Жумладан: сўнг, давлатимиз раҳбари: “Аф-
- 643 минг фуқаро эндокрин ка- суски, республикада эндокрин ка-
салликларига чалинган. Касаллик салликларини барвақт аниқлаш ва
Шу йилнинг 10 декабрь ёшлар орасида кўпаймоқда; даволашга 25 йил давомида эъти-
куни Президент Шавкат - эндокрин касалликларининг бор сусайиб кетгани ҳам адолатли
Мирзиёев раислигида эн- оғир оқибатлари асосан Тошкент ҳақиқат”, деди.
докрин касалликларнинг шаҳри, Қорақалпоғистон, Андижон, Йиғилиш давомида кейинги йил-
олдини олиш, уларни эрта Наманган ва Тошкент вилоятларига ларда соҳада қилинган ишлар ҳам
аниқлаш ва даволаш ти- тўғри келмоқда. санаб ўтилди:
- сўнгги уч йилда эндокринология
- болаларга йод етишмайди;
зимини такомиллашти- - буқоқ касаллиги (щитовидка) соҳасини такомиллаштиришга қара-
риш чора-тадбирлари Қорақалпоғистон (21 минг), Сур- тилган алоҳида дастур амалга оши-
юзасидан видеоселектор хондарё (26 минг), Бухоро, Қашқа- рилди;
йиғилиши бўлиб ўтди. дарё ва Тошкент вилоятида (11 - эндокринология марказининг 14
Йиғилишда ҳудудлар ва мингдан) юқорилигича қолмоқда; та филиали моддий-техника базаси-
соҳа мутасаддиларининг - хатловлар тўлақонли ўтказилса, ни мустаҳкамлаш учун 3,5 миллион
ҳисоботлари тингланди. республика бўйича бу каби касал- доллар ажратилди;
Таъкидлаш ўринлики, ликлар бир неча баробарга ортади; - филиалларда махсус бўлимлар
Президент топшириғига - диабети бор бемордан, бир сут- ташкил этилиб, республика маркази-
кўра, икки ой давомида калик стационар кузатиш давомида га мурожаатлар 2 баробарга камай-
ди, яъни қарийб 5 минг нафар фуқа-
ўртача 8 маротаба қон таҳлили олиш
жойларга чиқиб, соҳадаги зарур бўлса-да, марказий шифохона ронинг сарсонгарчилиги ва ортиқча
ҳақиқий аҳвол, ҳам аҳо- ва марказий поликлиникада лабора- харажатларининг олди олинди;
лини, ҳам шифокорларни ториялар 14-00 гача ишлайди; - ҳар йили 80 минг нафар бемор
қийнаётган муаммолар - туманларда йод дефицити, инсулин билан бепул таъминлан-
ўрганилган. Бу жараён- қалқонсимон без касалликларини моқда;
да бир қатор муаммолар аниқлаш бўйича гормонал таҳлил- - ҳозирда Республика эндокрино-
аниқланган. лар йўлга қўйилмагани боис, аҳоли логия маркази учун энг замонавий
хусусий лабораторияларга боришга ускуналар билан жиҳозланадиган
мажбур бўлмоқда. 600 ўринли янги бино қурилмоқда.
Ушбу маълумотлар баёнидан Президент топшириғига кўра,
12 Тиббиёт
ва замон № 6 (91) 2021 йил
марказ фаолияти кўп тармоқ- марказий лабораториялар ташкил 50 тага кўпайтирилиши таъкидлан-
ли шаклга ўтказилади. этилади; ди. Вилоят ихтисослашган фили-
“Эндокрин касалликларини бир- - уларга оилавий поликлиника ва алларни 80 миллиард сўмлик замо-
ламчи бўғинда эрта аниқлаш учун шифокор пунктларидан материал- навий тиббиёт ускуналари билан
мураккаб ускуналар харид қилиш ларни йиғиб олиш учун транспорт жиҳозлаш ҳисобига хизматлар сони
шарт эмас. Бунинг учун лаборатори- воситалари олиб берилади; 15 тадан 40 тагача етказилади.
яларни жиҳозлаш, зарур реактивлар - келгуси йил давомида марказий Йиғилишда Тошкентдаги 3 та
билан таъминлаш ва нафақат эндо- лабораториялардаги 1 мингдан зиёд ҳамда Нукус, Андижон, Бухоро, Са-
кринолог, балки оилавий шифокор- шифокорлар ва 3 мингдан ортиқ марқанд, Фарғона, Урганч тиббиёт
ларни ҳам тайёрлаш катта самара ўрта тиббиёт ходимларининг мала- олийгоҳларининг эндокринология ка-
беради”, деди давлатимиз раҳбари каси оширилади. федраларини пастга тушириш зарур-
ва эндокринология хизматини тако- Давлатимиз раҳбари лаборато- лиги қайд этилди. Келгуси йил 1 июл-
миллаштириш бўйича кўриладиган рия таҳлилларига хусусий секторни га қадар бирламчи бўғин учун зарур
биринчи галдаги чора-тадбирларни жалб қилиш бўйича ижобий тажри- бўлган 400 нафар мутахассисни қайта
белгилаб берди. Булар: бани жорий қилиш масаласига ҳам тайёрлаш вазифаси қўйилди.
- келгуси йилдан 40 ёшдан ошган алоҳида тўхталди. Янги кўп тармоқли эндокрино-
барча аҳоли (10 миллион нафар) йи- Масалан, Мирзо Улуғбек, Юну- логия марказида 20 дан зиёд юқори
лига камида бир марта манзилли эн- собод ва Оқолтин туманлари тибби- технологик амалиётлар йўлга қўй-
докрин скринингдан ўтказилади; ёт бирлашмалари таркибида бўлган илади. Бунда, гормонал ва минерал
- тиббиёт бригадалари ва поли- шифохона ва поликлиникаларга қа- бузилишлар (остеопороз), эндокрин
клиникаларнинг 14 мингдан зиёд рашли лабораториялар аутсорсинг гинекология, репродуктив, онко-,
оилавий ва таълим муассасалари асосида хусусий секторга берилган. нейро- ва офтальмо-эндокриноло-
шифокорлари эндокрин касаллик-
ларни аниқлаш ва бирламчи ёрдам
кўрсатишга ўқитилади;
- ҳар бир тиббиёт бригадаси экс-
пресс-тестлар ўтказиш учун глюко-
метр билан таъминланади;
- эндокрин касалликлар аниқлан-
ган аҳолининг ягона электрон ре-
естри ишга туширилади;
- келгуси йил 1 июлдан 2 миллион
нафар аёллар, 3-15 ёшдаги болалар
йод препарати билан бепул таъмин-
ланади;
- қандли диабет учун метформин
препарати 200 мингдан зиёд эҳтиё-
жманд аҳолига бепул тарқатилади;
- болалар ва катталарни одам ин- Хусусий лаборатория таҳлиллар гия, нефрология, кардио-диабет ва
сулини билан бепул таъминлаш дас- учун биоматериалларни ўзи махсус интервенцион хирургия каби йўна-
тури давом эттирилади. Бунда илк транспорт орқали йиғиб, уларнинг лишлар ташкил этилади. Россия ва
бор 25 ёшгача бўлган ёшларга ана- натижаларини электрон тизим орқа- Европанинг нуфузли тиббиёт таш-
логли инсулин берилади. ли шифокорларга тақдим қилмоқда. килотларида ҳар йили камида 50 на-
Шунингдек, тиббиёт муассасала- Натижада, давлат тиббиёт му- фар шифокор малакасини ошириш-
рида лаборатория хизматлари кўр- ассасаларида бир ойда ўртача 20 ни таъминлашга топшириқ берилди.
сатишнинг мутлақо янги тизими мингта таҳлил ўтказилган бўлса, Умуман, марказ ўз йўналишида
жорий этилади. хусусий лаборатория томонидан бу илмий-инновацион муассасага ай-
Бунда: кўрсаткич 30 мингтага етказилган. лантирилади, докторантурага кво-
- икки ой муддатда лаборатория Шуларни инобатга олиб, Тош- талари 2 бараварга оширилади.
таҳлиллари нормативлари халқаро кент шаҳрининг барча туманлари, Январ ойида Президент ва шифо-
тажриба асосида тўлиқ қайта кўриб Тошкент вилоятининг 5 та тумани, корларнинг очиқ мулоқоти бўлиб
чиқилиб, янгиланади; бошқа вилоятларда биттадан туман ўтади. Мутасаддилар олдига ушбу
- туманларда оилавий ва марказий ва шаҳарда 2022 йил давомида ушбу тадбирга пухта тайёргарлик кўриш,
поликлиника, марказий шифохо- тажрибаларни синовдан ўтказиш жойлардаги муаммоларни ўрганиб,
на ҳамда шошилинч тиббий ёрдам топшириғи берилди. Ўз навбатида, уларни тизимлаштириш ва аниқ
бўлими лабораториялари мақбул- келгуси йилда туманлараро эндо- таклифлар ишлаб чиқиш вазифаси
лаштирилиб, туну-кун ишлайдиган кринология бўлинмалари 29 тадан қўйилди.
Тиббиёт 13
№ 6 (91) 2021 йил ва замон
1940 йилдан буён саксон йил
ўтди. Савол: ўшанда Наманганда ЕТМИШ ЙИЛ
қанча врач бор эди, наманганлик-
лардан неча киши тиббиёт инсти-
тутини битириб келганди? Бугун бу
саволга жавоб бериш осонмас, аммо ОҚ ХАЛАТДА
Шариф Ботиров худди ўша йили
ТошМИ дипломини олгани аниқ.
Ўтган 80 йил мобайнида Наманган
тиббиётида Ботировларнинг бутун
бошли сулоласи вужудга келди. Ботиров бош- нинг етишмаслигидан келиб чиқиши
Шариф отанинг аёли Маъсуда ая 30 маълум эди. Бинобарин, ана шу етиш-
йил Пахталикўл сиҳатгоҳида ишла- чилигида янги пре- мовчиликнинг олдини олиш ёхуд ўр-
ди. Уларнинг ўғли тиббиёт фанла- парат (темир моддасига нини тўлдириш билан кўпайиб бора-
ри номзоди Журъат Ботиров ҳозир тўйинган) яратилиб, ла- ётган хасталикни енгиш мумкинлиги
Тошкентда, келин бўлмиш Сало- боратория синовларидан ҳам аён. Ботиров бошчилигида янги
матхон, қизлари Мавжуда ва Нур- препарат (темир моддасига тўйинган)
хон, ўндан ортиқ набиралар - ҳам- муваффақиятли ўтди. яратилиб, лаборатория синовларидан
маси шифокор. Ботировнинг икки Унга “Ферфолин-Б” муваффақиятли ўтди. Унга “Ферфо-
укаси ҳам олий маълумотли врач: деб ном беришди. лин-Б” деб ном беришди ва Тошкент-
Ҳамид Ботиров бир неча йил Норин даги нуфузли ҳайъат ҳужжати билан
ва Учқўрғонда бош ҳаким бўлиб ишлаб чиқаришга рухсат этилди. Ян-
ишлаган. Олий тоифали жарроҳ Ра- гилик устида иш олиб борган икки ас-
шидхон ака эса машҳур Григорьян- Ўқишни битиргач, уни Соғлиқни систент бунинг натижасида фан ном-
цнинг шогирди эди. Кимё фанлари сақлаш халқ комиссариати йўлланма- зоди бўлишди ва уларнинг раҳбари
доктори Эркин Ботиров Шариф си билан Термиз шаҳридаги тубдис- Ш. Ботировга айни шу хизмати учун
отага жиян бўлади. пансерга юборишди. Уруш бошланган профессорлик мақоми берилди.
пайтларда у Ўрта Тўқай (Косонсой) Ботиров домла 1977 йили олтмиш
1917 йилда туғилиб, ўша замоннинг сув омборига келди. Қурилишда ишла-
борки аччиқ-чучугини тотиб улғай- ётган эркак-аёл беҳад кўп, юқумли ка- ёшга тўлди. Андижондаги юбилей ке-
ган Шарифжон мустақил меҳнатга 13 салликлар авж олган, дори-дармон часида сўз олиб дедики:
- Мен энди кексайдим, ўрнимга
ёшида киришди. Ўқитувчилар камли- танқис, озиқ-овқат кам, шароитлар
гидан, зийрак йигитча мактабда дарс жуда чатоқ. Табиийки, врачлар ҳам ёшлар ишласин, рухсат беринглар, На-
манганимга кетайин.
