ลำดับศักดิ์ของกฎหมาย

ลําดับศั กดิ

และกระบวนการร่างกฎหมาย

วิชากฎหมาย ระดับชันมัธยมศึ กษาปที 2
กลุ่มประสบการณ์มนุษย์กั บสังคม

เรยี บเรยี งโดย
อ.วรพล ศิรชิ ืนวิจิตร

INTRODUCTION

ก ฎ ห ม า ย ที บั ง คั บ ใ ช้ ใ น สั ง ค ม ทั ว ไ ป ข อ ง แ ต่ ล ะ รัฐ / ป ร ะ เ ท ศ จ ะ
มี รัฐ ธ ร ร ม นู ญ เ ป น ก ฎ ห ม า ย สู ง สุ ด ใ น ก า ร ป ก ค ร อ ง โ ด ย
รัฐ ธ ร ร ม นู ญ นั น จ ะ เ ป น ตั ว กํา ห น ด รู ป แ บ บ ก า ร ป ก ค ร อ ง ค ว า ม
สั ม พั น ธ์ ข อ ง ค น กั บ รัฐ แ ล ะ เ ป น ก ฎ ห ม า ย แ ม่ บ ท สาํ คั ญ ที จ ะ กํา ห น ด
ใ ห้ ก ฎ ห ม า ย ลํา ดั บ ร อ ง ล ง ม า เ ป น แ น ว ท า ง ใ น ก า ร ร่า ง แ ล ะ ต ร า
กฎหมาย

ใ น ป ร ะ เ ท ศ ไ ท ย ก ฎ ห ม า ย ลํา ดั บ ศั ก ดิ ที ร อ ง จ า ก รัฐ ธ ร ร ม นู ญ มี
พรบ.,พรก.,พรฎ.,กฎกระทรวง,ประกาศกระทรวงและกฎหมาย
ท้ อ ง ถิ น ดั ง แ ผ น ภ า พ ส า ม เ ห ลี ย ม หั ว ก ลั บ ใ น ห น้ า ถั ด ไ ป

แผนผงั ลําดับศักดิของกฎหมาย

รั ฐ ธ ร ร ม นู ญ

รั ฐ ธ ร ร ม นู ญ เ ป น ก ฎ ห ม า ย สู ง สุ ด
ที กําหนดรูปแบบการปกครองและ
ร ะ เ บี ย บ บ ริ ห า ร ร า ช ก า ร แ ผ่ น ดิ น
ตลอดจนสิทธิต่ างๆของประชาชน
ทั งประเทศเปนกฎหมายที อยู่ใน
ฐานะสูงกว่ากฎหมายอื นทั งปวง
กฎหมายอื นๆจะมีวิธีการจัดทําหรือ
มีข้อความที ขัดหรือแย้งกั บ
รั ฐ ธ ร ร ม นู ญ ไ ม่ ไ ด้

ก ร ะ บ ว น ใ น ก า ร อ อ ก ก ฎ ห ม า ย รั ฐ ธ ร ร ม นู ญ

ก ร ะ บ ว น ก า ร ใ น ก า ร จั ด ทํา ร ัฐ ธ ร ร ม นู ญ
ขึ น ม า จ ะ มี ค ว า ม พิ เ ศ ษ แ ต ก ต่ า ง จ า ก
กฎหมายฉบับอืน เช่น ตังเปนสภาพิเศษ
เพือการจัดทํารัฐธรรมนูญ โดยเฉพาะ
ทีเรียกกันว่า “สภาร่างรัฐธรรมนูญ”.
ตังคณะกรรมการ ชุ ดพิเศษ ซึงคัดเลือก
มาจากผู้ทรงคุณวุ ฒิในสาขาวิชาต่าง ๆ
ม า ร ่ว ม กั น ร ่า ง ร ัฐ ธ ร ร ม นู ญ

พร ะร าชบัญญัติ
ปร ะกอ บรัฐธร ร ม นู ญ

พระราชบัญญัติ ประกอบรัฐธรรมนูญ
เปนกฎหมายที รัฐธรรมนูญกําหนดให้
เ ป น ส่ ว น ห นึ ง ข อ ง รั ฐ ธ ร ร ม นู ญ
ทําหน้าที อธิบายขยายความและ
กําหนดรายละเอี ยดสาระสาํ คั ญของ
เรืองต่ าง ๆ ในรัฐธรรมนูญตามที
รั ฐ ธ ร ร ม นู ญ กํา ห น ด ใ ห้ มี ค ว า ม
สมบู รณ์ครบถ้ วนและชัดเจนยิงขึน

