โรคซึมเศร้ากับภาวะวัยทำงาน

ห้องสมุดประชาชนอาเภอศรีนคร

โรคซึมเศร้ากบั ภาวะวยั ทางาน

โรคซึมเศร้ากาลงั รุกเร้าสู่สังคมไทย

ในช่วงเวลาหลายปี มานี้ ส่ือต่างๆ มีการนาเสนอข่าวคนดงั
ข่าวอาชญากรรม และแม้แต่ข่าวการฆ่าตัวตายที่มีส่วนเกยี่ วโยง
กบั การเป็ นโรคซึมเศร้าออกมาอย่างต่อเน่ือง เราจึงควรตระหนัก
ว่า โรคซึมเศร้าใกล้ตัวเรากว่าท่ีคิด เราอาจจะไม่รู้ตัวว่าตัวเองหรือ
คนรอบข้างกาลังเส่ียงหรือเป็ นโรคซึมเศร้าอยู่ เพราะข่าวท่ี
ออกมากไ็ ม่ได้ให้ความรู้เกย่ี วกบั โรคในเชิงลกึ สักเท่าไหร่ วนั นีเ้ รา
จะมาทาความรู้จกั โรคซึมเศร้าในแง่มุมต่างๆ ให้มากขึน้ เพื่อจะ
เป็ นประโยชน์ในการระแวดระวงั และหาทางป้องกันหรือรีบรักาา

โรคซึมเศร้ากบั สถติ ิอนั ตราย

ปัจจุบันโลกของเรามีประชากรราว 7.6 พนั ล้านคน และมีคน
เป็ นโรคซึมเศร้าถงึ 300 ล้านคน หรือเกือบ 4% เลยทีเดยี ว ส่วนใน
คนไทยเองน้ันพบว่ามีผู้ป่ วยโรคซึมเศร้าถึง 1.5 ล้านคน หรือ 2.2%
ของคนไทยท้ังหมด 69 ล้านคน และน่าตกใจว่าคนไทยฆ่าตัวตาย
สาเร็จถึง 4,000 คนต่อปี ซึ่งสาเหตุสาคญั ของการฆ่าตวั ตายก็คือ
โรคซึมเศร้านั่นเอง

โรคซึมเศร้าคืออะไร

โรคซึมเศร้าเกิดจากความผดิ ปกติของสมองในส่วนที่มี
ผลกระทบต่อความคดิ อารมณ์ ความรู้สึก พฤติกรรม รวมถึงสุขภาพ
ทางกาย แต่ท่ีคนส่วนใหญ่รู้เกีย่ วกับโรคซึมเศร้าก็มกั จะนึกถงึ เพยี ง
อาการหรือสภาพจิตใจที่เปล่ียนไป จงึ คิดว่าโรคซึมเศร้าเกิดจากความ
ผดิ หวงั หรือการได้รับความกระทบกระเทือนทางจิตใจ และจะ
สามารถรักาาหรือแก้ไขได้ด้วยการให้กาลงั ใจ ซึ่งในความจริงแล้ว
โรคซึมเศร้าเป็ นโรคที่เกดิ จากความไม่สมดุลของสารส่ือประสาท 3
ชนิด คือ ซีโรโตนิน นอร์เอปิ เนฟริน และโดปามนี จึงจาเป็ นที่ต้อง
ได้รับการรักาาจากจติ แพทย์ เพราะนอกจากจะต้องบาบัดอย่างถูกวธิ ี
แล้ว ยังอาจจะต้องใช้ยาในการรักาาร่วมด้วย

พนั ธุกรรม ส่ิงแวดล้อม และเหตุเส่ียงโรคซึมเศร้า

ปัจจยั เส่ียงที่จะทาให้ป่ วยเป็ นโรคซึมเศร้าประกอบไปด้วย
พนั ธุกรรม สิ่งแวดล้อม และการใช้ชีวติ
• หากมฝี าแฝดคนหนึ่งเป็ นโรคซึมเศร้า หรือ bipolar ฝาแฝดอีก

คนมโี อกาสเป็ นสูงถงึ 60-80%
• หากคนในครอบครัวที่เป็ นญาติสายตรง (พ่อ แม่ พ่ี น้อง) ท่ีเป็ น

โรคซึมเศร้า กจ็ ะมีโอกาสเป็ นมากกว่าคนทั่วไป 20%
• อาจสรุปได้ว่าระหว่างพนั ธุกรรมกบั สิ่งแวดล้อม ปัจจัยท่ีส่งผล

ให้เป็ นโรคซึมเศร้าน้ันเป็ นสัดส่วนอยู่ที่ 40:60%
• การใช้ยาบางอย่างก็ส่งผลให้เกิดอาการซึมเศร้าได้ เช่น ยานอน

