รายงานธนโชติ ชย.15

รายงาน
เร่อื ง สัญลักษณแ์ ละเครื่องหมายความปลอดภัย

จดั ทำโดย
นายธนโชติ ลาประวตั ิ รหสั ประจำตัว 64201010109

แผนกชา่ งยนต์ ระดบั ปวช. ชน้ั ปที ี่ 1/5

เสนอ
อาจารย์ สปุ ระวัติ ขันทอง

รายงานนีเ้ ปน็ สว่ นหนงึ่ ของวิชาอาชีวอนามยั และความปลอดภยั
ภาคเรียนท่ี 1 ปกี ารศึกษา 2564
วทิ ยาลยั เทคนคิ กนั ทรลกั ษ์

คำนำ

รายงานเล่มนจ้ี ัดทำขึ้นเพ่อื เปน็ ส่วนหน่งึ ของวชิ าอาชีวอนามัยและความปลอดภัย รหัสวิชา
20001 – 1001 ระดบั ประกาศนยี บตั รวชิ าชีพช้ันปที ่ี 1 เพือ่ ให้ได้ศกึ ษาหาความร้ใู นเร่ือง
สญั ลกั ษณ์และเครือ่ งหมายความปลอดภัย และศึกษาอย่างเข้าใจเพือ่ เป็นประโยชน์กับการ
เรียน

ผ้จู ดั ทำหวังว่า รายงานเล่มนีจ้ ะเป็นประโยชน์กบั ผู้อา่ น หรือนักเรียน นักศึกษาทีก่ ำลังหา
ข้อมูลเรือ่ งนี้อยู่ หากมขี อ้ แนะนำหรอื ผิดพลาดประการใด ผ้จู ดั ทำขอนอ้ มรับไวแ้ ละขออภัย
มา ณ ทน่ี ดี้ ว้ ย

นายธนโชติ ลาประวตั ิ ( ผ้จู ดั ทำ )
วันท่ี 15 ก.ย. 2564

สารบญั หนา้

เร่อื ง ก
ข
คำนำ 1
สารบัญ 2
ความหมายของงานอาชีวอนามยั และความปลอดภยั 3
(World Health Organization : WHO)
เคร่อื งหมายเพือ่ ความปลอดภยั 3

- เครอ่ื งหมายเพอื่ ความปลอดภัย (safety sign) 3

- หมวดหม่ขู องเครื่องหมายเพ่อื ความปลอดภัย 4

การกำหนดสีเพ่ือความปลอดภัย 4

- สเี พื่อความปลอดภัย (Safety colours) 6

- รูปทรงเรขาคณติ ของเครอ่ื งหมายเพื่อความปลอดภัย 7

- เครอ่ื งหมายเสรมิ 8

- ขนาดของเครอ่ื งหมายเพือ่ ความปลอดภัย 9

- ตัวอยา่ งเครอ่ื งหมายเพ่อื ความปลอดภยั และความหมาย 9

- ข้อแนะนำในการเลือกและการใช้เครอ่ื งหมายเพ่อื ความปลอดภัย 13

เอกสารอา้ งอิง

ความหมายของงานอาชีวอนามัยและความปลอดภัย

อาชีวอนามยั (Occupational Health) เป็นวิชาวิทยาศาสตร์ในสาขาวชิ าสุขศกึ ษา ที่
เกีย่ วขอ้ งกับการดแู ลสขุ ภาพอนามยั ของผปู้ ระกอบอาชพี ทกุ อาชพี และผลกระทบท่ีเกดิ
จากการท างานทอ่ี าจกอ่ ใหเ้ กิดอนั ตรายตอ่ สุขภาพ เพือ่ การดำเนนิ การให้ผู้ประกอบอาชีพ
หรือแรงงานเกดิ ความปลอดภยั สูงสุด ไดร้ ับการคมุ้ ครองและสิทธปิ ระโยชนต์ ามกฎหมาย
คำวา่ อาชีวอนามยั “Occupational Health” เป็นคำมาระหว่างคำว่า อาชีวะ หรือ อาชีพ
กบั คำว่า อนามัย หรือ สุขภาพ อาชีวะ (Occupation) หมายถึง การเล้ียงชีพ การประกอบ
อาชีพ บคุ คลท่ีประกอบ สัมมาชีพ หรือคนท่ปี ระกอบอาชพี ทุกสาขาอาชีพ อนามัย
(Health) หมายถึง สขุ ภาพอนามยั ความไม่มีโรค หรือสภาวะความ สมบูรณ์ทง้ั รา่ งกายและ
จิตใจของผู้ประกอบอาชีพจากคำสองคำมารวมกนั เป็น อาชีวอนามัย และมคี วามหมาย
รว่ มกันของอาชีวอนามยั ว่า หมายถึง งานท่เี กย่ี วกับ การสง่ เสริม ควบคุม ดูแล การปอ้ งกัน
โรค ตลอดจนอุบัติเหตุ และดำรงรักษาสขุ ภาพอนามัยท้ังมวลของผปู้ ระกอบอาชีพใหม้ ี
ความปลอดภยั มีสภาพ ร่างกายและจติ ใจท่สี มบูรณ์ แขง็ แรง ซ่งึ สอดคล้องกบั องคก์ าร
แรงงานระหว่างประเทศ (ILO) ได้ให้ความหมายของอาชวี อนามัยไวว้ ่าหมายถงึ งานที่
เกี่ยวข้องกับการส่งเสริม ธำรงไวซ้ งึ่ สขุ ภาพทางกายทางจิตใจและทางสงั คมที่ดีงามของผู้
ประกอบอาชีพท้งั มวลองคก์ ารอนามยั โลก

