(FOOD CHAIN) ชีวิตกับสิ่งแวดล้อม คุณครูปิยฉัตร สีจันฮ้อย ห่วงโซ่อาหาร
1 จุดประสงค์การเรียนรู้ ระบุสิ่งมีชีวิตที่เป็นผู้ผลิตและผู้บริโภคได้ 2 อธิบายความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตกับสิ่งมีชีวิตในรูปของโซ่อาหารได้ 3 ปฏิบัติกิจกรรม โซ่อาหาร อย่างรวมพลัง ด้วยความมุ่งมั่นและตั้งใจได้ 4 แสดงความใฝ่เรียนรู้ และมุ่งมั่นในการเสาะแสวงหาความรู้
ห่วงโซ่อาหาร คืออะไร (FOOD CHAIN) ห่วงโซ่อาหาร คือ การถ่ายทอดพลังงานของสิ่งมีชีวิตเป็นทอดๆ เป็นความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตที่มีการบริโภคต่อๆ กัน จากผู้ผลิตสู่ผู้บริโภค ในห่วงโซ่อาหารประกอบไปด้วยทั้ง ผู้ผลิต ผู้บริโภค และผู้ย่อยสลาย
ห่วงโซ่อาหาร (FOOD CHAIN) ในระบบนิเวศหรือแแหล่งที่อยู่หนึ่งๆ สิ่งมีชีวิตจะมีความสัมพันธ์ กับสิ่งมีชีวิต โดยมีการกินกันเป็นอาหาร และกินต่อกันเป็นทอดๆ ทำ ให้เกิดการถ่าทอดพลังงานจากผู้ผลิตสู่ผู้บริโภค เรียกว่า โซ่อาหาร
ผู้ผลิต (Producer) ผู้ผลิต คือ สิ่งมีชัวิตที่สร้างอาหารเองได้ โดยการสังเคราะห์ด้วยแสง ได้แก่ พืช สาหร่าย และแบคทีเรียบางชนิด พืช สร้างอาหารเองได้ โดยใช้กระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง อาหารที่พืชสร้างได้ คือ น้ำ ตาล ปัจจัยสำ คัญในการ สังเคราะห์ด้วยแสง ได้แก่ แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ น้ำ จากดิน แสงอาทิตย์ และคลอโรฟิลล์ซึ่งเป็นสารสีเขียวในพืช
ปัจจัยและผลการสังเคราะห์ด้วยแสง แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ + น้ำ น้ำ ตาลกลูโคส + ออกซิเจน + น้ำ แสง คลอโรฟิลล์
4. ผู้บริโภคซากพืช ซากสัตว์ (Scavenger) ผู้บริโภค (Consumer) 1. ผู้บริโภคพืช (Herbivore) 2. ผู้บริโภคสัตว์ (Carnivore) 3 ผู้บริโภคทั้งพืช และสัตว์ (Omnivore) ผู้บริโภค คือ สิ่งมีชีวิตที่ ไม่สามารถสร้างอาหารเองได้ ต้องกินสิ่งมีชีวิตอื่นเป็นอาหาร ซึ่งแบ่งออกเป็น 4 ประเภท
1. ผู้บริโภคพืช (Herbivore) ตัวอย่าง
2. ผู้บริโภคสัตว์ (Carnivore) ตัวอย่าง
3. ผู้บริโภคทั้งพืชและสัตว์ (Omnivore) ตัวอย่าง
4. ผู้บริโภคซากพืชซากสัตว์ (Scavenger) ตัวอย่าง
ผู้สลายสารอินทรีย์ (Decomposer) ในสิ่งแวดล้อม นอกจากจะมีผู้ผู้ผลิตและผู้บริโภคแล้ว ยังมีสิ่งมีชีวิตอีกกลุ่มที่ทำ หน้าที่ย่อยสลายซากสิ่งมีชีวิต ที่ตายแล้ว เรียกว่า ผู้สลายสารอินทรีย์
โซ่อาหาร มีลูกศร ( ) แทนการถ่ายทอดพลังงานจากสิ่งมีชีวิตหนึ่ง ไปสู่สิ่งมีชีวิตหนึ่ง **โดยหัวลูกศรจะชี้ไปทางผู้บิรโภคเสมอ ** โซ่อาหาร เริ่มต้นจากผู้ผลิตเสมอ และผู้บริโภคอยู่ข้างหลังต่อกันไป โซ่อาหาร (FOOD CHAIN) สิ่งมีชีวิตจะมีความสัมพันธ์กันโดยมีการกินกันเป็นอาหารและกินต่อกันเป็นทอดๆ ทำ ให้เกิดการถ่ายทอดพลังงานจากผู้ผลิตสู่ผู้บริโภค หนอนกินหญ้า