бера бошлади. Бу орада муаллимлик етишмайди, ишлаб турган шифокор-
курсига қатнаб, ҳужжат ҳам олди ва ларга эса ниҳоятда қийин... Ш. Бо- Олтин-
Машаддаги мактабнинг директорли- тиров 1944 йили Наманган шаҳрига гугуртнинг
гига тайинланди. келиб, вилоят тубдиспансерига 1951 қондаги зам-
Ўн етти яшар директор ўқишни да- йилгача раҳбарлик қилди. буруғларни қириш
вом эттириш орзусида юрувдики, ўз- Унинг шундан кейинги шифокор- хусусиятига асосланиб,
ўзидан омади чопиб қолди. 1934 йил лик фаолияти илмий изланишларга махсус таркибли препарат
ТошМИдан вакиллар келиб, ҳужжат уйғун ҳолда кечди. Аввалига ТошМИ- яратди. Уни шартли ра-
ола бошладилар ва кириш имтиҳон- да ва унинг клиникасида ички касал- вишда “Шамкобин” деб ном-
лари ҳам Наманганда ўтди. Ш. Боти- ликлар устида иш олиб борди. 1956 лаб, дастлабкисини ҳатто ўз
ров кимё фани имтиҳонида кўмирнинг йилдан Андижон тиббиёт институти- танасида синаб кўрди, аҳво-
формуласини ёзиб берди, рус тилида да ўқитувчи ва катта ўқитувчи бўлиб лини Андижонда таҳлил
эса “Кузнечик” деган шеърни декло- ишлади. 1959 йили профессор Эр- қилдирди, лаборатори-
мация қилди... гаш Отахонов раҳбарлигида номзод- я-синов баённомаларида
Талаба халқи ҳамиша камхарж лик диссертациясини ҳимоя қилди ва
яшайди, алалхусус, 30-йилларда жуда АДМИ ички касалликлар кафедраси яхши натижалар
қайд этилди.
ҳам оғир эди. Шарифжон ҳам кечалари доценти бўлди. Илмий кенгашнинг қа-
ишлади, бозорга чиқди, мардикорликка рори билан кейинроқ тиббиёт фанлари
ёлланди. Ҳайтовур, 1936 йилдан тала- номзоди Шариф Каттахўжаевич Боти-
Шариф отанинг шундан кейинги 20
баларнинг тирикчилигига ҳам жиндай ровга истисно тариқасида профессор- йилдан зиёд фаолияти “Пахталикўл”
маза кириб қолди. Чунки, 2-курсни та- лик мақоми берилди.
момлаганларга ТошМИда ўқиётгани- Ўтган асрнинг 60-70-йилларида ане- сиҳатгоҳида кечди. Профессор Бо-
ни тасдиқловчи муваққат гувоҳнома мия (камқонлик) кўпайгандан кўпай- тиров илмли одам эди, Наманганда
ҳам илмий изланишдан тўхтамади.
беришди. Бу билан кичик ёки ёрдамчи ди. Шунда Андижон тиббиёт инсти-
тиббий ходим, санитар бўлиб ишлаш тути ички касалликлар кафедрасининг Қон касаллиги бўлмиш микознинг та-
биа- тини, профилактикасини, муола-
мумкин эди. Шариф Ботировга келсак, бир гуруҳ олимлари Шариф Ботиров жасини тадқиқ қилди. Олтингугурт-
ҳалиги ҳужжат уни нақ врачга айлан- раҳбарлигида ана шу дардга қарши са-
тирворди, таътил чоғида Намангандаги марали тадқиқотлар олиб боришди. Бу нинг қондаги замбуруғларни қириш
хусусиятига асосланиб, махсус тар-
2-поликлиникага мудирлик қилди. касаллик организмда темир моддаси-
14 Тиббиёт
ва замон № 6 (91) 2021 йил
кибли препарат яратди. Уни
шартли равишда “Шамкобин” деб
номлаб, дастлабкисини ҳатто ўз тана-
сида синаб кўрди, аҳволини Андижон- КЕРАК?
да таҳлил қилдирди, лаборатория-си-
нов баённомаларида яхши натижалар
қайд этилди. Андижонлик олимлар
тиниб-тинчимас дўхтир-домлани кат- УЧУН ҚАНДАЙ ОВҚАТЛАНИШ
та муваффақият билан табрикладилар. ЙИҒИЛМАСЛИГИ
Шариф ота ушбу йўналишда тадқиқот-
лар олиб борган киевлик профессор
Комакин билан боғланди. Тошкентда- ОРТИҚЧА ТАНА ВАЗНИ
ги республика микрология марказидан
профессор Назминисо Деҳқонхўжаева
билан маълум маслаҳатлашувлар бўл-
ди. Янгиликнинг қатъий кимёвий фор-
муласи тайёр, дастлабки синов ва ла-
боратория ҳужжатлари битган, аммо
муаллиф кексайиб қолган, шунда ёши Ортиқча тана вазнидан ҳалос бўлиш ва кейинчалик нормал
85 ларга борган эди. холатда ушлаб туриш учун таом тайёрлашни ўрганиш керак.
Мўйсафид профессорнинг “Шам- Яримфабрикантлар, тайёр овқатлар, колбаса ва дудланган мах-
кобин”и ўнлаб, юзлаб беморлар дар- сулотлар таркибидаги оқсил, ёғ, углеводлар нисбати нотўғри
дига малҳам бўлди. Унинг ҳузурига тақсимланган, ўзида шакар ва тузни ҳам кўп сақлайди. Бундан
Тошкентдан, Тожикистондан, Қирғи- ташқари, ўзида моддалар алмашинувини секинлаштирадиган ва
зистондан, ундан ҳам олислардан даво
излаб келишар ва микоздан фориғ бў- организмда кераксиз чиқиндилар тўпланишига сабаб бўладиган
либ қайтишарди. қўшимчалар, консервантлар сақлайди.
“Шамкобин”ни тегишли давлат ко- Озиш учун ейиш керак. Чеклаш зими моторикасини яхшилайди, вазн-
миссиясидан ўтказиш, реестрларга қо- билан моддалар алмашинуви издан ни назорат қилишга ёрдам беради.
нуний киритиш Шариф отага насиб чиқиши мумкин (чексиз ейиш керак Мураккаб углеводлардан воз кеч-
қилгани йўқ. Афсуски, бир кори хайрга дегани эмас, узоқ вақт ва ҳар куни манг. Оддий углеводлардан воз кеч-
умрнинг омонатлиги имкон бермади. оч қолиш мумкин эмаслиги айтил- ган яхши. Лекин мураккаб углеводлар
Аммо дўхтир бобо халқ саломатлиги моқда). Организмни доимий равишда - гликемик индекси (ГИ) паст маҳсу-
ва тиббиёт илми учун битта врачнинг, энергия ва фойдали махсулотлар би- лотларни истеъмол қилиш керак.
бир профессорнинг қўлидан келадиган лан таъминлаш керак. Ёғлар - бизнинг дўстимиз! Ўсим-
ҳамма ишни қилиб, ёруғ дунёдан ёруғ Лекин, суткалик қабул қилинади- лик мойида фойдали моддалар, ёғда
юз билан кетди. У киши ўз дастхати ган калорияни 1400-1800 дан ошир- эрувчи витаминлар (А, Е, D), тўйин-
билан битган таржимаи ҳолда ёзили-
шича, 1956-1977 йилларда Андижон маслик керак, лекин бу ўлчовни, мех- маган ёғ кислоталари, фосфолипид-
тиббиёт институтида 65 минг талаба натни оғир-енгиллигига, ҳаёт тарзига лар мавжуд. Фақат меъёрни 80–90 г
таҳсил кўрган. Демак, аввалига до- қараб индивидуал ҳисобланади. дан (шундан хайвон ёғи 25-30%) оши-
цент, сўнг профессор бўлган Ботиров Диетологлар бир овоздан тўлақон- риш керак эмас.
домланинг илмидан ана шунча врач ли нонушта қилиш ортиқча тана вазни Оқсиллар - организм асоси! Ҳар
баҳра олган. Бу ҳисобга дўхтир Боти- йиғилишига тўсқинлик қилади дейди- таомланганда 70-100 г. гўшт, балиқ,
ров даволаган беморлар сони ҳам қў- лар. Тушликкача ейилган озуқа яхши тухум, сут маҳсулотлари, дуккакли-
шилса-чи? Бундан ташқари, бир неча энергия беради ва тўлиқ парчаланади. лар истеъмол қилиш керак. Бирин-
рисола ва юздан ортиқ илмий мақола- Нонуштага ёрмалар, кашалар, ёнғоқ, чидан тўқлик ҳиссини пайдо қилиб,
лар муаллифи ҳам ўн нафар фан ном- қуруқ мевалар, сут махсулотлари, ме- иштаҳани бошқаришга ёрдамлашса,
зодию икки фан докторининг илмий валарни истеъмол қилинг. иккинчидан қондаги қанд ва инсулин
раҳбари ҳам профессор Ботиров эди. Вақт режимига амал қилинг. Кунда миқдорини назорат қилади. Оқсил
Профессор Шариф Каттахўжаевич 3 маҳал таомланиш бу идеал ҳисоб- мушаклар учун, умуман ҳужайралар
Ботиров ёруғ оламда салкам тўқсон ланади. Яъни, нонушта, тушлик ва янгиланиши учун қурилиш материа-
йил яшади. У ана шу узоқ умрининг кечки овқат. Имкон қадар ҳеч бирини ли ҳисобланади.
қарийб етмиш йилини халқ саломат- ўтказиб юборманг! Сув қанча хоҳласангиз, шунча
лиги ва тиббиёт илмига бағишлади. Клетчаткага бой маҳсулотлар ис- ичинг. Бир кунда 2 л сув ичиш орга-
Ибн Сино мерос қолдирган табаррук теъмолини кўпайтиринг. Янги, барра низмдан ортиқча ва захарли токсин-
касб эгаларининг пок либоси бўлмиш сабзавотлар, дон махсулотлари (мака- ларни чиқиб кетишига ёрдам беради.
оқ халатни саксон беш ёшга тўлганида рон, паст сортдаги нон), яшил кўкат- Сабзавотли шўрва организмда мод-
ҳам эгнидан қўймади. У ўзининг ана лар, фасоль, карам, брокколи, шпинат далар алмашинувини яхшилаб, ортиқча
шу сийрати билан элнинг ёдида қолди. ўзида кўп миқдорда ўсимлик толалари ёғлардан ҳалос бўлишга ёрдам беради.
сақлайди. Булар овқат-ҳазм қилиш ти- Лайло тайёрлади.
У. РУСТАМОВ.
Тиббиёт 15
№ 6 (91) 2021 йил ва замон
ТИББИЁТДА ҲАМ
Ислоҳот ва имконият
ИШБИЛАРМОНЛИК
МУҲИТИ ЗАРУР
Маълумки, давлат тиббиёт муассасаларида бепул тиббий хиз-
мат кўрсатиш билан ёнма-ён диагностика ва муолажалар учун
алоҳида пуллик бўлимлар ташкил қилинган.
Улар фаолияти билан яқиндан танишиш мақсадида Наман-
ган шаҳар тиббиёт бирлашмаси пуллик хизмат бўлими бо-
шлиғи Ҳошимжон Асқаровга бир неча саволлар билан
мурожаат қилдик.
аппарати ёрдамида гепатит В, С таҳ-
лилларини текширишни йўлга қўйдик.
- Ҳозирда ва келгусида аҳолига
яна қандай қулайликларни яратиш
кўзда тутиляпти?
- Ҳозирги кунда тизимда фаолият юри-
таётган тўлиқ хўжалик хисобидаги 25
- Ҳошимжон ака, кўпчилик пуллик ён ҳанузгача давом этмоқда. ўринли неврологик реабилитация бўли-
хизматни фақат хусусий тиббиёт Аҳолига малакали ва сифатли тиб- мида 7 та икки кишилик хоналар таъмир-
муассасаларида деб тушунишади. бий хизмат кўрсатиш, уларга яхши им- ланиб, люкс хоналарга айлантирилиб, ке-
Уларнинг назарида, давлат тибби- коният ва шарт-шароитларни яратиш ракли жиҳозлар билан таъминланмоқда.
ёт муассасаларида, айниқса шаҳар мақсадида шаҳар тиббиёт бирлашма- Халқимизни малакали ва сифатли
ва туманлар тиббиёт бирлашмала- сида ҳам тўлиқ ҳўжалик ҳисобидаги тиббий хизматдан баҳраманд бўлиш-
рига қарашли шифохоналарда барча бўлимлар фаолият юритиб келмоқда. лари учун шаҳар туғруқ комплекси-
хизматлар бепул-ку, деган эътироз- - Сизнинг мазкур бўлимга мута- нинг гинекология бўлимида пуллик
лар уйғонади. Шу ҳақда алоҳида ту- садди этиб тайинланганингизга 11 хизмат йўлга қўйилди. Шунингдек,
шунча бериб ўтсангиз? ой бўлган бўлса-да, назаримизда, кўп тармоқли марказий поликлиника-
- Тўғри таъкидладингиз. Юртдошла- шу қисқа вақт мобайнида фаолият даги пуллик тиббий кўриклар хизмати
римиз орасида, шу маънода ўзимиз- доирасида анчагина ўзгаришларга кўламини кенгайтирмоқдамиз.
га ҳам баъзан мурожаат бўлиб туради. асос солишга ҳам улгурдингиз? - Жорий йилнинг 5 май куни Ўзбе-
Бепул ва пуллик хизмат тўғрисида ба- - Шифохонага ишга келгач, бу ердаги кистон Республикаси Президенти-
тафсил маълумотлар берганимиздан шароитларни ўрганиб, раҳбарият билан нинг “Соғлиқни сақлаш тизимида
сўнггина, улар қайси хизматдан фойда- келишган ҳолда амалга оширилиши ло- олиб борилаётган ислоҳотларни из-
ланиш танловини ўзлари ҳал қилишади. зим бўлган ишлар бўйича чора-тадбир- чил давом эттириш ва тиббиёт хо-
Мустақилликнинг дастлабки йилла- лар режасини ишлаб чиқдик. Бирлашма димларининг салоҳиятини ошириш
ридаёқ давлат тиббиёт муассасалари- бошлиғи Шокиржон Ҳайдаровнинг та- учун зарур шарт-шароитлар яратиш
да ҳам пуллик хизмат кўрсатишнинг шаббуси, ишбилармонлиги, барча ишга тўғрисида”ги 6221-сонли фармони
ҳуқуқий асослари қабул қилинган. Ўз- сидқидилдан ёндашиши орқибатида қабул қилинди. Фармон ижросини
бекистон Республикаси Президентининг пуллик хизмат кўрсатишдан топилган таъминлаш мақсадида айни пайтда
1998 йил 10 ноябрдаги 2107-сонли Фар- маблағнинг соф фойдаси ҳисобига собиқ қандай ишлар амалга ошириляпти?