หลบั บางตัว ยารักาาสิว ยาแก้อักเสบ ยาแก้ปวด สารเสพติดหรือ
แอลกอฮอล์

9 ข้อสารวจเข้าข่ายโรคซึมเศร้า

การสังเกตตัวเองหรือคนรอบข้างว่าเข้าข่ายโรคซึมเศร้าหรือไม่
สามารถตรวจจากข้อสารวจง่ายๆ 9 ข้อนี้ ซึ่งข้อสารวจนี้ก็ คือ เกณฑ์ท่ี
แพทย์ใช้ในการวนิ ิจฉัยโรคซึมเศร้า หากมีอาการ 5 ข้อขึน้ ไป โดยต้อง
มขี ้อ 1.) และ/หรือข้อ 2.) อยู่ด้วย หากอาการ 5 ใน 9 ข้อดังกล่าวเป็ น
ยาวนานติดต่อกันเกนิ กว่า 2 สัปดาห์ ก็เข้าข่ายเสี่ยง ควรปรึกาา
จิตแพทย์ เพ่ือวเิ คราะห์และหาแนวทางแก้ไขหรือรักาาต่อไป
1. รู้สึกเศร้า เบื่อ ท้อแท้ หรือหงุดหงิดง่ายอย่างต่อเนื่อง
2. เลิกสนใจส่ิงที่เคยชอบมากๆ หรือไม่อยากทาสิ่งที่เคยชอบทา
3. พฤติกรรมการกินเปลย่ี นไป กนิ มากไป กนิ น้อยไป จนทาให้นา้ หนัก
ขนึ้ หรือลงผดิ ปกติ
4. จากที่เคยหลับง่ายกห็ ลบั ยากขึน้ หรือไม่กน็ อนมากเกินไป
5. มอี าการกระวนกระวายหรือเฉ่ือยชาท่ีแสดงออกให้เห็นชัด
6. รู้สึกหมดเร่ียวแรง ไม่มพี ลงั ไม่อยากลุกขนึ้ มาทาอะไรเลย
7. รู้สึกไร้ค่าหรือรู้สึกผิด โทาตัวเองในทุกๆ เรื่อง
8. ไม่มสี มาธิในการทาสิ่งต่างๆ มปี ัญหาเรื่องการคดิ หรือตัดสินใจ
9. คดิ ถึงความตายหรืออยากตาย หรืออยากฆ่าตัวตายบ่อยๆ

ประเภทของโรคซึมเศร้า

โรคซึมเศร้ามีหลายประเภท ทาให้ผู้ป่ วยซึมเศร้าแต่ละคนมี
พฤติกรรมท่ีแตกต่างกนั ออกไป เช่น
1. โรคซึมเศร้าแบบเมเจอร์ ดีเพรสช่ัน (Major Depression)
โรคซึมเศร้าชนิดนี้ ผู้ป่ วยจะมีอารมณ์ซึมเศร้านานกว่า 2 สัปดาห์
โดยมากมกั มอี าการเศร้าซึมมากจนไม่มคี วามสุขหรือไม่สนใจในสิ่ง
ต่างๆ ท่ีเคยชอบ หลบั ยาก นา้ หนักขึน้ หรือลงฮวบฮาบ รู้สึกหงุดหงิด
เหนื่อยๆ เนือยๆ ไม่มีเร่ียวแรง รู้สึกไร้ค่า ช่วงภาวะซึมเศร้านีส้ ามารถ
เกดิ ในช่วงหลงั คลอดได้ และมอี าการหลง หูแว่วประสาทหลอน
เกิดขึน้ ร่วมด้วย ดังน้ันควรเร่ิมรักาาต้ังแต่เน่ินๆ เพ่ือไม่ให้โรครุนแรง
ขนึ้ และลดความเส่ียงต่อการฆ่าตัวตายที่อาจจะเกดิ ขนึ้ ได้
2. โรคซึมเศร้าแบบดิสทีเมีย (Dysthymia Depression)
โรคซึมเศร้าชนิดนี้ ผู้ป่ วยจะมอี าการรุนแรงน้อยกว่าชนิด เมเจอร์ ดี
เพรสช่ัน แต่จะมีอาการอย่างต่อเน่ืองอย่างน้อย 2 ปี อาการไม่รุนแรง
ถงึ ขนาดทาอะไรไม่ได้ เพยี งแต่จะรู้สึกไม่อยากอาหารหรือกนิ มากไป
นอนไม่หลบั หรือนอนมากไป เหน่ือยล้า อ่อนเพลีย หมดแรง ขาด
ความมน่ั ใจในตัวเอง ไม่ค่อยมสี มาธิ การตัดสินใจแย่ลง และรู้สึก
หมดหวงั