กระบวนการในการตรา
พร ะร าชบัญญัติ
ปร ะกอ บรัฐธร ร ม นู ญ

โ ด ย รู ป แ บ บ ก า ร ต ร า ก ฎ ห ม า ย ป ร ะ เ ภ ท
นีจะเหมือนพระราชบัญญัติ ทั วไป คื อ
ตราโดย รัฐสภา ซึงเปนฝาย
นิติ บัญญัติ
แต่ มีเงื อนไขและหลั กเกณฑ์ บาง
ประการที พิเศษกว่า จึงทําให้เปนที
ถกเถี ยงกั นว่า พระราชบัญญัติ
ป ร ะ ก อ บ รั ฐ ธ ร ร ม นู ญ น่ า จ ะ มี ลํา ดั บ ชั น
สูงกว่าพระราชบัญญัติ ธรรมดา

ตั วอย่างพระราชบัญญัติ
ป ร ะ ก อ บ รั ฐ ธ ร ร ม นู ญ

พ ร ะ ร า ช บั ญ ญั ติ

พระราชบัญญัติ เปนกฎหมายลําดับชัน
รองลงมาจากรัฐธรรมนูญ เพราะพระราช
บัญญัติ ออกมาเปนกฎหมายโดยอาศั ย
อํา น า จ รั ฐ ธ ร ร ม นู ญ โ ด ย ต ร ง

ประมวลกฎหมาย เปนกฎหมายใน
ลําดับเดียวกั บพระราชบัญญัติ มีลั กษณะ
เ รี ย บ เ รี ย ง เ รื อ ง ร า ว ไ ว้ อ ย่ า ง เ ป น ห ม ว ด ห มู่
เดียวกั นและมีความสัมพันธ์เกี ยวเนืองกั น
ก ร ะ บ ว น ก า ร ต ร า พ ร ะ ร า ช บั ญ ญั ติ

องค์ กรที ทําหน้าที ในการตราพระราช
บัญญัติ และประมวลกฎหมาย คื อ รัฐสภา
ซึงเปนฝายนิติ บัญญัติ โดยรัฐสภาจะตรา
พระราชบัญญัติ ที มีเนือหาขัดหรือแย้งกั บ
รั ฐ ธ ร ร ม นู ญ ไ ม่ ไ ด้

ตั วอย่างพระราชบัญญัติ

พ ร ะ ร า ช กํา ห น ด

พระราชกําหนด เปนกฎหมายที
ร ัฐ ธ ร ร ม นู ญ ม อ บ อํา น า จ ใ น ก า ร บั ญ ญั ติ ใ ห้
กับฝายบริหาร คือคณะรัฐมนตรีเพือแก้ไข
สถานการณ์ เฉพาะหน้าทีต้องการการ
ดาํ เนินการทีจาํ เปนและเร่งด่วน เพือ
ป ร ะ โ ย ช น์ ข อ ง ป ร ะ เ ท ศ ช า ติ โ ด ย ส่ ว น ร ่ว ม
โ ด ย อ ง ค์ ก ร ที ทํา ห น้ า ที ใ น ก า ร ต ร า พ ร ะ ร า ช
กําหนด คือ คณะรัฐมนตรี

ภายหลังจากมีการประกาศใช้ พระราช
กําหนดนันแล้ว จะต้องนาํ พระราชกําหนด
ม า ใ ห้ ร ัฐ ส ภ า พิ จ า ร ณ า เ พื อ ข อ ค ว า ม เ ห็ น
ชอบถ้ารัฐสภาให้ความเห็นชอบ พระราช
กําหนด ก็จะกลายเปนกฎหมายถาวร
(พระราชบัญญัติ) แต่หากรัฐสภาไม่ให้
ความเห็นชอบ พระราชกําหนดก็จะ
สิ น ผ ล ไ ป