мони бу борада дастуриламал бўлиб хиз- маъмурий бино мукаммал таъмирланиб, - Фармонни ижросини таъминлаш
мат қилмоқда. Жумладан, вилоятимиз- 20 ўринли тўлиқ хўжалик ҳисобидаги бў- мақсадида шифохонани кенгайтирилган
да ҳам аралаш молиялаштириш тизими лимга айлантирилди. 4 та икки ўринли ва йиғилиши ўтказилиб, чора-тадбирлар
йўлга қўйилди. Шу билан бир қаторда 1 та бир ўринли “люкс” ва “ярим люкс” белгиланди, мутасаддиларга раҳбарият
Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 3 хоналар барпо этилди. Сервис хизмат- томонидан нисбатан аниқ кўрсатмалар
сентябрдаги 414-сонли “Бюджет ташки- лар йўлга қўйилди. Хоналар қаттиқ ва берилди ва ижроси таъминланмоқда.
лотларини маблағ билан таъминлаш тар- юмшоқ жиҳозлар билан таъминланди. Мазкур фармон бўйича 2022 йил 1 ян-
тибини такомиллаштириш тўғрисида”ги Ҳозирги кунда бу ерда олий тоифадаги вардан бошлаб шифохонада 90 фоиз
қарори негизида бюджет муассасалари- шифокорлар ва қўли енгил ҳамширалар бюджет ҳамда 10 фоиз пуллик тиббий
даги бўш турган ҳамда фойдаланилмаёт- халқимизга хизмат кўрсатишяпти. Мана хизмат ҳисобидан беморларга малакали
ган бино-иншоотлар, ерлардан оқилона шу ўзгаришлар туфайли бир неча тибби- ва сифатли хизмат кўрсатилади.
фойдаланиш мақсадида ижарага бериш ёт ходимига янги иш ўринлари яратилди. - Мазмунли суҳбатингиз учун раҳ-
ҳамда аҳолига пуллик тиббий хизматлар Шунингдек, янги пуллик хизмат не- мат. Ишларингизга ривож тилаймиз.
кўрсатиш (кафолатланган бепул хизмат- гизида COVID-19 касаллигини тезкор Манзура ЭРГАШЕВА
дан ташқари) йўлга қўйилган ва бу жара- аниқлайдиган экспресс-тест ва ИФА суҳбатлашди.
16 Тиббиёт
ва замон № 6 (91) 2021 йил
Диетологлардан тавсия:
«ИММУНИТЕТНИ
МУСТАҲКАМЛАШНИНГ
ОСОН ЙЎЛИ БОР»
Мана, юртимизда совуқ кунлар кони фойда. Бу инсон
бошланди. Олдимизда эса қиш. организмининг турли
Демак, бу мавсумда шамоллаш, яллиғланишларга
грипп ва бошқа ўткир респиратор қарши ку-
касалликлардан ишончли ҳимоя- рашувчан-
ланишимиз керак. Бунинг энг са- лигини оши-
марали йўли эса иммунитетимиз- рибгина қолмай, кам туз
ни мустаҳкамлаш! солиб хуштаъм овқат пишириш Ушбу неъмат фойдали ёғ, витамин
Америкалик диетологлар ушбу имконини беради. ва минералларга бой бўлиб, асаб ти-
натижага осонгина эришса бўла- Шунингдек, бу мавсумда кўпроқ зимини стресслардан ҳимоя қилади.
ди, деган хулосада. Бунинг учун кўк чой ичиш тавсия этилмоқда. «Куркумин ҳам организм ял-
кундалик таомномамизни тўғри Унинг таркиби грипп ва бошқа лиғланишига қарши таъсири би-
шакллантирсак, кифоя. вирусларнинг тана ҳужайраларига лан машҳур, — деган фикрда ди-
Масалан, океанорти мамлакати киришини блокловчи антиокси- етологлар. — У таомга бетакрор
мутахассислари совуқ кунларда дант ҳамда катехинларга бой. ранг ва ажойиб таъм ҳам бағиш-
тановул қилинадиган озиқ-овқат Қора шоколад эса куз-қиш фасл- лайди».
неъматлари таркибидан мева- ларида танамизга роҳат бағишла- Тавсия этилган ушбу шифо-
сабзавот, бошоқли дон, дуккакли ши, айтиляпти. Чунки у қон томир- бахш маҳсулотлар рўйхати табиий
маҳсулотлар, фойдали ёғлар ўрин лари деворларининг эластиклигига апельсин шарбати билан якунлан-
олиши керак, деб ҳисоблайди. ижобий таъсир кўрсатади ва қон ган. Мутахассисларнинг қайд эти-
Қолаверса, таом тайёрлаш жа- айланишини меъёрлаштиради. шича, нонуштага бир стакан янги
раёнида табиий зираворлар ва Грек ёнғоғининг ҳам иммуни- сиқилган апельсин сувини ичиш
цитрус шарбатидан фойдаланиш тетни оширишдаги ҳиссаси катта. ички қувватимизни оширади.
ҚОН БОСИМИНИ ТЎҒРИ ЎЛЧАШНИНГ
9 ҚОИДАСИ
рингизни чалиштирманг. Оёқлар полда шундай тури-
ши керакки, тиззалар баланд кўтарилмаслиги лозим.
3. Енгингизни шимаринг, яхшиси — енги узун
кийимда бўлсангиз, уни ечиб қўйинг, шунда манжет-
ни ўрашда муаммо юзага келмайди.
4. Қўлингизни шундай жойлаштирингки, тонометр
манжети тахминан юракнинг тўғрисида бўлсин. Баъ-
зан бунинг учун қўл остига ёстиқча қўйган маъқул.
5. Манжетни тўғри ўранг. Унинг пастки томони
тирсакдан 2-2,5 см юқорида бўлиши керак.
6. Манжетни шундай ўрангки, у билан қўлин-
гиз орасига 1-2 бармоқ сиғадиган бўлсин. Тонометр
пульсни қайд этиши учун резина найчалар тирсак-
Қон босимини ўлчаш қийин эмас, айниқса, замо- нинг ички томонига қараши керак.
навий автоматлаштирилган тонометрлар ёрдамида бу 7. Тонометрнинг барча найчалари текис бўлсин,
ҳамма бажара оладиган оддий юмушга айланади. Ле- чигаллашиб ёки тугун бўлиб қолмасин.
кин қон босимини ўлчаганда натижанинг аниқ чиқи- 8. Тонометр манжетни ҳавога тўлдириши учун дас-
ши учун амал қилиш зарур бўлган қоидалар бор. Улар- турни ишга туширинг ёки уни мустақил ҳаракатга
нинг айримларини эътиборингизга ҳавола этамиз. келтиринг (бу қандай моделни харид қилганингизга
1. Бирор иш қилганингиздан кейин дарҳол қон бо- боғлиқ). Қурилма ҳавони қўйиб юборишини кутинг
симингизни ўлчаманг, аввал, 5 дақиқача тинч шаро- ёки клапанни очиб, ҳавони ўзингиз қўйиб юборинг.
итда ўтиринг. Қон босимини ўлчашдан ярим соат ол- 9. Тонометр кўрсаткичларини ёзиб олиб, икки
дин чекманг ва қаҳва ичманг. дақиқадан кейин бошқа қўлингизда ҳам қон боси-
2. Стулга қаддингизни тик қилиб ўтиринг. Оёқла- мингизни ўлчаб кўринг.
Тиббиёт 17
№ 6 (91) 2021 йил ва замон
В
А
К
Ц
И
Н
дамлар орасида маълум А
маънода вакциналарга
Онисбатан ишончсизлик
билан қараш бор. Замонавий тиб- Л
биёт ва фармакология имконият-
ларига шубҳа билан қаровчилар А
вакциналарнинг одамларга фой-
да келтиришига ишонмайдилар.
Бироқ коронавирус пандемия- Р
си юқумли касалликлар тарқа-
лишининг авж олиши нақадар ТАРИХИНИ БИЛАСИЗМИ?
хавфли ва вайронкор бўлиши-
ни яна бир бор ёдимизга солди. Инсонни сунъий равишда касаллик- жамияти Женнернинг усулига ишонч-
Бундай ҳолатларда вакциналар нинг енгил шакли билан касаллантириб, сизлик билан қараган эди.
кўпинча нормал ҳаётга қайтиш иммунитет ҳосил қилиш фикри, катта Шубҳалар аригач, Британия қўши-
учун ягона чора бўлади. эҳтимол билан, Хитойда пайдо бўлган. ни ва флоти хизматчилари мажбурий
Келинг, вакциналарнинг та-
рихи ва кўзга кўринмас қотил – Манбаларга кўра, 1000 йилча муқаддам тарзда чечакка қарши эмланадилар. Ҳеч
кимда ножўя таъсирлар кузатилмайди.
одамлар чечакка чалинганларнинг яра-
юқумли касалликлар дастидан ларини қуритиб, майдаланган кукунини Қарийб 100 йил ўтиб, атоқли олим Луи
омон қолишда асосий восита бўл- бурун орқали ичга ютганлар ёки чечак Пастер Женнерга ҳурмат юзасидан, унинг
ган тиббиётнинг бу ютуғи ҳақида йирингига ботирилган пахта бўлагини сунъий иммунитет ҳосил қилиш усули
батафсил сўз юритайлик. қулоққа босишган. Африкада игна ёр- шарафига вакциналарни француз тилида-
ЧЕЧАК дамида йиринг шимдирилган ипни тери ги vache - «сигир» сўзи билан бошлашни
Чечакка қарши эмлаш - бу соҳадаги остига киритишган. Британияда эса таклиф қилади. Қашшоқ мамлакатлар-
энг катта муваффақиятдир. ХХ асрнинг XVIII асрда аристократлиги ва заковати да эса чечак яна юз-эллик йил давомида
ўзида бу касалликдан ҳалок бўлганлар билан танилган Мэри Монтегю чечакка одамларга қирон келтирди.
сони 300 миллионни ташкил қилди. Ав- қарши эмлашни фаол тарғиб қилган. Чечакнинг узил-кесил йўқ бўлиши
валги даврлардаги қурбонлар сони ҳи- Бу каби усул барибир ишончли эмас- ЖССТнинг 1967 йилда ўтказган омма-
собланмаган. Чечак билан оғриганлар- ди. Ҳар ўттизинчи эмланган одам че- вий эмланиш тадбиридан сўнг юз бер-
нинг 30 фоизи таналари йирингли яра чакнинг оғир шаклига чалиниб, вафот ди. Оммавий иммунитет ҳосил бўлиши
билан қопланиб, кўп азоб-уқубатларда этаверган. Англиялик фермерлар сигир учун аҳолининг 80 фоизи эмланса ки-
вафот этишган. Қолганлар кўр бўлиб қо- чечаги инсонга юқиши, лекин ўлимга фоя. Миллиардлаб инсонларни эмлаш-
лишган ёки бир умрга теридаги хунук олиб бормаслигини сезиб қоладилар. Бу нинг иложи йўқ эди.
излар билан яшаб ўтишга мажбур бў- ҳолатни ўрганган табиб Эдвард Женнер Айни кунларда чечакнинг тирик ви-
лишган. Юз йиллар мобайнида одамлар сигир чечаги асосида илк ишончли ва руслари Россия ва АҚШнинг юқори да-
чечакка даво излашган. Ниҳоят, вакцина хавфсиз вакцинани яратади. ражада иҳоталанган лабораторияларида
бу бедаво дардга малҳам бўла олди. 1796 йилнинг 14 майида Женнер ўз бор холос.
вакцинасини бир фермернинг ўғлида ПОЛИОМИЕЛИТ
синаб кўради. Бемор тузалиб кетиб, қа-
рилик ёшигача яшайди. Женнер эса 2 Бу касаллик чечакка нисбатан анча
йилдан сўнг машҳур «Сигир чечагининг кам одамнинг ўлимига сабаб бўлса-да,
таъсири ва уни ўрганиш сабаблари» деб ўлмай қолганлар азобларга гирифтор
номланган рисоласини нашр этади. Ки- бўлади. Полиомиелит билан асосан
тобча олимнинг шахсий маблағлари ҳи- болалар оғришади. Вирус танага оғиз
собига чоп этилади. Зеро, Қироллик фан орқали киради ва қонга ўтади.
