The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by Nanang Tri Wahono, 2023-07-19 03:29:21

BUKU AJAR KELAS XII SMT 1 OK

BUKU AJAR KELAS XII SMT 1 OK

nanang triwahono BAHASAJAWA KELASXII BUKU AJAR DiSUSUN Oleh: SMK NEGERI2 BUDURAN SEMESTER 1


1 SMKN 2 BUDURAN Untuk Kelas XII/1 Tahun Pelajaran 2021-2022 Unit Kegiatan Belajar Mandiri (UKBM) Mata Pelajaran Bahasa Jawa Unggah-Ungguh Basa


2 3.1 Mengidentifikasi, memahami, dan menganalisis penggunaan bahasa lisan dalam berbagai situasi sesuai tatakrama 4.1 Melakukan simulasi penggunaan bahasa daerah dalam berbagai konteks sesuai dengan tatakrama Luhuring Drajat Gumantung ing lathi A. PENDAHULUAN Kompetensi Dasar 3.1.1 Menjelaskan unggah – ungguh basa 3.1.2 Menjelaskan karakteristik unggah – ungguh basa 3.1.3 Menjelaskan penggunaan unggah – ungguh basa dalam teks pacelathon 3.1.4 Menjelaskan isi teks drama 4.1.1 Menulis teks percakapan sesuai dengan kaidah 4.1.2 Mendramatisasikan teks percakapan yang telah ditulis 4.1.3 Memberi komentar atau tanggapan tentang penampulan temannya dalam bermain teks pacelahton. Indikator Pencapaian Kompetensi Melalui kegiatan pembelajaran dengan menggunakan model Discovery Learning dengan pendekatan berbasis genre teks. Peserta didik dapat Mengidentifikasi, memahami, dan menganalisis penggunaan bahasa lisan dalam berbagai situasi sesuai tatakrama serta dalam Melakukan simulasi penggunaan bahasa daerah dalam berbagai konteks sesuai dengan tatakrama dengan perilaku jujur, peduli, santun, dan tanggung jawab dalam penggunaan bahasa daerah serta sikap responsif (berpikir kritis) dan proaktif (kreatif), dan mampu berkomukasi dengan baik. 1. dan budaya jawa untuk memperhalus budi pekerti, derta meningkatkan Tujuan Pembelajaran


a. Nama Mata Pelajaran b. Semester c. Kompetensi Dasar d. Materi Pokok e. Alokasi Waktu f. Materi Pasinaon Supaya konsep lan teori kang bakal disinaoni ing UKBM iki bisa mangerteni kanthi apik, mula luwih dhisik semaken lan gatekna Buku Bambang. Dkk. 2015. Dinas Pendidikan Provinsi Jawa Timur. Referensi buku liyane saka materi ungguh basa uga ana ing buku Kanggo SMA/ SMK/ MA Kelas X Nayirotin. 2015. Erlangga; lan sumber liyane sing kira unggah ungguh basa Ngoko B. PEMBAHASAN Nama Mata Pelajaran : Basa Jawa : 5 (Lima) Kompetensi Dasar : 3.1 – 4.1 : Unggah -Ungguh Basa Alokasi Waktu : 2 JP x 6 Pertemuan Materi Pasinaon : Supaya konsep lan teori kang bakal disinaoni ing UKBM iki bisa mangerteni kanthi apik, mula luwih dhisik semaken lan gatekna Buku Teks Pelajaran (BTP) ksebut: Bambang. Dkk. 2015. Sastri Basa Kanggo SMA/ SMK/ MA/ MAK Kelas X Pendidikan Provinsi Jawa Timur. Referensi buku liyane saka materi uga ana ing buku: 1) Sukendro, D.P. dan Susanti, T.W. 2014. SMA/ SMK/ MA Kelas XII. Surabaya: Penerbit Duta; Nayirotin. 2015. Sayaga Basa Jawa kanggo SMA/MA Kelas X Erlangga; lan sumber liyane sing kira-kira bisa ditemokake sesambungan karo materi unggah ungguh basa, kanggo iki bisa maos wacan sing ana ing internet UNGGAH UNGGUH BASA Basa Ngoko Ngoko Lugu Ngoko Alus Krama Krama Lugu EMBAHASAN 1. Identitas 2.Peta Konsep 3 Ungguh Basa 2 JP x 6 Pertemuan Supaya konsep lan teori kang bakal disinaoni ing UKBM iki bisa mangerteni kanthi apik, Teks Pelajaran (BTP) ksebut: Purnomo, Sastri Basa Kanggo SMA/ SMK/ MA/ MAK Kelas XII. Surabaya: Pendidikan Provinsi Jawa Timur. Referensi buku liyane saka materi unggah- ) Sukendro, D.P. dan Susanti, T.W. 2014.Wiyata Basa Surabaya: Penerbit Duta; 2) Hidayah, Nurul dan Umi Sayaga Basa Jawa kanggo SMA/MA Kelas XII. Jakarta: Penerbit kira bisa ditemokake sesambungan karo materi kanggo iki bisa maos wacan sing ana ing internet UNGGAH UNGGUH BASA Basa Krama Krama Lugu Krama Alus


Yen pa pawongan kang jagongan, ana padha imbal w mung waton jagongan jagongan beda rerembugan kudu bedane. Jagongane para pegawe, p beda panganggone pangetrape ba beda. Miturut gu Katrangan: Basa Jawa Indonesia dening p kulawarga panganggone Basa Jawa medharake sa Basa Jaw salah sijine wong Jawa A PEMBUKAAN GUNAE BASA BASA IBU BASA ILMU Gb.Unggah Ungguh Basa ara siswa maspadakake gambar-gambar ng kacetha ing gambar kira-kira lag uga kang ngarani cangkrukan. Sajrone wacana. Ana jagong bayi, jagong mante jagongan/cangkrukan. Mesthiwae paraga da-beda. Kita, minangka Wong Jawa udu bisa empan papan. Ing endi, lan karo gongane wong ing warung kopi, ibu-ibu arisan, e, para intelek, apa dene politikus, mesthine anggone basa. Adhedhasar pamawasmu asa ing saben patemon, pacelathon, jangg turut gunane, basa kaperang dadi telung golonga Katrangan: wa minangka basa ibu (jarwa be a), jalaran basa Jawa minangka basa asli para penutur basa wiwit lair, aw ga utawa masyarakat sakiwa nganggone basa ibu kanthi lesan. wa minangka basa ilmu, yaiku ba ke sawenehe kawruh. Bisa awujud basa wa minangka basa budaya, jalaran sijine asil budaya Indonesia kang diako wa apadene wong-wong mancanegara A PEMBUKAAN 4 BASA BUDAYA r kasebut mesthine bisa nggraita, gi nindakake apa? Wangsulane: Sajrone acara jagongan, lumrahe banjur nten, jagong boyongan omah, utawa ga sarta bab kang dirembug saben wa nduweni pribadi kang lantip, yen lan karo sapa kita rembugan kudu ana isan, bocah sekolah, bocah kuliahan, sthine beda babagan kang dirembug lan ngenani gambar ing dhuwur, nggongan, utawa cangkrukan bedaongan, yaiku: bebas saka kamus basa sa asli kang digunakake wit saka sesambungan sakiwa tengene. Lumrahe asa digunakake kanggo basa lesan lan basa tulis. an basa Jawa mujudake koni adiluhunge dening a