ต้นข้าว ผีเสื้อ ต้นหญ้า ไก่ ดอกไม้ ตั๊กแตน น กบ กอินทรีย์ สุนัขจิ้งจอก ข้าวโพด งู คำ ถามชวนคิด สิ่งมีชีวิตที่เป็นผู้ผลิต ได้แก่อะไรบ้าง ผู้ผลิต คือ สิ่งมีชีวิตที่สามารถสร้างอาหารเองได้ ต้นข้าว ต้นหญ้า ดอกไม้ ข้าวโพด
ต้นข้าว ผีเสื้อ ต้นหญ้า ไก่ ดอกไม้ ตั๊กแตน น กบ กอินทรีย์ สุนัขจิ้งจอก ข้าวโพด งู คำ ถามชวนคิด สิ่งมีชีวิตที่เป็นผู้บริโภค ได้แก่อะไรบ้าง ผู้บริโภค คือ สิ่งมีชีวิตที่ไม่สามารถสร้างอาหารเองได้ ต้องกินสิ่งมีชีวิตอื่นเป็นอาหาร ตั๊กแตน ผีเสื้อ กบ ไก่ นกอินทรีย์ งู สุนัขจิ้งจอก
ต้นหญ้า ผู้บริโภค ลำ ดับที่ 2 ผู้บริโภค ลำ ดับที่ 3 ผู้ผลิต คือ สิ่งมีชีวิตที่สามารถสร้างอาหารเองได้ หนอน นก งู เหยี่ยว ผู้ผลิต ผู้บริโภค ผู้บริโภค ลำ ดับที่ 1 ผู้บริโภค ลำ ดับสุดท้าย Note ผู้บริโภค คือ สิ่งมีชีวิตที่ไม่สามารถสร้างอาหารเองได้ ต้องกินสิ่งมีชีวิตอื่นเป็นอาหาร
ต้นข้าว ตั๊กแตน ไก่ งู ลองทำ ดู หนูทำ ได้ ให้นักเรียนเขียนโซ่อาหารจากสิ่งมีชีวิตที่กำ หนดให้ต่อไปนี้ ตั๊กแตน งู ต้นข้าว ไก่ โซ่อาหาร เขียนได้ดังนี้ ผู้ผลิต คือ ผู้บริโภค คือ ต้นข้าว ตั๊กแตน ไก่ และ งู
ต้นหญ้า กระต่าย งู นกอินทรีย์ ลองทำ ดู หนูทำ ได้ ให้นักเรียนเขียนโซ่อาหารจากสิ่งมีชีวิตที่กำ หนดให้ต่อไปนี้ กระต่าย งู ต้นหญ้า นกอินทรีย์ โซ่อาหาร เขียนได้ดังนี้ ผู้ผลิต คือ ผู้บริโภค คือ ต้นหญ้า กระต่าย งู และ นกอินทรีย์ ผู้บริโภคลำ ดับที่ 1 คือ กระต่าย ผู้บริโภคลำ ดับที่ 2 คือ งู
ดอกไม้ ผีเสื้อ กบ งู เหยี่ยว ลองทำ ดู หนูทำ ได้ ให้นักเรียนเขียนโซ่อาหารจากสิ่งมีชีวิตที่กำ หนดให้ต่อไปนี้ เหยี่ยว งู ดอกไม้ ผีเสื้อ โซ่อาหาร เขียนได้ดังนี้ ผู้ผลิต คือ ผู้บริโภค คือ ดอกไม้ ผีเสื้อ กบ งู และ เหยี่ยว กบ ผู้บริโภคลำ ดับที่ 1 คือ ผีเสื้อ ผู้บริโภคลำ ดับที่ 3 คือ งู
ห่วงโซ่อาหาร (FOOD CHAIN) ผู้ผลิต เป็นจุดเริ่มต้นของโซ่อาหาร ต่อมาผู้บริโภคที่กินพืชจะถือได้ว่าเป็นผู้บบริโภคลำ ดับที่ 1 ส่วนผู้บริโภคที่กินสัตว์ หรือกินทั้งพืชและสัตว์ เป็นผู้บริโภคลำ ดับที่ 2 และมีผู้บริโภคลำ ดับที่ 3 ต่อไปเรื่อยๆ ดังนั้น ห่วงโซ่อาหารก็คือ ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ ที่มีการกินต่อกันเป็นทอดๆ และมีการถ่ายทอดพลังงาน ต่อเนื่องกันของสิ่งมีชีวิต
สรุป ห่วงโซ่อาหาร (FOOD CHAIN) การเขียนห่วงโซ่อาหาร จะเริ่มจากการเขียนผู้ผลิต โดยเขียนทางด้านซ้าย ตามด้วยผู้บริโภคลำ ดับต่างๆ ไปเรื่อยๆ และมีการเขียนลูกศรถ่ายทอดพลังงาน จากสิ่งมีชีวิตหนึ่งไปยังสิ่งมีชีวิตหนึ่ง เช่น พืชเป็นผู้ผลิต ต่อมาหนูกินพืช หนูจึงเป็น ผู้บริโภคลำ ดับที่ 1 และงูก็มากินหนู งูจึงเป็นผู้บริโภคลำ ดับที่ 2 สิ่งมีชีวิตเหล่านี้จึงมีการถ่ายทอดพลังงานต่อกันไปเรื่อยๆ เป็นทอดๆ สรุป สิ่งมีชีวิตจะมีความสัมพันธ์กับสิ่งมีชีวิต โดยมีการถ่ายทอดพลังงานจากการกินต่อกันเป็นทอดๆ จากผู้ผลิตสู่ผู้บริโภค เรียกว่า โซ่อาหาร