18 Тиббиёт
ва замон № 6 (91) 2021 йил
Сўнг асаб тизимини шикаст- полиомиелитга барҳам бериш дасту- Антивакциначиларга британиялик
лаб, бедаво фалажликка сабаб рини бошлади. 1994 йили АҚШ, 2000 врач Эндрю Уэкфилд 1998 йилда чоп
бўлади. Кўпинча оёқлар ишламай қола- йили Хитой, Япония ва Жанубий Ко- этилган мақоласи билан туртки бе-
ди, лекин ҳар ўнинчи бемор ўпка муша- рея, 2002 йили Европа ва 2014 йили эса риб юборди. Мақола қизамиқ, тепки
клари фалажлангани боис нафас етиш- Жанубий-шарқий Осиё ота-оналарни ва қизилчага қарши вакцина болалар-
маслигидан вафот этади. даҳшатга солган касалликдан ҳоли деб да аутизмга сабаб бўлиши ҳақида эди.
Бундай беморларнинг ягона нажот- эълон қилинди. Маълумотлар кейинчалик рад этилган
кори 1920 йилларда ясалган «Темир ўп- Мутахассисларнинг баҳосича, вакци- бўлса-да, одамлар онгида етарлича из
калар» деб аталган ўпкани сунъий вен- на туфайли дунёда бир ярим миллион- қолдирганди. Уэйкфилд эса илмий но-
тиляция қилиш камералари эди. Бу каби га яқин инсон тирик ва 18 миллиондан холислиги учун врачлик лицензиясидан
металл қурилмаларда одамлар ҳафта- ортиқ аҳоли юра олади. Ҳозирда Афғо- маҳрум қилинди.
лаб, баъзан эса ҳаётининг сўнгига қадар нистон, Покистон ва Нигерияда йилига Ривожланган давлатларда қизамиқ-
ётишган. бир неча ўн ҳолат қайд этилади. дан нисбатан кам одам ўлаётган бўлса,
Полиомиелит чечакдан фарқли ўлароқ, ҚИЗАМИҚ Африкада вазият анча ёмон. Ўтган йили
ташқи симптомларга эга бўлмагани боис, Конго демократик республикасида ав-
унинг инфекцион табиати 1905 йилга ке- Қизамиқ вакцинаси бир вақтнинг жига чиққан қизамиқ етти мингдан зи-
либгина швециялик врач Ивар Викман то- ўзида ҳам муваффақият, ҳам муваф- ёдроқ инсон ҳаётига зомин бўлди. Ва-
монидан тўлиқ тавсифлаб берилди. фақиятсизликка мисол бўла олади. фот этганларнинг аксари болалар эди.
Ўша пайтга бориб, йирик шаҳарлар- Дунё аҳлини ўзига жалб қилган, Аф- Ривожланаётган давлатларнинг асосий
даги ичимлик суви сифатининг яхшила- рикада рўй берган Эбола эпидемияси муаммоси миш-мишлар эмас, балки
ниши полиомиелит билан касалланиш 20 минг нафар инсон ҳаётига зомин вакцина етишмовчилиги ва айниқса,
ҳолатлари сонини ҳам, унга қарши им- бўлди. Қизамиқ эса ўтган йилнинг ўзи- узоқ ҳудудларда тиббий инфраструкту-
мунитети бор одамларни ҳам камайти- да жимгина 207 минг инсоннинг ҳаёти- ранинг мавжуд эмаслиги.
риб юборди. Касаллик ўчоқлари янада га нуқта қўйди. Ваҳолонки, унга қарши БЕЗГАК
сезиларлироқ бўлиб борди. вакцина 1963 йилдан бери бор.
Олимларнинг фикрича, одамлар қа-
дим замонлардан буён безгакка чалини-
шади. Ҳозирги кунда эса, инсониятнинг
ярми безгакка чалиниш хавфи бор, 400
минг киши эса ҳар йили безгак туфайли
вафот этади. Ўлимларнинг қарийб ярми
Африкага тўғри келади.
Касалликни безгак плазмодийси деб
аталадиган бир ҳужайрали паразит бак-
терия қўзғатади. Бактерия безгак чиви-
ни чаққанда қон орқали инсон танасига
ўтади.
Безгакка қарши курашнинг энг асо-
сий усуллари чивинлар кўпаядиган
ботқоқликларни қуритиш, ҳашаротлар-
га қарши сеткаларни ўрнатиш ва ка-
салликнинг эрта босқичида даволовчи
дорилардир. Бироқ, плазмодий мавжуд
препаратларга қарши тура олиши ҳақи-
да маълумотлар ҳам йўқ эмас.
1952 йилда америкалик врач Жонас Фавқулодда юқумли бўлган бу вирус 32 йиллик машаққатли меҳнат ва 700
Салк полиомиелит вакцинасини яратди. йўталганда ва акса урганда сўлак томчи- миллион долларлик харажатларга қара-
1961 йилда эса унинг ҳамкасби Альберт лари ёки бевосита контакт орқали юқади. май безгакка қарши иммунитет шакл-
Сейбин инъекция эмас, ютиш мумкин Қизамиқда ҳарорат баланд кўтарилади, лантирувчи вакцина ҳали яратилгани
бўлган версиясини тақдим қилди. тошмалар тошади, оғир ҳолатларда эса йўқ. Ягона тажриба намунаси Гана, Ма-
АҚШ ва Европада полиомиелит би- бемор ҳаётига хавф соладиган даражада лави ва Кенияда ўтказиляпти ва 2023
лан касалланиш ҳолатлари кескин ка- ич кетиши ва зотилжам кузатилади, шу- йилда ниҳоясига етиши керак. Ҳозир-
майди. нингдек, мия қобиғи яллиғланади. гача қўлга киритилган маълумотларга
Полиомелитга қарши эмлаш даво- Қизамиқ вакцинаси ихтиро қилингун- кўра, ушбу вакцинанинг самарадорли-
мида вакцинация тарихидаги энг қўпол га қадар, бу касаллик йилига ўртача 2,6 ги 40 фоиз ва тўрт йилдан кўп эмас. Бу
хатолардан бирига йўл қўйилади. 1955 миллион кишининг ҳаётига зомин бўлар- бошқа вакциналарга солиштирилса, анча
йилда АҚШнинг Cutter Laboratories ди. Унга тўлиқ барҳам беришнинг иложи паст кўрсаткич. Устига устак бир ёки
компанияси адашиб, ичида тирик поли- бўлмади. Чунки қизамиққа қарши омма- икки эмас, 4 марта эмлаш талаб этилади.
омиелит вируси бор 100 минг доза вак- вий иммунитет пайдо бўлиши учун 95
цинани савдога чиқариб юборади. Оқи- фоиз одам эмланиши шарт. Ижтимоий Шерзод ЛАТИБЖОНОВ,
батда 10 нафар бола ҳалок бўлади, 160 тармоқларда тарқалаётган «эмланишга вилоят СЭО ва ЖСБ
бола бир умрга фалаж бўлиб қолади. қаршилар» туфайли АҚШ ва Европада Иммунопрофилактика бўлими
1988 йили ЖССТ бутун дунё бўйлаб қизамиқ билан оғриш яна кўпайиб кетди. мудири.
Тиббиёт 19
№ 6 (91) 2021 йил ва замон
БОЛАЛАРДА
ГЛОМЕРУЛЯР
КАСАЛЛИКЛАР
Услубий қўлланма рит) – инфекцион-аллергик касаллик бў-
Гломеруляр касаллик (гломерулонеф-
либ, асосан буйракнинг коптокчаларини
диффуз яллиғланиши билан кечади ва буй-
ракнинг барча қатламларини зарарлайди.
Клиник кечишида буйракдаги ва буйрак-
дан ташқари кечадиган белгилар бўлади.
(Охири. Боши ўтган сонда) Қон босими кўтарилган рит бу касалликлардан 10-15
V. Гипертония синдроми. беморлар кўз тубида вена- кун ўтгандан сўнг ривожла-
Болаларда қон босими юқо- ларнинг бирлашган жойла- нади. Касаллик қўзғатувчиси
ри ва пастки кўрсаткичларни рида торайиш, артериялар асосан В-гемолитик стрепто-
(систолик ва диастолик босим- деворининг қалинлашиши, кокк А бўлади, бошқа микро-
лар) бир хилда кўтарилиши гло- артерияларнинг торайиши, флоралар бўлиши ҳам мум-
мерулонефрит касалликларида кўрув нерви туби гиперемия кин. Буйракка кирган бегона
60-80 фоиз ҳолларда учрайди. ва шиши, нуқтали қон қуйи- оқсилга нисбатан рўй берган
Гипертония, гиперренинемия, лишлар аниқланиши мум- аллергик реакция ҳам ўткир
яъни қон томирларда айланаёт- кин. гломерулонефрит касаллиги-
ган қон ҳажмининг кўпайиши VI. Азотемия синдроми. нинг келиб чиқишида катта
ҳисобига бўлиб, бунда копток- Қонда азот қолдиқларининг ўрин тутади. Касалланиш кеч
чалар фильтрацияси ҳажмининг (сийдикчил, креатинин ва куз, қиш ва эрта баҳор ойла-
камайиши натижасида суюқлик бошқалар) кўпайиши коп- рида совуқ қотиш, намлик-
қон томирларда кўпаяди. Қонда токчалар фильтрацияси ва нинг юқорилиги сабабли кўп
натрий миқдорининг кўпайиши каналчалар фаолиятининг учрайди. Экссудатив – ката-
ҳам гипертонияга сабаб бўлади. бузилиши ҳисобига бўлади. рал диатез, наслий омиллар,
Коптокчалардан ўтаётган қон Ўткир нефритик аллергияга сезгирлик, профи-
миқдори камайса, ренин син- синдром – ўткир лактик эмлашлар касаллик ке-
тез бўлиши кўпаяди. У қондаги гломерулонефрит либ чиқишига мойил ҳолатлар
оқсил (ангиотензиноген) билан Касаллик 3 ёшдан катта ҳисобланади.
киришиши натижасида ангио- болаларда ва ўсмирларда Клиникаси. Касаллик
тензин-1 ҳосил бўлади, кейин кўп учрайди. стрептококк ёки бошқа ин-
қон зардобидаги ферментлар Этиологияси. Ўткир гло- фекциялардан 1-2 ҳафта ўт-
таъсирида ангиотензин-2 пай- мерулонефритнинг ривож- гандан сўнг ва бошқа омиллар
до бўлади, у эса қон босимини ланишига асосан инфекци- таъсирида бошланади. Икки
кўтариш хусусиятига эга бў- он-аллергик жараён сабаб гуруҳ: экстроренал ва ренал
либ, тўғридан-тўғри томирлар бўлади. Касаллик ривожлани- ўзгаришлар билан кечади.
юмшоқ мушакларининг қисқа- шига олиб келувчи омиллар Касаллик тўсатдан бошлана-
ришига олиб келади, бундан ангина, ўткир респиратор ин- ди. Беморлар бош оғриғи, қо-
ташқари, буйрак усти безлари- фекция, грипп, қорамуғ, қи- рин оғриғи, шиш, бел оғриғи,
да альдостерон ишлаб чиқиши- замиқ, сурункали тонзиллит, нафас қисилиши ва кам сий-
ни кўпайтиради. отит ва бошқа инфекциялар дик ажралишидан шикоят қи-
сабаб бўлади. Гломерулонеф- лади. Шу билан бирга
20 Тиббиёт
ва замон № 6 (91) 2021 йил
безовталик, иштаҳа ёмон- лойқа бўлиши, сийдик ранги тўқ
лашиши, кўнгил айниши куза- сариқ ёки гўшт селига ўхшаб қо-
тилади. Ўткир гломерулонефрит лиши кузатилади. Қондаги
кўпроқ шиш пайдо бўлиши ва умумий оқсил 50-60 фо-
қон босимининг кўтарилиши би- изгача камаяди. Қонда
лан кечади. Шиш синдроми ка- альбумин камайиб, гло-
салликнинг эрта белгиси бўлиб, булин, фибриноген ор-
қовоқлар, юзда пайдо бўлишидан тади. Сийдикда оқсил
бошланади ва юзлар оқариб, неф- миқдори 1 промилга-
ритга хос кўринишга эга бўлади ча бўлади, баъзида 10-
(facies nephritica). Шиш борган 15 промилгача ошиши
сари кучайиб, беморнинг вазни- мумкин.
ни ошириб юборади. Асоратлари. Ўткир гло-
Ётиб қолган беморлар бели- мерулонефрит асоратлари
да, жинсий органлар соҳасида ва биринчи кунларда кузати-
қўл-оёқларида шиш пайдо бўла- лади. Ўткир буйрак етишмов-
ди. Кўпинча плеврада (гидрото- чилиги (анурия), эклампсия ва
ракс) ва перикардда (перикардит) юрак-қон томир етишмовчили- шовқинли ва тўхтаб-тўхтаб бўла-
транссудат пайдо бўлади. Арте- ги кузатилади. ди. Эклампсия хуружи 3 дақиқа-
риал қон босими кўтарилади. Кўп А) Анурия – ўткир буйрак дан 30 дақиқагача бўлиши куза-
беморларда гипертензион белги- етишмовчилиги ҳолатида буй- тилади. Эклампсиянинг келиб
лар: бош оғриши, кўнгил айниши, рак фильтрацион фаолияти кес- чиқиш патогенезида бош мия то-
брадикардия, қусиш кузатилади. кин бузилади, бемор қонида мирлари қисилиши, шиши, бош
Кўз соққасининг туби қизарган, оралиқ модда алмашинуви па- мия ички босимининг кўтарили-
кўз тўр пардасига нуқтали қон тологик моддалари йиғилади. ши ва ҳужайралараро гиперги-
қуйилиши, бурун қонаши мум- Қолдиқ азот миқдори қонда 1-2 дратацияга боғлиқ бўлади.