5 Sadurunge mangerteni babagan teks unggah-ungguh basa,wangsulana pitakonpitakon ing ngisor iki! 1. Apa para siswa wis tau nindakake kegiyatan pacelathon? 2. Miturut pamawasmu, ragam basa apa kang kudu digunakake siswa nalika pacelathon karo wong sing luwih tuwa? 3. Miturut pamawasmu, ragam basa apa kang kudu digunakake siswa nalika pacelathon karo wong sing luwih enom? 4. Miturut pamawasmu, ragam basa apa kang kudu digunakake siswa nalika pacelathon karo wong sing durung akrab? 5. Apa saben pacelathon kudu nggunakake ragam basa sing beda? Sawise ngrampungake soal- soal kasebut, para siswa kudu nglanjutake piwulangan sabanjure adhedhasar pituduh sajrone UKBM iki 1) Pituduh UKBM a) Ing UKBM iki siswa bakal ngembangake kabisan pikiran kang luwih gamblang ngenani karakteristik unggah-ungguh basa lan pangetrapan unggah ungguh basa miturut lungguhing tatakrama supaya bisa ngrakit teks pacelathon kanthi apik lan nindakake kegiyatan pacelathon miturut lungguhing tata krama kanthi cara maragakake ing kelas saengga siswa bisa trampil anggone wicara. Kegiyatan kabisan pikiran kang bakal ditindakake dening siswa sajrone UKBM iki yaiku nganalisis karakteristik lan pangetrapan unggah-ungguh basa sarta nulis teks pacelathon kanthi apik miturut lungguhing tatakrama. Mula saka iku, siswa kudu nyinaoni kanthi sabar lan tekun saengga siswa bisa mangerteni, gelem lan mampu nindakake kegiyatan kabisan pikiran kasebut liwat kegiyatan pasinaon iki b) Waca lan mangerteni materi ing buku: Purnomo, Bambang. Dkk. 2015. Sastri Basa Kanggo SMA/ SMK/ MA/ MAK Kelas XII. Surabaya: Dinas Pendidikan Provinsi Jawa Timur. Sukendro, D.P. dan Susanti, T.W. 2014. Wiyata Basa Kanggo SMA/ SMK/ MA Kelas XII. Surabaya: Penerbit Duta; Hidayah, Nurul dan Umi Nayirotin. 2015. Sayaga Basa Jawa kanggo SMA/MA Kelas XII. Jakarta: Penerbit Erlangga; c) Garapen UKBM iki ing buku tulis utawa langsung ana ing papan wangsulan. Siswa bisa nggarap dhewe-dhewe, nanging amrih apike yen digarap kanthi cara kelompok utawa diskusi supaya bisa trampil anggone komunikasi marang kancane d) Siswa bisa sinau kanthi cara mangsuli saben gladhen, saumpama siswa wis yakin lan mangertenisarta bisa nggarap gladhen 1, 2, lan 3 siswa bisa langsung melu lan nggarap tes formatif UKBM supaya bisa sinau maneh ing UKBM sabanjure. Nah, kepriye? Wis siap nyinaoni materi sabanjure? Ayo, terusake maneh sinaune ! B KEGIATAN INTI


2) Kegiayatan Pasinaon Ayo…… Sinau Sajrone pasina nyemak tuladha pacelathon ungguh basa. Unggah – ungguh basa yaiku tata pranataning / tata rakiting basa miturut lungguhing tatakrama, sopan santun utawa adat istiadat. Unggah usuke basa (tingkatane basa adhedhasar carane ngetrapake). Sawijine pawongan kang arep ngetrapake unggah tindak tanduk lan partap nalika sesambunga kang ngandhakake menawa “Ajining diri gumantung ana ing lathi” maknane yaiku wong iku bias dinilai wong kang sopan utawa wong kang iso ngajeni wong liya iku didhasarake saka carane guneman marang wong liya. Na unggah ungguh basa kaperang dadi 2 yaiku basa ngoko lan basa krama kaya kang njlentrehake ing ngisor iki Basa ngoko iku ba tetembungane mung menawa tetembungane k alus. Dene yen tete utawa basa kurmat luwih alus lan nduw pasrawungan manungsa kang ora owal saka tingkatan tata krama. Ing wekdal niki badhe dipun rembag babagan basa Ngoko rumiyen dadi loro yaiku ngoko lugu lan ngoko alus. Kegiyatan Sinau 1 Unggah Ungguh Basa Unggah – ungguh Kegiayatan Pasinaon Ayo…… Sinau unggah-ungguh basa kanthi sabar lan patitis!!! sinaon iki para siswa diajak nljentrehake bab unggah tuladha pacelathon para siswa diajab bakal ungguh basa yaiku tata pranataning / tata rakiting basa miturut lungguhing opan santun utawa adat istiadat. Unggah-ungguh basa (tingkatane basa adhedhasar carane ngetrapake). Sawijine pawongan kang arep ngetrapake unggah-ungguh ora bakal owah saka tata krama. Tata krama awujud solah bawa, tindak tanduk lan partap nalika sesambungan (komunikasi) m kang ngandhakake menawa “Ajining diri gumantung ana ing lathi” maknane yaiku wong iku bias dinilai wong kang sopan utawa wong kang iso ngajeni wong liya iku didhasarake saka carane guneman marang wong liya. Na unggah ungguh basa kaperang dadi 2 yaiku basa ngoko lan basa krama kaya kang njlentrehake ing ngisor iki asa kang kaprah digunakake ing padinan ng awujud ngoko lugu utawa wantah di mbungane kacampuran tembung-tembung krama embungane mligi krama kagolongake ba iku basa kang nduweni drajad sadhuwure b weni surasa luwih ngajeni. Mula saka iku unggah manungsa kang ora owal saka tingkatan tata krama. wekdal niki badhe dipun rembag babagan basa Ngoko rumiyen yaiku ngoko lugu lan ngoko alus. Kegiyatan Sinau 1 Unggah Ungguh Basa Ngoko Krama 6 ungguh basa kanthi sabar lan patitis!!! nljentrehake bab unggah-ungguh basa. Kanthi mangerteni karakteristik unggahungguh basa yaiku tata pranataning / tata rakiting basa miturut lungguhing ungguh basa uga bisa diarani undak (tingkatane basa adhedhasar carane ngetrapake). Sawijine pawongan kang arep ungguh ora bakal owah saka tata krama. Tata krama awujud solah bawa, n (komunikasi) marang sapa wae. Ana pitutur kang ngandhakake menawa “Ajining diri gumantung ana ing lathi” maknane yaiku wong iku bias dinilai wong kang sopan utawa wong kang iso ngajeni wong liya iku didhasarake Na unggah ungguh basa kaperang dadi 2 yaiku basa ngoko lan basa krama kaya kang dinan lan watake rumaket. Yen ntah diarani basa ngoko lugu, ng krama kagolongake basa ngoko asa krama. Ragam basa krama uwure basa ngoko. Basa krama jeni. Mula saka iku unggah-ungguh basa dianggo manungsa kang ora owal saka tingkatan tata krama. wekdal niki badhe dipun rembag babagan basa Ngoko rumiyen. Basa ngoko kaperang Ngoko Lugu Ngoko Alus Krama Lugu Krama Alus