(World Health Organization : WHO)

และระหว่างองคก์ ารแรงงาน ประเทศ (International Labor Organization : ILO)
ได้ร่วมกันกำหนดขอบขา่ ย ลกั ษณะงานอาชวี อนามยั ไวว้ า่ ประกอบดว้ ยงานสำคญั 5
ประการดังน้ี

1. การสง่ เสริม (Promotion) หมายถึง งานท่ีเก่ียวกบั การส่งเสรมิ และธำรง
รกั ษาไว้ ซ่งึ สุขภาพท้งั รา่ งกายและจติ ใจทีแ่ ข็งแรงสมบรู ณข์ องผปู้ ระกอบอาชพี ตลอดจนมี
ความเปน็ อยู่ที่ดีรว่ มกันในสังคมของผปู้ ระกอบอาชพี ตามสถานะที่พึงมไี ด้

2. การป้องกัน (Prevention) หมายถึง การป้องกันมใิ ห้ผู้ประกอบอาชพี หรอื
แรงงานมสี ุขภาพอนามยั เสือ่ มโทรมหรือผิดปกติ เนอ่ื งจากสภาพ หรือสภาวะการท างานท่ี
ผิดปกติ

3. การปกปอ้ งคมุ้ ครอง (Protection) หมายถึง การดำเนินการปกปอ้ ง
คมุ้ ครอง ผปู้ ระกอบอาชพี หรอื แรงงานในสถานประกอบการ มิใหม้ ีการกระทำงานท่ีเสยี่ ง
ต่อ อนั ตรายหรอื การเกิดโรคภยั ไขเ้ จบ็

4. การจัดการทำงาน (Placing) หมายถงึ การจดั การเกย่ี วกบั สภาพสิง่ แวดล้อม
ของการทำงานให้มีความเหมาะสมสอดคลอ้ งกับสภาพความตอ้ งการของรา่ งกายจิตใจของ
ผปู้ ระกอบอาชีพหรอื แรงงานมากท่ีสุดเท่าทจ่ี ะทำได้

5. การปรบั งานและคนใหม้ คี วามเหมาะสมกัน (Adaptation) หมายถึง การ
ปรับ สภาพของงานและคนทำงานให้สามารถทำงานไดอ้ ย่างเหมาะสมมีประสิทธภิ าพโดย
คำนงึ ถึงสภาพทางสรรี วิทยาและพ้ืนฐานความแตกต่างทง้ั ทางด้านร่างกายและจิตใจของ
คนทำงานใหม้ ีความสอดคล้องมากท่ีสุดเพ่ือประสิทธผิ ลของงานนั้น ๆ

เครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย

เครอ่ื งหมายเพ่อื ความปลอดภยั (safety sign)

หมายถึงเครอ่ื งหมายที่ต้องการใช้ส่อื ความหมาย โดยใช้รปู สี หรอื ข้อความ ท่เี ฉพาะเจาะจง
กบั ผูท้ ่ีอาจได้รับอนั ตรายในสถานทท่ี างาน โดยข้อความภายในปา้ ยอาจจะส่อื ความหมาย
เพือ่ ปอ้ งกนั ไม่ให้เกดิ อบุ ตั ิเหตุ (prevent accidents), อนั ตรายต่อสขุ ภาพ (health
hazards), ระบสุ ถานทต่ี ัง้ ของอปุ กรณป์ อ้ งกันไฟไหม้ (fire protection) หรอื การให้
คำแนะนำในกรณที ี่เกิดเหตฉุ ุกเฉิน

หมวดหม่ขู องเครือ่ งหมายเพ่อื ความปลอดภยั (safety sign categories)