кин. Юрак-қон томир тизимида г/л.гача етади, индикан миқдо- В) Ўткир юрак-қон томир
қон босими кўтарилиши, баъзан ри ҳам ошади. Натижада ацидоз етишмовчилиги болаларда кам
юрак соҳасида оғриқ, аортада ҳолати юзага келади, бу ўз нав- учрайди.
2-тон кучаяди, систолик шовқин батида нерв тизимини захар- Ўткир гломерулонефрит
эшитилади. Бемор ҳансирайди, лайди. Қондаги калий миқдори касаллигини таққослаш
йўтал, қон қусиш, юрак тез ури- ҳам ошади. Анурия бўлган бе- Ўткир гломерулонефрит -
шидан шикоят қилади. морларда бош оғриши, кўнгил
Қон айланиши етишмовчилиги айниши, қусиш, қорин оғриши, нефротик синдром, пиелонеф-
белгиларида юрак чап қоринча- ич сурилиши кузатилади, нафас рит, буйрак-тош касаллиги, тез
си кенгаяди. Кичик қон айланиш олиш тезлашади, тоник ва кло- ривожланувчи гломерулонеф-
тизимида қон босимининг кўта- ник талваса хуружлари бўлади, рит, сурункали гломерулонеф-
рилиши натижасида ўпкада дим- бемор ҳушдан кетади, кома ҳо- рит, буйраклар туберкулёз ка-
ланган қуруқ ва хўл хириллашлар латига тушади. саллиги, геморрагик диатез,
эшитилади. Бронхит ва ўчоқли Б) Эклампсия - ангиоспастик коллагеноз ва бошқа касаллик-
пневмония - ўпка яллиғланиши энцефалопатия – беморда энса лар билан таққосланади.
пайдо бўлади. Жигар катталаша- соҳасида қаттиқ оғриқ, кўнгил Иброҳим АБДУЛЛАЕВ,
ди. Бемордан ажралаётган сийдик айниши, қусиш, артериал қон бо- вилоят болалар
миқдорининг камайиши ва унда симини кўтарилиши кузатилади. кўп тармоқли тиббиёт
қон бўлиши эътибор тортади. Аввал юз мушакларининг тоник маркази кардиоревматоло-
Касалланиш бошланишида кам қисқариши, сўнг клоник талваса гия бўлими мудири.
сийиш (анурия) кузатилади. Сий- қўшилади. Беморнинг кўз қора- Нилуфар
дик текширилганда, солиштирма чиғи кенгаяди, ёруғликка таъсир ШАМСУТДИНОВА,
оғирлигининг кўтарилиши, ге- бўлмайди, ҳушдан кетади. Те- марказнинг кардиоревма-
матурия, олигурия, сийдикнинг рилари кўкаради. Нафас олиш тология бўлими врачи.
Тиббиёт 21
№ 6 (91) 2021 йил ва замон
СЧАСТЬЕ
НЕЛИ БАГДАСАРОВОЙ
Недавно врач областного дерматовенерологическо-
го диспансера Неля Багдасарова стала победитель-
ницей конкурса «Лучший врач года» в номинации
«Лучший врач-дерматолог».
Так уж получилось, что журна-
листы не очень часто пишут о вра-
чах этой специальности. Да и нам
самим многие заболевания кожи
кажутся нам малозначительными
и пустяковыми, все считают, что
это может пройти само по себе.
Однако специалисты знают, что
такие болезни порой очень трудно
поддаются лечению, могут стать
причиной серьезных осложнений.
Тем более если вовремя не обра-
титься к врачу.
Эта история произошла В том же году она устрои- ею процедур все прошло, и я не в силах скрыть слезы.
много лет назад: родители Но- лась на работу в областную по- чувствую себя спокойно. К сожалению, сейчас имеет
диры Н. из Чартака не замети- ликлинику кожных и гениталь- Н. Багдасарова очень гор- место тенденция роста числа
ли первоначальных симптомов ных болезней. Почти за 40 лет дится своими учениками - Ва- больных кожными заболева-
серьезного заболевания и в Багдасарова смогла вылечить хобжоном Усмановым, Но- ниями, и тому можно найти
итоге состояние девочки-под- тысячи людей, имела дело с дирбеком Холмирзаевым, множество причин. К счастью,
ростка ухудшилось. В област- самыми разными кожными за- Рустамом Шариповым. благодаря тому, что у нас ра-
ной дерматовенерологический болеваниями, бывали и слож- - Неля-опа является глав- ботают такие профессионалы
диспансер ее доставили на ско- ности. Но, благодаря своим от- ным специалистом по кожным своего дела, чуткие и внима-
рой помощи. В тот день дежу- личным знаниям, богатейшему и генитальным заболеваниям тельные врачи, мы можем не
рила тогда еще молодой врач опыту ей всегда удавалось по- женщин в регионе, - говорит опасаться за свое здоровье.
Неля Багдасарова. Обеспоко- ставить правильный диагноз и руководитель клиники В. Ус- Н. Багдасарова не только
енная состоянием больной, она выбрать подходящую тактику манов. - она постоянно в по- врач с большой буквы, но и
обзвонила многих врачей, в лечения. Она всегда остава- иске, изучает новые методы хранительница счастливого
том числе и своих наставников лась верной своей благородной лечения, занимается научной домашнего очага. Вместе со
в АндМИ, созвала консилиум. профессии и присяге врача, со работой, старается научить своим мужем Баходиром-ака
Девочку пришлось доставить всеми она корректна и вежли- всех чему-то новому. они воспитали четырех пре-
в реанимационное отделение ва, с уважением относится к - Я просто счастлива, когда красных дочерей - Гульнозу,
филиала РЦЭМП (тогда ее об- коллегам и пациентам. Неля-о- исцеленные граждане выходят Камилу, Ширин и Карину.
ластной больницы на масси- па всегда найдет добрые слова из моего кабинета со словами: - Неля-опа буквально ув-
ве Гузал), и ей чудом спасли для больного, сможет подбо- «Спасибо, доктор!», - говорит лечена своим делом, это ква-
жизнь ... дрить его, облегчить его стра- Н. Багдасарова. – Я рада, что лифицированный и опытный
Окончив Андижанский го- дания. Это важнейшее сред- оправдываю доверие своих врач, наставник молодежи,
сударственный медицинский ство в арсенале применяемых наставников, моих любящих щедро делится опытом и зна-
институт, Неля Багдасарова ею средств. За годы работы она родителей, которые помогли ниями, - говорит главный врач
начала свою карьеру в меди- стала не просто выдающимся мне в выборе карьеры. Чест- Бахтиёр Кадыров. - Мы по-
цине в Асакинском дерма- профессионалом, но и снискала но говоря, мой коллектив стал здравляем ее с победой в об-
тологическом диспансере в почет и уважение среди людей, для меня второй семьей. Мне ластном этапе конкурса «Луч-
1984 году. Но так уж получи- истории о чудесном исцелении очень пригодились и ценные ший врач года» в номинации
лось, что она нашла свое се- передаются из уст в уста. уроки моей наставницы, до- «Лучший дерматовенеролог»,
мейное счастье в Намангане. - Неля Багдасарова дей- рогой Людмилы Михайловны, разделяем ее радость и гор-
Она вышла замуж за парня из ствительно знаток своего дела, которая стала мне как мать. димся ею. Желаем Неле-опа
интеллигентной семьи Бахо- настоящий профессионал. За Царство ей небесное! Я, бла- долгих лет жизни, здоровья,
дира Шарипова, его родители последний год у меня были годаря им, усвоила не только удачи и семейного счастья.
Ахмаджон-ака и Кишвар- опа высыпания на руках и ногах, секреты медицины, но и такие Все-таки возвращать людям
преподавали в Наманганском и я очень волновался и не мог редкие качества, как терпи- здоровье, а значит, веру и на-
государственном педагогиче- понять, в чем дело, - сказал Ру- мость, самоотречение, делать дежду в будущее – это огром-
ском институте, и души не ча- стамжон Г. из Нарынской об- добро людям и делиться до- ное счастье.
яли в своей невестке. ласти. – После назначенных бром, - говорит наша героиня, Манзура ЭРГАШЕВА.
22 Тиббиёт
ва замон № 6 (91) 2021 йил
3 декабрь – Халқаро ногиронлар куни “КОРРУПЦИЯ -
ҲАР БИРИНГИЗ РИВОЖЛАНИШИМИЗГА ТЎСИҚ”
МЕҲРГА МУНОСИБСИЗ!
Ҳар бир инсон меҳрга лойиқ. Айниқ-
са, жисмоний имконияти чекланган
бўлса, уни жамиятга қўшиш, орзу-мақ-
садлари амалга ошишига кўмаклашиш
ҳар бир фуқаронинг инсонийлик бурчи
саналади. Қолаверса, ёрдамга муҳтож
кимсаларга мадад қўлини чўзмоқлик
одамлар ўртасида меҳр-оқибат ришта- Ушбу сана муносабати билан
ларини янада мустаҳкамлайди. Наманган вилояти соғлиқни
сақлаш бошқармаси тизимида
“Коррупция - ривожланишимизга
тўсиқ” шиори остида
тадбирлар ўтказилди.
Яқинда вилоят кардиология
марказида вилоят адлия бошқар-
маси ходимлари иштирокида
давра суҳбати бўлиб ўтди. Унда
вилоятдаги барча даволаш-про-
филактика муассасалари раҳбар-
Айни шу мақсадда ўқувчи- ҳаёт кечириш лозимлиги ҳақи-
ларимиз билан туманимиз- да ҳам тушунча пайдо қилади. лари қатнашди.
даги болалар уйига ташриф Чунки аксарият жисмоний Адлия бошқармаси ходимлари
уюштирдик. Ўқувчилар тақ- имконияти чекланган ҳолда Ўзбекистон Республикаси Пре-
дир тақозоси билан жисмо- дунёга келган мурғаклар ич- зидентининг 2021 йил 6 июлдаги
ний имкониятлари чекланга- киликбозлик, гиёҳвандлик, “Коррупцияга қарши муросасиз
ни туфайли улар каби югуриб яқин қариндошлар ўртасидаги 9 декабрь – Халқаро коррупцияга қарши курашиш куни
юриш, рақс тушиш, қўшиқ никоҳнинг мевасидир. Ўқув- муносабатда бўлиш муҳитини
айтиш имкониятидан маҳрум чилар ҳозирданоқ бу ҳақда яратиш, давлат ва жамият бошқа-
бўлиб қолган болаларга меҳр тўлиқ тушунчага эга, келажак- рувида коррупциявий омилларни
кўрсатдилар. Улар учун ўй- да ўз ҳаётини соғлом турмуш кескин камайтириш ва бунда жа-
инчоқлар совға қилишди. асосига қуради. моатчилик иштирокини кенгай-
Бундай тадбирлар ўқувчи-
лар қалбида ўзгаларга нисба- Дилобар АМОНОВА, тириш чора-тадбирлари тўғри-
тан эътиборли бўлиш, му- Давлатобод туманидаги сида”ги 6257-сонли Фармони
рувватли, саховатли бўлиш 48-умумий ўрта таълим мазмун-моҳияти бўйича батаф-
туйғуларини кучайтиради. мактабининг сил маълумот беришди. Жамият-
Қолаверса, болаларда соғлом 8-“Г” синф раҳбари. ни таназзулга рўбарў этадиган бу
иллатга қарши курашда мутасад-
дилар олдида турган вазифалар,
бу жиноятга қонунларимизда назар-
да тутилган жазо турлари ва бошқа-
лар ҳақида слайдлар воситасида кенг
тушунтирилди.
М. ЭРГАШЕВ.
Тиббиёт 23
№ 6 (91) 2021 йил ва замон
КОРОНАВИРУСНИНГ
БОЛАЛАРДА КЕЧИШИ
Расмий маълумотларга кўра, ҳозиргача дунё
Шифокор тавсияси бўйича коронавирус билан жами касалланганлар-
нинг 1-5 фоизини болалар ташкил қилади. Болалар
ва ўсмирларда 90 фоиз ҳолатда коронавирус симп-
томларсиз ёки енгил ЎРВИ (ўткир респиратор ви-
русли инфекция) сингари кечади.
Коронавирус бўйича болаларда профи- керак. Агар бу ташхислар шифокор то-
лактика масаласи катталар билан бир хил. монидан тасдиқланмаса, даволанишни
Фақатгина D3 витаминини қабул қилишда бошланг.
ёш нуқтаи назаридан дозада фарқ бўлиши Бурунни бир кунда 3 маҳал тузли туширишга ҳаракат қилманг. Шу дара-
мумкин. Хусусан, 1 ёшдан 5 ёшгача бўл- эритма билан чайиш мумкин – бу маҳал- жадан ошса, «Парацетамол» ёки «Ибу-
ган болалар учун – суткасига 1500 халқаро лий иммунитетни оширишга ёрдам бера- профен» (болалар учун эритма, катталар
бирлик, 6 ёшдан 13 ёшгача бўлган болалар ди ва юқори нафас йўлларига тушувчи учун таблетка шаклида) бериш мумкин.