7 1. Ngoko lugu Ngoko Lugu yaiku minangka tataran basa kang paling asor ing undha usuk Basa Jawa. Wujud tembunge ngoko, ora ana tembung karma utawa karma inggil tumrap wong sing diajak guneman, utawa bias dirani ing basa Ngoko Lugu iku migunakake tembung Ngoko kabeh. Titikane basa ngoko lugu: a. Tembunge ngoko kabeh b. Tembung aku, kowe,lan ater-ater da-,ko-,di- lan panambang –ku, -mu, -e, -ake, -ne tetep ora owah c. Basa ngoko lugu kuwi kanggone ana ing pasrawungan kang kahanane raket banget, kayata: a) Pacelathon ing antarane sapadhane. b) Pacelathon karo wong sing drajate luwih endhek/asor c) Pacelathon wong tuwa marang bocah Tuladha : Le, saiki wis wengi, kowe mulih sesuk esuk wae. Ngoko Krama Madya Krama Inggil Wengi Dalu Dalu Kowe Sampeyan Panjenengan Mulih Mantuk/Wangsul Kondur Sesuk Benjing Benjing Esuk Enjing Enjing Dst…. Saka tuladha ing dhuwur, yaiku tuladha ukara kang digunemake wong tuwa marang bocah enom. Tembung-tembung sing digunakake yaiku ing tingkatan tembung ngoko kabeh, tanpa ana campuran tembung krama Madya lan krama Inggil. Tuladha liyane : 1. Akhmad Masrur , mengko gawakna laptopku mrene ya! 2. Dhek kapan olehmu bali saka Surabaya ? 3. Saupama, kelasku sing dadi juara 1 lomba kebersihan SMA Negeri Sidoarjo. 4. PR TIK apa wis kokgarap mau bengi ? 2. Ngoko alus Ngoko alus yaiku basa kang wujud tetembungan ngoko kacampuran basa krama tumrape wong kang diajak guneman (wong kaloro) lan wong kang digunem (wong katelu) saperlu kanggo ngajeni/ngurmati. Kosok baline tumrap awake dhewe nganggo tembung ngoko utawa tembung krama andhap Ciri-cirine basa Ngoko Alus yaiku : a. Tembung kang ana gegayutane (hubungan) karoAku (orang ke 1), tetep ora owah b. Tembung kang ana gegayutane karo Kowe (Sing diajak guneman), sing kalebu tembung Sesulih (Kata Ganti Orang), Tembung Aran (Kata benda milik orang ke 2), Tembung Kriya (kata kerja yang dilakukan orang ke 2), Tembung Kahanan (Kata sifat yang dirasakan orang ke 2) diowahi/ dirubah menyang karma inggil. Tuladhane: 1. Bapak tindak menyang Malang nitih sepur. 2. Pak Lurah ora sida rawuh ing kampungku. 3. Bu Dartik mundhut gula rong kilo.


8 c. Tembung sesulih purusa loro kudu owah dadi basa krama yaiku tembung kowe owah dadi panjenengan (tumrap wong kang luwih tuwa) utawa sliramu (tumrap wong kang luwih enom), Tuladhane : 1. Saiki wis wengi panjenengan kondur sesuk wae! 2. Panjenengan dhahar dhisik yen arep tindak! 3. Nak Eko, sliramu kondur saka kantor jam pira?(luwih enom nanging dikurmati) d. Ater-ater dak-, ko-, di- lan panambang -ku, -mu, -e, -ake ora owah Tuladhane : 1. Aku ditimbali bapak arep diutus resik-resik latar. 2. Dhekwingi Rini didukani ibune jalaran mulihe telat Panganggone basa ngoko alus ing pasrawungan, yaiku: o Wong tuwa marang wong enom kang perlu diajeni. o Wong enom marang wong luwih tuwa sing wis raket. o Ngajeni wong sing digunem. Tuladha ukara Ngoko Alus : 1. Saiki aku arep mangan soto, menawa panjenengan badhe dhahar apa mas? Ngoko KramaMadya KramaInggil Aku Aku Kula Kowe Sampeyan Panjenengan Arep Ajeng Badhe Mangan Nedha Dhahar Saka tuladha ing dhuwur, bias ditemokake titikane (ciri-ciri) basa/ ukara kang migunakake ngoko Alus. Ukara katujokake kanggo AKU, mula ukarane ora ana sing diowahi (tetep migunakake tembung ngoko), kamangka ukara katujokake kanggo KOWE (sing diajak guneman) yaiku kang mase, mula tembung kang kalebu ing jinis tembung Sesulih, Tembung Aran, Tembung Kriya, lan Tembung Kahanan diowahi dadi tembung Krama Inggil. Sakliyane 4 jenis tembung iku tetep migunakake ngoko, kayata tembung “menawa” lan “apa mas”.


9 KAPUSTAKAN Purnomo, Bambang. Dkk. 2015. Sastri Basa Kanggo SMA/ SMK/ MA/ MAK Kelas XII. Surabaya: Dinas Pendidikan Provinsi Jawa Timur. Sukendro, D.P. dan Susanti, T.W. 2014.Wiyata Basa Kanggo SMA/ SMK/ MA Kelas XII. Surabaya: Penerbit Duta; Hidayah, Nurul dan Umi Nayirotin. 2015. Sayaga Basa Jawa kanggo SMA/MA Kelas XII. Jakarta: Penerbit Erlangga;


Materi Unggah-Ungguh Basa Pertemuan ke 2 Minggu kalawingi sampun disinaoni babagan unggah-ungguh basa yaiku basa Ngoko. Ingkang dirembag inggih menika basa Ngoko Lugu lan Ngoko Alus. Menawa dipundhut kesimpulan, bisa diarani menawa basa ngoko Lugu yaiku basa padinan, basa akrab, basa kang biasane dingo gegojekan karo kancane. Menawa ngoko alus, wis ana wujud pakurmatan kang digunakake, diwujudake kanti ana tembung kang diowahi menyang tembung Krama Inggil. Nanging ora kabeh tembung, sing perlu diowahi yaiku tembung kang katujokake kanggo wong sing diajak guneman, kayata Tembung Sesulih Purusa (Kata Ganti Orang), Tembung Kriya, Tembung Aran, Tembung Kahanan. Kagem Basa Ngoko Alus saged digambarake kados mekaten . Keterangan : KGO ; Kata Ganti Orang ( Tembung Sesulih Purusa) KB : Kata Benda (Tembung Aran) KK : Kata Kerja (Tembung Kriya) KS : Kata Sifat (Tembung Kahanan) Tetep Ngoko (Ora diowahi) Basa Ngoko Alus Sing Diajak Guneman Sing Guneman Sing Diowahi yaiku: 1. KGO 2. KB 3. KK 4. KS Sakliyane 4 jenis tembung iku Tetep Ngoko Diowahi menyang Tembung Krama Inggil


Tuladha : Ngoko Lugu : Dina Senin, aku mangkat sekolah numpak sepeda motor, lan kangmasku mangkat sekolah numpak mobil karo bapak. Ukara kasebut, menawa diowahi dadi Ngoko Alus, paling dhisik yaiku panjenengan padosi kang perlu diowahi menyang Tembung Krama Inggil niku jinis tembung napa. Manut kang dijabarake wau sing perlu diowahi yaiki KGO, KK, KB, lan KS sing ditujokake kanggo sak liyane sing ngomong. Dadi sakliyane 4 jinis tembung wau kudu utuh ngoko. Sakniki kula tandani tembung kang kalebu 4 jenis kasebut . Dina Senin, aku mangkat sekolah numpak sepeda motor, lan kangmasku mangkat sekolah numpak mobil karo bapak. Tembung ingkang digaris bawah, yaiku tembung kang katujokake kanggo sing guneman (ngomong) dadi tembunge tetep ngoko utawa ora perlu diowahi. Tembung ingkang digawe kandel (bold), yaiku kalebu tembung Sesulih Purusa (KGO) kanggo wong liya, mula mangke diowahi menyang Krama Inggil. Tembung ingkang digawe miring (italic) , yaiki tembung kriya (Kata Kerja) kanggo wong liya, mangke uga diowahi menyang krama Inggil. Tembung Aran (kata benda) yaiku mobil, tembung iki ora perlu diowahi. Tembung Kahanan, ora ditemokake ing ukara kasebut. Mula, intine kang perlu diowahi namung tembung kang di Bold lan Italic, saengga ukarane dadi : Dina Senin, aku mangkat sekolah numpak sepeda motor, lan kangmasku tindak sekolah nitih mobil karo rama/bapak. Mugi-mugi penjalasan kula saged ditampa kanthi gambling. Sakniki mangga dilajengaken dhateng tingkatan tembung liyane. 1. Basa Krama Basa Krama kaperang dadi 2, yaiku krama Lugu lan Krama Alus. a. Krama Lugu. Basa Krama Lugu yaku basa kang migunakake tembung krama madya. Dados sedaya tembunge diowahi menyang Krama/Krama Madya. Kanggo sing guneman, utawa wong liya tetep nganggo tembung Krama Madya. Panganggone basa Krama Lugu yaku : - Kanggo guneman wong sing sedrajat, nanging durung raket utawa akrab. Tuladhane menawa para siswa kepanggih kaliyan tiyang kang seumuran, lan nembe kepanggih kawitan (baru bertemu) utawa dereng akrab. Tuladhane menawa takon alamat : “Mas, pangapunten, sampeyan mangertos menawi badhe dhateng Alun-Alun Sidoarjo niku medal pundi nggih?” Tembung “Sampeyan” kalebu tembung ing tingkatan Krama Madya :