3. โรคซึมเศร้าท่ีเกิดขนึ้ ก่อนมีระดู (Premenstrual depressive
disorder)
ผู้ป่ วยจะมอี าการเกิดขึน้ ในสัปดาห์สุดท้ายก่อนมรี ะดู อาการจะดขี ึน้
ใน 2-3 วนั หลงั จากมรี ะดู
อาการท่ีพบบ่อย คือ อารมณ์แกว่ง รู้สึกเศร้า อ่อนไหวง่าย ขดั แย้ง
กับคนอ่ืนง่าย รู้สึกสิ้นหวงั ดูถูกตนเอง อาจมีอาการวติ กกังวล
เครียด น่ังไม่ติด สมาธิลดลง รู้สึกล้า อ่อนเพลยี ไม่อยากทา
อะไร ความอยากอาหารเปลีย่ นแปลง การนอนผิดปกติไปจาก
เดมิ และมีอาการทางร่างกายร่วมด้วย เช่น เจ็บเต้านม เต้านม
บวม ปวดข้อปวดกล้ามเนื้อ ตัวบวมขนึ้

เดก็ เป็ นโรคซึมเศร้าได้ไหม

โรคซึมเศร้าเกิดขึน้ ได้ทุกช่วงอายุรวมท้ังในเด็กด้วย ซึ่งอาการ
ของโรคซึมเศร้าในเดก็ จะมีลกั าณะหลากหลาย บางคนแสดงออก
ด้วยอาการก้าวร้าว อาละวาด ร้องไห้ง่าย ในขณะที่บางคนมีอาการ
เศร้า ซึม มีความรู้สึกสิ้นหวงั เวลาถูกปฏิเสธ ถูกขดั ใจก็จะอ่อนไหว
ง่ายกว่าปกติ ใช้คาพดู รุนแรง บ่นปวดหัว ปวดท้อง รู้สึกไร้ค่า ไม่มี
สมาธิ คดิ ถงึ ความตาย คล้ายกับที่ผู้ใหญ่เป็ น หรือบางคนอาจจะมี
อาการให้เห็นได้จากการไม่เข้าสังคมในช่วงเริ่มต้นของอาการ ซ่ึง
อาการเหล่านีจ้ ะต้องเป็ นอยู่นานเป็ นสัปดาห์ เด็กส่วนใหญ่ท่ีมีอาการ
ของโรคซึมเศร้า มักจะมปี ัญหาในด้านการเรียนร่วมด้วย

การตรวจและรักาาผ้ปู ่ วยโรคซึมเศร้า

การตรวจวนิ ิจฉัยผู้ป่ วยโรคซึมเศร้าจะเริ่มจากการสอบถาม
อาการ ผลกระทบที่เกดิ ขึน้ และระดับความรุนแรง ลักาณะการใช้
ชีวติ ประจาวนั โรคประจาตัว ยาท่ีกนิ อยู่ รวมถงึ ประวตั ิครอบครัว
โดยแพทย์ผู้เช่ียวชาญจะประเมินร่วมกับบุคลิกภาพที่สังเกตได้ ทา
แบบทดสอบทางจิตวทิ ยา เพ่ือนาผลมาประเมนิ ว่าผู้ป่ วยควรได้รับ
การรักาาในแนวทางใด เช่น การรักาาด้วยยา การใช้จิตบาบัด
การให้กาลงั ใจและช่วยเหลือผู้ป่ วยโรคซึมเศร้า
เม่ือเราพบหรือเป็ นผู้ท่ีอยู่ใกล้ชิดผู้ป่ วยโรคซึมเศร้า เราควรที่จะ
เรียนรู้วธิ ีการที่ทาให้ผู้ป่ วยรู้สึกมีค่า มกี าลังใจในชีวติ มากขนึ้ การให้
กาลังใจผู้ป่ วย การเป็ นผู้ฟังที่ดจี ะช่วยให้ผู้ป่ วยรู้สึกผ่อนคลายขึน้ ผู้
ใกล้ชิดสามารถที่จะสื่อสารกับผู้ป่ วยด้วย ประโยคเหล่านี้ เช่น
1. เธอไม่ได้อยู่ตัวคนเดียวนะ ฉันจะอยู่ข้างๆ เธอเอง
2. ฉันอาจจะไม่เข้าใจเธอ แต่ฉันเป็ นห่วงและอยากช่วยเธอนะ
3. เธอไหวไหม เธอเหน่ือยมากไหม
4. ชีวติ เธอสาคญั กับฉันมากๆ นะ
5. เธออยากให้เราช่วยอะไรบ้าง บอกได้นะ เราอยากช่วย