учун – суткасига 2500 халқаро бирлик, 14 вирус юкини камайтиради. Иситма 5 кундан ортиқ давом этса
ёшдан юқори ёшдагилар учун – суткасига Томоқни бир кунда 3 маҳал фуроци- ва пасайиш кузатилмаса, пневмония
5000 халқаро бирлик. линли эритма билан чайиш керак. Агар бор-йўқлигини текшириш учун ўпканинг
Профилактиканинг қолган масала- боланинг ёши томоқ чайишга йўл бермаса, компьютер томография текширувини ўт-
ларида болалар катталар билан бир хил томоққа турли антисептик спрейлар билан казиш керак. Лекин болаларда пневмо-
қоидаларга амал қилади. Индивидуал ҳи- ишлов бериш мумкин (бундай спрейлар ния камдан-кам ҳолларда кузатилади.
моя воситалари (ниқоб, қўлқоп)дан фой- дорихонада муаммосиз топилади). Компьютер томография текширувида
даланиб, одамлар тўпланадиган жойлар- Агар болада ҳам қуруқ, ҳам нам йўтал пневмония аниқланган тақдирда (қандай
га бормаслик. бўлса, турли сироплар беришга шошил- оғирлик даражаси бўлишидан қатъи на-
Касаллик белгилари болаларда аксари- манг, айниқса, бола 5 ёшдан кичик бўлса. зар), болани шифохонага ётқизиш керак.
ят ҳолларда енгил шаклдаги ЎРВИ син- Бундай вазиятда кўп миқдорда суюқлик Пневмония бўлмаса, «Амоксиклав» ан-
гари кечади – томоқ оғриғи, йўтал, бурун ичиш яхши таъсир беради. Чунки сувда тибиотигини боланинг ёши ва вазнидан
оқиши ва аксириш. Касаллик оғирроқ турли бўёқлар ва таъм берувчи моддалар келиб чиққан ҳолда доза белгилаб, 5 кун
кечаётган бўлса, тана ҳароратининг 37,5- йўқ. Шунингдек, хонада намлик ҳарора- давомида бериш мумкин.
39 даражагача кўтарилиши, ҳолсизлик ти 20-22 даража бўлиши лозим, бу йўтал- Болада қорин оғриғи, кўнгил айни-
ва бош оғриғи кузатилади. Камдан-кам ни даволаш учун жуда муҳим. Бунда ши, қусиш ёки ич кетиши бўлса, дарҳол
ҳолларда гастроинтестинал шаклда, яъни балғам яхши суюлади ва ўпкадан чиқа- шифокорга мурожаат қилиш керак. Бу
кўнгил айниши, қусиш, қорин оғриғи, ди- рилиши осонлашади. коронавирус ошқозон-ичакда кечаётга-
арея каби белгилар билан кечади. Агар йўтал 5 кундан ортиқ давом этса нидан далолат беради. Инфекциянинг бу
Касаллик фақатгина енгил шаклда ва кучайиб борса, фаол моддаси амброксол шаклини уйда даволаш учун тавсиялар
кечган ҳолатдагина уй шароитида даво- бўлган препарат қўллаш керак. Балғам кў- йўқ. Чунки болаларда сувсизланиш кат-
ланади. Касаллик ўрта ва оғир даража- чирувчи бу препарат 12 ёшгача бўлган бо- таларга қараганда тезроқ содир бўлади.
да кечган тақдирда, болани шифохонага лалар учун сироп шаклида, 12 ёшдан кат- Қусиш ва ич кетиши эса сувсизланишга
ётқизиш шарт. талар учун таблетка шаклида чиқарилади. олиб келиши мумкин.
Уйга шифокор чақиринг. У боланинг Болада фибрил тутқаноқ кузатилма- Алишер АРИПОВ,
томоғида ўткир тонзиллит, ўпкада пнев- ётган бўлса, тана ҳарорати 38-38,2 да- ВБКТТМ реанимация
мония бор-йўқлигини текшириб кўриши ражадан паст бўлган тақдирда иситмани бўлими мудири.
24 Тиббиёт
ва замон № 6 (91) 2021 йил
Табиат шифохонаси Хасталик ҳақида батафсил
ЗАНЖАБИЛ (ИМБИРЬ) ШИШ СИНДРОМИ:
ташхислаш ва даволаш
тестостерон миқдорини оширишга ёрдам беради (Охири. Боши ўтган сонда)
СКАЕ – НД Стражеско ва ВХ Василиенко
Занжабил таркибидаги кучли антиоксидантлар танани таклифига кўра, 3 босқичга бўлинади:
эркин радикаллардан ҳимоя қилади ва шу билан бирга те- 1. Бошланғич - СКАЕ яширин даври бўлиб,
стостеронни парчаланишини секинлаштиради. субъектив белгилари (ҳансираш тахикардия,
Кичик бир тадқиқот шуни кўрсатдики, уч ой давомида бироз кўкариш, чарчаш) маълум бир жисмоний
ҳар куни занжабил қўшимчасини олган эркакларда гор- зўриқишлардан сўнг пайдо бўлади, тинч ҳолатда
мон даражаси ўртача 17,7% га ошган. гемодинамик бузилишлар кузатилмайди.
2. А-боскич: СКАЕ клиник белгилари тинч ҳо-
Тажрибада бепуштликдан азият чекаётган эр- латда бироз безовта қилади, жисмоний зўриқиш-
каклар ҳам иштирок этди ва уларда занжа- га чидамлилик камаяди, катта ёки кичик қон
бил ҳаракатчан сперматозоидлар сони- айланиш доираларида унча кучли бўлмаган
ни ошириши аниқланди. дгемодинамик бузилишлар, бўғилиш хуружла-
Занжабилни қандай истеъмол қи- ри, иккиламчи ўпка гиперензиясининг ренгено-
линади? график, айрим ҳолларда электрокардиографик
Занжабилли чой — занжабилни белгилари - шишлар пайдо бўлиши ва жигар-
пўсти олиниб, майда қилиб тўғра- нинг яққол бўлмаган катталашиши кузатилади.
лади. 200 мл сувга бир чой қошиқ Кардиомегалия ва ҳилпилловчи аритмия ушбу
миқдорда ҳисоблаб солинади ва бир марта қайнаб чиққунча оловга қўй- босқичнинг асосий белгиси бўлиши мумкин.
илади. Унга лимон, асал қўшса янада фойдалилиги ортади. Илиқ ҳолда 3. Б-босқич: СКАЕ клиник белгилари тинч ҳо-
ичилади. латда ҳам яққол намоён бўлади. Катта ва кичик
Занжабилни барра ҳолида ейиш мумкин. Бунда ўртача бир ош қошиқ қон айланиш доираларида кучли гемодинамик
асал билан истеъмол қилинади. бузилишлар кузатилади. Юрак астмаси хуруж-
Занжабилни кукун ҳолида ҳам олса бўлади. 2 граммини бир стакан лари тез-тез қайталанади. Доимий периферик
қайноқ сувга солиб, асал аралаштириб ичиш мумкин. Бундан ташқари ёки бўшлиқларда қайталанувчи шишлар пайдо
таомларга зиравор сифатида қўшиб истеъмол қилиш ҳам мумкинУнут- бўлади. Жигар турғун катталашади ва даволаш
манг! 2 грамм кукун ҳолидаги занжабил 10 г барра занжабил кучига натижасида бироз кичрайса ҳам, лекин ўз ҳолига
тенг (эквивалент). қайтмайди.
Кимларга мумкин эмас? 4. Терминал босқич бироз ҳаракат ёки тинч
Юрак-қон томир касалликлари ва юқори қон босими борлар, қони ҳолатда ҳам оғир гемодинамик силжишлар аъзо
суюқ кишилар, ҳомиладорлар, эмизикли оналар. ва тўқималардаги чуқур қайтмас дистрофик ўз-
Эҳтиёткорлик билан: ошқозон-ичак яра касаллигида, жигар ва ўт пу- гариш- лар ва модда алмашинуви бузилиши ку-
фаги касалликларида, аллергияда. затилади.
САКЕ – эрта белгиларидан бири – аста-секин
АЧЧИҚ ҚАЛАМПИР зўрайиб борувчи ҳолсизлик ҳисобланади. Унинг
асосий сабабларидан бири вазоспазм оқибатида
ЮРАК ВА ҚОН ТОМИР КАСАЛЛИКЛАРИНИ тана мушакларининг қон билан таъминланиши-
нинг бузилишидир.
ОЛДИНИ ОЛАДИ 1. САКЕ шишлар аста-секин ривожланиб, асо-
сан симметрик равишда тўпиқ ва болдир атрофи-
Бу кашфи- Дастурда 16 мингдан ортиқ киши да, ётоқ беморларда эса елка, бел ва қуймич соҳа-
ёт Вермонт иштирок этди, 23 йиллик маълумотлар ларда жойлашади. Ушлаб кўрилганда, тери совуқ
университети йиғилди. Маълум бўлишича, аччиқ қа- кўкарган шишлар узоқ давом этганда эса, шу соҳа
тадқиқотчи- лампирни мунтазам истеъмол қилган- тери қопламининг эластиклиги йўқолади.
лари томо- лар, истеъмол қилмайдиганларга нисба- 2. Юрак шишлари зич бўлиб, бармоқ билан
нидан ўтка- тан юрак-қон томир касалликлари ва босганда, узоқ сақланиб қолувчи чуқурча қола-
ди. Тана ҳолати ўзгаришига мутаносиб равишда
зилган. Улар инсультдан камроқ азоб чекишган. секин силжийди.
АҚШнинг Бунга нима сабаб бўлганлиги ҳозирча 3. Шишлар нисбатан кўп ёки оз муддат давом
Овқатланиш аниқ эмас, аммо олимларнинг фикрича, этган ҳансираш давридан кейин юзага келади.
ва саломат- гап қизил қалампир таркибида, кўп миқ- 4. Кўпинча тери ва тери ости тўқимаси шиши
лик мил- дорда топиладиган капсаицин моддаси – асцит, гидроторакс (ўнг томонлама) билан
лий дастури билан боғлиқ. бирга кечади.
маълумотла- 5. Бўйин веналарининг бўртиши, ҳансираш,
рини таҳлил гепатомегалия кузатилади.
қилишди. Барчиной ИСМАТУЛЛАЕВА,
вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази
гастероэнтерология бўлими мудири.
Тиббиёт 25
№ 6 (91) 2021 йил ва замон
бор қон топширади. сия этган дориларни қа- унинг ошиши шишлар
Бу муҳим маълумот бул қилиш шарт. пайдо бўлишига олиб
нафақат шифокор- ФОЛИЙ КИЛОТАСИ келади.
га, балки онага ҳам Фолий кислотаси ҳо- КЎНГИЛ АЙНИШИ
керак. Агар турмуш миладорликнинг боши- Ҳомиладорликнинг
ўртоғингиз мусбат да керакли моддалардан дастлабки уч ойлигида
резус соҳиби бўл- саналади. Бу элемент аёл ҳидларга ўта сезгир
са, фарзандингиз бу танқислигида ҳомила- бўлиб қолади ва бу унда
оғлом фарзанд борада отасининг нинг асаб тизими ри- кўнгил айнишини юза-
кўриш ҳар бир
Соила қурган резус-омилини ме- вожланиш жараёни га келтиради. Бу табиий
жуфтликнинг олий ор- рос сифатида оли- бузилади. Ҳомиладор ҳол. Ҳидлардан кўнгил
зуси. Аммо бу ниятнинг ши эҳтимоли юқори. аёлнинг фолий кисло- айниши юзага келганда,
ушалиши учун орзунинг Бундай ҳолатда ре- тасига бўлган эҳтиё- бир бўлак лимонни чай-
ўзи кифоя қилмайди. зус-тўқнашув юзага жи икки бараварга ор- наш аёлга биринчи ёр-
Аввало, оилада соғлом келади. Резус-тўқна- тади. У яшил баргли дам вазифасини ўтайди.
бола туғилиши учун аёл шувга мойиллик ку- ўсимликлар таркибида ҚАБЗИЯТДАН
ҳали ҳомиладор бўл- затилганда махсус кўп. Лекин организм ЭҲТИЁТ БЎЛИНГ!
масдан бурун замин тай- муолажалар тавсия учун керакли миқдор- Ҳомиладорликда ор-
ёрланиши лозим. Ҳоми- этилади. Эътибор- ни фақатгина витамин- ганизмда гормонал ўз-
ладорлик даврида ҳам сизлик натижасида лар мажмуасидан олиш гариш юз бериши сабаб
соғлом фарзанд кўриш
омиллари талайгина. эса чақалоқ гемото- мумкин. Ҳомиладор қабзиятга мойиллик ор-
тади. Шунинг учун ҳо-
аёлнинг фолий кисло-
СОҒЛОМ ОИЛА – тасига бўлган 1 сутка- миладор аёл сабзавот
лик эҳтиёжи 0,4 мг.