Ngoko Krama/Krama Madya Krama Inggil Kowe Sampeyan Panjenengan Aku Kula Kawula/Dalem Mangan Nedha Dhahar Omah Griya Dalem Nunggang/Numpak Numpak Nitih Tuladha liyane; “Mas, mangga nedha rumiyen” “Griya kula wonten Candi mbak, menawi sampeyan griyanipun pundi?” Dados menawa wonten soal kados ngeten : Owahana ukara iki miturut unggah-ungguhe sing trep! “Mas, jenengmu sapa?, omahmu ngendi?, kowe mau mrene numpak apa?” Wangsulane yaiku bisa diowahi menyang Krama Lugu, amarga ukarane katujokake kanggo “Mas”, bisa diartekne mewawa guneman karo wong sedrajat, lajeng soal iku nakokake jeneng, dadi bisa disimpulke menawa wong iku durung akrab. Ukarane owah dadi ngene : “Mas, sampeyan namine sinten?, griyanipun pundi?, sampeyan wau mriki numpak napa?.” b. Krama Alus. Basa Krama Alus yaiku basa kang migunakake tembung-tembung krama (Kanggo sing guneman) kecampuran krama inggil, tumrap sing diajak guneman. Utawa bisa disimpulke menawa guneman migunakake basa krama Alus, tembung kanggo sing ngomong migunakake tembung krama Madya, kamangka kanggo wong liya nganggo Krama Inggil tembunge. Tuladha : Ngoko Lugu: “Dina Senin, aku mangkat sekolah numpak sepeda motor, lan kangmasku mangkat sekolah numpak mobil karo bapak.” Krama Alus: “Dinten Senin, kula budhal sekolah numpak sepeda motor, menawi kangmas kula tindak sekolah nitih mobil kaliyan bapak.” Panganggone Basa Krama Alus yaiku : 1. Kanggo guneman wong enom marang wong tuwa 2. Marang wong sing luwih dhuwur drajate


Utawa bisa diarani basa Krama Alus iku basa sing paling sopan menawa kanggo guneman. Dadi menawa para siswa guneman karo wong sing luwih tuwa utawa wong sing kudu diajeni, basa sing trep yaiku basa Krama Alus.


Bahasa Jawa Kelas XII Semester 1 Bader SMKN 2 BUDURAN UNIT KEGIATAN BELAJA AKSARA JAWA ( ) 1. Peta Konsep 2.Gladhen 1 a. Purwaka TAMBAHAN KAWERUH! Apa iku aksara Jawa? Aksara Jawa sing ana ing kene yaiku Hanacaraka (utawa dikenal karo jeneng Carakan) aksara iku turunan saka aksara Brahmi sing tau digawe nulis naskah-naskah basa Jawa, Makasar, Madura, Mlayu, Sunda, Bali, lan Sasak. Bentuke Hanacaraka ing jaman sak iki wis baku kawit jaman Kasultanan Mataran (abad ke-17) nanging bentuk cetake lagi metu abad ke-19. Aksara iki wujud modifikasi saka aksara Kawi lan wujud Abugida (diarani uga alfasilabis, menika aksara segmental sing adedasar ing konsonan karo notasi vokal sing diwajibake nanging sifate sekunder). Aksara iki bisa di deleng tekan strukture sakben-sakben aksara paling ora makili rong aksara ing aksara latin. Kanggo tuladha aksara Ha sing makili rong aksara yaiku H lan A, lan wujud sak tembung sing utuh yen dibandingke karo tembung “hari”. Yen mangkono, ana panyingkatan cacahe aksara sakben panulisan tembung yen dibandingake karo panulisan aksara latin. Aksara Hanacaraka duwe 20 aksara baku, 20 aksara pasangan sing fungsine nutup unine swara, 7 aksara Murda lanpasangane, 5 aksara vokal/swara, 5 aksara rekan lan pasangannya, sawetara sandhangan kanggo ngatur unine swara, aksara khusus , tanda wacan, lan tanda sing ngatur panulisan. Aksara dasar (aksara Nglegena) aksara Nglegena yaiku aksara inti sing cacahe 20 aksara utawa biasa diarani aksara Dentawiyanjana, yaiku: ha, na, ca, ra, ka, da, ta, sa, wa, la, pa, dha, ja, ya, nya, ma, ga, ba, tha, nga. Nulis Aksara Jawa Sandhangan Swara Sandhangan Panyigeg lan pangkon Sandhangan Wyanjana lan Panjingan Tanda Pawacan Aksara Carakan (Nglegena) Pasangan Aksara Jawa Sandhangan Aksara Jawa


Bahasa Jawa Kelas XII Semester 1 Bader SMKN 2 BUDURAN Ing pasinaon wekdal niki, mangga sareng-sareng sinau aksara Jawa saking dasar rumiyen. 1) Gladhen Sinau Ayo…… Sinau nulis aksara jawa kanthi sabar lan petitis!!! GLADHEN 1 Gatekna tulisan jawa ing ngisor iki lan mangertenana tuladha tulisan jawa kanti patitis! AKSARA JAWA LAN PASANGAN Ha Na Ca Ra Ka Da Ta Sa Wa La Pa Dha Ja Ya Nya Ma Ga Ba Tha Nga Aksara Pasangan fungsi kanggo mateni/ngilangi aksara swara (huruf vokal) sing ana ing ngarepe. Tuladhane, kanggo nulis tembung “kanca” bakal dibutuhake pasangan “ca” supaya aksara “na” ing tembung “kanca” ora metu swarane. Tanpa pasangan “ca” tulisane bakal diwaca “kanaca”. Kaya mengkene tuladhane:


Bahasa Jawa Kelas XII Semester 1 Bader SMKN 2 BUDURAN : Kanca (tulisan sing bener) : Kanaca (tulisan sing salah) Tuladha Sapa : Nawala : Jaga baya : Ayoo sinau nulis jawa! Sakwise para siswa mangerteni aksara lan cara nulise aksara jawa coba ukara ing ngisor iki tulisen nganggo aksara jawa! Maca Mara Kaca Sarana Bathara Sapala Gara-gara ana apa Aja padha karaya-raya Lawa sanga pada mara Cara Yen para siswa sampun saget ngrampungake gladhen ing dhuwur bisa diterusake ing gladhen 2.