ตั วอย่างพระราชกําหนด

พร ะร าชกฤษ ฎี กา

พระราชกฤษฎี กา เปนกฎหมายที กําหนด
รายละเอี ยดซึงเปนหลั กการย่อย ๆ ของ
พระราชบัญญัติ และ พระราชกําหนด
การออกพระราชกฤษฎี กาต้ องอาศั ยอํานาจ
ตามพระราชบัญญัติ และพระราชกําหนด
เพืออธิบายรายละเอี ยดต่ าง ๆ ตามหลั ก
การในพระราชบัญญัติ และพระราชกําหนด
นั น
ในการตราพระราชกฤษฎี กา รัฐมนตรีซึง
มีหน้าที เกี ยวข้องจะอาศั ยอํานาจตาม
รัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติ หรือพระราช
กําหนดนัน ๆ เสนอร่างพระราชกฤษฎี กา
ต่ อคณะรัฐมนตรีให้พิจารณา

ตั ว อย่างพร ะร าชกฤษ ฎี ก า

กฎกระทรวง
กฎกระทรวง เปนกฎหมายที ออกโดย
ฝายบริหารและไม่ต้ องผ่านการพิจารณา
เห็นชอบจากรัฐสภา ซึงมีลั กษณะคล้ ายกั บ
พระราชกฤษฎี กา แต่ มีศั กดิของกฎหมายที
ตํา ก ว่ า

การดาํ เนินการออกกฎกระทรวงนัน
รัฐมนตรีซึงเปนฝายบริหารจะบัญญัติ กฎ
กระทรวงออกมาโดยมีพระราชบัญญัติ หรือ
พ ร ะ ร า ช กํา ห น ด ฉ บั บ ใ ด ฉ บั บ ห นึ ง ใ ห้ อํา น า จ ไ ว้
และต้ องได้รับความเห็นชอบจากคณะ
รัฐมนตรี

ประกาศกระทรวง

ประกาศกระทรวง เปนกฎหมายที ออก
โดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเช่นเดียวกั นกั บ
กฎกระทรวงแต่ มีความแตกต่ างกั นที ประกาศ
กระทรวงไม่ต้ องได้รับความเห็นชอบของ
คณะรัฐมนตรีเหมือนกั บกฎกระทรวง

ประกาศกระทรวงออกโดยรัฐมนตรี แต่
ไม่ต้ องได้รับความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรี
ก่ อน

ก ฎ ห ม า ย ท้ อ ง ถิ น &
ข้อ บัญ ญั ติ ท้ อ ง ถิ น

ข้อบัญญัติ ท้ องถิ น เปนข้อบัญญัติ ที
กฎหมายอนุญาตให้องค์ กรปกครองส่วน
ท้ องถิ นมีอํานาจในการออกข้อบัญญัติ ได้
ด้ ว ย ต น เ อ ง
อํานาจที ให้องค์ กรปกครองส่วนท้ องถิ นใช้
ออกข้อบัญญัติ ท้ องถิ นนัน จะเปนอํานาจที
ได้รับมาจากพระราชบัญญัติ จัดตั งองค์ กร
ปกครองส่วนท้ องถิ น
อํานาจในการออกกฎหมายท้ องถิ นมอบให้
องค์ กรปกครองส่วนท้ องถิ นมีอํานาจออก
ข้อบัญญัติ ท้ องถิ นได้

"คําถาม ชว น คิ ด ที บ้าน
เ อาม าคุยกั น ใน ห้อง"

1 . เ ห ตุใ ด “ รัฐ ธ ร ร ม นู ญ ” จัง จัด ว่า
เ ป น ก ฎ ห ม า ย ที มีลํา ดั บ ศั ก ดิ สูง สุด
2 . เ ห ตุผ ล ที ทํา ใ ห้ “ พ ร ะ ร า ช กํา ห น ด ”
แ ต ก ต่ า ง จ า ก “ พ ร ะ ร า ช บัญ ญั ติ ”
ม า ก ที สุด คื อ ?
3 . “ ก ฎ ห ม า ย ท้ อ ง ถิ น ” ส อ ด ค ล้ อ ง
กั บ ห ลั ก ก า ร ก ร ะ จ า ย อํา น า จ อ ย่า ง ไ ร