วัฒนธรรมการสร้างบ้านเรือนไทย (1)

สาระการเรียนรู้ศิลปะ


วัฒนธรรมการสร้างบ้าน
เรือนไทย

ลักษณะเด่นของ “บ้านเรือนไทย” คือ ที่อยู่อาศัยที่เน้นประโยชน์การใช้สอยและเหมาะกับ
สภาพภูมิอากาศในประเทศไทย โดยเป็น เรือนยกพื้นสูง เพื่อป้องกันภัยพิบัติจากน้ำท่วม ใน
ช่วงฤดูน้ำหลาก หากเกิดลมพายุก็สามารถให้ลมพัดผ่านไปได้ ไม่ขว้างทิศทางลม ในขณะ
เดียวกันเมื่อสภาพอากาศเป็นปกติทั่วไป ใต้ถุนจะกลายเป็นพื้นที่ทำงาน ประกอบอาชีพ เช่น

ทอผ้า ตำข้าว รวมไปถึงเก็บข้าวของเครื่องใช้ในการทำมาหากิน หรือทำเป็นคอกสัตว์

บ้านเรือนไทย

บ้านเรือนไทย หรือบ้านไทยหรือเรือนไทย สร้างด้วยไม้
โดยปลูกสร้างแบบติดพื้นดินและแบบยกพื้นสูงและกั้น
ฝา มีหลังคาคลุม เป็นบ้านชนบทอยู่ริมน้ำ
เรือนไทยเป็นสถาปัตยกรรมที่โดดเด่นของไทยมี
เอกลักษณ์เฉพาะตัวแบ่งออกเป็น 2 ชนิด ตามกรรมวิธี
ก่อสร้าง คือ เรือนไทยเครื่องผูก และเรือนไทยเครื่องสับ

เรือนไทยเครื่องผูก

กกผผเเโโเเััจจููนนรรนนกกคคกกืืาา็็ออาาไไบบรรนนกกีีตตนน้้ววงง่่เเธธ้้าาสสเเกกมมรรีีงงดดััคค่่รรยย้้กกรรๆๆ้้ววรราาืืววมมพพ่่ยยอองงททชชีีตตบบววเเงง่่่่ิิชชาารรผผธธาาเเีีตตีีููยยาาหหงงิิกก็็ววตตๆๆกกชชนนเเบบววออนนใใชช้้ไไ่่ขขิิ่่าาาากกชชนนดดดด้้นนออ้้เเยยใใ““งงสสผผรรหหีีนนเเููกกบบยยรรกกถถ้้ญญ้้พพพพีีาากกาาืืืื้้ยย้้้้งงนนาายยนนนนแแงงึึไไคคดดสสททนนททววีีแแููาา่่้้งงชชาาพพนนตตลลัั””ใในนเเบบกกรระะบบรรึึบบืืงงผผกกววาาออัั่่จจงงททสสาาออนนเเาาชชรรดดปปนนกกททุุหห็็ปปนนีีเเิินน่่ใใคคดดรรลลหหแแืืููออชชออรรกกออััืื้้ลลฝฝ่่นนเเออใใสสยยบบููสสกกเเ่่นนงงรรตตสสแแาา้้ิิเเปปาาดดเเนนรรรรััดดงงืื็็ปปจจำำออกกจจ็็เเดดัันนมมจจรรบบสสนนิิุุืืกก้้ออบบไไาาัันนสสพพัันนืื่่ปปมมนน้้นนวว้้นนฝฝสสรรไไนนเเดดแแำำะะรรนนททิิใใหหนนาากกลลยยหหจจใใออรระะเเััญญะะนนบบคคใใบบ่่พพชชชชททรรเเแแีีืื่่้้่่่่รรออววไไบบใใืืลลออมมงง้้งงชชไไ้้วว้้นนฤฤผผไไดดลลผผูู้้้้ดดเเผผููกกววตตููคค่่กกกกนนบบเเาารรมมปปาาืืมมมมััาา็็ออรรดดนนงงททาางงีี่่

เรือนไทยเครื่องสับ

เรือนประเภทนี้เป็นเรือนที่ต้องใช้คาใช้จ่ายในการสร้างสูง ในอดีตจึง
พบเห็นได้เฉพาะบ้านคนมีฐานะเป็นส่วนใหญ่ เนื่องจากเป็นการสร้างด้วย
งานฝีมือล้วนๆ และวิธีการที่ซับซ้อนหลายขั้นตอน ไม้ที่ใช้ต้องผ่านการ
เลื่อย ถาก สับ ไส ให้สวยงามจึงจะใช้การรวมฝาเข้าปากไม้ แต่อาจจะมี
การใช้เดือยไม้เพื่อความแข็งแรงของการเชื่อมต่อด้วย ซึ่งประโยชน์ของ
เรือนเครื่องสับคือ จะไม่ใช้ตะปูเลย สามารถรื้อถอนเพื่อย้ายไปที่อื่นได้

ง่าย เรือนประเภทนี้มักจะใช้ไม้สัก เพราะทนทาน และใช้งานได้นาน
และเสาเรือนจะใช้เป็นไม้เต็ง ไม้รัง และไม้แดง ลักษณะที่ตั้งของเรือน