Bahasa Jawa Kelas XII Semester 1 Bader SMKN 2 BUDURAN GLADHEN 2 Sakwise para siswa nyinau aksara lan pasangan aksara jawa ing gladhen 1 sak iki coba gatekake materi ing ngisor iki! Sandhangan fungsine kanggo ngowahi swara ing aksara baku (dentawyanjana) lan aksara pasangane. Sahingga sawarane aksara jawa isa malih miturut sandhangan sing rumaket ing aksara jawa. SANDANGAN SWARA i Wulu O ….. Taling tarung ě Pepet U Suku e ……. Taling SANDHANGAN PANYIGEG LAN PANGKON h …… Pangkon r ng


Bahasa Jawa Kelas XII Semester 1 Bader SMKN 2 BUDURAN SANDHANGAN WYANJANA Cakra Ra Keret Re Pengkal nya Tuladha Dadi siji : Buku : Ketemu : Dhewe : Toko : Senar : Uyah : Tukang : Beras : Krasa : Tuku Kretu : Wadya bala :


Unit Kegiatan BelajarMuatan Lokal Bahasa Jawa, Pasangan KD 3.5/4.5 ©2017-Workshop Pengembangan UKB MKKS SMA Malang PEPENGET Aksara (nj) lan (nc) yen jejer ing sak jeroning tembung panulise sing bener kudu nganggo aksara (nya) lan dipasangai karo pasangan (ca lan ja). Tuladaha: Pancing : Banjir : Aksara jawa (ka, ta, la) pasangane yen oleh sandhangan suku panulisane bali kaya asline. Tuladha: Panulise pasangan yen tumpuk telu aksara sing ngarep kudu dipangkon, amerga pasangan ora oleh dipasangani maneh. Tuladha : Ambles bles Yen wis mangerteni materi ing dhuwur para siswa bisa nerusake gladhen ing ngisor iki. Ayo gladhen!! Sakwise mangerteni tuladha ing dhuwur, rampungna gladhen ing ngisor iki! Ukara-ukara ing ngisor iki tlisen nganggo aksara jawa! 1. Sing grenang-greneng ana buri omah kuwi sapa? 2. Pak kyai maringi kultum. 3. Pak kasman ngisi amal jariyah. 4. Cengkir gadhing iku warnane kuning gumring. 5. Andhap asor wani ngalah luhur wekasane. 6. Tradisi kalebu ing wewengkon adat. 7. Murid-murid iki ana kagiyatan tengah semester ganep. 8. Rukun agawe santosa crah agawe bubrah. 9. Jarene ana kere dhuwe kebo bule gedhe-gedhe. 10. Tunggak jarak mrajak tunggak jati mati.


Unit Kegiatan BelajarMuatan Lokal Bahasa Jawa, Pasangan KD 3.5/4.5 ©2017-Workshop Pengembangan UKB MKKS SMA Malang b. Penutup Piye sinaune nulis aksara jawa sak iki? Setelah kalian belajar bertahap dan berlanjut melalui kegiatan belajar menulis aksara jawa, berikut diberikan Tabel untuk mengukur diri kalian terhadap materi yang sudah kalian pelajari.Jawablah sejujurnya terkait dengan penguasaan materi pada UKB ini di Tabel berikut. Tabel Refleksi Diri Pemahaman Materi No Pertanyaan Ya Tidak 1. Apakah kalian telah memahmi aksara jawa? 2. Dapatkah kalian menuliskan dengan hafal aksara jawa? 3. Dapatkah kalian menulis aksara jawa sesuai dengan tata tulis yang tepat? 4. Dapatkah kalian menulis kalimat dengan menggunakan aksara jawa? 5 Dapatkah kalian menulis paragraf dengan aksara jawa dan mengalihtuliskan paragraf baik ke aksara jawa dan ke tulisan latin? Jika menjawab “TIDAK” pada salah satu pertanyaan di atas, maka pelajarilah kembali materi tersebut dalam Buku Teks Pelajaran (BTP) dan pelajari ulang kegiatan belajar menulis aksara jawa yang sekiranya perlu kalian ulang dengan bimbingan Guru atauteman sejawat. Jangan putus asa untuk mengulang lagi!.Dan apabila kalian menjawab “YA” pada semua pertanyaan, maka lanjutkan berikut. Dimana posisimu? Ukurlah diri kalian dalam menguasai materi menulis aksara jawa dalam rentang 0 – 100, tuliskan ke dalam kotak yang tersedia.


Unit Kegiatan BelajarMuatan Lokal Bahasa Jawa, Pasangan KD 3.5/4.5 ©2017-Workshop Pengembangan UKB MKKS SMA Malang DAFTAR PUSTAKA Hidayah, Nurul. 2015. Sayaga Basa Jawa Kanggo SMA Kelas X. Jakarta. Penerbit Erlangga. Riyadi, imam. 2015. Suluh Basa Jawa Gagrak Anyar X. Jakarta: Penerbit Yudhistira. Sukendro, Dhita Puspitasari dkk. 2014. Wiyata Basa X. Surabaya: Penerbit Duta. http://jawa-smkn2klt.blogspot.co.id/2014/05/apa-itu-aksara-jawa-aksarajawa-yang.html https://kawruhbasajawa2015.wordpress.com/2015/12/06/paragraf-nganggoaksara-jawa/


Materi Aksara Jawa Kelas XII Bahasa Daerah Kelas XII SMKN 2 Buduran (ATURAN PENULISAN AKSARA JAWA PERT 1) Kalawingi sampun disinaoni babagan Aksara Jawa Nglegena, sandhangan, lan Pasangan. Sakderenge lanjut dhateng Aksara Murdha, Aksara Rekan, Aksara Swara lan Aksara Angka. Mangga dipunrembag rumiyen 1. Panganggone pangkon a. Sandhangan Pangkon mati, lajeng ukarane mandheg, biasa Tualdha 1 : Dados, menawa ana aksara mati, banjur wis ana tanda pawacan ( , ) panulisane wis bisa migunakake pangkon kanggo mateni lan ora perlu menehi pada lingsa maneh. Bahasa Daerah Kelas XII SMKN 2 Buduran MATERI AKSARA JAWA (ATURAN PENULISAN AKSARA JAWA PERT 1) Kalawingi sampun disinaoni babagan Aksara Jawa Nglegena, sandhangan, lan Pasangan. Sakderenge lanjut dhateng Aksara Murdha, Aksara Rekan, Aksara Swara lan Aksara Angka. Mangga dipunrembag rumiyen sekedhik babagan tatacara panulisan Aksara Jawa. Panganggone pangkon Sandhangan Pangkon bisa digunakake kanggo mateni aksara nalika huruf mati, lajeng ukarane mandheg, biasane kanthi tandha pawacan ( , Dados, menawa ana aksara mati, banjur wis ana tanda pawacan ( , ) panulisane wis bisa migunakake pangkon kanggo mateni lan ora perlu menehi pada lingsa (ATURAN PENULISAN AKSARA JAWA PERT 1) Kalawingi sampun disinaoni babagan Aksara Jawa Nglegena, sandhangan, lan Pasangan. Sakderenge lanjut dhateng Aksara Murdha, Aksara Rekan, Aksara Swara lan Aksara Angka. sekedhik babagan tatacara panulisan Aksara Jawa. bisa digunakake kanggo mateni aksara nalika huruf ne kanthi tandha pawacan ( , / . lsp) Dados, menawa ana aksara mati, banjur wis ana tanda pawacan ( , ) panulisane wis bisa migunakake pangkon kanggo mateni lan ora perlu menehi pada lingsa