ข้อความดังกล่าวจะช่วยให้ผู้ป่ วยโรคซึมเศร้าไม่รู้สึกกดดนั และทาให้
ผู้ป่ วยได้พดู ถงึ ความคิดของตนได้มากขึน้ ส่วนคาทช่ี วนให้ผู้ป่ วยคดิ
เปรียบเทียบ หรือแสดงความไม่เข้าใจว่าทาไม่ถงึ ต้องซึมเศร้า และ
จากการท่ีผู้ป่ วยมปี ัญหาในกระบวนการคิดจากภาวะความเจบ็ ป่ วย
อยู่ ย่ิงจะเป็ นการซ้าเติม เป็ นคาที่ไม่ควรพดู เช่น
1. เธอคดิ ไปเอง
2. ใครๆ กเ็ คยผ่านเร่ืองแบบนีท้ ้ังน้ันแหละ
3. ลองมองในแง่ดดี ูสิ
4. ชีวติ มอี ะไรอกี ต้ังเยอะ ทาไมถึงอยากตายล่ะ
5. หัดช่วยตัวเองบ้างสิ
6. หยุดคดิ เร่ืองท่ีทาให้เครียดสิ
7. ทาไมยังไม่หายล่ะ
8. มีคนท่ีแย่กว่าเราอกี ต้ังเยอะ เขายังสู้ได้เลย

ทาอย่างไรจึงห่างไกลโรคซึมเศร้า

1. หมน่ั ดูแลตนเองให้มีสุขภาพดี ไม่ว่าจะเป็ นการออกกาลงั กาย
พกั ผ่อนนอนหลับให้เพยี งพอ กนิ อาหารถูกสุขลกั าณะ ไม่ใช้สารเสพ
ติด ด่ืมเหล้า สูบบุหร่ี และเข้ารับการตรวจสุขภาพอย่างน้อยปี ละคร้ัง
2. ในด้านจิตใจ ฝึ กให้เป็ นคนคดิ บวก มองโลกในแง่ดี ไม่คิดร้ายกับ
ใคร ไม่กล่าวโทาตัวเองไปเสียทุกเรื่อง ควรหางานอดิเรก คลาย
เครียด เข้าชมรมต่างๆ ที่เหมาะกับวยั หรือเป็ นจิตอาสา ทาส่ิงท่ีทาให้
รู้สึกตัวเองม่นั ใจ มคี ุณค่า รู้ว่าใครรักและเป็ นห่วงกใ็ ห้อยู่ใกล้คนๆ น้ัน
และให้อยู่ห่างจากคนท่ีไม่ถูกใจ

3. ไลฟ์ สไตล์การใช้ชีวติ ควรหาเวลาออกไปทากจิ กรรมท่ีสนุกสนาน
ไม่เคร่งเครียดหรือทางานหนักเกนิ ไป ไม่ไปอยู่ในสถานการณ์หรือดู
ข่าวร้ายท่ีทาให้จติ ใจหดหู่ หากมกี ารใช้ยาเพื่อรักาาโรคใดๆ อยู่ไม่
ควรหยุดยาเอง โดยเฉพาะถ้ารักาาโรคด้านจิตเวชอยู่ควรกินยาตาม
แพทย์สั่ง อย่าได้ขาดหรือหยุดยาเอง
ท้ายท่ีสุด... เราไม่สามารถรักาาหรือบาบัดโรคซึมเศร้าได้ด้วยตัวเอง
หากเริ่มรู้สึกว่าชีวติ ของตนเองไม่ปกติ ขาดความสมดุล มี
ความเครียดสูง การพบจิตแพทย์กเ็ หมือนกบั การตรวจสุขภาพใจให้
เราเข้าใจสภาพจติ ใจของตนเองในขณะน้ัน แพทย์จะแนะนาวธิ ี
ป้องกนั และปรับสภาพจติ ใจให้ดีขนึ้ ด้วยการปรับวธิ ีคดิ หรือรักาา
ด้วยการใช้ยา เพราะปัญหาทางด้านจิตใจหรือพฤติกรรมท่ีเปลยี่ นไป
น้ัน ไม่ใช่มีสาเหตุจากโรคซึมเศร้าเพยี งอย่างเดียว การพบจติ แพทย์
จะช่วยให้เราได้รับการรักาาอย่างถูกวธิ ี

อ้างองิ

.มหิดล แชนแนล. (กันยายน 2561) 9 อาการเส่ียงโรคซึมเศร้า เช็กได้

ก่อสาย.https://www.youtube.com/watch?v=RFxcN9ZAiOY.

ค้นเม่ือ 26 พฤษภาค 2563.

ไทยพบี ีเอส. (ตุลาคม 2562). รู้ก่อนสายสัญญาณอนั ตรายจากโรซึมเศร้า.
https://www.youtube.com/watch?v=UKgplm285QM. ค้นเมื่อ
26 พฤษภาคม 2563.