ในลักษณะนี้อาจปลูกเป็นเรือนเดี่ยวหรือเรือนหมู่ก้ได้

บ้านเรือนเดี่ยว บ้านเรือนหมู่

บ้านเรือนเดี่ยว เป็นบ้านของครอบครัวเดียว บ้านเรือนหมู่ เป็นกลุ่มบ้านของครอบครัวขยาย คือ มี
ประกอบด้วยเรือน 2 หลัง คือ เรือนนอนและ เรือนหลายหลังหลายครอบครัวต่อเติมออกจากบ้าน
เรือนครัว มีระเบียงหรือชานเชื่อมตรงกลาง เรือนเดี่ยว อาจจะปลูกขื่อตามแนวยาวหรือปลูกขวางมี
ชานเชื่อมตรงกลาง หรือปลูกอยู่ในบริเวณใกล้เคียงกัน

ไม่มีชานเชื่อม

รูปแบบของบ้านเรือนไทย 4 ภาค

บ้านเรือนไทยภาคเหนือ



เนื่องจากพื้นที่ภาคเหนือมีอากาศหนาวเย็น บ้าน
เรือนไทยทางภาคเหนือจึงนิยมสร้างเป็นเรือนแฝด
และมีหลังคาต่ำกว่าเรือนไทยภาคอื่น ๆ รวมถึงสัดส่วน
ของตัวบ้านด้วยเช่นกัน โดยนิยมสร้างบ้านเรือนให้ปิด
มิดชิด เจาะหน้าต่างเล็ก ๆ เพื่อปกป้องผู้อยู่อาศัยจาก

อากาศเย็น และใช้วัสดุที่หาได้จากท้องถิ่น

บ้านเรือนไทยภาคอีสาน



ที่อยู่อาศัยภาคอีสานส่วนใหญ่ มักตั้งอยู่ตามที่ราบลุ่มริมแม่น้ำ หรือ
หนองบึง และนิยมสร้างด้านกว้างให้หันไปทางทิศตะวันออก และทิศ

ตะวันตก และสร้างด้านยาวไปทางทิศเหนือและทิศใต้ โดยบ้าน
เรือนไทยภาคอีสานที่นิยมสร้างมีทั้งหมด 3 แบบ ได้แก่

1. เฮือนเกย เป็นเฮือนเดี่ยว มีการออกแบบยื่นชายคาหลังคาด้าน
หนึ่งยาวออกไป คลุมพื้นที่ใช้สอยทั้งหมด เรียกว่า “เกย”

2. เฮือนแฝด หลังคาทรงจั่วสองเรือนสร้างชิดกัน มีผนังครบทุกด้าน
เป็น “เฮือนใหญ่”

3. เฮือนโข่ง มีลักษณะคล้ายเฮือนแฝด มีการแยกโครงสร้างออก
จากกัน เพื่อให้เกิดเป็นช่องทางเดินตรงกลางเชื่อมต่อพื้นที่
หลังคาลาดชันน้อย

บ้านเรือนไทยภาคกลาง





บ้านเรือนไทยภาคกลางส่วนใหญ่นิยมสร้างใกล้กับที่ราบลุ่ม
แม่น้ำเช่นเดียวกับบ้านภาคอีสาน แต่เนื่องจากภาคกลางมีอากาศ
ร้อนอบอ้าว คนส่วนใหญ่จึงมักสร้างบ้านหลังคาสูง เพื่อถ่ายเท
ความร้อนออกจากตัวบ้าน และช่วยให้น้ำฝนไหลลงจากหลังคา
ได้เร็ว โดยบ้านเรือนไทยภาคกลางมักสร้างด้วยไม้ไผ่สลับไม้

เนื้อแข็ง นิยมสร้าง 2 รูปแบบ 1. เรือนเดี่ยว 2. เรือนหมู่

บ้านเรือนไทยภาคใต้



เนื่องจากภูมิประเทศทางภาคใต้
นั้นแตกต่างจากภูมิภาคอื่น ๆ เป็นอย่างมาก
เพราะมีฝนตกชุกตลอดทั้งปี ผู้ค
นทางภาคใต้จึงมักสร้างบ้านที่มีหลังคาสูง

เพื่อระบายน้ำฝนให้ไหลลงผ่านชายคาที่คลุมไปถึงบันได และนิยมใช้ไม้
กระดาน ไม้ไผ่สาน หรือวัสดุที่หาได้ง่ายในท้องถิ่น นอกจากนี้ตามหลัก
วัฒนธรรม และความเชื่อของภาคใต้ การปลูกบ้านจึงมีทั้งหมด 2 แบบ คือ

เรือนไทยมุสลิม และเรือนไทยพุทธ ดังนี้
1.เรือนไทยพุทธภาคใต้ ลัษณะเรือนไม้ใต้ถุนสูง มีหลังคาทรงปั้นหยา

และจั่วภายในบ้านมีการกั้นห้องแบ่งเป็นสัดส่วน ชายคายื่นยาว หรือ
ชานเชื่อมแต่ละเรือนเข้าด้วยกัน การก่อสร้างไม่ซับซ้อน
2. เรือนไทยมุสลิมภาคใต้ เน้นใต้ถุนสูง มีหลังคา 3 แบบ ปั้นหยา มนิลา
และ จั่ว ภายในสบาย มักจะเปิดโล่ง มีเฉพาะห้องที่สำคัญเป็นส่วนตัว

เท่านั้น