Materi Aksara Jawa Kelas XII Bahasa Daerah Kelas XII SMKN 2 Buduran b. Sandhangan Pangkon bisa digunakake kanggo ngindhari (menghindhari) panulisan dobel pasangan Tuladha : 2. Panulisan aksara Jawa manut kaliyan cara nglafalke (cara pengucapan/pelafalan) Nalika nyerat aksara Jawa (biasane sakliyane jeneng uwong) iku manut karo cara pelafalane. 3. Panulisan Tembung Andhahan (k turunan) a. Panulisan nalika aksara oleh Ater Tembung lingga (kata dasar) kang oleh ater bakale owah dadi tembung Kriya Tanduk (kata kerja Aktif). Ngene aturane menawa nyerat : Aturan 1 : Bahasa Daerah Kelas XII SMKN 2 Buduran Sandhangan Pangkon bisa digunakake kanggo ngindhari (menghindhari) panulisan dobel pasangan (aksara bersusun lebih dari 2 tingkat ) Panulisan aksara Jawa manut kaliyan cara nglafalke (cara pengucapan/pelafalan) Nalika nyerat aksara Jawa (biasane sakliyane jeneng uwong) iku manut karo cara Panulisan Tembung Andhahan (kata yang sudah mendapat imbuhan/kata Panulisan nalika aksara oleh Ater-Ater Anuswara. Tembung lingga (kata dasar) kang oleh ater-ater Anuswara ( an, am, any, ang) bakale owah dadi tembung Kriya Tanduk (kata kerja Aktif). Ngene aturane Sandhangan Pangkon bisa digunakake kanggo ngindhari (menghindhari) (aksara bersusun lebih dari 2 tingkat ) Panulisan aksara Jawa manut kaliyan cara nglafalke (cara Nalika nyerat aksara Jawa (biasane sakliyane jeneng uwong) iku manut karo cara a yang sudah mendapat imbuhan/kata ater Anuswara ( an, am, any, ang) bakale owah dadi tembung Kriya Tanduk (kata kerja Aktif). Ngene aturane


Materi Aksara Jawa Kelas XII Bahasa Daerah Kelas XII SMKN 2 Buduran Aturan 2 : Tuladhane : An + dadi = Andadi Am + buwang = ambuwang (ambuwang) Ang + gawa = anggawa An + Jaluk = anjaluk Bahasa Daerah Kelas XII SMKN 2 Buduran An + dadi = Andadi ndadi, panulisane nganggo bentuk awal (andadi) Am + buwang = ambuwang mbuwang, panulisane ngango bentuk awal Ang + gawa = anggawa nggawa, panulisane nganggo bentuk awal (anggawa) An + Jaluk = anjaluk njaluk, panulisane nganggo bentuk awal (anjaluk) ndadi, panulisane nganggo bentuk awal (andadi) mbuwang, panulisane ngango bentuk awal nggawa, panulisane nganggo bentuk awal (anggawa) njaluk, panulisane nganggo bentuk awal (anjaluk)


Materi Aturan Panulisan Aksara Jawa Kelas XII Bahasa Daerah SMKN 2 Buduran (ATURAN PENULISAN AKSARA JAWA PERT 2) Minggu kalawingi sampun disinaoni sekedhik aturan menawi nyerat migunakake Aksara Jawa babagan Panganggone Pangkon, Panyeratan Aksara Manut kaliyan cara Pelafalan, lan Panulisa Tembung Andhahan. panulisan Aksara Jawane . 4. AKSARA MURDHA lan PASANGANE a. Aksara Murdha cacahe ana 7, yaiku b. Aksara Murdha bisa digunakake kanggo nulis jeneng Uwong, Gelar, Jeneng Lembaga, Wulan, Tanggal, lan tembung papane kudu diwiwiti huruf Kapital. c. Aksara Murdha ora kena mati/dipaten, ananging bisa digunakake kanggo mateni aksara amarga Aksara Murdha uga duweni pasangan. d. Tata cara panulisan Aksara Murdha yaiku diwiwiti saka ngarep, ngarep dhewe ora ana murdhane, mula bisa dijupuk Aksara Ing burine. Tuladha : Murdhane, mula dijupuk aksara ing burine) e. Aksara Murdha namung ditulis 1 aksara saben tembung (kata) Tuladha : Materi Aturan Panulisan Aksara Jawa Kelas XII Bahasa Daerah SMKN 2 Buduran MATERI AKSARA JAWA (ATURAN PENULISAN AKSARA JAWA PERT 2) Minggu kalawingi sampun disinaoni sekedhik aturan menawi nyerat migunakake Aksara Jawa babagan Panganggone Pangkon, Panyeratan Aksara Manut kaliyan cara Pelafalan, lan Panulisa Tembung Andhahan. Sakniki mangga dipun lanjut malih sinaune babagan cara AKSARA MURDHA lan PASANGANE Aksara Murdha cacahe ana 7, yaiku Aksara Murdha bisa digunakake kanggo nulis jeneng Uwong, Gelar, Jeneng Lembaga, Wulan, Tanggal, lan tembung-tembung liyane sing ana ngendi wae papane kudu diwiwiti huruf Kapital. Aksara Murdha ora kena mati/dipaten, ananging bisa digunakake kanggo mateni aksara amarga Aksara Murdha uga duweni pasangan. Tata cara panulisan Aksara Murdha yaiku diwiwiti saka ngarep, ngarep dhewe ora ana murdhane, mula bisa dijupuk Aksara Ing burine. Murdhane, mula dijupuk aksara ing burine) Aksara Murdha namung ditulis 1 aksara saben tembung (kata) (ATURAN PENULISAN AKSARA JAWA PERT 2) Minggu kalawingi sampun disinaoni sekedhik aturan menawi nyerat migunakake Aksara Jawa babagan Panganggone Pangkon, Panyeratan Aksara Manut kaliyan cara Pelafalan, lan Sakniki mangga dipun lanjut malih sinaune babagan cara Aksara Murdha bisa digunakake kanggo nulis jeneng Uwong, Gelar, Jeneng mbung liyane sing ana ngendi wae Aksara Murdha ora kena mati/dipaten, ananging bisa digunakake kanggo mateni Tata cara panulisan Aksara Murdha yaiku diwiwiti saka ngarep, menawa huruf ngarep dhewe ora ana murdhane, mula bisa dijupuk Aksara Ing burine.


Materi Aturan Panulisan Aksara Jawa Kelas XII Bahasa Daerah SMKN 2 Buduran Menika Aksara Murdha, Pasangan, lan Tuladhane Materi Aturan Panulisan Aksara Jawa Kelas XII Bahasa Daerah SMKN 2 Buduran Menika Aksara Murdha, Pasangan, lan Tuladhane


Materi Aturan Panulisan Aksara Jawa Kelas XII Bahasa Daerah SMKN 2 Buduran 5. AKSARA SWARA a. Aksara swara cacahe ana 5 yaiku : b. Aksara swara digunakake kanggo nulis jeneng Uwong, Papan, Gelar, Jeneng Lembaga, lan tembung huruf Kapital. Sarta kanggo nulis tembung manca (kata serapan) kanggo negeske pelafalan. c. Aksara Swara ora bisa didadekake pasangan, mula menawa huruf ing ngarepe mati kedah dipateni migunakake pangkon. d. Aksara Swara bisa diwenehi sandhangan Sakmenika Aksara Swara lan cara panganggone . Materi Aturan Panulisan Aksara Jawa Kelas XII Bahasa Daerah SMKN 2 Buduran Aksara swara cacahe ana 5 yaiku : Aksara swara digunakake kanggo nulis jeneng Uwong, Papan, Gelar, Jeneng Lembaga, lan tembung-tembung liyane sing ana ngendi wae papane kudu diwiwiti Sarta kanggo nulis tembung manca (kata serapan) kanggo negeske Aksara Swara ora bisa didadekake pasangan, mula menawa huruf ing ngarepe mati kedah dipateni migunakake pangkon. Aksara Swara bisa diwenehi sandhangan Aksara Swara lan cara panganggone . Aksara swara digunakake kanggo nulis jeneng Uwong, Papan, Gelar, Jeneng tembung liyane sing ana ngendi wae papane kudu diwiwiti Sarta kanggo nulis tembung manca (kata serapan) kanggo negeske Aksara Swara ora bisa didadekake pasangan, mula menawa huruf ing ngarepe