สำหรบั การแบง่ ประเภทของเคร่ืองหมายเพ่ือความปลอดภยั มีดว้ ยกนั อย่หู ลายมาตรฐาน
[1-6] ในประเทศไทยใชม้ าตรฐาน มอก. 635 [6] โดยแบง่ ประเภทของเคร่อื งหมายเพอ่ื
ความปลอดภยั ออกเป็น 6 ประเภท ดังน้ี

1. เครอ่ื งหมายห้าม (Prohibition sign)
2. เครื่องหมายบังคับ (Mandatory sign)
3. เครอ่ื งหมายเตือน (Warning sign)
4. เครอ่ื งหมายแสดงภาวะปลอดภยั (No danger sign)
5. เครือ่ งหมายแสดงอปุ กรณเ์ กีย่ วข้องกับอคั คภี ยั (Fire protection equipment
sign)
6. เครื่องหมายขอ้ มลู ทั่วไป (General Information sign)

การกำหนดสีเพือ่ ความปลอดภยั

แต่ละประเภทจะมี การกำหนดสเี พ่ือความปลอดภัย, รูปแบบของเคร่อื งหมายเพื่อ
ความปลอดภัย, เครอ่ื งหมายเสริม และขนาดของเครอื่ งหมายและตัวอักษรของป้าย
สญั ลกั ษณ์ เพื่อความปลอดภัยทใ่ี ช้ส่อื ความหมายต่างๆ แทนการใช้ขอ้ ความ โดยมี
สาระสำคญั ดังนี้

1. สีเพอ่ื ความปลอดภัยและสตี ดั
2. รูปแบบของเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย
3. เครอื่ งหมายเสริม
4. ขนาดของเครือ่ งหมายเพื่อความปลอดภยั
5. ตัวอย่างเครื่องหมายเพอื่ ความปลอดภัยและความหมาย
6. ขอ้ แนะนำในการเลอื กและการใช้เครื่องหมายเพ่ือความปลอดภยั

สีเพอ่ื ความปลอดภัย (Safety colours)
คือ สที ีก่ ำหนดในการบอกความหมายเพ่อื ความปลอดภยั กำหนดให้ใช้สีเพือ่ ความ

ปลอดภยั แสดงรายละเอยี ดตามตารางท่ี 1 สำหรับสตี ดั และและสีของสญั ลักษณ์
(contrasting colours and symbol colours) แสดงรายละเอียดตามตารางท่ี 2

ตารางท่ี 1 สีเพ่ือความปลอดภัย
ตารางท่ี 2 สตี ัดและและสขี องสญั ลกั ษณ์

รูปทรงเรขาคณติ ของเคร่ืองหมายเพอื่ ความปลอดภัย
จะเป็นการแบง่ ประเภทของเครื่องหมายเพ่อื ความปลอดภยั เพื่อให้ง่ายตอ่ ความเขา้ ใจ

แสดงดังตารางที่ 3 โดยที่สตี ดั และและสขี องสัญลักษณ์ อ้างอิงตามตารางท่ี 2

ตารางท่ี 3 รปู ทรงเรขาคณิตของเครื่องหมายเพ่ือความปลอดภัย

เครือ่ งหมายเสรมิ
หมายถงึ เคร่อื งหมายทใ่ี ช้สือ่ ความหมายเกี่ยวกบั ความปลอดภยั โดยมีสี รูปแบบและ

ขอ้ ความเพอ่ื ใช้รว่ มกบั เคร่ืองหมายเพ่อื ความปลอดภัยในกรณีท่จี ำเป็น
1. รูปแบบของเครื่องหมายเสริม เป็นสเี่ หลยี่ มผนื ผา้ หรอื สเ่ี หลย่ี มจตั รุ ัส
2. สีพืน้ ให้ใชส้ เี ดียวกับสีเพอื่ ความปลอดภยั และสีของข้อความให้ใชส้ ีตัด หรือสพี ้ืนใหใ้ ช้สี
ขาวและสขี องขอ้ ความให้ใช้สีดำ
3. ตวั อักษรท่ใี ช้ในขอ้ ความ

3.1 ช่องไฟระหว่างตัวอกั ษรตอ้ งไม่แตกตา่ งกันมากกวา่ รอ้ ยละ 10
3.2 ลกั ษณะของตวั อักษรตอ้ งดูเรยี บง่าย ไม่เขียนแรเงาหรอื ลวดลาย
4. ให้แสดงเครอ่ื งหมายเสริมไว้ใต้เครือ่ งหมายเพื่อความปลอดภัย ดังตวั อยา่ งในรูป