ва меваларни кўпроқ
ЦИСТИТ
ЖАМИЯТ БАХТИ вақтида даволаш за- истеъмол қилиши ке-
рак. Қабзият пайдо бўл-
Бу касалликни ўз
ганда сурги дорилар-
СИЗДА НАСЛИЙ рур. Унинг оддий ни қўллаш ҳомиладор
КАСАЛЛИКЛАР логик касалликлар би- кўринишдан сурунка- аёлга қатъиян тақиқла-
БЎЛСА… лан оғриши мумкин. ли турга ўтиши ҳоми- нади. Чунки бу бача-
Баъзи касалликлар, ТЕМИР ланинг муддатидан ав- дон қисқаришига сабаб
хусусан, қандли диабет, ТАНҚИСЛИГИ вал туғилишига олиб бўлиши мумкин. Бир
эндокрин тизим фаолия- Темир танқислиги келиши мумкин. У ба- кунда икки литр қайна-
ти билан боғлиқ хаста- чарчоқ, бош оғриғи, чадон найлари фаолия- тилган сув ва қуруқ ме-
ликлар, юрак пороклари, тушкунлик, хотира па- тига ҳам таъсир этади. валардан тайёрланган
наслдаги генетик ўзга- сайиши каби аломатлар Касалликни даволашда шарбатлар қабзиятнинг
ришлар, шунингдек, ши- билан намоён бўлади. пешоб таҳлили топши- олдини олади.
зофрения, олигофрения Бу ҳолатларга эътибор рилгач, ундаги инфек- Биз юқорида ҳомила-
ва асаб тизими билан боғ- бермаслик натижасида циялар миқдорига кўра дорлик даврида юзага
лиқ касаллик- ларнинг организм ҳужайралари, антибактериал антибио- келиши мумкин бўлган
наслдан ўтиши эҳти- айниқса, бош миянинг тиклар буюрилади. Ҳо- ҳолатлар ва уларнинг
моли мавжуд. Агар бу кислородга муҳтожлиги миладорликда циститга олдини олиш чоралари
каби касалликлар сиз ёки ошади. Бу модда ҳоми- чалинмаслик учун шах- ҳақида маълумот берил-
эрингизнинг яқин қарин- ла яхши ривожланиши сий гигиена қоидалари- ди. Ниятимиз, ҳар бир
дошларида кузатилган учун ҳам муҳим. га қатъий риоя қилинг. ҳомиладор аёл фарзан-
бўлса, ҳомиладор бўлиш- Темир танқислиги ку- ОЁҚДАГИ ШИШЛАР дини соғлом дунёга кел-
дан аввал генетик шифо- затилганда, олма, гречи- Танангизда шишлар тирсин. Бунинг учун на-
корга учраб, касаллик- ха, калла-почадан тай- пайдо бўлса, бу ҳақда фақат бўлажак онанинг
нинг юзага келиш хавфи ёрланган таомлар темир албатта, шифокорингиз- ўзи, балки унинг оила-
қай даражада эканини моддасига бой, улардан га маълум қилинг. Баъ- си ва яқинлари ҳам ма-
аниқланг. кўпроқ истеъмол қилиш зан бу ҳомиладорлик- съулдир!
РЕЗУЛ-ОМИЛ лозим. Лекин ҳамма нинг иккинчи ярмида
Тўққиз ой давомида вақт ҳам темир модда- кузатиладиган бошқо- Алишер
ҳомиладор аёл қон гу- си танқислигини озиқ- ронғуликнинг аломати ХУДАЙБЕРДИЕВ,
руҳи ва резус омилини овқат маҳсулотлари би- бўлиши мумкин. Арте- Норин ТТБ
аниқлаш учун бир неча лан тўлдириб бўлмайди. риал қон босимингиз- «Гулистон» ОШП
Шу боис шифокор тав- ни кузатинг, кўпинча оила шифокори.
26 Тиббиёт
ва замон № 6 (91) 2021 йил
5. Йўлдош патологияси. Йўлдош ол-
ҲОМИЛАНИНГ дин келиши ёки бачадон найи бурчаги-
да жойлашиши.
ЧАНОҒИ 6. Кесар кесишдан кейинги ҳолатлар.
ДИАГНОСТИКАСИ
Ташхис қўйиш қийинчилик туғдир-
БИЛАН майди. Ҳомиланинг чаноғи билан кели-
шини қуйидагича аниқлаш мумкин:
КЕЛИШИ 1. Ташқи кўрув – Леопольд усули орқали.
2. Аускультация.
3. УТТ текшируви.
4. Қин орқали текширув.
Ҳомиланинг чаноғи билан келиши - бу ҲОМИЛАДОРЛИКНИ
ҳомиланинг бачадон ичида жой- ОЛИБ БОРИШ
лашиш тури бўлиб, бу ҳолатда
ҳомила чаноқ томони аёлнинг Ҳомиланинг чаноғи билан келиши-
кичик чаноғига кириш соҳаси- нинг юқори хавфлилиги сабабли ҳоми-
га тўғри келади. Бу ҳолатдаги ла айланиб, боши билан келишини таъ-
туғруқлар 3-5 фоизни ташкил минлаш зарур. Ҳомиладорликнинг 32
қилиб, асоратлар кўплиги ҳафтасидан кейин ҳомила айланишини
сабабли патологик ҳисобла- таъминловчи махсус машқлар тайин-
нади. Кўпинча ҳомиланинг ланади. Бассейнда сузиш ҳам бу ҳолат-
ўзида асоратлар кузатилади. ларда фойдали ҳисобланади.
Перинатал ўлим ҳомиланинг боши 34-38 ҳафталик вақтида ҳомила боши
билан келишидан кўра 4-5 ба- билан келиши учун ташқи профилактик
равар кўпроқ кузатилади. айлантириш усулини амалга ошириш
мумкин. Бироқ бу усулда ҳомиланинг
Ҳомиладорликнинг 32 ҳафтасидан қайта туғувчиларда учрайди; жароҳатланиш хавфи ҳам бўлади. Баъзи
Райҳона ДАМИНОВА, акушер-гинеколог. қўйилади. Чунки бу вақтгача бола ўз ган ҳолатда бўлиб, ҳомила кичик ча- ниб, олдинги ҳолатига қайтиши мумкин.
кейин ҳомиланинг чаноғи билан кели-
Аралаш чаноғи билан келиши
ҳолатларда бу усул фойдасиз ҳам бўлиб
ши ташхиси УТТ текширувига асосан (тўлиқ) - сон ҳам, тизза ҳам букил-
қолиши мумкин, чунки ҳомила яна айла-
ноққа чаноқ ва оёқлар учи билан ке-
ҳолатини бир неча бор ўзгартиради.
Ташқи айлантиришга қарши кўрсат-
Ҳомиладорликнинг 32-34 ҳафтаси-
лади. 5-10 фоиз ҳолатларда учрайди.
малар:
дан кейин боланинг ҳолатини айланти-
Бачадон патологияси: бачадон ано-
ЭТИОЛОГИЯСИ
риш учун ёрдам берувчи махсус гим-
32 ҳафтагача ҳомиланинг бачадон
настикаларни қўллаш мумкин. Бундан
Ҳомила патологияси: йўлдош олдин ке-
ташқари, мажбурий айлантириш – ичида эркин ҳаракатланиши учун малияси, чандиғи, юқори тонусдалиги.
лиши, кўп ва камсувлик, киндик ўралиши.
ташқи акушерлик айлантириш усул- жой етарли бўлади. Ҳомила ўси- Онанинг патологияси: преэклампсия,
лари ҳам ишлаб чиқилган. Аммо бу ши билан бош томони билан паст- семизлик, тор чаноқ, 30 ёшдан катта ҳо-
усулларга қарамасдан, баъзи болалар ни эгаллашга ҳаракат қилади, чунки миладор, бепуштлик, ЭКУдан кейинги
яна айланиб чаноғи билан туриб олади. ҳажм жиҳатдан каттароқ бўлган ча- ҳомиладорлик.
Туғруқ жараёни одатда, кесар ке- ноқ соҳаси кенгрок жойга, яъни ба- Боланинг чаноғи билан келиши ўз-
сиш йўли билан олиб борилади. Ай- чадон тубига жойлашади. гармаган ҳолатларда ҳомиладор аёл па-
ниқса, ҳомила эркак жинсига мансуб 32 ҳафтагача чаноғи билан келиш тология бўлимига ётқизилади. Чунки
бўлган ҳолатларда кесар кесиш ама- ҳолатлари 25 фоизни ташкил қилса, хавфлилик даражаси ва туғруқни қан-
лиёти аҳамиятлироқдир. туғруқ пайтига келиб бу ҳолатнинг дай олиб боришни аниқлаб олиш зарур.
учраши 3 фоизгача камайиб боради. Юқори ва ўрта хавфлилик даражасида-
ТАСНИФИ Шунинг учун ҳам эрта туғруқлар- ги аёлларга кесар кесиш амалиёти кўр-
Ҳомиланинг чаноғи билан кели- да чаноқ билан келиш ҳолатлари сатма ҳисобланади.
шининг 3 тури фарқланади: кўпроқ кузатилади.
Фақат чаноғи билан келиши Ҳомиланинг чаноғи билан кели- ТУҒРУҚ ВАҚТИДАГИ
(нотўлиқ) – бунда ҳомиланинг шининг сабаблари қуйидагича: АСОРАТЛАР
оёқлари чаноқ-сон бўғимидан бу- 1. Кўп (эгизак) ҳомилалик. Бунда Ҳомила сувининг барвақт кетиши;
килган ҳамда тиззалари тўғри бўлиб, битта бола чаноғи, иккинчиси боши Туғруқ жараёнининг аномалияси;
қоринга ёпишган ҳолатда бўлади. Бу билан келиши мумкин. Ҳомила гипоксияси;
50-70 фоиз ҳолатларда кузатилиб, 2. Кўп ёки камсувлик. Кулчасининг ёзилиб кетиши (туғруқ-
кўпинча биринчи туғруқда учрайди; 3. Ҳомила патологияси. Гидро- нинг 2 даврида);
Оёқ билан келиши (нотўлиқ, тўлиқ цефалия, анэнцефалия ва бошқа ри- Орқа кўринишнинг пайдо бўлиши;
ва тизза) – битта ёки иккала сон ёзил- вожланиш нуқсонлари. Бошчасининг ёзилиб келиши ва уш-
ган ҳолатда бўлиб, ҳомила оёқлари 4. Бачадон патологияси. Бачадон ланиб қолиши;
чиқиш жойига тўғри келади. 10-30 миомаси ёки бачадон мушаклари то- Киндик тизимчасининг тушиб қоли-
фоиз ҳолатларда кузатилиб, кўпинча нусининг ўзгариши. ши.
Тиббиёт 27
№ 6 (91) 2021 йил ва замон
Ё. ФАХРИДДИНОВ,
Ж. ИБРАГИМОВ,
Вилоят кўп тармоқли тиббиёт
марказининг Жароҳат оқибатларидан сўнгги
ортопедия ва артрология бўлими шифокорлари.
Дюпюитрен контрактураси – бу
бир ёки бир нечта бармоқларни дои-
мий букилиб қолиши билан таърифла-
надиган касалликдир. У Гилём Дюпю-
итрен номи билан аталган, у биринчи
навбатда касалликнинг асосий механиз-
мини тасвирлаб берган ва 1831 йилда би-
ринчи муваффақиятли операцияни амалга
оширган. Бу ҳақдаги илмий мақола 1834 йил-
да «The Lancet» журналида нашр этилган.
Бир қатор муаллифлар касаллик-
ҚЎЛ БАРМОҚЛАРДА нинг бошланишида касбга алоқа-
дор шикастланиш ва оғир жисмо-
ДЮПЮИТРЕН КОНТРАКТУРАСИ ний меҳнат ролини инкор этадилар.
Нейроген назария тарафдорлари
БИЛАН ХАСТАЛАНГАН Дюпюитрен контрактурасининг
БЕМОРЛАРНИ ОПЕРАТИВ ДАВОЛАШ ривожланишида периферик нерв
тизимининг патологияси билан,
хусусан, тирсак нерви неврити, шу-
Касаллик тери остида кичик чади. Бу касаллик билан оғриган нингдек, умуртқа поғонаси патоло-
қаттиқ тугунчадан бошланиб, бар- беморларда кафт фасцияси қалин- гияси билан боғлашади. Бироқ ке-
моқлар соҳасигача давом этиб, лишиши ва қисқариши натижасида йинги тадқиқотлар давомида ушбу
бармоқларни турғун букувчи кон- пайларнинг зарарланиши ва тери назария тасдиғини топмади.
трактурасига олиб келади. Одатда, ости тортувчи чандиқлар ҳосил бў- Сўнгги йилларда адабиётларда
бироз оғриқли, қичишиш бўлиши лишига олиб келади. бир нечта назариялар оммалашди.
мумкин. Асосан 4-5-бармоқларни Касаллик асосан 40 ёшдан ош- Б. Жеймес ва бошқалар Дюпюи-
букилиб қолишига, ҳаракат чекла- ган одамларда кузатилиб, ушбу трен контрактурасининг ўсмага
нишига, нарса буюмларни ушлаш- ёшда касаллик аёлларга қараганда ўхшаш хусусиятини илгари сурди.
га халақит бериши мумкин. эркакларда кўп учрайди. 80 ёшдан Дюпюитрен контрактураси бўлган
Дюпюитрен контрактураси – бу ошганларда бир хил кузатилади. беморлар ҳужайраси намуналарида
кафт апоневрозининг қайта ўсиши Дюпюитрен контрактурасининг фибросаркома ривожланиши учун
натижасида бармоқларни букув- этиологияси ҳали тўлиқ аниқлан- С-мус онкогенининг юқорилиги
чи контрактураси билан ифодала- маган. Ушбу касалликнинг келиб аниқланди. Ушбу касаллик наслий
надиган контрактура. Бармоқлар чиқиши ҳақида бир нечта назария- мойиллиги, кўпроқ европоид ирқи-
кафт юзасига тўғриланмайдиган лар мавжуд. Травматик назария та- га мансуб одамларда тарқалиб, эр-
даражада букилиб қолиб, ёзишга рафдорлари Дюпюитрен контрак- какларда кўпроқ кузатилди.