Materi Aturan Panulisan Aksara Jawa Kelas XII Bahasa Daerah SMKN 2 Buduran Materi Aturan Panulisan Aksara Jawa Kelas XII Bahasa Daerah SMKN 2 Buduran


Materi Aturan Panulisan Aksara Jawa Kelas XII Bahasa Daerah SMKN 2 Buduran 6. AKSARA REKAN lan PASANGANE a. Aksara rekan cacahe ana 5 yaiku : b. Aksara Rekan digunakake kanggo nulisake tembung manca (kata serapan) kang isih migunakake bentuk asline (biasanya kata serapan bahasa Arab) c. Menawa aksara rekan karaketan sandhangan pepet, cecake telu dumunung ana ing sajroning pepet GLADHEN ! Owahana ukara kang katulis Latin ing ngisor iki migunakake Aksara Jawa! 1. Mas Andi njupuk klasa menyang omahe pak Bambang. 2. Wulan November, Ustad Zainul arep 3. Adhiku diwenehi tugas gurune nggambar migunakake 4. Dina iki aku sekolah nggawa sangu Rp. 25.000. 5. Wabah pandemi Covid 19 wis 6 wulan Materi Aturan Panulisan Aksara Jawa Kelas XII Bahasa Daerah SMKN 2 Buduran AKSARA REKAN lan PASANGANE Aksara rekan cacahe ana 5 yaiku : Aksara Rekan digunakake kanggo nulisake tembung manca (kata serapan) kang isih migunakake bentuk asline (biasanya kata serapan bahasa Arab) aksara rekan karaketan sandhangan pepet, cecake telu dumunung ana ing Owahana ukara kang katulis Latin ing ngisor iki migunakake Aksara Jawa! Mas Andi njupuk klasa menyang omahe pak Bambang. Wulan November, Ustad Zainul arep menehi ceramah ing Kutha Surabaya. Adhiku diwenehi tugas gurune nggambar migunakake media kain kanvas. Dina iki aku sekolah nggawa sangu Rp. 25.000. andemi Covid 19 wis 6 wulan ana ing Indonesia. Aksara Rekan digunakake kanggo nulisake tembung manca (kata serapan) kang isih migunakake bentuk asline (biasanya kata serapan bahasa Arab) aksara rekan karaketan sandhangan pepet, cecake telu dumunung ana ing Owahana ukara kang katulis Latin ing ngisor iki migunakake Aksara Jawa! menehi ceramah ing Kutha Surabaya. kain kanvas.


1. Wangsulan : B Wangsulan kang trep yaiku jawaban B, Ing mriku tembung “Senin” yaiku jeneng dina kudu katulis migunakake aksara migunakake tanda Pada Lingsa tanda pawacan (,). Tembung “aku lan adhiku” ora perlu katulis mawa aksara swara. 2. Wangsulan : A Wangsulan kang trep yaiku wangsulan A. Pembahasan Soal Latihan Kelas XII Pert 12 Wangsulan kang trep yaiku jawaban B, Ing mriku tembung “Senin” yaiku jeneng dina kudu katulis migunakake aksara Murda, lajeng sakwise pangkon wis ora perlu migunakake tanda Pada Lingsa amarga pangkon wis bisa kanggo gantine tanda pawacan (,). Tembung “aku lan adhiku” ora perlu katulis mawa aksara swara. Wangsulan kang trep yaiku wangsulan A. Wangsulan kang trep yaiku jawaban B, Ing mriku tembung “Senin” yaiku jeneng dina , lajeng sakwise pangkon wis ora perlu pangkon wis bisa kanggo gantine tanda pawacan (,). Tembung “aku lan adhiku” ora perlu katulis mawa aksara swara.


Tembung “Pak” ora perlu katulis aksara ora perlu diwenehi tanda “panjenengan” katulis miturut pelafalan yaiku “panyjenengan” 3. Wangsulan : C Wangsulan kang trep yaiku C. Tembung “nggandhul” yaiku awale saka temb “ang” Ang + gandhul = Anggandhul Manut aturan panulisan e Dados tembung kasebut panulisan aksara jawane yaiku “anggandhul” Tembung “Pak” ora perlu katulis aksara Murda. Sakwise pangkon ing tembung “Pak” ora perlu diwenehi tanda amarga sampun diwakili kalih pangkon. Tembung “panjenengan” katulis miturut pelafalan yaiku “panyjenengan” Wangsulan kang trep yaiku C. Tembung “nggandhul” yaiku awale saka tembung lingga “gandhul” ole ater Ang + gandhul = Anggandhul nggandhul Manut aturan panulisan e Dados tembung kasebut panulisan aksara jawane yaiku “anggandhul” Sakwise pangkon ing tembung “Pak” amarga sampun diwakili kalih pangkon. Tembung ga “gandhul” ole ater-ater Dados tembung kasebut panulisan aksara jawane yaiku “anggandhul”


4. Wangsulan : E Ing soal kasebut tembung “Bambang” kedah aturane aksara Murda, kedah 1 Aksara mawon saben 1 Tembung. Lajeng diurutke saka huruf ngarep dhewe. Tembung “Sregep” katulis migunakake cakra keret lan pepet. 5. Wangsulan : D Tembung “Sekolahanku” ora perlu katulis migunakake Murda, beda maneh menawa tembunge “Sekolah Menengah Atas” tembung “Sekolah” ditulis migunakake amarga iku kalebu jeneng papan/instansi. Ing soal kasebut tembung “Bambang” kedah ditulis migunakake aksara Murd a, kedah 1 Aksara mawon saben 1 Tembung. Lajeng diurutke saka huruf ngarep dhewe. Tembung “Sregep” katulis migunakake cakra keret ora kena katulis cakra Tembung “Sekolahanku” ora perlu katulis migunakake Murda, beda maneh menawa tembunge “Sekolah Menengah Atas” tembung “Sekolah” ditulis migunakake amarga iku kalebu jeneng papan/instansi. ditulis migunakake aksara Murda. Manut a, kedah 1 Aksara mawon saben 1 Tembung. Lajeng diurutke ora kena katulis cakra Tembung “Sekolahanku” ora perlu katulis migunakake Murda, beda maneh menawa tembunge “Sekolah Menengah Atas” tembung “Sekolah” ditulis migunakake Murda


Ing ukara kasebut kang kedah katulis migunakake Murda yaiku tem Sidoarjo”. Tembung “Kabupaten” melu katulis migunakake Murda amarga ana tembung “Sidoarjo” saengga dadi kalebu jeneng Papan. Kaya dene “Gunung Kelud” amarga ana tembung “Kelud” mula kedah katulis Nanging menawa tembung “Gunung” ora biasa. Aku wingi piknik menyang gunung. 6. Gatekna ukara-ukara ing ngisor iki. 1) cacahe ana 7 aksara 2) ora kena mati/dipaten, ananging bisa digunakake kanggo mateni 3) ora bisa didadekake pasangan, mula menawa huruf ing dipateni migunakake pangkon. 4) Tata cara panulisan yaiku diwiwiti saka ngarep, menawa huruf ngarep dhewe ora ana, mula bisa dijupuk Aksara Ing burine. 5) digunakake kanggo nulis jeneng Uwong, Papan, Gelar, Jeneng Lembaga, lan tembung-tembung Kapital. Sarta kanggo nulis tembung manca (kata serapan) kanggo negeske pelafalan. Ing dhuwur, kang kalebu tatacara panganggone aksara Swara yaiku ... a. 3 lan 5 b. 1 lan 2 c. 2 lan 5 d. 3 lan 4 e. 4 lan 5 Wangsulan : A Ukara/aturan 1,2,4 yaiku aturan panulisan Aksara Ing ukara kasebut kang kedah katulis migunakake Murda yaiku tem Sidoarjo”. Tembung “Kabupaten” melu katulis migunakake Murda amarga ana tembung “Sidoarjo” saengga dadi kalebu jeneng Papan. Kaya dene “Gunung Kelud” amarga ana tembung “Kelud” mula kedah katulis murda Nanging menawa tembung “Gunung” ora ketambahan “Kelud”, bisa katulis aksara Aku wingi piknik menyang gunung. ukara ing ngisor iki. cacahe ana 7 aksara ora kena mati/dipaten, ananging bisa digunakake kanggo mateni ora bisa didadekake pasangan, mula menawa huruf ing ngarepe mati kedah dipateni migunakake pangkon. Tata cara panulisan yaiku diwiwiti saka ngarep, menawa huruf ngarep dhewe ora ana, mula bisa dijupuk Aksara Ing burine. digunakake kanggo nulis jeneng Uwong, Papan, Gelar, Jeneng Lembaga, lan tembung liyane sing ana ngendi wae papane kudu diwiwiti huruf Kapital. Sarta kanggo nulis tembung manca (kata serapan) kanggo negeske Ing dhuwur, kang kalebu tatacara panganggone aksara Swara yaiku ... Ukara/aturan 1,2,4 yaiku aturan panulisan Aksara Murda. Ing ukara kasebut kang kedah katulis migunakake Murda yaiku tembung “Kabupaten Sidoarjo”. Tembung “Kabupaten” melu katulis migunakake Murda amarga ana tembung “Sidoarjo” saengga dadi kalebu jeneng Papan. Kaya dene “Gunung Kelud” ketambahan “Kelud”, bisa katulis aksara ora kena mati/dipaten, ananging bisa digunakake kanggo mateni ngarepe mati kedah Tata cara panulisan yaiku diwiwiti saka ngarep, menawa huruf ngarep dhewe ora digunakake kanggo nulis jeneng Uwong, Papan, Gelar, Jeneng Lembaga, lan liyane sing ana ngendi wae papane kudu diwiwiti huruf Kapital. Sarta kanggo nulis tembung manca (kata serapan) kanggo negeske Ing dhuwur, kang kalebu tatacara panganggone aksara Swara yaiku ...


7. Wangsulan : B Tembung “Indonesia” kedah katulis migunakake aksara Swara amarga kalebu jeneng negara. Lan katulis miturut pelafalane yaiku “Indonesiya”. Panulisan angka jawa yaiku kedah diapit Pada Pangkat dhewe. Tuladha : Dhuwit Rp. 1.500 Tembung “Agustus” uga kedah katulis migunakake aksara Swara amarga ing latine uga kedah katulis huruf Kapital. Sakwise pangkon ing tembung “Ag amarga wis ana pangkon, dadi namung cukup Tembung “Indonesia” kedah katulis migunakake aksara Swara amarga kalebu jeneng negara. Lan katulis miturut pelafalane yaiku “Indonesiya”. Panulisan angka jawa yaiku kedah diapit Pada Pangkat ing ngarep lan mburi Tembung “Agustus” uga kedah katulis migunakake aksara Swara amarga ing latine uga kedah katulis huruf Kapital. pangkon ing tembung “Agustus” ora pelu katulis Pada Lungsi amarga wis ana pangkon, dadi namung cukup . Tembung “Indonesia” kedah katulis migunakake aksara Swara amarga kalebu jeneng ing ngarep lan mburi Tembung “Agustus” uga kedah katulis migunakake aksara Swara amarga ing latine ustus” ora pelu katulis Pada Lungsi maneh,


8. Wangsulan : C Tembung “Abimanyu” kalebu jeneng uwong, mula kudu katulis migunakake huruf kapital. Ing tembung kasebut wis migunakake aksara Swara, dadi ing burine ora perlu katulis Murda maneh. Tembung “Njupuk” asale saka tembung “Jupuk” oleh ater An + Jupuk = Anjupuk Dadi panulisan sing trep yaiku Tembung “Abimanyu” kalebu jeneng uwong, mula kudu katulis migunakake huruf kapital. Ing tembung kasebut wis migunakake aksara Swara, dadi ing burine ora perlu katulis Murda maneh. Tembung “Njupuk” asale saka tembung “Jupuk” oleh ater-ater “anuk = Anjupuk njupuk. Dadi panulisan sing trep yaiku Tembung “Abimanyu” kalebu jeneng uwong, mula kudu katulis migunakake huruf kapital. Ing tembung kasebut wis migunakake aksara Swara, dadi ing burine ora perlu -”


Tembung “Daleme” kalebu tembung Andhahan (kata turunan) kang asale saka tembung lingga “Dalem” oleh panambang “ 9. Wangsulan : E (pangapunten panulisan “Ghofur” ing jawaban Ingkang leres [g+op+u/ Tembung “Fahmi” lan “Ghofur” kedah katulis migunakake aksara Rekan. Aksara rekan ingkang duweni pasangan yaku namung aksara fa/va yaiku . Sakliyane aksara kasebut, yen huruf ngarepe mati, mula bisa dipangkon. Tembung “Daleme” kalebu tembung Andhahan (kata turunan) kang asale saka tembung lingga “Dalem” oleh panambang “-e” mula katulis dobel/rangkep. (pangapunten panulisan “Ghofur” ing jawaban kalawingi kurang trep) [g+op+u/ Tembung “Fahmi” lan “Ghofur” kedah katulis migunakake aksara Rekan. Aksara rekan ingkang duweni pasangan yaku namung aksara fa/va . Sakliyane aksara kasebut, yen huruf ngarepe mati, mula bisa dipangkon. Tembung “Daleme” kalebu tembung Andhahan (kata turunan) kang asale saka e” mula katulis dobel/rangkep. kurang trep) Tembung “Fahmi” lan “Ghofur” kedah katulis migunakake aksara Rekan. Aksara rekan ingkang duweni pasangan yaku namung aksara fa/va pasangane . Sakliyane aksara kasebut, yen huruf ngarepe mati, mula bisa dipangkon.


10. Latine: Tatacara panulisane yaiku diwiwiti saka ngarep, menawa aksara ngarep dhewe ora ana, mula bisa jupuk aksara ing burine. Ukara ing dhuwur iku kalebu tatacara panulisane ... Wangsulan : D a. Aksara Pasangan b. Aksara Angka c. Aksara Swara d. Aksara Murda e. Aksara Rekan Tatacara panulisane yaiku diwiwiti saka ngarep, menawa aksara ngarep dhewe ora ana, mula bisa jupuk aksara ing burine. Ukara ing dhuwur iku kalebu tatacara panulisane ... Tatacara panulisane yaiku diwiwiti saka ngarep, menawa aksara ngarep dhewe ora


Click to View FlipBook Version