ตวั อย่าง การแสดงเครื่องหมายเสรมิ เพอ่ื ความปลอดภยั

ขนาดของเครอื่ งหมายเพ่ือความปลอดภัย
หมายถงึ ขนาดของเครือ่ งหมายเพอ่ื ความปลอดภยั และตัวอกั ษรท่ใี ชใ้ นเคร่อื งหมาย

เสริม กำหนดไว้เป็นแนวทาง แสดงดังรปู ที่ 1 และตารางที่ 4

รปู ท่ี 1 ขนาดของเครือ่ งหมายและตัวอกั ษร

ตารางท่ี 4 ขนาดของเครอ่ื งหมายและตัวอกั ษร ในหนว่ ยเป็นมลิ ลเิ มตร (mm)

ตวั อย่างเครือ่ งหมายเพื่อความปลอดภัยและความหมาย

ขอ้ แนะนำในการเลือกและการใช้เครอื่ งหมายเพือ่ ความปลอดภยั
1. การใช้เครอ่ื งหมายเพื่อความปลอดภัยรว่ มกบั เครือ่ งหมายเสริม ในกรณีทไ่ี มม่ ี
เครอ่ื งหมายท่ีใชส้ ัญลกั ษณภ์ าพ ตามที่แสดงในภาคผนวก ก. หากต้องการจะแสดง
เครือ่ งหมายตามท่ีตอ้ งการ ใหเ้ ลือกปฏิบัตดิ ังนี้

1.1 ใชส้ ญั ลกั ษณภ์ าพที่เหมาะสม ท่ดี ูแลว้ เข้าใจง่ายท่สี ุด ไม่ตอ้ งแสดงรายละเอียด
ในสัญลกั ษณภ์ าพทไ่ี มจ่ ำเปน็ ต่อการส่อื ความหมาย แต่ใชเ้ คร่ืองหมายเสริมรว่ มด้วยถา้
จำเป็น

1.2 ใช้เครอ่ื งหมายทว่ั ไปสำหรับเครอื่ งหมายเพื่อความปลอดภัยแต่ละประเภท
รว่ มกบั เครอ่ื งหมายเสริม ดังตัวอยา่ งในรูป

2. การใช้เครอื่ งหมายเพอ่ื ความปลอดภัย เพื่อจุดประสงคใ์ นการสื่อความหมายมากกว่า 1
ความหมาย

2.1 ไมค่ วรสื่อความหมายโดยการใชเ้ ครอ่ื งหมายเพอื่ ความปลอดภัย รว่ มกับ
เครอื่ งหมายเสริมทม่ี ีขอ้ ความส่อื ความหมาย 2 ประการ ดงั นี้

ถ้าต้องใช้เครอ่ื งหมายหา้ มรว่ มกับข้อความเพอ่ื อธบิ ายข้อความเก่ียวกับการประกาศเตือน
ไม่ควรใชเ้ คร่ืองหมาย ดังน้ี

2.2 ไม่ควรใชเ้ คร่อื งหมายเพอื่ ความปลอดภัยประเภทเดียวกันท่แี สดง สองความหมายอยู่
ในเคร่อื งหมายเดียวกนั ดังนี้

3. การใช้เครื่องหมายเพอ่ื ความปลอดภัยสำหรบั เงื่อนไขท่แี ตกต่างกนั เมื่อต้องการใช้
เคร่ืองหมายเพื่อความปลอดภัยที่แสดงไวใ้ นภาคผนวก ก. เพือ่ แสดงความหมายสาหรับ
เง่อื นไขท่แี ตกต่างออกไป แต่การสือ่ ความหมายยงั เหมือนเดิม ใหใ้ ชส้ ญั ลกั ษณ์ภาพนน้ั
ร่วมกบั เคร่ืองหมายเสรมิ ทใ่ี ช้ถ้อยคำแตกต่างออกไป เช่น

เอกสารอ้างองิ

[1] The international language of ISO graphical symbols, www.iso.org.

[2] Safety signs and signals The Health and Safety (Safety Signs and Signals)
Guidance on Regulations, the Health and Safety Executive, Second edition,
2009.

[3] Guide to the Safety, Health and Welfare at Work (General Application)
Regulations 2007 (Amended May 2010) Published in December 2007 and
revised in May 2010 by the Health and Safety Authority, The Metropolitan
Building, James Joyce Street, Dublin 1.

[4] Signs and safety, SAFE-T1: www.safe-t1.net.au

[5] Safety Signs and Colour at Work, Industrial Accident Prevention
Association, 2007.

[6] มาตรฐานผลติ ภัณฑอ์ ุตสาหกรรม สแี ละเคร่ืองหมายเพ่ือความปลอดภัย. เล่ม 1 สแี ละ
รปู แบบ มาตรฐานเลขที่ มอก. 635 เล่ม 1 – 2554