имконият бермайди. Бу кафт фас- тураси ривожланишининг сабаби Наманган вилоят кўп тармоқ-
цияси бириктирувчи тўқимасини палмар апоневрозининг сурункали ли тиббиёт марказида 2017-2021
наслий пролефератив касаллиги. ёки ўткир травмаси деб ҳисоблай- йиллар давомида 22 та бемор да-
Патологик жараён янгидан ри- ди. Дюпюитренни ўзи бу касаллик воланиб ва кузатиб борилди. Бу
вожланиши ёки бошқа бармоқлар- узоқ вақт давомида қўлда бир хил беморларнинг 18 нафари эркак, 4
га тарқалиши мумкин. Текшириш- ҳолатда кўп ишлаш натижасида нафари аёл киши эди. Барча куза-
лар шуни кўрсатадики, деярли келиб чиқади деб ёзган. Бундай тувдаги беморларга оператив даво
барча беморларда асосан номсиз ҳолда касаллик механик шикаст- қўлланилиб, кафт юзасидаги апо-
бармоқ зарарланиб, бунга ўрта бар- ланиш натижасида келиб чиқиб, невротик тортувчи тўқималар ке-
моқ ва мизинец қўшилади. Катта ва маҳаллий тўқиманинг озиқлани- сиб олиб ташланди. Натижада кўл
кўрсаткич бармоқлар жуда кам ҳо- шини бузилиши, бириктирувчи бармоқларида ҳаракат фаолияти,
латларда зарарланади. Дюпюитрен тўқималарнинг ҳалокатли ўзгари- яъни нарса-буюмларни ушлаш, ўз
контрактураси секин ривожланиб, ши ва иккиламчи қайта қурилиши ўзига хизмат қилиш фаолияти яна
оғриқ ҳисси ва қичишиш билан ке- учун шароит яратиб беради. тикланди.
28 Тиббиёт
ва замон № 6 (91) 2021 йил
Бир беморда қайта апонев- Буни ҳаёт дейдилар...
ротик тўқималар яна тортишиб қо-
лиши ҳолати кузатилди. Беморда яна
жарроҳлик амалиёти ўтказилиб, тор-
тувчи тўқималар олиб ташланди. Ди-
намикада кузатиб борилди, беморда
апоневротик тўқималар ўсиши, кон-
трактура қайта кузатилмади.
Дюпюитрен контрактуралари би-
лан хасталанган беморларни оғир
даражаларида жарроҳлик амалиёти
билан биргаликда операциядан кей-
инги даволаш ишларини тўғри таш-
кил қилиш муҳим аҳамият касб эта-
ди. Жарроҳлик амалиёти, боғловни “ЖАНОБ ДОКТОР!
тўғри олиб бориш ва тиббий ижти-
моий реаблитация натижасида но- ҚЎЛИНГИЗНИ ЎПИШГА
гиронлар сони, уларга бериладиган
нафақа миқдори ва беморларнинг РУХСАТ БЕРИНГ...”
вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик
кунлари ҳамда сарф-харажатлар 1920 йилда Британия шифокорлар уюшмаси бош
сони пасайди. Биз танлаган жарроҳ-
лик амалиётида ва эрта реаблитация вазир Ллойд Жорж иштирокида тиббиёт олийгоҳи-
жараёнларини тўғри ташкил қилга- нинг бир қатор битирувчилари билан битирув кеча-
нимизда, яхши натижалар олинди сини ўтказди. Унда уюшма раиси минбарга чиқиб,
ва 97 фоиз ҳолатда қайта жарроҳ- тиббиёт олийжаноб ва инсоний касб эканини гапир-
лик амалиётига эҳтиёж сезилмади. ди. Беморлар берадиган пул вақт ўтиб унут бўлиши-
Беморларда жарроҳлик амалиётдан ни, аммо инсонийлик абадий қолишини битирувчи-
кейин реаблитацион назорат мукам- ларга тушунтирди.
мал олиб борилди ва яхши натижа-
ларга эришилди.
Хулоса сифатида айтиш мумкин- Сўнг ўз ҳаётида содир бўлган бир чилик билдиргани кўз олдимдан
ки, кўпчилик олимларнинг фикрига воқеани сўзлаб берди: “Тахминан кетмайди”.
кўра, касалликни жарроҳлик йўли қирқ йиллар олдин эшигимни бир Уюшма раиси сўзларини ту-
билан даволаш самарали. Чунки аёл тақиллатди. Эшикни очдим. гатар-тугатмас бош вазир Ллойд
ишончли патогенетик консерватив Аёл ташвишли ҳолатда деди: Жорж ўрнидан сакраб туриб, мин-
- Жаноб доктор! Ўғлимнинг
барга чиқди ва деди:
даво йўқ. аҳволи оғир. Илтимос, уни қутқа- - Жаноб доктор! Қўлингизни
Оператив даволанган беморлар- риш учун нимадир қилинг! ўпишга рухсат беринг. Сизни анча
да апоневротик тортувчи тўқима- Мен шамол ва ёмғир бўлишига йиллардан бери қидираман. Сиз
ларнинг қайта ўсиши, тортиб қоли- қарамай, унинг уйига бордим. Уйи даволаган ўша бола менман. Онам
ши кам кузатилади. Операциядан Лондоннинг бир чеккасида экан. хурсанд бўлсинлар. У киши менга
сизни топиб мукофотлашимни ва-
Улар бир кичкинагина кулбада ис-
кейин беморлар жароҳат чоклари тиқомат қилишар экан. Унинг ўғли сият қилган эдилар.
олингандан сўнг бармоқларни бе- оғриқдан инграр эди. Мен керакли Доктор деди:
малол ишлатиши, нарса-буюмлар- ишларни қилиб қайтаётганимда, аёл - Мен мукофотни ўшанда олган-
ни ушлаши, ўз-ўзига тўлиқ хизмат менинг қўлимга озгина пул тутқаз- ман. Онангиз айтган миннатдорчи-
қилиши мумкин. ди. У меҳнатимга бериладиган лик жумлалари ва у кишининг кўз
Кузатувимизда бўлган барча бе- баҳодан анча оз эди. ёшлари мен учун керагидан ҳам ор-
Мен аёлга дедим:
тиқ мукофотдир!
морларда реаблитация эрта бош- - Хоним! Мен пул олмайман. Ўғ- Шарафли касб эгалари, ҳам-
ланганлиги сабабли уларнинг қўл лингиз тузалса, шунинг ўзи етади. касбларимиз - шифокорлар доимо
бармоқларида ҳаракат фаолияти Сўнг уйимга қайтдим. Бугунгача соғ-омон бўлишсин!
тез фурсатларда тикланди. аёлнинг кўз ёши тўкиб миннатдор- Интернетдан олинди.
Тиббиёт 29
№ 6 (91) 2021 йил ва замон
Тиббиёт
ва замон
Муассис:
Наманган вилояти соғлиқни сақлаш
бошқармаси. «Тиббиёт ва замон»
шўъба корхонаси ва журнал таҳри-
рияти ижодий жамоаси.
Муҳаррир:
Манзура ЭРГАШЕВА
Таҳрир ҳайъати:
Иминов Абдулҳоди
Муҳиддинович,
вилоят соғлиқни сақлаш
бошқармаси бошлиғи.
Мӯминов Солижон Жалилович,
тиббиёт фанлари номзоди,
РИКИАТМ Наманган филиали ди-
ректори.
Ваққосов Муҳаммад Ҳабибович,
Йил давомида тиббиёт фанлари доктори,
профессор,
РИЭИАТМ Наманган
мутолаа қилинг! Алижонов Аброржон
филиали директори.
Алижон ўғли,
Муҳтарам муштарийлар! РШТЁИМ Наманган
филиали директори.
Тиббиёт соҳасига доир ислоҳотларнинг бори- Муҳиддинова Ирода
Нурмирзаевна,
ши, энг сўнгги янгиликлар, тизим фидоийлари- тиббиёт фанлари номзоди,
нинг ибратли фаолияти ҳақида лавҳалар, жа- вилоят Перинатал
моаларда амалга оширилаётган эътиборга молик маркази директори.
саъй-ҳаракатлар хусусидаги мақолалар билан та- Жамоатчилик кенгаши:
нишиб боришни истасангиз, севимли нашрингиз - Мирмаҳмуд Миршоҳидович,
Мирсайдуллаев
"Тиббиёт ва замон" тиббиёт фанлари доктори.
Ҳикматов Азимжон
Асатиллаевич,
журналига 2022 йил учун обуна бўлишни унутманг! тиббиёт фанлари доктори.
Йиллик обуна баҳоси - 150 000 сўм. Нурматов Ёдгормирза
Ҳотаммирзаевич,
Нашр кўрсаткичи - 5052. тиббиёт фанлари доктори.
Обуна «Ўзбекистон почтаси» ОАЖ Наманган филиали, Тожибоев Акмалхон
Абдураҳмонович,
«Матбуот тарқатувчи» АК Наманган филиали ҳамда «Уни- тиббиёт фанлари бӯйича
версал почта» алоқа бўлимларида амалга оширилмоқда. фалсафа доктори.
ТАҲРИРИЯТ Гувоҳнома № 08-0004. Босмахонага берилган Баҳоси келишилган Таҳририят нуқтаи
МАНЗИЛИ: Нишона сони 2006 йил вақти: нархда. назари муаллифлар
Наманган шаҳри, 2 ноябрда чиққан. 22.12.2021 йил. 17:00. ISSN-2010-5975 фикридан фарқланиши
Ислом Каримов Журнал «Заковат» Офсет қоғози, бичими Телефон ва телеграм мумкин.
кўчаси, 10-уй. нашриёт уйи МЧЖ 60х84. 1/8. канали: Таҳририят муаллифлар
5-қават, 10-хона. босмахонасида таҳри- Даврийлиги икки ойда +998 99 399 94 77 билан узвий алоқада
риятнинг оригинал бир марта. @tibzamonnam иш олиб боради. Бир
Журнал Наманган макети асосида чоп Босма табоғи 4,0. босма табоққача бўл-
Матбуот ва ахборот этилди. Нашр кўрсаткичи - Муаллифларнинг мате- ган материаллар эгала-
бошқармасида 2008 йил Босмахона манзили: 5052. риаллари фақат босма ва рига қайтарилмайди.
25 июль куни Косонсой шаҳри, Буюртма № 1054 электрон шаклда қабул
қайта рўйхатга олинган. Чорбоғ кўчаси, 17-уй. Адади 2086 қилинади. © «Тиббиёт ва замон»
Даволаш жараёнида маълумот ва тавсияларнинг барчаси ҳам тўғри келмаслиги мумкин.
Соғлигингиз билан боғлиқ муаммоларда шифокорга мурожаат қилинг.
18 ноябрь – Ўзбекистон Республикаси давлат байроғи қабул қилинган кун
ВАТАН МУҲАББАТИ
БИТИЛГАН БАЙРОҚ
Ҳилпира самода абадул-абад,
Сенинг-ла тирикман, тирик Истиқлол.
Миллатим руҳисан, ўзлиги, шони,
Сен билан юртимда мангу бахт-иқбол.
Мовий-оқ-яшилга бурканган Байроқ,
Ҳуррият ишқида тобланган Байроқ!
Аксингда тириклик мазмуни - осмон,
Ғоянгдир тинчликни ёймоқ, рамз этмоқ.
Табиат – яралмоқ нақши сатҳингда,
Элнинг жўшган қони – мисли жуфт ирмоқ.
Кимлигим, ўтмишим сўзловчи Байроқ,
Нурли келажакни кўзловчи Байроқ!
Халқимнинг орисан, эътиқодисан,
Бошингда навқирон ярим ой – Ҳилол.
Ўн икки юлдузинг порласин мудом,
Айласин жаҳонни саодатинг лол.
Мустақил бўлгунча кутилган Байроқ,
Ватан муҳаббати битилган Байроқ!
Анвар ИКРОМ.
ЯНГИ 2022 ЙИЛИНГИЗ
ҚУТЛУҒ БЎЛСИН!
Вилоят соғлиқни сақлаш бошқармаси
барча юртдошларимизни, жумладан,
фидойи ҳамкасбларимизни
Янги - 2022 йил
билан қизғин муборакбод этади.
Инсон манфаатлари бош мақсад
қилинган ислоҳотлар
жараёнида бор куч-ғайрати,
билим ва касбий салоҳиятини
сарф этаётган, эл соғлиғи йўлида
сидқидилдан меҳнат қилаётган
Сиз - азиз тиббиёт ходимларига
янги йилда сиҳат-саломатлик,
бахт, омад ва муваффақиятлар
ҳамроҳ бўлсин!
Хонадонингизга қут-барака,
тинчлик-хотиржамлик
тилаймиз. Шарафли ва
машаққатли ишингиз доим
бароридан келсин!
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
тиббиёт ва замон 6-сон
- 1 - 32
Pages: