All Kolli Nageswara Rao Spl 144 Pages

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

ñ<ä´e÷+»*

ø£]ƒq+>± ñqï<ëìï düs¡fi¯+>±q÷, düs¡fi¯+>± ñqï <ëìï n\yê≥T>±q÷, n\yê≥T>± ñqï<ëìï ÄVü‰¢<ä+>±

‘·j·÷s¡T#˚düTø√μ n+{≤&ÉT ¬ø. kÕºìkÕ¢$d”ÿ.
Bìï nø£åsê˝≤ Ä#·]+∫q, nqTuÛÑ$+∫q eTìwæ, ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT |ü⁄Á‘·T&ÉT ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄. q÷õM&ÉT ÁbÕ+‘·+

ù|s¡T #Ó|üŒ>±H˚ #ê˝≤ eT+~øÏ »MT+<ëØ e´edüú >∑Ts¡TÔ≈£î edüTÔ+~. ø±˙ Ä >∑&ɶ b˛sê{≤\ Je>∑Ás¡. ‘=* kÕ«‘·+Á‘·´ düeTsêìøÏ
Çø£ÿ&˚ Hê+~ |ü&ç+~. C≤rjÓ÷<ä´eT+, dü+düÿs¡D√<ä´e÷ìøÏ ô|≥ºìø√≥>± ì*∫+~. n<˚ Áø£eT+˝À ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+
ã\+>± kÕ–+~. á ÁbÕ+‘· ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+ >∑T]+∫ Á|ükÕÔeq sê>±H˚ ‘=\T‘· >∑Ts¡TÔ≈£î e#˚Ã~ <ëdü] Hê>∑uÛÑ÷wüDsêe⁄,
#·\kÕì »>∑Hêï<∏äsêe⁄, Ä ‘·sê«‘· ù|s¡T ø=*¢ Hêπ>X¯«sêy˚. ø£eT÷´ìdüTº ˙‹øÏ ì\Te⁄≥º<ä+ Äj·Tq. Áø£eT•ø£åD, ìã<äΔ‘·‘√
‘·qqT ‘êqT ìs¡+‘·s¡+ eT\#·T≈£îqï rs¡T Ä<äs¡Ù˙j·T+. ø=ìï dü+<äsꓤ˝À¢ Äj·Tq ªø£eT÷´ìdüTº #Ûê+<ädüT&ÉTμ>± ø£ì|ækÕÔs¡T. n~ ø£eT÷´ìdüTº uÛ≤eC≤\+ |ü≥¢
Äj·Tq≈£îqï n‹ ìã<äΔ‘·≈£î ì<äs¡Ùqy˚T. |ü<äe+fÒ u≤<Ûä´‘·ì ‘·\#êsêj·Tq. Ä u≤<Ûä´‘·\qT n+øÏ‘·uÛ≤e+‘√ ìs¡«]Ô+#ês¡T. eè<ëΔ|ü´+, nHês√>∑´+ Çy˚MT
Á|üCÀ<ä´eTø±s¡Tì <ä]#˚s¡eì ìs¡÷|æ+#ês¡T. ¬s’‘·T H˚‘·>±, uÛÑ÷$Tø√dü+, ˙{Ïø√dü+ J$‘ê+‘·+ ‘·q<Ó’q bÕÁ‘· b˛wæ+#ês¡T. Äj·Tq J$‘ê+‘·+` uÛÑ÷$T, ˙s¡T ‘·q
ñ#êä«düìXÊ«kÕ\T>± ã‹ø±s¡T. á ¬s+&É÷ ñ+fÒ á <˚X¯+˝À ù|<ä]ø£+, Äø£* ñ+&Éeì >∑{Ϻ>± $X¯«dæ+∫, n+<äT≈£î nø£åsê\‘√, Ä#·s¡D˝Àq÷ ñ<ä´$T+#ês¡T.
ø£eT÷´ìdüTº Á|üuÛ≤$‘· |ü˝…¢ nsTTq >∑T&çbÕ&ÉT˝ÀH˚ n‹|æqï ej·TdüT‡˝ÀH˚ u≤\dü+|òüT+˝À #˚]q ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ eTTdüTq÷s¡T ôV’≤dü÷ÿ\T˝À #·<äTe⁄‘·÷
@◊mdtm|òt ñ<ä´eT ìsêàD≤ìøÏ ø£èwæ#˚XÊs¡T. Á|ü‘˚´ø£ Ä+Á<Ûä sêÁwüº ñ<ä´eT+˝Àq÷ $<ë´]ú H˚‘·>± Á|üeTTK bÕÁ‘· b˛wæ+#ês¡T. $»j·Tyê&É˝À mkÕ‡sêsY ` d”MÄsY
ø£fi≤XÊ\qT Á|üuÛÑT‘·«+ kÕ«BÛq+ #˚düTø=H˚˝≤ $<ë´s¡Tú\‘√ ñ<ä´eT+ ìs¡«Væ≤+∫ $»j·T+ kÕ~Û+#ês¡T. &çf…q¸Hé $<ÛëHêìï s¡<äT› #˚sTT+#·&É+˝À Äj·Tq ñ<ä´eT bÕÁ‘·
eTs¡Te˝Òì~. 1956qT+∫ 1965es¡≈£L sêÁwüº+˝À $$<Ûä ¨<ë˝À¢ |üì#˚dü÷Ô $<ë´]ú ñ<ä´e÷ìï ã˝Àù|‘·+ #˚XÊs¡T. ø£ècÕíõ˝≤¢ j·TTe»q düe÷K´ ø±s¡´<ä]Ù>±
u≤<Ûä´‘·\T #˚|ü{Ϻq ‘·sê«‘· ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT ìHê<äyÓTÆq ª$XÊ˝≤+Á<Ûä˝À Á|üC≤sê»´+μ |ü≥¢ n+øÏ‘·uÛ≤e+‘√ ñ<ä´eTu≤≥ |ü{≤ºs¡T. sêÁcÕº_Ûeè~Δø°, j·TTe‘·≈£î ñbÕ~Û
ø£\Œq≈£î ª$XÊK ñ≈£îÿ` Ä+Á<ÛäT\ Vü≤≈£îÿμ ‘·˝…‹Ôq ñ<ä´eT+˝À Äj·Tq eTVü≤‘·Ôs¡ bÕÁ‘· b˛wæ+#ês¡T. sê»eT+Á&ç ôd+Á≥˝Ÿ C…’\T˝À Äs¡T HÓ\\ >∑&çbÕs¡T. sêÁwüºyê´|üÔ+>±
32eT+~ ã*<ëq+‘√ $XÊK ñ≈£îÿ ø£sêà>±s¡+ ø£\ kÕø±s¡yÓTÆ+~. $XÊK |ü⁄s√_Ûeè~ΔøÏ ‘·\e÷ìø£yÓTÆ+~. 1978 qT+∫ 1991es¡≈£L ø£ècÕí õ˝≤¢ ø£eT÷´ìdüTº dü$T‹
ø±s¡´<ä]Ù>± e´eVü≤]+∫q Äj·Tq uÛÑ÷ b˛sê{≤\≈£î }|æs¡T\÷<ës¡T. #·+Á&É sêCÒX¯«s¡sêe⁄, <ëdü] Hê>∑uÛÑ÷wüDsêe⁄\ düVü‰j·T düVü≤ø±sê\T, Á|ü‘·´ø£å uÛ≤>∑kÕ«eT´+‘√
<äX¯\yêØ>± ñ<ä´e÷ìï ìs¡«Væ≤+∫ |òüTq $»j·T+ kÕ~Û+#·&É+˝À eTTK´ uÛÑ÷$Tø£ b˛wæ+#ês¡T. n<˚ dü÷Œ¤]Ô‘√ »eTàes¡+, ‘·TìøÏbÕ&ÉT, e{Ϻ>∑T&çbÕ&ÉT, qsê‡|ü⁄s¡+,
∫‘·Ô|üPs¡T, eTT∫Ã+‘ê\, ø£ìyÓTs¡¢`|üs¡«‘ê|ü⁄s¡+ ‘·~‘·s¡ ÁbÕ+‘ê˝À¢ uÛÑ÷b˛sê{≤\T ìs¡«Væ≤+∫, ù|<ä\≈£î uÛÑ÷eTT\T <äπøÿ˝≤ #˚XÊs¡T. ø£ècÕíõ˝≤¢ uÛÑ÷b˛sê{≤\ #·]Á‘·˝À
Äj·Tq bÕÁ‘· ˇø£ Á|ü‘˚´ø£ |ü⁄≥qT ÄÁø£$TdüTÔ+~. Ä ‘·sê«‘· <ëdü] yês¡düTì>± ø£+_]>±+ uÛÑ÷b˛sê{≤ìï eT]+‘· ñ<Ûäè‘·+ #˚XÊs¡T. nH˚ø£ dü+e‘·‡sê\ bÕ≥T ø√s¡Tº\
#·T≥÷º ‹]>±s¡T. 1992˝À Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òüT+ Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>± mìï¬ø’ 2002 es¡≈£L e´eVü≤]+#ês¡T. Ä ‘·sê«‘· eTs√ Hê\Tπ>fi¯ó¢ n<Ûä´≈£åî\T>± ñHêïs¡T.
2007qT+∫ @◊πømdt ñbÕ<Ûä´≈£åî\T>± u≤<Ûä´‘·\T #˚|ü{≤ºs¡T. ¬s’‘·T_&ɶ>± |ü⁄{Ϻq ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ ¬s’‘·T H˚‘· dü+|òüT ìsêàD≤ìï ã˝Àù|‘·+ #˚j·T&Éy˚T>±ø£, ¬s’‘·T\ ø√dü+
ìs¡+‘·s¡+ ÁX¯$T+#ês¡T. #Ó’‘·q´ j·÷Á‘·\T, düuÛÑ\T, dü<ädüT‡\T <ë«sê Á|üuÛÑT‘·«+ô|’ ˇ‹Ô&ç ô|+#˚+<äT≈£î ñ<ä´e÷\≈£î ì]«sêeT ø±s¡´#·s¡DqT #˚|ü{Ϻ neT\T #˚XÊs¡T.
¬s’‘·T\ düeTdü´\ |ü]cÕÿs¡+, ˙{ÏbÕs¡T<ä\ ÁbÕC…≈£îº\ kÕ<Ûäq≈£î 1998y˚T HÓ\˝À lø±≈£îfi¯+ õ˝≤¢ Ç#êä|ü⁄s¡+ qT+∫ ÁbÕs¡+_Û+∫ <ë<ë|ü⁄ 40 s√E\ bÕ≥T ª¬s’‘ê+>∑
düeTs¡ X¯+U≤sêe s¡<∏äj·÷Á‘·μ qT ìs¡«Væ≤+∫, ôV’≤<äsêu≤<é˝À eTT–+#ês¡T. ˙{ÏdüeTdü´≈£î ùV≤‘·Tã<äΔ |ü]cÕÿs¡+ <ë«sêH˚ sêÁwüº düeTÁ>±_Ûeè~Δ kÕ<Ûä´eTe⁄‘·T+<äì
$X¯«dæ+∫, y˚T<Ûëe⁄\qT, Á|üuÛÑT‘·« j·T+Á‘ê+>±ìï ø£~*+#·&ÜìøÏ s¡ø£s¡ø±\ Á|üj·T‘êï\T #˚XÊs¡T. ∫es¡≈£î ‘Ó\+>±D˝Àì yÓT≥º ÁbÕ+‘ê\≈£î >√<ëe] »˝≤\qT
m‹Ôb˛‘·\ |ü<∏äø±\ <ë«sê ‘·s¡*+#ê\ì dü÷∫+#ês¡T. Ä Áø£eT+˝ÀH˚ 1999 e÷]à 22q Ç+~sêbÕs¡Tÿ e<ä› ÄeTs¡D ìsêVü‰s¡ Bø£å #˚|ü{≤ºs¡T. Á|üuÛÑT‘·«+ ~–e∫Ã
>√<ëe] q~ »˝≤\ $ìjÓ÷>±ìøÏ ˇø£ Á|ü‘˚´ø£ n<∏ë]{°ì @sêŒ≥T #˚düTÔqï≥T¢ XÊdüqdüuÛÑ˝À Á|üø£{Ï+∫+~.
ñeTà&ç Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ˝À kÕ>∑T˙{Ï bÕs¡T<ä\ s¡+>∑+, qB »˝≤\ $ìjÓ÷>∑+ô|’ Äj·Tq ˝À‘Ó’q n<Ûä´j·Tq+ #˚XÊs¡T. ªÄ+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ »\<ä]Ùìμ |ü⁄düÔø±ìï
yÓ\Te]+#ês¡T. Bìï Hê{Ï eTTK´eT+Á‹ yÓ’mdt sê»X‚Ks¡¬s&ç¶ Ä$wüÿ]+#ês¡T. ˙{ÏbÕs¡T<ä\ s¡+>±ìøÏ dü+ã+~Û+∫ ˇø£ e÷s¡Z<ä]Ù>± Bìï Äj·Tq n_Ûe]í+#ês¡T.
ªy˚TH˚CŸyÓT+{Ÿ Ä|òt Ç]π>wüHé ÁbÕC…≈£îº‡μ ù|s¡T‘√ eTs√ |ü⁄düÔø£+ sêXÊs¡T. Bì˝À <äøÏåD uÛ≤s¡‘·+˝À #√fi¯ó\T, bÕ+&ÉT´\T, |ü\¢e⁄\T, >∑+π>j·TT\T, ‘·÷s¡TŒ #êfi¯ó≈£î´\T
ø±\+˝À ˙{ÏbÕs¡T<ä\ dæú‹>∑‘·T\T m˝≤ ñHêïjÓ÷ $X¯Bø£]+∫q rs¡T m+‘√ |ü]XÀ<ÛäHê‘·àø£+>± kÕ–+~. kÕ>∑T˙{Ï nedüsê\ ø√dü+ Ä sêE\+<äs¡÷ ‘·eT
X¯øÏÔkÕeTsêú´\ø£qT>∑TD+>± #Ós¡Te⁄\T, »˝≤X¯j·÷\qT ì]à+#˚+<äT≈£î m≈£îÿe ÁbÕ<Ûëq´‘· Ç∫Ãq≥T¢ düŒwüº+ #˚XÊs¡T. ¬s’‘·T\qT ø£cÕº\qT+∫ >∑f…ºøÏ+#ê\qT≈£îH˚
yês¡+<ä]ø° á |ü⁄düÔø£+ e÷s¡Z<äs¡Ùq+ #˚düTÔ+~. n<Ûä´j·Tq+ #˚j·T&Éy˚T ø±<äT, ñ<ä´e÷#·s¡D≈£î Äj·Tq J$‘êìï n+øÏ‘·+ #˚XÊs¡T. >√<ëe], ø£èwüí, ô|Hêï q<äT\
nqTdü+<Ûëq+ ø√dü+ Äj·Tq ‘·|æ+#ês¡T. ª>√<ëes¡ø±ÿ! >√<ëes¡ø√ÿ! #Ó*¢ ø£èwüíeTàqT Ä<äTø√ nø±ÿ!μ n+≥÷ 2006˝À ˇø£ bÕ≥H˚ sêXÊs¡+fÒ Äj·Tq <ëì ø√dü+
m+‘·>± |ü]‘·|æ+#ês¡H˚~ ns¡ú+ #˚düTø√e#·TÃ.
¬s’‘·T≈£î @ ø£wüº+ e∫ÃHê #·*+∫b˛j˚T Äj·Tq ¬s’‘·T\qT ì\Te⁄Hê eTT+#˚düTÔqï ø£+ô|˙\ ìsê«ø±ìï #·÷dü÷Ô }s¡Tø√>∑\sê? yÓ÷HéXÊ+{À ãVüQfi¯C≤‹ ø£+ô|˙
|ü‹Ô ¬s’‘·T\qT ì\Te⁄Hê <√#˚düTÔqï rs¡TqT >∑eTì+∫ düTÁ|”+ø√s¡Tº˝À |æ{ÏwüHé <ëK˝Ò®dæ $»j·T+ kÕ~Û+#ês¡T. uÛ≤s¡‘· ¬s’‘ê+>∑ #·]Á‘·˝ÀH˚ z >=|üŒ $»j·T+>± Bìï
|ü]>∑DÏkÕÔs¡T. <˚X¯ kÕ«e\+ãq≈£î, e´ekÕj·÷_Ûeè~Δø°, ôd’qT‡ |ü⁄s√_Ûeè~ΔøÏ Á|ü‹≈£L\ n+XÊ\T>± ñqï ª&É+¬ø˝Ÿ Á&Ü|òü⁄º˝À e÷s¡TŒkÕ~Û+#ê*μ nì z |ü⁄düÔø±ìï
Á|ü#·T]+#ês¡T. 2000˝À $<äT´‘·TÔ dü+düÿs¡D\≈£î e´‹πsø£+>± »]–q b˛sê≥+˝Àq÷ eTT+<äT uÛ≤>±q ì*#ês¡T. ¬s’‘·T\≈£î Hê´j·T+ #˚j·T&É+ ø√dü+, yê] n_Ûeè~ΔøÏ
ñ<ä´$T+#·&É+˝À ‘·q Äs√>±´ìï @ e÷Á‘·+ ˝…ø£ÿ#˚j·Tì ùd<ä´>±&ç #Ó*ø±&Üj·Tq.
<√|æ&û e´edüúqT ìs¡÷à*+#˚ q÷‘·q e´edüú ø√dü+, ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+ ø√dü+, ¬s’‘·T\ dü+πøåeT+ ø√dü+ ‘·T~ XÊ«dü es¡≈£L J$‘êìï n+øÏ‘·+ #˚dæq ì»yÓTÆq
ø£eT÷´ìdüTº ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄≈£î $XÊ˝≤+Á<Ûä n]Œ+#˚ |òüTq ìyê[ Ç~.

``eeTTT‘‘êê´´\\Á|Á|ükükÕÕ<<é,é, mm&&ç≥ç≥ssY Y



ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

ø±.ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±]‘√ 2019˝À eTTU≤eTTœ ªªÇ+≥s¡÷´μμ

Äj·Tq e÷≥˝À¢H˚

ªª‘·q ø£eT÷´ìdüTº J$‘·+μμ

Á|üX¯ï: MT J$‘·+˝À, ns¡yÓ’ <äTsêàs¡Z+>± <Óã“ rj·T&É+ ø√dü+ m˝≤+{Ï

dü+e‘·‡sê\≈£îô|’>± J$‘·+ ø£eT÷´ìdüTº ≈£îÁ≥\T #˚düTÔHêïjÓ÷ #ÓãT‘·÷ ñ+&˚yês¡T.

ñ<ä´eT+‘√ ô|qy˚düTø=ì ñqï~. MT k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´ ôd’Hê´\T, Á|ü»\T ø£*dæ

ÁøÏj·÷o\yÓTÆq sê»ø°j·T J$‘·+˝À MT≈£î düìïVæ≤‘·+>± b˛sê&ÉT‘·÷ m˝≤+{Ï ‘ê´>±\T

>∑Ts¡TÔqï Á|ü<ÛëqyÓTÆq ñ<ä´e÷\T, yê{Ï˝À #˚düTÔHêïs√ #ÓãT‘·T+&˚yês¡T.

MT bÕÁ‘·, ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´e÷ìøÏ

dü+ã+~Û+∫q düà ‘·T\qT Á|üX¯ï: ÄHê&ÉT MT Á>±eT+˝À $<ä´, yÓ’<ä´

|ü+#·Tø=+{≤sê? yÓTT<ä≥>±, MT kÂø£sê´\T m˝≤ ñ+&˚$?

dü«Á>±eT+, MTs¡T |ü⁄{Ϻq|ü⁄Œ&ÉT Ä düe÷<Ûëq+: e÷ Á>±eT+˝À ÄHê&ÉT

Á>±eT+˝À ñqï≥Te+{Ï kÕe÷õø£ $<ä´, yÓ’<ä´ kÂø£sê´\T ˝Òe⁄. 1956˝À

H˚|ü<∏ë´ìï $e]kÕÔsê? m*yÓT+≥Ø dü÷ÿ\T e∫Ã+~.

düe÷<Ûëq+: e÷~ ø£ cÕí õ˝≤¢,

q÷õM&ÉT ‘ê\÷ø±, >∑T\¢|üP&ç •yês¡T Á|üX¯ï: e´ekÕj·T Ä<Ûë]‘· ÁbÕ+‘·+ ø£<ë

Á>±eT+ >∑T&çbÕ&ÉT. ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+ MT~, MT Hêqï ˇø£ ¬s’‘·T, ÄHê&ÉT

sêÁwüº+, <˚X¯+˝Àq÷ n_Ûe ~Δ #Ó+<äT‘·Tqï e´ekÕj·T+ u≤e⁄\ MT<ä Ä<Ûës¡|ü&ç

ø±\+. Á>±eT+˝Àq÷ j·TTe≈£î\T ø£eT÷´ìdüTº »]π><ë ˝Ò<ë ø±\Te\ <ë«sê ˙{Ï MT<ä

ñ<ä´eT+ô|’ ñqï ÄdüøÏÔ‘√ Á|ü#ês¡+ Ä<Ûës¡|ü&ç »]π><ë?

#˚ùdyês¡T. Á|ü#ês¡+ #˚ùd|ü&ÉT Ád”º{Ÿ ø±s¡ïsY düe÷<Ûëq+: ¬s’‘·T\T u≤>± ø£wüº|ü&ç

MT{Ï+>∑T\T ô|fÒºyês¡T. n|üŒ{À¢ yÓTÆ≈£î\T |üì#˚ùd yês¡T. e÷ Hêqï≈£L&Ü ø£wüº|ü&ç

˝Òe⁄. >={≤º\ <ë«sê e÷{≤¢&˚ yês¡T. Á|üuÛ≤‘· |üì#˚ùd yês¡T. ˙{Ï kÂø£s¡´+ ˝Ò<äT. #Ós¡Te⁄\

uÛÒØ ìs¡«Væ≤dü÷Ô, ‘Ó\¢yês¡T s¡a≤eTTq 4, 5 ÁøÏ+<˚ e´ekÕj·T+. e÷ Á>±eT+ <ä>∑Zs√¢ 4

>∑+.\≈£î Á|ü#ês¡+#˚dü÷Ô ñ+&˚yês¡T. øÏ.MT. <ä÷s¡+˝À ‘·$Tà˝Òs¡T Á|üeVæ≤düTÔ+~.

u≤<Ûä\T|ü&˚ Á|ü»\≈£î mø£ÿ&É @ kÕj·T+ n~ KeTà+ õ˝≤¢ qT+∫ edüTÔ+~. |ü•ÃeT

#˚düTÔHêïs√ ‘Ó*j·TCÒùdyês¡T. n|ü⁄Œ&ÉT ø£s¡Te⁄ >√<ëe] õ˝≤¢ MT<äT>± e÷ Á>±eT+ <ä>∑Zs¡>±

≈£L&Ü. n˝≤π> Á|ü»\≈£î ùde#˚ùd ø£eT÷´ìdüTº yÓfi¯ó‘·T+~. Ä ˙{ÏøÏ n&ÉT¶ø£≥ºy˚dæ ø±\Te\T

‘·e⁄«≈£î+fÒ Ä ˙s¡T e÷ Á>±e÷\øÏ ekÕÔj·Tì

Á|üX¯ï: ÄVü‰s¡|ü⁄ n\yê≥T¢ ¬s’‘·T\T kı+‘· &ÉãT“\‘√H˚ ‘·yê«\ì

@$T{Ï? @$T ‹H˚ yês¡T? #·÷XÊs¡T. ø±˙ m|üŒ{Ïø£|ü⁄Œ&ÉT ¬s’‘·T\ eT<Ûä´

düe÷<Ûëq+: C§qï nqï+ ‹H˚ n~ mø£ÿ&É ÁbÕs¡+_Û+#ê*, m˝≤ ‘·yê«*,

yês¡T. ø=~›>± mø£ÿ&ÉHêï e] |ü+&ç‘˚ ø±+Á{≤≈£îº mes¡T rdüTø√yê* nqï düeTdü´‘√

ø±kÕÔ ø£*–q yê] Çfi¯fl˝À¢ eT>∑ yê]øÏ $uÛÒ<ë\T e∫à <ë<ë|ü⁄ 1945 - 46 qT+∫

ô|fÒºyês¡T. $T–*q n+<äs¡÷ C§qï ‘·yê«\ì nqTø=Hêï Á>±eTdüTÔ˝À¢ ◊ø£´‘· ˝Òø£

nqïy˚T ‹H˚ yês¡T. ‘·e«˝Ò<äT. Ä Á|üj·T‘êï\T |òü*+#·˝Ò<äT.

n|üŒ{À¢ e÷ Á>±e÷ìøÏ >∑T+≥÷s¡T õ˝≤¢ ˇø£

<˚X¯yÓTÆq k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´ ≈£îÁ>±eT+ qT+&ç bÕ{Ïã+&É¢ sêeTj·T´ >±s¡T

(j·TT.mdt.mdt.ÄsY.)qT ÁbòÕHé‡, nyÓT]ø±, nì ˇø£ uÛÑøÏÔ|üs¡T&ÉT, uÛ≤s¡´ #·ìb˛sTT+~,

Ç+>∑¢+&ÉT e¬>’sê kÕÁe÷»´yê<ä <˚XÊ\T ˇø£ÿ&˚ ñ+&É˝Òø£ e÷ Á>±e÷ìøÏ e#êÃs¡T.

5

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

e÷ Á>±e÷ìøÏ ôV≤&é $˝ÒCŸ >∑T\¢|üP&ç. ¬s+&ÉT Á|üX¯ï: MT Hêqï >±]øÏ m+‘· bı\+ ñ+~, n+<äT˝Àì ˙fi¯ófl Äs√>±´ìøÏ eT+∫<äì
Á>±e÷\ eT<Ûä´ 4 øÏ.MT. <ä÷s¡+ ñ+≥T+~. e÷ ñ+&˚~? nqTø=H˚yês¡T. @<Ó’Hê á 14 mùdº{Ÿ‡ yêfi¯fl ôV≤&é
Á|üø£ÿq ñ+&˚ ¬s+&√ •yês¡T Á>±eT+ e\dü|ü*¢ ø±«s¡ºsY‡ q÷õM&ÉT˝À ñ+&˚ yêfi¯ófl ø±ã{Ϻ yêfi¯fløÏ
≈£L&Ü 4 øÏ.MT. <ä÷s¡+˝À ñ+≥T+~. á eT÷&ÉT düe÷<Ûëq+: eT+<ä\|ü⁄ yÓ+ø£j·T´ >±] n+&É>± ñ+≥÷ |üqT\T #˚dæ ô|≥º&ÜìøÏ
Á>±e÷\ eT<Ûä´ yÓ+ø£fÒX¯«s¡ kÕ«$T >∑T&ç ñ+&˚~. Ç+{ÏøÏ e÷ Hêqï Ç\¢]ø£+ e#êÃs¡T. e÷ »MT+<ës¡T¢ Áb˛‘·‡Væ≤+∫ 32 }fi¯fløÏ ø£sêí\qT
}fiÀfl sêe÷\j·T+ ñ+&˚~. yÓ+ø£fÒX¯«s¡kÕ«$T Hêqï ñeTà&ç ≈£î≥T+u≤ìøÏ 20 mø£sê\T ô|{≤ºs¡T. yêfi¯ófl n~Ûø±s¡|üø£å+‘√H˚ ñ+&˚yês¡T.
>∑T&ç u≤>± |üø£&É“+B>± ø£{≤ºs¡T. Á_{°wt yêfi¯fl ñ+&˚<äqT≈£î+{≤! Ç\¢]ø£+ e∫Ãq <ëdü] düTã“j·T´ >±s¡T ≈£L&Ü n~Ûø±s¡ |üø£å+
ø±\+˝ÀH˚ ø£{≤ºs¡T. dü+e‘·‡sêìøÏ ˇø£kÕ] eT+<ä\|ü⁄ yÓ+ø£j·T´ >±]øÏ ≈£L&Ü 10 ø±ã{Ϻ, yêfi¯Sfl Mfi¯Sfl n+<äs¡÷ ø±+Á¬>ùd ø±˙,
•yêsêÁ‹øÏ |üP» #˚ùdyês¡T. mø£sê\T ñ+&˚eqTø=+{≤! e÷ Hêqï ø±+Á¬>düT˝À eTTsƒê\T>± ñ+&˚yês¡T.
Ç\¢]ø£+ e#êÃø£ e´ekÕj·T+ #˚düTø=+≥÷
Á|üX¯ï: ¬s’‘·T\T @ @ |ü+≥\T |ü+&ç+#˚yês¡T? Ç+ø√ 10 mø£sê\ bı\+ ø=Hêïs¡T. n˝≤ ø±ø±ì yÓ+ø£≥s¡‘·ï+ >±s¡T õ˝≤¢˝À ≈£L&Ü ˇø£
düe÷<Ûëq+: e÷ Á>±eT+˝À |ü‹Ô, C§qï, Hê≥T M]ø° 20 mø£sê\T ñ+&˚~. e÷ neTà #Ó*¢ Á|ü<ÛëqyÓTÆq Á>∑÷|ü⁄≈£î ôV≤&é>± ñ+&˚yês¡T. Äj·Tq
n+fÒ |æìï ñ+&˚~. yê] uÛÑ÷$T ≈£L&Ü e÷ |üesY|ü⁄˝Ÿ>± ñ+&˚yês¡T. Äj·Tq •wüß´&ÉT <ëdü]
bı>±≈£î, es¡¸|ü⁄ ˙s¡T #Ós¡Te⁄˝À¢øÏeùdÔ ø=~›>± e] HêH˚ï e´ekÕj·T+ #˚dæ Ks¡TÃ\T b˛qT düTã“j·T´>±s¡T. eT+&É\+˝À ôV’≤dü÷ÿ˝Ÿ n&ç–‘˚,
≈£L&Ü |ü+&ç+#˚yês¡T. Áø£eT+>± Hê≥T bı>±≈£î e÷≈£î dü>∑+, e÷ |æìïøÏ dü>∑+ <ëdü] düTã“j·T´ >±]~ eTTdüTq÷s¡T ø±ã{Ϻ,
|ü+≥ ô|]–+~. C§qï |ü+≥ ø£+fÒ bı>±≈£î ÇdüTÔ+&˚yês¡T. e÷ ∫Hêïqï/|æìï uÛÑs¡Ô~ eTTdüTq÷s¡T˝À ôV’≤dü÷ÿ˝Ÿ XÊ+ø£¸Hé #˚XÊs¡T.
|ü+≥≈£î ø=~›>± &ÉãT“\T m≈£îÿe>± e#˚Ã$. ø±ã{Ϻ y˚\TŒ#Ós¡¢. Ä Á>±eT+˝À 20 mø£sê\T e÷ ôV’≤dü÷ÿ\T ô|≥º&ÜìøÏ #·+<ë\T edü÷\T #˚XÊs¡T.
n~ m≈£îÿe>± |ü+&ç+#˚yês¡T. yê{Ï‘√bÕ≥T Hêqï ≈£L&Ü ø=qTø=ÿHêïs¡T. ¬s+&√ dü+e‘·‡s¡+˝À e÷ ePs¡T ≈£L&Ü e#êÃs¡T.
ø£+<äT\T, $TqTeTT\T, ô|dü\T ˝≤+{Ï |ü+≥\T e÷ ePs¡T e∫Ãq|ü⁄Œ&ÉT ô|<ä› ¬s’‘·T\+<ä]˙
≈£L&Ü |ü+&ç+#˚yês¡T. @<äqTø=+fÒ n~ #˚ùd yês¡T. ø±+Á¬>düT˝À ¬s+&ÉT ø£\e≥+‘√ bÕ≥T e÷ Hêqïì ø£*XÊs¡T.
eTTsƒê\ eT<Ûä´ ô|<ä› yÓ’s¡T<Ûä´y˚T ñ+&˚~. e÷ ø£\e≥eT+fÒ mes√ ôV≤&é e#êÃs¡ì ‘Ó*dæq|ü⁄Œ&ÉT
Á|üX¯ï: >∑T&çbÕ&ÉT˝À Ä s√E˝À¢ MT Hêqï ˇø£ Á>±eT+˝À ø=~›>± yÓ\e÷dt ñ+&˚ yês¡T, yê]øÏ, ePfiÀfl ˇø£ ôd+≥s¡TøÏ yÓfi¯‘ês¡T. nø£ÿ&É
<Ûäìø£ ¬s’‘·ì #ÓbıŒ#êÃ? ¬s’‘·T\T>± ñqï ø£eTà yêfi¯fl≈£î eT<Ûä´ yÓ’s¡T<Ûë´\T e÷{≤¢&ÉT‘ês¡T. Ä e÷fÒ¢&˚<ë+{À¢ y˚TeTT ôV’≤dü÷ÿ\T
ñ+&˚$. Ä yÓ’s¡T<Ûë´\˝À <ëdü] düTã“j·T´ >±]ì ø√dü+ #·+<ë\≈£î e#êÃeTì #Ó_‘˚, e÷ Hêqï116
düe÷<Ûëq+: <Ûäìø£¬s’‘˚. ø£eTà yês¡T ã\|ü]#ês¡T. <ëdü] düTã“j·T´ >±s¡T Ç#êÃs¡T. Ä s√E˝À¢ 116 n+fÒ #ê˝≤ m≈£îÿy˚.
e÷ dü$T‹ Áô|dæ&Ó+≥T>± ¬>*#ês¡T. ø=ìï }fi¯fl˝À¢ n|üŒ{À¢ düTã“j·T´>±s¡T MT nu≤“sTTì
Á|üX¯ï: MTs¡T ÁbÕ<∏ä$Tø£ $<ä´ @ dü÷ÿ˝Ÿ˝À yÓ\e÷dt ≈£L&Ü düs¡Œ+#·T\T>± ñ+&˚yês¡T. yêfi¯ófl #·~$+#ê\qTø=+fÒ q÷õM&ÉT, @\÷s¡T
#·~yês¡T? Ç+≥Øà&çj˚T{Ÿ, ñqï‘· $<ä´
mø£ÿ&Óø£ÿ&É #·~$+~ #Ó|üŒ>∑\sê? d”|”◊ nÁ>∑H˚‘· #·+Á&É sêCÒX¯«s¡sêe⁄ >±]‘√ ø=*¢Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ Äj·Tq ‘·+Á&ç yÓ+ø£j·T´

düe÷<Ûëq+: Hê ∫qï|ü⁄Œ&ÉT e÷ Á>±eT+˝À ø=+‘· |üesY|ü⁄˝Ÿ >±H˚ ñ+&˚yêfi¯ófl. nìï+{Ïø£+fÒ yÓfi¯flø£ÿs¡˝Ò<äT. nø£ÿ&É ¨≥˝Ÿ Ks¡TÃ\T m≈£îÿy˚
m*yÓT+≥Ø dü÷ÿ\T ˝Ò<äT. e÷ neTà, Hêqï\≈£î #ÓbÕ*‡+~, q÷õM&ÉT ‘ê\÷ø±˝À õ˝≤¢˝Àì 14 ñ+{≤sTT. e÷ }s¡T eùdÔ nø£ÿ&É yÓTdt ô|≥Tºø=ì
qqTï #·~$+#ê\H˚ ÄdüøÏÔ ñ+&˚~. e÷ Á>±e÷ìøÏ eT+~ »MT+<ës¡¢≈£î ôV≤&é ø±«s¡ºsY‡ q÷õM&ÉT˝ÀH˚ ñ+&=#·Ãì #ÓbÕŒs¡T. Ä dü÷ÿ˝Ÿ <ä>∑Z] ø=∫Ã+~
>∑T\¢|üP&ç ôV≤&é $˝ÒCŸ. >∑T\¢|üP&ç˝À 33 Á>±e÷\ ñ+&˚$. m+<äT≈£î 14 mùdº{Ÿ‡ yêfi¯ófl q÷õM&ÉT˝À ø±ã{Ϻ nø£ÿ&çøÏ |ü+|æ+#ês¡T. <ä>∑Zs¡>± ˝Òø£b˛sTTHê
ø£sêí\T ìyêdü+ ñ+&˚yês¡T. ø£πsïø£+ ˝Òì ñ+&˚ yês¡+fÒ yêfi¯fl+<äs¡÷ ˇø£ÿ#√fÒ ñ+fÒ e÷ Hêqï >±]øÏ Ç+≥¬sdtº ø±ã{Ϻ ãVüQXÊ
ˇø£[fl<ä›s¡T s√p yêfi¯fl Çfi¯fl <ä>∑Zs¡ uÛÀ»q+ #˚dæ Ä yêfi¯fl≈£î Ábıf…ø£¸Hé>±˙, q÷õM&ÉT˝À ˇø£ #Ós¡Te⁄ q÷õM&√ ˝Òø£ @\÷s√ |ü+|æ+∫ ñ+&˚yês¡T.
Á>±e÷ìøÏ e∫à Á|üsTTy˚≥T #Óù|Œyês¡T. ˇø£ 10
eT+~ Ä {°#·sY <ä>∑Zs¡ #·<äTe⁄ø=H˚yês¡+. Ä
{°#·s¡÷, $<ë´s¡Tú\T |üs¡àHÓ+≥T>± ñ+&˚yês¡T ø±<äT.
e÷H˚dü÷Ô ñ+&˚ yês¡T. n˝≤ Ä dü÷ÿ\T
q&ÉTdüTÔ+&˚~. dü÷ÿ\T ˝Òq|ü⁄Œ&ÉT e÷ neTà qqTï
m‘·TÔø=ìyÓ[fl Ä+»H˚j·TT\T nH˚ ˇø£ f…Æ\sY <ä>∑Zs¡
≈£Ls√Ãu…{Ϻ e#˚Ã~. Äj·Tq |ü\ø£ MT<ä ã\|ü+‘√
nø£åsê\T ÁyêsTT+#˚ yês¡T. n˝≤ nø£åsê\ es¡≈£î
H˚s¡TÃø√e&É+ »]–+~. >∑T\¢|üP&ç qT+∫ e#˚Ã
Á|üsTTy˚≥T {°#·sY <ë«sê >∑CÒ+Á<äyÓ÷ø£å+, düTeT‹
X¯‘·ø£+, ¬s+&ÉT eT÷&ÉT |ü⁄düÔø±\T #Óù|Œyês¡T,
#·<äTe⁄ø=H˚ yêfi¯fl+. Ç˝≤ ñ+&É>± ˇø£ s√E
eTTdüTq÷s¡T Á>±e÷ìøÏ ø±ø±ì yÓ+ø£≥s¡‘·ï+ >±s¡T
õ˝≤¢ |ü]wü‘Y Áô|dæ&Ó+{Ÿ e#êÃs¡T. ø±ø±ì
yÓ+ø£≥s¡‘·ï+ >±s¡T ø±+Á¬>dt ©&ÉsY. Äj·Tq

6

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

eTTdüTq÷s¡T dü÷ÿ\TøÏ |ü+|æ+#ês¡T. eTTdüTq÷s¡T yêfi¯fl˝À¢ yêfi¯fløÏ yÓ’s¡T<Ûë´\T+&˚$. e÷ pìj·TsY ø£qTø=ÿì #˚sêÃs¡T. yÓTÁ{Ï≈£î´˝ÒwüHé≈£î ø£{Ϻ, bÕdt
dü÷ÿ˝À¢ |òüdtº bòÕsYà qT+∫ 10 es¡≈£î #·~yêqT. dü÷º&Ó+{Ÿ nsTTq bÕ\&ÉT>∑T yÓ+ø£Á{≤e⁄ nsTT´, nø£ÿ&ç qT+∫ $»j·Tyê&É e#êÃqT.
mdt.mdt.j·T˝Ÿ.dæ. #·<äe{≤ìπø Ä dü÷ÿ˝À¢ #˚sêqT. (Ä.Á|ü.sêÁwüº eT+Á‹>± #˚XÊs¡T) ôd’øÏ˝Ÿ f…ÆsY mes√ $»j·Tyê&É e∫Ãq yÓTT<ä{À¢ \jÓ÷˝≤ ø±˝ÒJ˝À
u≤>±H˚ #·~y˚yê&çì. e÷s¡Tÿ\÷ u≤>±H˚ edüTÔ+&˚$. ø√ùdXÊs¡T. ø±+Á¬>dt˝Àì ¬s+&√ eTTsƒê yêfi¯ófl Ä #˚sê\ì nqTø=HêïqT. \jÓ÷˝≤ ø±˝ÒJ˝À düº&ûdt
Á|üX¯ï: eTTdüTq÷s¡T ‘·s¡Tyê‘· MTs¡T mø£ÿ&Óø£ÿ&É |üì #˚dæ ñ+&Ée#·TÃ. ns¡{Ï ø±j·T\T ø=j·T´≥+ u≤>∑T+{≤sTT.
#·~yês¡T? ne˙ï e÷eT÷\T>±H˚ düs¡T›eTDÏ–HêsTT. á f…ÆsY
Hêø£ø£ÿ&É õ˝≤¢ $<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé n<Ûä´≈£åî\T
sêh|ü‹ ¬øÄsY Hêsêj·TDYqT ø£*dæ ø£s¡e⁄, ¬s’‘ê+>∑ düeTdü´\ô|’ $q‹|üÁ‘êìï düeT]Œ+∫q sê»´düuÛÑ |üPs¡í#·+Á<äsêe⁄ |ü]#·j·TyÓTÆHês¡T. Äj·Tq \jÓ÷˝≤
düuÛÑT´\T <ëdü], C≤˝≤\TB›Hé, ˝Àø˘düuÛÑ düuÛÑT´\T düTs¡es¡+ düT<Ûëø£s¡¬s&ç¶, ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄, ø±˝ÒJ dü÷º&Ó+{Ÿ. n|üŒ{À¢ ≥e⁄Hé bÕغ ôdÁø£≥Ø
kÕs¡+|ü*¢ eT˝≤¢¬s&ç¶, >±<Ó ~yêø£sY {Ï.yÓ+ø£fÒX¯«s¡sêe⁄ yê]ì ø£*XÊqT. Äj·Tq
|üPs¡í#·+Á<äsêe⁄‘√ e÷{≤¢&ç‘˚, \jÓ÷˝≤ ø±˝ÒJ˝À
düe÷<Ûëq+: eTTdüTq÷s¡T dü÷ÿ˝Ÿ˝À y˚TH˚C…à+{Ÿ ø√ùddæq <ë+‘√ ø±+Á¬>dt yêfi¯ófl |ü≥Tºã{Ϻ m˝≤¬>’Hê #˚]‘˚ mdt.m|òt.˝À ø±˙, bÕغ˝À ø±˙ |üì
<ëdü] düTã“j·T´ >±s¡T, ôV≤&é e÷düºs¡T ø±+Á¬>dt qqTï |ü+|æ+#˚j·÷\ì ˇø£ $TÁ‘·T&ÉT, Hê s¡÷y˚Tà{Ÿ #Ój·T´≥+ ≈£î<äs¡<äì, |ü<äΔ‹>±, Áø£eT•ø£åD‘√
bÕغ˝À ñ+&˚yês¡T. H˚qT, eT] ø=+<äs¡T ‘·T\dæ <ëdüTì, n‘·ì~ e÷ |üø£ÿ Á>±eTyÓTÆq #·<äTe⁄ ø√yê\qTø=+fÒ #˚s¡eTì #ÓbÕŒ&ÉT. bÕغ˝À
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ˝Àñ+&˚yêfi¯fl+. ø£eT÷´ìdüTº e\dü|ü*¢. Ms¡uÛÑÁ<äsêe⁄, yêfi¯fl Hêqï ø±+Á¬>dt bÕغ |üì #˚j·÷\qTø=+fÒ mdt.ÄsY.ÄsY. ø±˝ÒJ˝À
bÕغ˝À ñ+&˚ yêfi¯fl˝À¢ d”ìj·TsY‡ n+‘ê yÓ[fl ‘ê\÷ø± ôdÁø£≥Ø>± #˚XÊs¡T. n˝≤π> ãTÁs¡ø£<∏ä\T #˚s¡eTì dü\Vü‰ Ç#êÃs¡T. n˝≤ |üPs¡í#·+Á<äsêe⁄
b˛j·÷s¡T. H˚qT |òæ|tÔ bòÕs¡+˝À ñ+&É>± Ä+Á<Ûä #Óù|Œyês¡T. e÷ }s√¢ eT+<ä\|ü⁄ yÓ+ø£Á{≤e⁄ ‘√&ÜŒ≥T‘√ mdt.ÄsY.ÄsY.ø±˝ÒJ˝À #˚sêqT.
sêÁwüº+ >=&Ée\T , Ä dü+<äs¡“¤+˝À düyÓTà\T. Ä ø£eT÷´ìdüTº ãTÁs¡ø£<∏ä\T #Óù|Œyês¡T. Ms¡uÛÑÁ<äsêe⁄ mdt.ÄsY.ÄsY. ø±˝ÒJ˝À j·T÷ìe]‡{Ï°˝À ñqï ô|<ä›
dü÷ÿ˝À¢ n+‘ê &çdæù|¢sTTHé >± ñ+fÒ H˚qT e÷Á‘·+ sêÁwüºeT+‘ê ø±+Á¬>dt ãTÁs¡ø£<∏ä\T #Óù|Œ yês¡T. ˝…ø£Ãs¡sY‡ ñHêïs¡T. Á|ü‹wüº ñqï yês¡T. ‘Ó\T>∑T˝À
düyÓTà\ì, Ä+<√fi¯q\ì Ä dü÷ÿ˝Ÿì &çdüºsY“ Äj·Tq ‘·eTTà&ÉT ‘·T\d”<ëdüT Hê ø±¢ùdà{Ÿ, n‘·ìøÏ $X¯«Hê<Ûä dü‘·´Hêsêj·TD, Ç+^¢wüß˝À C§qï\>∑&ɶ
#˚düTÔHêïqì düTã“j·T´ >±s¡T, ôV≤&é e÷düºsY H˚qT+fÒ q#·ÃC…|æŒ, n‘·qT, H˚qT ø£*dæ ôd’øÏ˝Ÿ qT bÕ&ÉT dü‘·´Hêsêj·TD, n+<ä]ø£+fÒ Ä ø±˝ÒJøÏ,
$<ë´s¡Tú\qT ø£+Á{À˝Ÿ #˚j·T&É+ ø£wüºeTì, qqTï Ä #˚XÊeTì #Ó|æŒ+#ês¡T. n˝≤ n‘·ìï kÕø£å´+>± j·T÷ìe]‡{°øÏ ø±˙ eHÓï sê<Ûëø£ wüíeT÷]Ô >±s¡T,
dü÷ÿ˝Ÿ qT+∫ m˝≤¬>’Hê |ü+ô|j·÷´\ì ñ+∫ qqTï Ä dü÷ÿ˝Ÿ qT+∫ |ü+|æ+#˚XÊs¡T. Ä Äj·Tq á eT<Ûä´H˚ #·ìb˛j·÷s¡T. Äj·Tq |òæ˝≤dü|”
nqT≈£îHêïs¡T. |ü+ô|j·÷´\+fÒ yê]øÏ neø±X¯+ f…q¸Hé˝À Hê≈£î f…ÆbòÕsTT&é |ò”esY e∫Ã+~. ˝…ø£Ãs¡sY. n~ Hê düã®≈£îº. \jÓ÷˝≤ ø±˝ÒJ
∫ø£ÿ&É+ ˝Ò<äT. n+<äTø£ì yêfi¯ófl ≈£îÁ≥ #˚XÊs¡T. @\÷s¡T˝À s¡+>±sêe⁄ Vü‰dæŒ≥˝Ÿ˝À #˚],14 Áø£eT•ø£åD≈£îù|s¡T, ø±˙,>=|üŒ ˝…ø£Ãs¡sY‡ mes¡÷
y˚TeTT ‘Ó*j·Tø£ $<ë´s¡Tú\T>± ø=ìï #˚XÊ+. Ä s√E\T ñHêïqT. Ä ‘·sê«‘· |ü<∏ä´+ ô|{≤ºs¡T. ñ+&˚ yês¡T ø±<äT.mdt.ÄsY.ÄsY. ø±˝ÒJ˝À @<√
dü÷ÿ˝Ÿ ˝À >±s¡¶Hé ˝À ≈£Ls¡>±j·T\T, #Ó≥T¢ n˙ï f…ÆbòÕsTT&é eT∞fl ‹s¡>∑u…{Ϻ+~. yÓTT‘·Ô+ 21 s√E\T ˇø£ ø±s¡´Áø£e÷\T ñ+&˚$. ø±ã{Ϻ m≥T yÓ[flHê
ô|+#êeTT. ≈£Ls¡>±j·T\˙ï Çwüº+ e∫Ãq≥T¢ mes√ Vü‰dæŒ≥˝Ÿ˝ÀH˚ ñHêïqT. n~ mdt.m˝Ÿ.dæ. |üØø£å\≈£î f…Æ+ fÒãT˝Ÿ #·÷düTø=ì <ëì Á|üø±s¡+>± yÓfi¯óÔ+&˚
ø√düT¬øfi≤fls¡T. ns¡ΔsêÁ‹ |üP≥ ns¡{Ï #Ó≥T¢ |ò”E ø£fÒº f…ÆyéT. Ä f…Æ+˝À e÷ Hêqï >±s¡T ôV≤&é yê&çì. n˝≤ mdt.ÄsY.ÄsY. ø±˝ÒJ˝À H˚qT &çÁ^
q]πøXÊs¡T. ≈£Ls¡>±j·T yÓTTø£ÿ\qT |”πødæ e÷düºs¡TqT ø£*dæ e÷{≤¢&ç‘˚ ‘·s¡Tyê‘· #·÷<ëΔ+˝Ò, es¡≈£L #·~yêqT. _.@. bÕdt nj·÷´qT.
∫+<äs¡e+<äs¡>± |ü&˚XÊs¡T. <ëìøÏ y˚Ty˚T dü÷ÿ\T≈£î sêe&É+ ˝Ò<äT ø£<ë nì eT+∫ e÷≥\T
ø±s¡DeTHêïs¡T, ìs¡“¤+~Û+∫ @<√ #Ó|æŒ yÓ÷dü+ #˚XÊs¡T. Hê≈£î »«s¡+ ‘·>∑Z>±H˚ yÓ[‘˚ Á|üX¯ï: m+.@. mø£ÿ&É #˚XÊs¡T?
#˚j·÷\qTø=Hêïs¡T. dü÷º&Ó+{Ÿ‡ n+‘ê qqTï düb˛s¡Tº H˚qT #˚s¡TÃø√qHêïs¡T. <ë+‘√ e÷ Hêqï≈£î ø√|ü+ düe÷<Ûëq+: uÛ≤>∑˝Ÿ|üPsY j·T÷ìe]‡{°, ;Vü‰sY
#˚XÊs¡T. <ë+‘√ qqTï @$T #Ój·T´{≤ìøÏ yêfi¯fl≈£î e∫à nø£ÿ&ç qT+∫ qqTï rdüTø=ì yÓ[fl @\÷s¡T˝À
neø±X¯+ ˝Òø£ b˛sTT+~. ø±+Á¬>dt dü÷º&Ó+{Ÿ‡˝À yÓTÁ{Ï≈£î´˝ÒwüHéøÏ ≥÷´wüHé mes¡T #ÓãT‘ês√ sêÁwüº+.

Á|üX¯ï: MTs¡T bò˛sYÔ bòÕsYà #·~y˚≥|üŒ{Ïπø
ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+‘√ dü+ã+<Ûë\T
e∫ÃHêsTT. n˝≤ $<ë´]ú ñ<ä´eT+˝À #˚sês¡T.
n˝≤π> MT dü«Á>±eT+˝À ø£eT÷´ìdüTº\ Á|üuÛ≤e+
m≈£îÿe ñqï<äì Á|ükÕÔ$+#ês¡T ø£<ë! MTs¡T
ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+˝ÀøÏ sêe{≤ìøÏ
Áb˛‘·‡Væ≤+∫+~ mes¡T?

düe÷<Ûëq+: e÷ Á>±eT+˝À ø£eT÷´ìdüTº bÕغ
ñqï~. eT+<ä\|ü⁄ yÓ+ø£Á{≤eTj·T´>±s¡T, ‘·qT
ø£eT÷´ìdüTºqì #ÓãT‘·T+&˚ yês¡T. ePfiÀfl ô|<ä›
¬s’‘·T\+<äs¡÷ ø£eT÷´ìdüTº bÕغH˚. e÷ Hêqï≈£L&Ü
ø£eT÷´ìdüTº bÕغH˚. ø£eT÷´ìdüTº bÕغ, k˛$j·T{Ÿ
s¡cÕ´, ¬s+&Ée Á|ü|ü+#· j·TT<äΔ+ >∑T]+∫ $q≥+,
ø£eT÷´ìdüTº\T ù|<äyêfi¯fløÏ, ñqï yêfi¯fl uÛÑ÷eTT\qT

7

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

|ü+∫ ô|&É‘ês¡ì, n˝≤ Hê´j·T+ #˚kÕÔs¡ì $»j·Tyê&É˝ÀH˚ ÁbÕs¡+uÛÑ+ ˇø£ Á|ü>±&ÛÉ $XÊ«dü+ ñ+&˚~.
∫qï|ü⁄Œ&ÉT $ì, H˚qT ø£eT÷´ìdüTº bÕغ uÛ≤yê\
yÓ’|ü⁄ Äø£]¸‘·T&Éj·÷´qT. #˚j·÷*. ø±sê´#·s¡D ø√dü+ Á|üX¯ï: 1964˝À sêÁwüº ø±s¡´es¡Z

Á|üX¯ï: MTs¡T yÓTÁ{Ï≈£î´˝ÒwüHé #·~y˚ s√E˝À¢H˚ $»j·Tyê&É˝À H˚qT Ä+Á<Ûä sêÁwüº+ ø√dü+ ‘Ó\T>∑T düe÷y˚X¯+˝À eTq uÛ≤s¡‘·
$<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé ø±s¡´Áø£e÷˝À¢qT, Ä+Á<Ûä
sêÁwüº+ ø√dü+ »s¡T>∑T‘·Tqï Ä+<√fi¯q˝À $<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé, Á|ü»\+<äs¡÷ ≈£L&Ü Ä+<√fi¯q˝À <˚X¯+ô|’ #Ó’Hê j·TT<äΔ+
bÕ˝§Z+≥Tqï+<äT≈£î, MT ôV≤&é e÷düºsY dü÷ÿ˝Ÿ
qT+∫ |ü+ô|j·÷´\H˚ n_ÛÁbÕj·÷ìøÏ e#êÃs¡ì dæ|æj·T+ $<ë´]ú bÕ˝§ZHêïs¡T ø£<ë! MTs¡T Ä ñ<ä´eT+˝À #˚dæq n+X¯+ô|’
nHêïs¡T. Ä ñ<ä´eT+ ñeTà&ç eTÁ<ëdüT sêÁwüº+
qT+∫ $&çb˛sTT, Ä+Á<Ûä sêÁwüº+ n+fÒ ‘Ó\T>∑T ô|ò&ÉπswüHé bÕ˝§Z+fÒ, MT ôV≤&é e÷düºsY MT MT<ä rÁe+>± #·s¡Ã
yêfi¯fl≈£î ˇø£ sêÁwüº+ ø±yê\ì »]–q≥Te+{Ï
ñ<ä´eTy˚THê? õ.sê<Ûëø£ wüíeT÷]Ô, m+<äT≈£î ø£ø£åø£{≤ºs¡T? »]–+~. #Ó’Hê yêsY

düe÷<Ûëq+: C…’ Ä+Á<Ûä ñ<ä´eT+. eTÁ<ëdüT H˚qT m˝≤¬>’‘˚ {ÖHé düe÷<Ûëq+: Ä }s¡+‘ê ø±+Á¬>dt. dü÷ÿ\T $wüj·T+˝À yêfi¯ó
qT+∫ $&çb˛sTT Á|ü‘˚´ø£ Ä+Á<Ûä sêÁwüº+ ø±yê\ì
kÕ–q ñ<ä´eT+.1952˝À bı{Ϻ ÁosêeTT\T >±s¡T dæ|æ◊˝À |üì #˚ùd dü÷º&Ó+{Ÿ‡ ø=~› eT+~ Hê ≈£L&Ü ñHêï, flu≤>± $uÛÒ~+∫
ÄeTs¡D ìsêVü‰s¡ Bø£å #˚dæ, #·ìb˛sTTq
dü+<äs¡“¤+˝À e÷ dü÷ÿ˝À¢ düyÓTà #˚sTT+#ê+. yê&çH√, Äj·Tq ≈£L&Ü $T–*q yês¡T ø±+Á¬>dt. H˚qT ø£eT÷´ìdüTºqT ñHêïs¡T. yêfi¯ófl

Á|üX¯ï: MTs¡T ø£eT÷´ìdüTº nH˚ ø£ø£å‘√ #˚XÊs¡T {ÖHé dæ|æj·T+˝À |üì ø±ã{Ϻ qqTï m˝≤¬>’Hê |ü+|æ+ N\Ã&ÜìøÏ dæ<äΔ+>±
ø±˙, Ä+Á<Ûä sêÁwüº+ ø√dü+ »]–q ñ<ä´eT+˝À
bÕ˝§Z+≥THêïs¡ì ø±<äT. #˚ùd yê&ÉT. y˚T$T<ä›s¡+ #˚j·÷\ì #·÷XÊs¡T. ñHêïs¡T. eTq$T+ø±
düe÷<Ûëq+: ø±<äT.
ø£\e≥y˚T ø±<äT, ø±+Á¬>dt N*b˛sTT+<äqT ø√e&É+ ˝Ò<äT.
Á|üX¯ï: MTs¡T $<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé˝À ø±s¡´ø£s¡Ô>±,
Hêj·T≈£î&ÉT>± ô|’kÕúsTT es¡≈£î u≤<Ûä´‘·\T yêfi¯flqT ≈£L&Ü ø£\T|ü⁄ø=ìb˛yê*. ◊ø£´+>± ñ+&É{≤ìøÏ
ìs¡«Væ≤+#ês¡T ø£<ë! @ @ u≤<Ûä´‘·\T
ìs¡«Væ≤+#ês¡T? Hê<Ófi¯fl •esê+Á|ükÕ<é nH˚ ø±+Á¬>dt bÕغ Á|üj·T‹ïdüTÔHêïeTT. ◊ø£´‘· <ä wæº˝À yêfi¯ófl ˝Òs¡T.

düe÷<Ûëq+: ø±˝ÒJ˝À #˚s¡>±H˚ $<ë´]ú n‘·qT yÓTT>∑Á˝≤E|ü⁄s¡+˝À ñ+&˚ yês¡T. n‘·qT Ä |ü]dæú‹˝À H˚qT »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± uÛ≤s¡‘·
ô|ò&ÉπswüHé {ÖHé ôdÁø£≥Ø>±, n˝≤π> õ˝≤¢
ôdÁø£≥Ø>±, nø£ÿ&ç qT+∫ Áø£eT+>± sêÁwüº $<ë´]ú n|ü⁄Œ&É|ü⁄Œ&ÉT e÷‘√ ø£\TdüTÔ+{≤s¡T, |ü]#·j·T+ <˚XÊìï ã\|üs¡Tdü÷Ô ˇø£ ùdºf…à+{Ÿ Ç#êÃqT. H˚qT
ô|ò&ÉπswüHé ôdÁø£≥Ø>± u≤<Ûä´‘·\T ìs¡«Væ≤+#êqT.
ñqï~. n‘·qT ô|<ä› ÄdüøÏÔ ñqïyê&ÉT ø±<äT. »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± ìC≤sTTr>± ñqï|üŒ{Ïø° Ä
Á|üX¯ï: m.◊.mdt.m|òt. sêÁwüº Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>±
@ dü+e‘·‡sê\˝À ñHêïs√ #Ó|üŒ>∑\sê? nsTTHê eTT>∑Zs¡+ ø£*dæ Äs¡ZHÓ’CŸ düe÷y˚X¯+˝À Hê MT<ä $eTs¡Ù\T #˚XÊs¡T. n|ü⁄Œ&ÉT

düe÷<Ûëq+: sêÁwüº $<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé Á|ü<Ûëq #Ój·÷´\qTø=Hêï+. ø±+Á¬>dt, ø£eT÷´ìdüTº bÕغ, Hê≈£î ns¡úeTsTT´+~. yêfi¯ófl ø£*dæ ñ+&És¡qï
ø±s¡´<ä]Ù>± 1963 qT+∫ 1965 es¡≈£î ñHêïqT.
e÷]ÿ‡düTº bÕغ\T ø£*dæ #˚<ëΔeT+fÒ n‘·qT n_ÛÁbÕj·T+ Hê≈£î e∫Ã+~. yêfi¯ófl ˇø£ ªªmø˘‡
Á|üX¯ï: Ä ø±\+˝ÀH˚ ø£<ë ªª$XÊK ñ≈£îÿ-
Ä+Á<ÛäT\ Vü≤≈£îÿμμ ìHê<ä+‘√ ô|<ä› ñ<ä´eT+ ˇ|ü⁄Œø=Hêï&ÉT. eTT>∑TZs¡+ ø£*dæ Ä ñ≈£îÿ ñ<ä´eT+ Á{°yéTμμ≈£î yÓ[fl $eT]Ùdü÷Ô, Ä ùdºf…à+{Ÿ ‘·|üŒì
sêÁwüº+˝À e∫Ã+~? $<ë´s¡Tú\ ñ<ä´eT ø£$T{°øÏ
MTs¡T ø£˙«qs¡T>± ñ+&çbÕ˝§ZHêïs¡ì ìs¡«Væ≤+#ê+. nsTT‘˚, n‘·qT n+‘· j·÷øϺyé>± K+&çdü÷Ô ˇø£ rsêàq+ ô|{≤º\qTø=Hêïs¡T.nø£ÿs¡
#ÓãT‘·T+{≤s¡T ø£<ë! Ä ñ<ä´eT+˝À MT bÕÁ‘·
@$T{Ï? bÕ˝§ZH˚yê&ÉT ø±<äT. H˚qT, sê<Ûëø£ wüíeT÷]Ô j·÷øϺyé ˝Ò<äT, H˚qT »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± sêJHêe÷ #˚kÕÔqì

düe÷<Ûëq+: ñ≈£îÿ ñ<ä´eT+˝À $<ë´s¡Tú\qT >± bÕ˝§ZH˚yêfi¯fl+. #Ó|üŒ>±H˚ yêfi¯ófl s¡$≈£îe÷sY nì –]Á|ükÕ<é >±]
◊ø£´|ü]ùdÔ ‘·|üŒ ã\+ #˚≈£Ls¡<äì uÛ≤$+#ê+.
$<ë´s¡Tú\qT ◊ø£´ |üs¡#·&ÜìøÏ Ä j·T÷ìe]‡≥° Áã<ä]Hê¢qT n≥T yÓ’|ü⁄ qT+∫ Áô|dæ&Ó+≥T>±
@]j·÷˝À @$T »s¡>±\Hêï eTT+<äT>±
Á|üX¯ï: sê<Ûëø£ wüíeT÷]Ô >±s¡T dæ|æj·T+ nHêïs¡T. mqTïø=Hêïs¡T. ‘·s¡Tyê‘· yêfi¯ófl

n+fÒ, n|üŒ{Ïπø ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+ N* ˝Òdæ b˛j·÷s¡T. y˚TeTT ˝Òdæ

b˛sTT+<äqï e÷≥. $<ë´]ú b˛j·÷+. á |ü]dæú‘·T˝À¢ sêÁwüº

ô|ò&ÉπswüHé ≈£L&Ü N* b˛sTT+~. Hêj·Tø£‘ê«ìøÏ #Óù|Ô, sê»X‚Ks¡¬s&ç¶

$<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé N*q|ü⁄Œ&ÉT >±s¡T ø±˙, #·+Á&É sêCÒX¯«s¡sêe⁄

MTπs ø£<ë Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ sêÁwüº >±s¡T ø±˙, ‘·e÷à¬s&ç¶ >±s¡T ø±˙

Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù, N*ø£ á N*ø£\T Ç{≤¢π> ñ+{≤sTT,

Á|üuÛ≤e+ $<ë´]ú ñ<ä´eT+ô|’ ø£&Ées¡≈£î ì\ã&ç, ø±´&És¡T≈£î

|ü&ç+~, n|ü⁄Œ&ÉT @+ »]–+<√ q#·ÃC…|æŒ, yÓTC≤]{°ì ¬>sTTHé

#Ó|üŒ>∑\sê? #˚j·÷\ì >∑{Ϻ>± #ÓbÕŒs¡T. <ë+‘√

düe÷<Ûëq+: bÕغ˝À N*ø£≈£î e´‹πsø£+>±, ◊ø£´‘·

N*ø£ Á|üuÛ≤e+ $<ë´]ú ø√dü+ ì\ã&çHê yêfi¯ófl yêfi¯fl

ñ<ä´eT+ MT<ä dü+|òü÷ìï q&ÉT|ü⁄ø=Hêïs¡T. eTq

|ü&ç+~. Hê≈£î ˇø£ dü+|òü÷ìøÏ |ü⁄yê«&É Hêπ>X¯«s¡sêe⁄

Á|ü>±&ÛÉyÓTÆq $XÊ«dü+ >±s¡T Áô|dæ&Ó+{Ÿ, H˚qT »qs¡˝Ÿ

@$T≥+fÒ @ ôdÁø£≥Ø>± ø=qkÕ>±+. ‘·s¡Tyê‘·

dü+|òüT+˝ÀHÓ’Hê ø=+‘· ø±˝≤ìøÏ |ü⁄yê«&É

_ÛHêï_ÛÁbÕj·÷\T Áô|dæ&Ó+≥T>± sêJHêe÷ #˚ùdÔ

ñ+{≤sTT. sê|òüTyê#ê] Áô|dæ&Ó+≥T>±, H˚qT

_ÛHêï_ÛÁbÕj·÷\Tqï »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± ñHêïeTT.

yê]‘√ ≈£L&Ü ø£*dæ

|üì #Ój·T´>∑\qì Á|üX¯ï: #Ó’Hê-uÛ≤s¡‘Y j·TT<ëΔìøÏ

8



ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

dü+ã+~Û+∫ uÛ≤s¡‘· <˚X¯ yÓ’K] dü¬s’+<äì MTs¡T $»j·Te+‘·+ ø±yê\+fÒ Á|ü<Ûëq+>±, nB #·+Á&É Çyê«\ì ìs¡ísTT+∫+~. ø±ã{Ϻ ‘·˝≤ 25 ôd+≥T¢
Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ $<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé Á|ü<Ûëq sêCÒX¯«s¡sêe⁄ >±] Á>±eT+ ñqï @]j·÷ #·\¢|ü*¢ ekÕÔsTT ù|<ä yêfi¯fl+<ä]ø° nì, ã+»s¡T ‘·˝≤ 25
ø±s¡´<ä]Ù>± Á|üø£≥q Çe«≥+ $yê<ëdüŒ<äyÓTÆ, ø±ã{Ϻ yê]‘√ dü+Á|ü~+#ê*, yê]ì ôd+≥T¢ |ü+#ês¡T. @<Ó’Hê Ç|üŒ{Ïø° 23 }fi¯fl yêfi¯ófl
n˝≤ Çe«≥+ ‘·|ü⁄Œ nì ˇø£ es¡Z+ $<ë´]ú ÄVü‰«ì+#ê*. n˝≤π> á õ˝≤¢˝À uÛÑ÷ b˛sê{≤\øÏ #˚düTø=+≥THêïs¡T. n~ mø£s¡+ e∫ÃHê, 25 ôd+≥T¢
ô|ò&ÉπswüHé sêÁwüº ø±s¡´es¡Z+˝À yê~+#ês¡T. Ä <ëdü] Hê>∑uÛÑ÷wüDsêe⁄ >±] düVü≤ø±s¡+ e∫ÃHê #·\¢|ü*¢ »Hê\T, »MT+<ës¡T uÛÑ÷
yê<äq ø=qkÕ–+|ü⁄>±H˚ N*ø£ es¡≈£î yÓ[fl rdüTø√yê*. H˚qT n˝≤π> #˚XÊ. yÓTT<ä≥ #·\¢|ü*¢ b˛sê{≤ìøÏ ÁbÕ<Ûëq´‘· ñ+~. Ä ù|<äyêfi¯ófl Ä
b˛sTT+<ä+{≤s¡T? @]j·÷ ø±s¡´es¡Z düe÷y˚XÊìøÏ <ëdü] >±]ì, |ü~ ôd+≥¢H˚ ùd<ä´+ #˚düTø=+≥÷, <ëì MT<ä
#·+Á&É sêCÒX¯«s¡sêe⁄ >±]ì ÄVü‰«ì+∫ Áã‘·T≈£î‘·THêïs¡T.
düe÷<Ûëq+: ne⁄qT ø±s¡´Áø£e÷ìï rdüTø√e&É+ »]–+~. sêCÒX¯«s¡sêe⁄

Á|üX¯ï: MTs¡T 1963πø j·T+.@. #˚XÊs¡T ø£<ë! Á|üX¯ï: ø£eT÷´ìdüTº bÕغ˝À |üP]Ô ø±\+ |üì #Ój·T´≥+ yÓTT<ä\T ô|{≤ºø£, MT düTBÛs¡È ø£eT÷´ìdüTº bÕغ
$»j·Tyê&É mdt.ÄsY.ÄsY. ø±˝ÒJ˝À _.@. Á|üj·÷D+˝À MTs¡T @ @ u≤<Ûä´‘·\T ìs¡«Væ≤+#ês¡T?
#·~yês¡T. ñqï‘· #·<äTe⁄\T #·~yês¡T. Ä düe÷<Ûëq+: H˚qT $<ë´]ú ñ<ä´eT+˝À ñ+&É>± $<ë´]ú>± e÷–®eT+ |üì #Ój·÷´\qT ø=HêïqT, n˝≤H˚
s√E˝À¢ ñ<√´>∑ neø±XÊ\T ≈£L&Ü ñ+&˚y˚yÓ÷! #˚XÊqT. $<ë´]ú ñ<ä´eT+ e~˝Òdæq ‘·s¡Tyê‘· 1965˝À ø£ cÕí õ˝≤¢øÏ e#êÃqT. ø£ cÕí õ˝≤¢˝À n|ü⁄Œ&ÉT bÕغ
ñ<√´>∑+ ø√dü+ yÓfi≤fl\H˚ Ä˝À#·q ôdÁø£≥Ø>± ñqï <ëdü] Hê>∑uÛÑ÷wüDsêe⁄ >±s¡T õ˝≤¢ u≤<Ûä´‘·\T rdüTø=ì, q+~>±eT yÓ’|ü⁄ #·÷&ÉeTHêïs¡T.nfÒ
#Ój·T´≈£î+&Ü uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ˝À |üP]Ô yÓ[fl ø±q‡+ÁfÒwüHé #˚dæ, ø£ cÕí õ˝≤¢ ôd+≥s¡T˝À ñ+≥÷ |üì #˚XÊqT. n˝≤π> q+~>±eT u≤<Ûä´‘·\T
ø±\+ |üì #Ój·÷´\qTø=H˚ dü+ø£˝≤ŒìøÏ Á|ü<Ûëq+>± #·÷XÊqT. õ˝≤¢ ôdÁø£≥Ø>± ñqï|ü⁄Œ&ÉT õ˝≤¢ n+‘ê düe÷q+>± #·÷ùd yê&çì. e÷ Á>±eT+ ñqï
m+<äT≈£î e#êÃs¡T? q÷õM&ÉT ‘ê\÷ø±øÏ, n˝≤π> õ˝≤¢˝Àì nìï ‘ê\÷ø±\øÏ düVü‰j·T+ #˚ùd yê&çì, düeTq«j·T+ #˚XÊqT. õ˝≤¢
ôdÁø£≥Ø>± 13 dü+e‘·‡sê\T #˚XÊqT.
düe÷<Ûëq+: ∫qïHê&˚ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ yÓ’|ü⁄
Äø£]¸+|üã&É≥+‘√, ø£eT÷´ìdüTº bÕغ n+fÒ ¨˝Ÿ >±s¡T ø±s¡´es¡Z düe÷y˚XÊìøÏ sê˝Ò<äT. ø±˙, <ëdü] Á|üX¯ï: #·\¢|ü*¢ sêC≤ uÛÑ÷eTT\ ÄÁø£eTD
f…ÆeTsY‡ ñ+{≤s¡ì, H˚qT |üì #Ój·÷´\ì, n˝≤ Hê>∑uÛÑ÷wüDsêe⁄ >±s¡T e#êÃs¡T. n|ü⁄Œ&ÉT ìs¡íj·T+ b˛sê≥+, ø£ cÕí õ˝≤¢˝À ø£eT÷´ìdüTº bÕغ>±
m≈£îÿe eT+~ ñ+fÒ Ä bÕغ $|ü¢e ñ<ä´eT+ rdüTø=Hêï+. ‘·s¡Tyê‘· HÓ\˝À eTTK´yÓTÆq Hê\T¬>’<äT ÁbÕs¡+_Û+∫, <ëìøÏ dæ|æ◊ C≤rj·T Á|ü<Ûëq
q&ÉTdüTÔ+<äì, Ä $|ü¢e ñ<ä´eT+˝À H˚H=ø£ n+&É πø+Á<ë\˝À ìs¡«Væ≤+∫, Ä Hê\T¬>’<äT πø+Á<ë\˝À ø±s¡´<ä]Ù>± ñqï #·+Á&É sêCÒX¯«s¡sêe⁄ >±s¡T
ø±yê\˙, Ä $|ü¢e \ø£å´+‘√ ñ+&˚ yê&çì. Ä uÛÑ÷ b˛sê{≤\T »]>±sTT. Ä|ü≈£î+&Ü kÕ~Û+#˚ ≈£L&Ü Á|ü‘·´ø£å+>± Hêj·Tø£‘·«+ eVæ≤+#·≥+,
\ø£å´+‘√H˚ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ˝À |üì #˚dü÷ÔH˚ düº&ûdt es¡≈£î ø=qkÕ–+#ê\ì ìs¡íj·÷ìøÏ e#êÃ+. #·+Á&É bÕ˝§Zq&É+, sêÁwüº yê´|æ‘·+>± ñeTà&ç
ø£+{Ïq÷´ #Ój·÷´\H˚ ‘·|üŒ, ñ<√´>∑+ #Ój·÷´\H˚ sêCÒX¯«s¡sêe⁄ >±]ì dü+Á|ü~ùdÔ yês¡T ≈£L&Ü Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ˝À nìï õ˝≤¢\˝À á ñ<ä´e÷ìøÏ
Ä˝À#·q Hê¬ø|ü⁄Œ&É÷ ˝Ò<äT, sê˝Ò<äT. #Ój·T´eTì nHêïs¡T. nø£ÿ&ç qT+∫ á b˛sê≥+ eT<äΔ‘·T>±, dü+|ò”TuÛ≤e+>± <Ûäsêï\T,
¬s>∑T´\sY>± kÕ–+#·&É+ »]–+~. ˇø£ s√E ìsêVü‰s¡Bø£å\T, Ä+<√fi¯q\T #˚j·T&É+,
Á|üX¯ï: sêÁwüº kÕúsTT˝À MTs¡T @eTHêï u≤<Ûä´‘·\T uÛÑ÷eTT\˝À¢øÏ yÓfi¯fl&É+, ˇø£ s√E <Ûäsêï\T n+‹eT+>± b˛sê{≤ìøÏ $»j·T+ \_Û+∫,
ìs¡«Væ≤+#êsê? #Ój·T´≥+, @<√ ˇø£ s¡÷|ü+˝À <ë<ë|ü⁄ nø√ºãs¡T j·THé.{Ï.sêe÷sêe⁄ >±s¡T n~Ûø±s¡+˝ÀøÏ e∫Ãq
qT+∫ uÛÑ÷eTT\T |ü+#˚ es¡≈£î b˛sê≥+ kÕ–+~. ‘·s¡Tyê‘· Äj·Tq ù|<ä Á|üC≤˙ø±ìøÏ, yêfi¯ófl
düe÷<Ûëq+: õ˝≤¢ ôdÁø£≥Øì ø±ã{Ϻ sêÁwüº õ˝≤¢ yÓTT‘·Ô+ b˛sê≥+ MT<ä πø+ÁBø£]+#ê\ì ÄÁø£$T+#·Tø=qï uÛÑ÷eTT\≈£î |ü{≤º\T
ø±s¡´es¡Z+˝À düuÛÑT´&ç>± ñ+&˚yê&çì. sêÁwüº #ÓbÕŒ+. õ˝≤¢˝À <ëìô|’q j·÷õfÒwüHé #˚j·T&ÜìøÏ Çe«{≤ìøÏ n+^ø£]+∫, ˇø=ÿø£ÿ]øÏ 25 ôd+≥T¢
ôdÁø£fÒ]j·T{Ÿ˝À H˚qT m≈£îÿe ø±\+ ˝ÒqT. ìs¡íj·T+ rdüTø=ì ìs¡«Væ≤+#ê+. #=|ü⁄Œq ù|<ä yê]øÏ |ü+#ês¡ì #ÓbÕŒs¡T.
yÓTT‘·Ô+ uÛÑ÷$T m+‘· |ü+#·T+{≤s¡T?
Á|üX¯ï: MTs¡T ø£ cÕí õ˝≤¢ ø£eT÷´ìdüTº bÕغøÏ Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ yÓTT‘·Ô+ á düeTdü´ô|’ Ä+<√fi¯q
ø±s¡´<ä]Ù>± 13 dü+.\T |üì #˚XÊeTHêïs¡T kÕ–+#ê*, >∑es¡ïyÓT+≥T, »MT+<ës¡T¢ Ä|ü˝ÒeTT düe÷<Ûëq+: yÓTT‘·Ô+ #·\¢|ü*¢ sêC≤ >±]
ø£<ë! Ä dü+<äs¡“¤+˝ÀH˚ ø£<ë! #·\¢|ü*¢ sêC≤ nqTø=H˚ $<Ûä+>± ø£+{Ïq÷´ #˚XÊ+. sêÁwüº uÛÑ÷eTT\T 2300 mø£sê\T ñ+≥T+<äì n+#·Hê.
uÛÑ÷ b˛sê≥+ »]–+~. n~ sêÁwüº yê´|æ‘·+>± yê´|æ‘·+>± dü‘ê´Á>∑Vü≤+ #˚j·÷\ì |æ\T|æùdÔ <ëì˝À 500 mø£sê˝À, 600 mø£sê˝À |ü+#ês¡T
ÁbÕeTTK´‘· eVæ≤+∫q uÛÑ÷ b˛sê≥+. <ëì $»j·Te+‘·+>± ìs¡«Væ≤+#ês¡T. ø£ cÕí õ˝≤¢˝À ø=+‘· Á|üuÛÑT‘·«+ ‘ê\÷ø± Ä|ò”düTøÏ, yê{ÏøÏ
>∑T]+∫ @eTHêï $e]kÕÔsê? »j·TÁ|ü<ä+>± »]–+~. n|üŒ&ÉT Á|üuÛÑT‘·«+ e÷] $ìjÓ÷–+∫+~. ø=+‘· uÛÑ÷$T eTq Ä|ò”düTøÏ
‘Ó\T>∑T<˚X¯+ Á|üuÛÑT‘·«+ e∫Ã+~. j·THé.{Ï.ÄsY. Ç#êÃs¡T. ∫es√¢ b˛sê≥ uÛÑeq+ ì]à+#ê\+fÒ
düe÷<Ûëq+: #ÓbÕŒ\+fÒ, H˚qT ôdÁø£≥Ø>± eTTK´eT+Á‹>± e#êÃs¡T. ñ<ä´eT+ q&ÉT|ü⁄‘·÷ <ëìøÏ ≈£L&Ü Ç#êÃs¡T. @yÓTÆHê ˇø£ 900 mø£sê\
1978˝À u≤<Ûä´‘· rdüTø=HêïqT. #·\¢|ü*¢ sêC≤ j·THé.{Ï.ÄsY.ì ø£*ùdÔ uÛÑ÷eTT\T |ü+#·&ÜìøÏ es¡≈£L |ü+#·T+{≤s¡T.
>±] uÛÑ÷ b˛sê≥+, »qs¡˝Ÿ>± H˚qT @ b˛sê≥+ Äj·Tq ÄyÓ÷~+#ês¡T. ‘·s¡Tyê‘· <ëì Á|üø±s¡+>±
rdüTø=Hêï, n~ |üPs¡Ôj˚T´ es¡≈£î e~* õ˝≤¢ ø£$T{° y˚dæ, ñ<ä´eT ø£$T{° y˚dæ, }fi¯fl˝À¢ Á|üX¯ï: Ä #·\¢|ü*¢ sêC≤ uÛÑ÷eTT\ b˛sê≥+,
ô|≥º≈£L&É<äH˚ n_ÛÁbÕj·T+‘√ ñ+{≤qT. õ˝≤¢ ñqï yêfi¯fl+<ä]ø° >∑es¡ïyÓT+≥T ‘·˝≤ 25 ôd+≥T¢ sêÁwüº yê´|æ‘·+>± uÛÑ÷ b˛sê{≤ìøÏ
ôdÁø£≥Ø>±, á õ˝≤¢˝À #·\¢|ü*¢ sêC≤ uÛÑ÷
b˛sê≥+, <ëìï |üP]Ô #˚ùd es¡≈£î ø=qkÕ–+#ê\ì
ìs¡íj·T+ rdüTø=HêïqT. n|ü⁄Œ&ÉT õ˝≤¢˝À uÛÑ÷
b˛sê{≤\T ø±˙, eTπs b˛sê≥+ ø±˙

10

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

}|ü⁄ì∫Ã+<ë? u≤<Ûä´‘·\T ìs¡«]Ô+#êsê? ‘·$Tà˝Òs¡T ø±\Te ‘·e«ø£+‘√ ˙fi¯ófl e∫à e÷
düe÷<Ûëq+: #·\¢|ü*¢ sêC≤ uÛÑ÷b˛sê≥+ düe÷<Ûëq+: sêÁwüº ¬s’‘·T dü+|òüT+ Á|ü<Ûëq Á>±e÷˝À¢ |ü+≥\T |ü+&É≥+‘√ ¬s’‘·T\T ]©|òt |ò”˝Ÿ
ne«≥+, Hê eTqdüT‡øÏ Vü≤‘·TÔø=ì ñ+&˚~. ì»+
ÄHê&ÉT uÛÑ÷b˛sê{≤˝À¢ #·s¡Ã˙j·÷+X¯+ nsTT´+~. ø±s¡´<ä]Ù>± m≈£îÿe ø±\+, ˇø£ ≥sYà n<Ûä´≈£åî\T>± #ÓbÕŒ\+fÒ e÷ dü«Á>±eT+˝ÀH˚ Á|ü»\ ‹+&ç‹|üŒ\T
Ä Á|üuÛ≤e+ sêÁwüºeT+‘ê ≈£L&Ü |üì #˚dæ+~. u≤<Ûä´‘·\T ìs¡«Væ≤+#êqT. Ä*+&çj·÷ øÏkÕHé düuÛÑ m˝≤ ñHêï, |üX¯óe⁄\øÏ >∑&ç¶ ≈£L&Ü ñ+&˚~ ø±<äT.
ñbÕ<Ûä´≈£åî&ç>± ˇø£ ≥sYà ñHêïqT. ‘·s¡Tyê‘· Ä >∑&ç¶ ø√dü+ y˚dü$ ø±\+˝À }fiÀfl yêfi¯fl+‘ê |ü~
Á|üX¯ï: á b˛sê{≤ìøÏ ‘√&ÉT MTs¡T ø£eT÷´ìdüTº Ä*+&çj·÷ øÏkÕHé düuÛÑ u≤<ÛäT´&ç>± ñqï ø±\+˝ÀH˚ m<äT›\ ãfi¯ófl ø£≥Tºø=ì, e÷ eP]øÏ düTe÷s¡T>±
bÕغ õ˝≤¢ ø±s¡´<ä]Ù>± ñqï|ü⁄Œ&ÉT ø£ cÕí yÓ÷HéXÊ+{À $‘·ÔHê\ <Ûäs¡\≈£î dü+ã+~Û+∫ 100 - 125 øÏ.MT. <ä÷s¡+˝À ñ+&˚ ádtº
õ˝≤¢˝À ìs¡«Væ≤+∫q eTTK´yÓTÆq Ç‘·s¡ Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘ê+>±ìï <√#˚dæq dü+<äs¡“¤+˝À ø£ cÕí˝À >∑T&çyê&É, #·\¢|ü*¢ #·T≥Tº|üø£ÿ\ Á>±e÷\≈£î
b˛sê{≤\T ø±˙, ñ<ä´e÷\T ø±˙ Ç+ø± yÓ÷HéXÊ+{À≈£î e´‹πsø£+>± b˛sê{≤ìï kÕ–+#ê+. yÓ[fl >∑&ç¶ø=ì ‘√\Tø=#˚Ãyês¡T. n˝≤ ‘√\T≈£î
@yÓTÆHê ñHêïj·÷? b˛sê{≤\ e\q ø±˙, ¬sÁ|üC…+fÒwüHé‡ e\q ø±˙, sêe&ÜìøÏ Ä s√E˝À¢ s√&ÉT¢ ˝Òe⁄. ÇdüTø£ >±˙,
Á|ü<Ûëq+>± Hê´j·TkÕúHê\ <ë«sê ø±˙, Ä dü+düúqT eT{Ϻ ø±˙ ñ+&˚$. Ä ã+&ç #·Áø±\T ÇdüTø£˝À
düe÷<Ûëq+: #·\¢|ü*¢ sêC≤ uÛÑ÷ b˛sê≥+ ádtº z&ç+∫, yÓ÷HéXÊ+{À uÛÑ÷eTT*ï, ¬s’‘ê+>±ìï
ø£ cÕí˝À, n˝≤π> yÓdtº ø£ cÕí˝À q÷õM&ÉT #Ós¡Te⁄,
q+~>±eT, yÓTÆ\es¡+, á ‘ê\÷ø±˝À¢ ã+»s¡T #Ó’Hê |üs¡´≥q≈£î yÓ[¢q Á|ü‹ì<ÛäT\ ãè+<ä+˝À @◊πømdt Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù n‘·T˝Ÿ≈£îe÷sY n+C≤Hé,
uÛÑ÷eTT\T ñHêïsTT. á ã+»s¡T uÛÑ÷eTT\ ¬ø.sêeTø£èwüí, ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ ‘·~‘·s¡T\T
b˛sê≥+, n&É$ ã+»s¡ uÛÑ÷eTT\ b˛sê{≤\T
»]>±sTT. j·THé.{Ï.ÄsY. >±s¡T #·\¢|ü*¢ sêC≤
uÛÑ÷eTT\ |ü{≤º\T ˇø£ HÓ\ ÇùdÔ, ¬s+&√ HÓ\˝À
q÷õM&ÉT ÁbÕ+‘·+˝À ã+»s¡T uÛÑ÷eTT\ b˛sê≥+
#˚ùdÔ yê{ÏøÏ ≈£L&Ü |ü{≤º\T Ç#êÃs¡T. ñ<ëVü≤s¡DøÏ,
e÷ dü«Á>±eT+ >∑T&çbÕ&ÉT˝À Ä dü+<äs¡“¤+˝À n&É$
ã+»s¡¢ì 250 mø£sê\≈£î |ü{≤º*#êÃs¡T. nø£ÿ&Éø£ÿ&É
|ü+#êeTT. $düqïù|≥ ‘ê\÷ø±˝À yÓT≥º
ÁbÕ+‘·+˝À ñqï uÛÑ÷$Tì, Ä ‘ê\÷ø±˝ÀH˚ Ç‘·s¡
Á>±e÷˝À¢ ≈£L&Ü b˛sê{≤\T ø£+{Ïq÷´ #˚düTÔ+fÒ,
‘·s¡Tyê‘· ø=+‘· y˚Ts¡≈£î |ü{≤º\T Ç#êÃs¡T. Ç+ø±
ø=+‘· uÛÑ÷$Tì |ü{≤º\T ˝Ò≈£î+&ÜH˚ ù|<ä yêfi¯ófl
kÕ>∑T #˚düTø=+≥THêïs¡T.

Á|üX¯ï: Ä ø±\+˝ÀH˚ eqdü+s¡ø£åD dü$T‘·T\T yÓ÷dü+ #˚dæq, <√|æ&û #˚dæq Ä uÛÑ÷eTT*ï kÕ>∑T ≈£Ls¡T≈£î b˛sTTq|ü⁄Œ&ÉT, ¬s’‘·T\T Ä #·Áø±\qT,
ù|s¡¢‘√ n≥M ÁbÕ+‘ê˝À¢ kıôd’{°dtqT @sêŒ≥T #˚ùd Vü≤≈£îÿ\ì s¡<äT› #˚j·T≥+, Hê´j·TkÕúq+ <ë«sê ø±&Ó\qT uÛÑTC≤\ô|’ y˚düTø=ì ‘√düTø=+≥÷ e#˚Ã
#˚dæ, ù|<äyês¡T kÕ>∑T #˚düTø=H˚ neø±X¯+ kÕ~Û+#·≥+ »]–+~. yês¡T. Ä u≤<Ûä\qT }fiÀflø=∫à Çfi¯fl <ä>∑Zs¡
ø£*Œ+∫+<ë? #Ó|ü⁄Œø=+≥÷ ñ+&˚ yês¡T e÷ Hêqï ≈£L&Ü n˝≤π>
Á|üX¯ï: MTs¡T ¬s’‘·T ñ<ä´eT+˝À |üì#˚ùd|ü⁄Œ&˚ ãfi¯ófl ‘√\Tø=∫Ã, >∑&ç¶ rdüTø=∫à |üX¯óe⁄*ï
düe÷<Ûëq+: Ä dü+<äs¡“¤+˝ÀH˚ n≥T Ä ñeTà&ç Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ˝Àì »\eqs¡T\≈£î s¡øÏå+∫q yêπs. n˝≤+{Ï |ü]dæú‘·T˝À¢ eTqTwüß\≈£î
b˛sê≥+ »s¡T>∑T‘·T+fÒ, Ç≥T yÓdtº ø£ cÕí˝À á dü+ã+~Û+∫, kÕ>∑T˙{Ï ÁbÕC…≈£îº\≈£î ÄVü‰s¡+, |üX¯óe⁄\≈£î >∑&ç¶ m+‘· nedüs¡yÓ÷ Hê≈£î
ã+»s¡T uÛÑ÷eTT\ b˛sê≥+ »s¡T>∑T‘·T+~. ø±ã{Ϻ, dü+ã+~Û+∫, ˝À‘·T>± n<Ûä´j·Tq+ #˚dæ, u≤>± eTqdüT≈£î Vü≤‘·TÔ≈£î b˛sTT+~.m|ü⁄Œ&Ó’‘˚ H˚qT
Ä b˛sê≥+˝ÀH˚ |ü{≤º*#êÃs¡T. $T–*q yê{ÏøÏ düe÷#ês¡+ ùdø£]+∫, Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ »\<ä]Ùì ¬s’‘·T dü+|òüT+˝ÀøÏ e#êÃH√, Ä nedüs¡+ <ä wæº˝À
≈£L&Ü ÇkÕÔeTì #ÓbÕŒs¡T. nH˚ o]¸ø£‘√ ˇø£ |ü⁄düÔø±ìï rdüTø=#êÃs¡T ø£<ë! ñqï~.
n˝≤π> kÕ>∑T˙{Ï ÁbÕC…≈£îº\ düeTdü´ô|’q Ç+~sê
Á|üX¯ï: ø£eT÷´ìdüTº bÕغ sêÁwüº ø±s¡´es¡Z bÕs¡Tÿ <ä>∑Zs¡ ìsêVü‰s¡Bø£å≈£î ≈£L&Ü ÁbÕC…≈£îº\˙ï ˝Ò{Ÿ ne⁄‘·THêïsTT. ‘·«s¡>±
düuÛÑT´&ç>± ñqï ø±\+˝ÀH˚ MT≈£î Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ≈£Ls¡TÃHêïs¡ì, Ç‘·s¡ ÁbÕC…≈£îº\ ø√dü+ ì]à+#ê*. b˛\es¡+ ˝Ò{Ÿ ne⁄‘√+~. n~ sêÁwüº+
¬s’‘·T dü+|òüT+ u≤<Ûä´‘·\ì bÕغ n|üŒ–+∫+~ Ä+<√fi¯q\T ìs¡«Væ≤+#ês¡ì #Ó|ü⁄‘·T+{≤s¡T yÓTT‘êÔìøÏ nedüs¡+. Ä ÁbÕC…≈£îº ø±yê*. ˇø£
ø£<ë! Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òüT+˝À MTs¡T @ @ ø£<ë! yê{ÏøÏ dü+ã+~Û+∫ @eTHêï $esê\T yÓ’|ü⁄q ñ<ä´e÷\T ìs¡«Væ≤dü÷Ô, BìøÏ dü+ã+~Û+∫q
u≤<Ûä´‘·\T ìs¡«Væ≤+#ês¡T? ‘Ó*j·TCÒj·T>∑\sê? düe÷#ês¡+ dü+bÕ~dü÷Ô, >∑{Ϻ>± sêdæ, ¬s’‘·T\+<ä]ø°
nedüsêìï ‘Ó*j·TC…|æŒ, á ãfi¯ófl ø£≥Tº¬ø[fl >∑&ç¶
düe÷<Ûëq+: Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òüT+ Á|ü<Ûëq düe÷<Ûëq+: Hê ∫qï|üŒ{Ï qT+∫ e´ekÕj·T+, ‘Ó#·TÃø=H˚ u≤<Ûä\T, b˛\es¡+ kÕ~Û+#·Tø=+fÒ
ø±s¡´<ä]Ù>±, n<Ûä´≈£åî\T>± |üì #˚XÊqT. ˙{Ï eqs¡T\ nedüs¡+ >∑T]+∫q ne>±Vü≤q }fi¯fl˝À¢ Á|ü»\øÏ <ÛëHê´ìøÏ, n≥T |üX¯óe⁄\≈£î >∑&ç¶øÏ
ñ+&˚~. e÷ }s¡T Á|üø£ÿq ‘·$Tà˝Òs¡T yÓfi¯fl≥+, Ä m+‘√ ñ|üjÓ÷>∑eTì b˛sê{≤\T ìs¡«Væ≤+#êeTT.
Á|üX¯ï: Ä*+&çj·÷ øÏkÕHé düuÛÑ˝À @eTHêï

11

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

yÓTT‘·Ô+ MT<ä b˛\es¡+ ìsêàD+ ÁbÕs¡+_Û+#·≥+‘√ ≈£L&Ü Á|üuÛÑT‘·« ñ‘·Ôs¡T«\ <ë«sê Ä |ü⁄düÔø£+˝À düe÷<Ûëq+: ne⁄qT. >√<ëe] »˝≤\‘√ k‘Y,
Ä ñ<ä´eT+ ˇø£ <ë]øÏ e∫Ãq≥¢sTT´+~. $\TyÓ’q düe÷#ês¡+ ñqï<äì, <ëìï rdüTø=ì n˝≤π> HêsYÔ uÛ≤>±\˝À ø=+‘· uÛ≤>∑+˝À kÕ>∑T
m+<äTø£+fÒ b˛\es¡+ ÁbÕC…≈£îº nedüs¡+ H˚qT $ìjÓ÷–+#·Tø√eTì |ü+|æ+#ês¡ì »s¡T>∑T‘·Tqï~. ø±ã{Ϻ, >√<ëe] »˝≤\T
#ÓãT‘·T+fÒ #ê˝≤ eT+~ yÓdtº ø£ cÕí, ádtº ø£ cÕí #ÓãT‘·T+{≤s¡T, yêdüÔey˚THê? dü~«ìjÓ÷>∑+ nyê«\+fÒ b˛\es¡+ ÁbÕC…≈£îº
&ç|òü¬sHÓ‡dt‘√ b˛\esêìï e´‹πsøÏdü÷Ô ñ+&˚ yês¡T. nedüs¡+. n˝≤π>, sêÁwüº+˝À düeTÁ>∑+>± nìï
Ç|ü⁄Œ&ÉT b˛\es¡+ ≈£L&Ü ìsêàD+ ÁbÕs¡+_Û+#ês¡T. düe÷<Ûëq+: n~ yêdüÔe+. Ç]π>wüHé õ˝≤¢\ yês¡T n_Ûe ~Δ ø±yê\+fÒ ‘Ó\+>±D
ø±ã{Ϻ, H˚qT Ä•+∫q á ˙{Ï ÁbÕC…≈£îº\˙ï ¬s+&ÉT &çbÕ¬sºà+{Ÿ Á|ü#·Ts¡D dü+düú qT+&ç 5,000 ø±|”\T õ˝≤¢\øÏ ˙fi¯ófl sêyê*. Ä <ä w溑√ >√<ëe]
sêÁcÕº˝À¢qT neT\T »s¡|ü{≤ìøÏ neø±X¯+ rdüTø=ì yÓTT‘·Ô+ nìï õ˝≤¢\˝Àì Ç]π>wüHé »˝≤\qT ‘Ó\+>±D≈£î ‘·s¡*+#ê\ì Ä+<√fi¯q
sêuÀ‘√+~. Hê≈£î dü+‘√wü+>± ñ+~. mdt.Ç.\≈£î, eT+&É\ kÕúsTT˝À ñqï Ç+»˙s¡¢≈£î Ä #˚j·T≥+ »]–+~.
|ü⁄düÔø±\qT |ü+|æ+#ês¡T.

Á|üX¯ï: Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ »\<ä]Ùì nH˚ |ü⁄düÔø£+, Á|üX¯ï: <ë+‘√ bÕ≥T MTs¡T ø£ cÕí õ˝≤¢˝À Á|üX¯ï: &ÉãT´¢.{°.z.(es¡˝Ÿ¶ ÁfÒ&é Äs¡ZHÓ’CÒwüHé)
<ëì >∑T]+∫ ¬s+&ÉT e÷≥\T #ÓãT‘êsê? ãT&Éy˚Ts¡T, n˝≤π> Hê>±s¡T®qkÕ>∑sY≈£î $<ÛëHê\ Á|üuÛ≤e+ e´ekÕj·T s¡+>∑+ô|’ |ü&ç
dü+ã+~Û+∫q düeTdü´\ô|’ ≈£L&Ü <ä wæº kÕ]+∫ dü+øå√uÛ≤ìøÏ <ë] rdüTÔ+<äì |ü⁄düÔø£+ sêkÕsê?
düe÷<Ûëq+: Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ »\<ä]Ùì, b˛\es¡+ ø£ wæ #˚dæq≥T¢ #Ó|ü⁄‘·T+{≤s¡T, m+‘· es¡≈£L
ÁbÕC…≈£îº ìsêàD+˝ÀøÏ e∫ÃHê, #ê˝≤ õ˝≤¢\˝À yêdüÔe+? düe÷<Ûëq+: &ÉãT¢´.{°.z. Á|üuÛ≤e+ Çø£ÿ&É
∫qï, ô|<ä› ÁbÕC…≈£îº\T ø=ìï ÁbÕC…≈£îº\T Ç+ø± Á|ü»\ MT<ä |ü&É≈£î+&Ü kÕ~Û+#·Tø√yê*. Ä
ìsêàD+ »s¡>∑˝Ò<äT. n$ ìsêàD+ »]–‘˚ Ç≥T düe÷<Ûëq+: Ç‘·s¡ ÁbÕC…≈£îº\T ≈£L&Ü ∫qï Ä+<√fi¯q˝À uÛ≤>∑+>± Á|ü»\≈£î ne>±Vü≤q
sêj·T\d”eT, n≥T ‘Ó\+>±D˝À ø±˙, ∫qï$ ø=ìï e∫ÃHêsTT. ø=ìï Ç+ø± sêe\dæq$ ø£*Œ+∫, dü+|òüT{Ï‘·+ #˚j·T&ÜìøÏ, Á|üuÛÑT‘·«+ô|’
ñ‘·Ôsê+Á<Ûä˝À ø±˙, es¡¸bÕ‘·+ ‘·≈£îÿe>± ñ+&É&É+ ñHêïsTT. ãT&Éy˚Ts¡TøÏ dü+ã+~Û+∫q$ ø=ìï ˇ‹Ô&ç #˚dæ kÕ~Û+#·Tø√yê\qï n_ÛÁbÕj·T+‘√
e\¢ ‘·s¡#·÷ ø£s¡Te⁄\T e#˚à ÁbÕ+‘ê\≈£î ˙s¡T e∫à ÁbÕôddt ˝À ñHêïsTT.∫+‘·\|üP&ç |ü<∏äø£+ |ü⁄düÔø£+ ÁyêXÊqT.
düdü´XÊ´eT\+ ne⁄‘êj·Tì qeTàø£+ ñ+~. ø=ìï ˇø£≥T+~. πse⁄\T, #Ós¡Te⁄\T á ‘ê\÷ø±øÏ
e∫ÃHêsTT, eT]ø=ìï sêe\dæ ñ+~. sêe\dæ ñHêïsTT. b˛\es¡+, ∫+‘·\|üP&ç qT+∫ Á|üX¯ï: @ @ <˚XÊ\T |üs¡´{Ï+#ês¡T?
|ü•ÃeT >√<ëe], ø£ cÕí õ˝≤¢˝À¢ì yÓT≥º düe÷<Ûëq+: 1962˝À Á|ü|ü+#·
mø£ÿ&çø£ø£ÿ&É eT]ø=ìï ø=‘·Ô ÁbÕC…≈£îº\T ≈£L&Ü ÁbÕ+‘ê\øÏ, n≥TyÓ’|ü⁄ ø±\Te <ë«sê Áoø±≈£îfi¯+,
Äj·÷ õ˝≤¢˝À¢ Ç+»˙s¡T¢ ø±˙, ¬s’‘·T\T $»j·Tq>∑s¡+, $XÊK õ˝≤¢\øÏ, <ë<ë|ü⁄ á j·TTe»H√‘·‡yê\˝À bÕ˝§Zq&ÜìøÏ |òæHê¢+&é
Hêj·T≈£î\T>±˙, ªªô|’Hé¶ ne⁄{Ÿμμ #˚dæ ø£{≤º\ì ÁbÕ+‘ê\˙ï ≈£L&Ü düdü´XÊ´eT\+ nj˚T´≥T¢ bÕ¢qT yÓfi≤flqT. n|ü⁄Œ&˚ b˛˝…+&ÉT˝À »]–q Á|ü|ü+#·
Ä+<√fi¯q #˚j·÷*. Ä ÁbÕC…≈£îº\˙ï ø£&É‘ês¡ì, ‘·j·÷s¡T #˚XÊs¡T. Ä bÕ¢qT¢ n˙ï sêe≥+ ø√dü+ j·TTe»q eTVü‰düuÛÑ˝À ≈£L&Ü bÕ˝§ZHêïs¡T.
sêÁwüº+ düdü´XÊ´eT\+ ne{≤ìøÏ Hê |ü⁄düÔø£+ ˇø£ d”ÿyéT ‘·j·÷s¡T #˚XÊs¡T. Ä d”ÿyéTì neT\T ôd’<ëΔ+‹ø£ •ø£åD ø√dü+ k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´ yÓfi≤flqT.
≈£L&Ü, Hê Ä˝À#·q ≈£L&Ü ñ|üjÓ÷>∑|ü&ÉT‘·T+<äì #˚düTÔHêïs¡T. ø=+‘· Ä\dü´+ nsTTHê n˙ï ekÕÔsTT. #Óø√kÕ¢y˚øÏj·÷≈£î yÓfi≤flqT. Ä*+&çj·÷ øÏkÕHé düuÛÑ
H˚qT qeTTà‘·THêïqT. dü+‘√wü+. Á|ü‹ì~Ûes¡Z+˝À uÛ≤>∑kÕ«$T>± #Ó’Hê˝À
Á|üX¯ï: MTs¡T Ç]π>wüHé düeTdü´\ô|’q b˛sê≥+ |üs¡´{Ï+#êqT.
Á|üX¯ï: Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ »\<ä]Ùì |ü⁄düÔø±$wüÿs¡D, #˚ùd≥|ü⁄Œ&˚ ø£<ë >√<ëe] qB »˝≤\qT
ÄHê{Ï sêÁwüº eTTK´eT+Á‹ &Üø£ºsY ‘Ó\+>±D ÁbÕ+‘ê\øÏ dü~«ìjÓ÷>∑+ Á|üX¯ï: ∫es¡>± ≈£î≥T+u≤ìøÏ dü+ã+~Û+∫
yÓ’.j·Tdt.sê»X‚Ks¡¬s&ç¶ >±s¡T #˚XÊs¡T ø£<ë! #Ój·÷´\qï &çe÷+&ÉT‘√ ôV’≤<äsêu≤<äT˝Àì @yÓTÆHê #ÓãT‘êsê?
ÄHê&ÉT ñqï≥Te+{Ï Ç]π>wüHé XÊU≤ e÷‘·T´\T Ç+~sê bÕs¡Tÿ <ä>∑Zs¡ ìsêVü‰s¡Bø£å≈£î
bıHêï\ \ø£åàj·T´ >±s¡T Á|üuÛÑT‘·«+ ‘·s¡T|ü⁄q |üPqTø=qï~? düe÷<Ûëq+: e÷ ≈£î≥T+ã+ Hê≈£î u≤>±
kÕ>∑T ˙{Ï bÕs¡T<ä\ XÊU≤~Ûø±s¡T\+<ä]ø° düVü≤ø£]+∫+~. Ç|ü⁄Œ&ÉT |üì #˚j·T˝Òø£ b˛‘·THêïqT.
ø£eT÷´ìdüTº>±H˚ #·ìb˛‘êqT.

12

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

D.Raja
General Secretary, CPI

CPI Condoles Death of
Comrade Kolli Nageswara Rao

Communist Party of India, General Secretary and their premier body All India Kisan
Sabha(AIKS). He was elected as the General
D.Raja expresses his deep-felt condolences Secretary (1992) and later as the President
at the demise of Comrade Kolli Nageswara (2002) of Andhra Pradesh Rythu Sangam,
Rao, former Secretariat member of Andhra affiliated organisation to AIKS and elected as
Pradesh State Council of CPI and a Vice-President, AIKS in 2007.
prominent leader of farmers. He breathed his His writings and struggles, more particularly
last on May 21, 2020, at Vijayawada and on the utilisation of Krishna and Godavari
was of 83 years. River Waters are commendable and
He came into active politics from his student appreciated by all political parties and
FC[ UCPF YCUC RTQ OKPGPVUVWFGPVUNGCFGT peasant organisations.
as well as All +PFKC 5 VWFGPVs Federation He was a great patriot and untiring fighter for
(AISF), AP State Secretary during 1962-65. justice. He will be remembered for ever for
After working for some time in All India Youth his successful fight in the Supreme Court
Federation (AIYF) he became Krishna against Multinational Corporation, Monsanto.
District Secretary of CPI in 1978 and The Party pays its condolences to the
continued up to 1991 and later decided to bereaved family members, party leaderships
struggle for the well-being of the farmers and of AP and Telangana.
soon became an accepted leader of farmers

14

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

düTs¡es¡+ düT<Ûëø£s¡¬s&ç¶
d”|”◊, |üPs¡« Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù, e÷J m+.|æ.,

ìã<äΔ‘· ø£*–q ø£eT÷´ìdüTº

ø±Áy˚T&é ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ e÷ dü«Á>±eT+ ñeTà&ç eTVü≤ã÷uŸ q>∑sY >±s¡T #Ós=ø£ |üsê´j·T+ Á|üdü+–+#ês¡T. y˚TeT+<äs¡+
>±s¡T Hêø£+fÒ ãVüQXÊ Vü‰»s¡j·÷´+. ø±˙, sê»X‚Ks¡¬s&ç¶ >±] »qs¡˝Ÿ u≤&ûì
eT÷&ÉT, Hê\T>∑T õ˝≤¢˝À n\+|üPsY ‘ê\÷ø± ø£+#·TbÕ&ÉT Á>±eT+. á bÕغ d”ìj·TsY Hêj·T≈£î\T #·+Á&É |ü⁄˝≤¢¬s&ç¶, ˙\+
dü+e‘·‡sê\T d”ìj·TsY. ‘ê\÷ø± ø£s¡÷ï\T dü]Vü≤<äT›˝À e⁄+≥T+~. e÷ sêeT#·+Á<äj·T´ ‘·~‘·s¡T\T n+<äs¡÷ u≤sTTø±{Ÿ
H˚qT ø£s¡÷ï\T˝À $<ë´]ú Á>±eT+ qT+&ç ø£s¡÷ï\T |ü≥ºD+ 18 øÏ.MT. <ä÷s¡+˝À #˚XÊs¡T. yê]|ü≥¢ e÷≈£î nbÕs¡ >ös¡e+. nsTTHê
ô|ò&ÉπswüHé˝À düuÛÑ´‘·«+ e⁄+≥T+~. n+<äTe\¢ y˚TeTT, e÷ ≈£î≥T+ã+˝Àì e÷ø£~ q#·Ã˝Ò<äT. sêÁwüº $<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé ‘·s¡T|ü⁄q
rdüTø=H˚≥|üŒ{Ïπø Äj·Tq |æ\¢\T n+<äs¡+ ø£s¡÷ï\T˝ÀH˚ #·<äTe⁄ ø=Hêï+. H˚qT yÓTTVæ≤‘Y ùdHé ø±¢düT\T ø£s¡÷ï\T˝À @sêŒ≥T #˚XÊeTT.
sêÁwüº Hêj·T≈£î&ÉT. ø£s¡÷ï\T ñkÕàìj·÷ ø±˝ÒJ˝À #·<äTe⁄‘·Tqï|ü⁄Œ&ÉT <ëìì ≈£L&Ü u≤sTTø±{Ÿ #˚sTT+#ês¡T. nsTTHê
$<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé˝À #˚sêqT. 32eT+~ $<ë´]ú bÕغ XÊK düuÛÑT´˝À¢ 20 eT+~,
õ.$.Hêsêj·TDsêe⁄ >±] Vü‰»s¡j·÷´s¡T.
‘·s¡Tyê‘· Äj·Tq sêÁwüº $»j·Tyê&É˝À »]–q $<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé sêÁwüº
$<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé eTVü‰düuÛÑ˝À Hê≈£î yÓTT<ä{ÏkÕ] ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ Ä <äX¯˝À ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T
ø±s¡´<ä]Ù>± u≤<Ûä´‘·\T >±]‘√ |ü]#·j·T+ ø£*–+~. eTVü‰düuÛÑ @sêŒ≥T¢, ôV’≤<äsêu≤<äT˝À sêÁwüº $<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé ø±s¡´es¡Z
rdüTø=Hêïs¡T. Á|ü‹ì<ÛäT\ edü‹, f…ÆyéTfÒãT˝Ÿ Á|üø±s¡+ ø±s¡´Áø£e÷\T düe÷y˚X¯+ @sêŒ≥T #˚XÊs¡T. H˚qT ø=+#Ó+ Ä\dü´+>±
n˙ï Äj·Tq u≤<Ûä´‘· eVæ≤+∫ q&çbÕs¡T. sêÁwüº e#êÃqT. n|üŒ{Ïπø düe÷y˚X¯+˝À s¡kÕuÛ≤dü
15 ø±s¡´<äs¡TÙ\˝À ˇø£s¡T>± mìïø£j·÷´s¡T. $»j·Tyê&É˝À, ÁbÕs¡+uÛÑyÓTÆ+~. |ü⁄yê«&É Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ n<Ûä´ø£å‘·
ø£ cÕí õ˝≤¢˝À ã\yÓTÆq $<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé ì]à+#ês¡T. eVæ≤+#ês¡T. ˇø£ Á>∑÷|ü⁄ $Tì{Ÿ‡
ìs¡+‘·s¡+ $<ë´s¡Tú\ düeTdü´\ô|’q Ä+<√fi¯q\T
»]π>$. |ü⁄düÔø£+ rdüTø=ì bÕ]b˛j·÷s¡T. ÄÁ>∑Vü≤+‘√ ø=*¢
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ sêJHêe÷ #˚XÊs¡T. ãj·T≥≈£î b˛sTTq
sêÁwüº $<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé ø±sê´\j·T+ >∑T+≥÷s¡T Á>∑÷|ü⁄ b˛{° ø£$T{°ì, y˚πs n<Ûä´ø£å, ø±s¡´<äs¡TÙ\qT
Áu≤&ûù|≥˝À ñ+&˚~. sêj·T\d”eT õ˝≤¢˝À¢ n|ü⁄Œ&ÉT mqTïø=Hêïs¡T. sêÁwüº ø±s¡´es¡Z+ ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄
$<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé ø=+‘· ã\V”≤q+>± e⁄+&˚~. sêJHêe÷qT ìsêø£]+∫, ñ<ä´eT+ u≤<Ûä´‘·
nq+‘·|ü⁄s¡+˝À eT+∫ ø±s¡´ø£s¡Ô\T+&˚ yês¡T. ø=*¢ ìs¡«Væ≤+#ê\ì ø√]+~. <ë<ë|ü⁄ Á|ü‹ ôd+≥sY˝À
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ sêÁwüº u≤<Ûä´‘·\T rdüTø=qï ‘·s¡Tyê‘· dü+|òüT+ N*b˛sTT+~. ◊Hê ø=*¢ |ü≥Tº<ä\‘√ |üì #˚dæ
y˚TeTT ø£*dæ |üì #˚XÊeTT. |ü⁄yê«&É Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+|òü÷ìï ì\u…{≤ºs¡T. >∑T+≥÷s¡T˝À ô|<ä› m‘·TÔq
>±s¡T, ø=*¢ $»j·Tyê&É mdt.ÄsY.ÄsY. & dæ.$.ÄsY. sêÁwüº eTVü‰düuÛÑqT @sêŒ≥T #˚XÊs¡T. Ä eTVü‰düuÛÑ˝À
ø±˝ÒJ˝À ø£*dæ #·<äTe⁄ø=Hêïs¡T. ø±.sê|òüTyê#ê] n<Ûä´≈£åî\T>±, H˚qT Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>±
u≤<Ûä´‘·\T rdüTø=Hêï+. eTVü‰düuÛÑ≈£î edüTÔqï ÁoÁoì
ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T $<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé sêÁwüº Á|ü‘·´]úes¡Z+ Äù|dæ+~. <ë<ë|ü⁄ ¬s+&ÉT, eT÷&ÉT dü+.\T
ø±sê´\j·÷ìï ôV’≤<äsêu≤<äT≈£î e÷sêÃs¡T. Ä]úø£ >∑+<äs¡>√fi¯+ ø=qkÕ–+~. bÕغ ø£+fÒ eTT+<äT
ø±s¡D≤\ e\¢ H˚qT sêÁwüº ø±s¡´es¡Z düe÷y˚XÊ˝À¢ sêÁwüº+˝À $<ë´]Δ s¡+>∑+ N*+~.
ø=ìï+{Ï˝À e÷Á‘·+ bÕ˝§ZH˚yê&çì. ø=*¢ ôV’≤<äsêu≤<é
e#˚à Hê{Ïπø Äj·Tq {≤Hê´ Áù|eT $yêVü≤+ Ä ‘·sê«‘· ø=*¢ ø£ cÕí õ˝≤¢˝À j·TTe»q, $<ë´]ú
#˚düTø=Hêïs¡T. sê|òüTyê#ê], Á|ü‘ê|t ¬s&ç¶ s¡+>±\ u≤<Ûä´‘·\T #·÷ùd yês¡T. <ë<ë|ü⁄ Á|ü‹ s√E
ôV’≤<äsêu≤<äT˝À Äj·Tq düVü≤#·s¡T\T. ñ<äj·Ty˚T ˝Ò∫ @<√ ˇø£ Á>±e÷ìø√, ¬s+&ÉT
Á>±e÷\ø√ yÓ[fl j·TTe»q s¡+>∑+ ìsêàD+ø√dü+ ø£ wæ
<ë<ë|ü⁄ n<˚ düeTj·T+˝À uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº #˚ùdyês¡T. á&ÉTŒ>∑+{Ï Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T ≈£L&Ü
bÕغ˝À rÁeyÓTÆq $uÛÒ<ë\T e#êÃsTT. n<˚ ‘·s¡Tyê‘· ø=+‘·ø±\+ j·TTe»q s¡+>∑+ u≤<Ûä´‘·\T #·÷dæ ‘·sê«‘·
N*ø£≈£î <ë] rdæ+~. n~ $<ë´]ú ñ<ä´eT+ MT<ä $XÊ˝≤+Á<Ûä˝À #˚sês¡T.
≈£L&Ü Á|üuÛ≤e+ #·÷|æ+~. ø£s¡÷ï\T˝À bÕغ »qs¡˝Ÿ
u≤&û qT<˚Δ•+∫ düT+<äs¡j·T´ >±s¡T, ‘·]yÓT\ Hê–¬s&ç¶ $XÊK ñ≈£îÿ ñ<ä´eT+ e∫Ãq|ü⁄Œ&ÉT sêÁwüº

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

eT+‘·{≤ ñ<ä´eT+ ô|]–Hê ‘Ó\+>±D˝À eTT+<äT n|üŒ{Ï eTTK´eT+Á‹ sê»X‚KsY¬s&ç¶øÏ $q‹ |üÁ‘·+ n+<äCÒdüTÔqï ø=*¢Hêπ>X¯«s¡sêe⁄, sêeTø£èwüí, sêe⁄\
n+<äTø√˝Ò<äT. $XÊK ñ≈£îÿ bòÕ´ø£ºØ ø±sê´#·s¡D yÓ+ø£j·T´, ¬ø.$.$ Á|ükÕ<é
ø£$T{°øÏ $»j·Tyê&É˝À ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄
ø£˙«qsY>± $T*f…+{Ÿ b˛sê{≤\T q&çbÕs¡T. ìsêVü‰s¡ Bø£å≈£î n<=ø£ nkÕ<Ûës¡DyÓTÆq düŒ+<äq. ø={≤ºs¡T. düŒ Vü≤ ‘·|æŒ |ü&çb˛sTTq yê]ì
˝≤؃#ÛêØ®\T, u≤wüŒyêj·TTe⁄ Á|üjÓ÷>±\T, Ä ‘·sê«‘· Á|üuÛÑT‘·«+ ìs¡¢øå±´ìøÏ ìs¡düq>± Vü‰dæŒ≥˝Ÿ˝À n&çà{Ÿ #˚XÊs¡T. y˚TeT+<äs¡+ ≈£L&Ü
ø±\TŒ\T ìs¡+‘·s¡+ »]π>$. ‹s¡T|ü‹˝À, sêÁwüºeT+‘·{≤ |üs¡´≥q #˚dæ, >√<ëe]˝À >±j·T|ü&ç, b˛©düT ø£düº&û˝À e⁄qï+<äTe\¢ yê]ì
$XÊK˝À ø±sê´#·s¡D ø£$T{°\T @s¡Œ&ܶsTT. »\Bø£å˝À Ä‘·à‘ê´>±ìøÏ ≈£L&Ü dæ<äΔ|ü&ܶs¡T. bÕغ, ø£˙dü+ ø£\TdüTø√˝Òø£ b˛j·÷+. n|üŒ{Ïπø Äj·Tq≈£î
ôV’≤<äsêu≤<äT˝À ≈£L&Ü ˇø£ ø£$T{° @s¡Œ&ç+~. ¬s’‘·T dü+|òüT+ CÀø£´+ #˚düTø=ì ìyê]+#ê*‡ 64 dü+.\T. ◊Hê j·TTe≈£î&ç˝≤>± $T*f…+{Ÿ
ôV’≤<äsêu≤<äT $TqVü‰ ‘Ó\+>±D õ˝≤¢˝À¢ e∫Ã+~. ‘Ó\+>±D yÓqTø£u≤≥T düeTdü´ô|’ b˛sê≥+˝À bÕ˝§ZHêïs¡T.
$<ë´s¡Tú\ düyÓTà\T »]>±sTT. n‘·´+‘· $T*f…+{Ÿ ‘Ó\+>±D≈£î |ü~ y˚\ ø√≥T¢ Á|ü‘˚´ø£ n_Ûe ~Δ ì~∏,
b˛sê≥+ $»j·Tyê&É πø+Á<ä+˝ÀH˚ »]–+~. ø=*¢ ˙{Ï ÁbÕC…≈£îº\ düeTdü´\ MT<ä ø√kÕÔ õ˝≤¢˝À¢ ø±Áy˚T&é ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ ¬s’‘·T düeTdü´\ô|’
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ô|’ πødüT\T ô|{Ϻ ¬s+&˚fi¯ófl C…’\T •ø£å $düÔ ‘· Á|ü#ês¡+ #˚dæ, $»j·Tyê&É˝À ô|<ä› dü<ädüT‡ n<Ûä´j·Tq+ #˚dæ nH˚ø£ yê´kÕ\T sêkÕs¡T. >∑‘·
$~Û+#ês¡T. 62 eT+~ ø£eT÷´ìdüTº XÊdüq ìs¡«Væ≤+∫ ‘Ó\+>±D dü+|ò”TuÛ≤e b˛sê≥+ 3,4 dü+.\T>± nHês√>∑´+‘√ Ç+{À¢H˚
düuÛÑT´\T sêJHêe÷ #˚XÊs¡T. ‘ÓH˚ï{Ï $X¯«Hê<Ûä+ #˚XÊs¡T. e⁄qï|üŒ{Ïø° ìs¡+‘·s¡+ bÕغ ø±s¡´Áø£e÷\T
‘·~‘·s¡T\T b˛sê≥+˝À nÁ>∑ uÛ≤>±q ‘Ó\TdüTø=+≥÷ e⁄+&˚ yês¡T. H˚qT Äj·TqqT
ì\ã&ܶs¡T. m≥ºπø\≈£î $XÊK ñ≈£îÿ bòÕ´ø£ºØ ø±Áy˚T&é ø=*¢ #ê˝≤ ìã<äΔ‘·‘√ |üì #˚ùd |üsêeT]Ù+#·&ÜìøÏ yÓ[flq|ü⁄Œ&ÉT bÕغ
n+^ø£]+|üã&ç+~. ø±Áy˚T&é. $<ë´]ú ñ<ä´eT s√E˝À¢ ø=+‘· ø±\+ ø±s¡´Áø£e÷\ô|’ Äj·Tq n_ÛÁbÕj·÷\T $e]+∫
K<ä›s¡T, #˚H˚‘· eÁkÕÔ\T e÷Á‘·y˚T <Ûä]+#˚yês¡T. @ Hê‘√ #·]Ã+#ês¡T.
ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T ø=+‘· ø±\+ e´düHê\T ˝Ò≈£î+&Ü ñ<ä´eTy˚T }|æ]>±
$»j·Tyê&É q>∑s¡ bÕغ, õ˝≤¢˝ÀqT, Ä ‘·sê«‘· Áã‹ø±s¡T. 24 >∑+≥\T ñ<ä´eTy˚T \ø£å´+>± |üì Äj·Tq n$ÁXÊ+‘· J$‘êìøÏ Äj·Tq ÁoeT‹
ø£ cÕí õ˝≤¢ bÕغ ø±s¡´<ä]Ù>± |üì #˚XÊs¡T. sêÁwüº #˚XÊs¡T. J$‘·eT+‘ê n<Ûä´j·Tq+ {≤Hê´ ìs¡+‘·s¡+ ‘√&ÜŒ≥T, #ê˝≤
ø±s¡´es¡Z düuÛÑT´&ç>±, ø±s¡´<ä]Ùes¡Z düuÛÑT´&ç>± ø=qkÕ–+#ês¡T. $<ë´]ú, ¬s’‘·T dü+|òü÷\˝À #ê˝≤ <√Vü≤<ä|ü&ç+~. ≈£î≥T+ã u≤<Ûä´‘· ÄyÓT rdüTø=ì,
≈£L&Ü u≤<Ûä´‘·\T ìs¡«Væ≤+#ês¡T. n≥T ‘·sê«‘· eT+~ ø±s¡´ø£s¡Ô\qT ‘·j·÷s¡T #˚XÊs¡T. Äj·TqqT bÕغøÏ e~˝ÒXÊs¡T. Äj·Tq
Ä+Á<Ûä Á|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òüT+ Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>± ≈£îe÷¬sÔ*<ä›]˙ ø£eT÷´ìdüTº Áø£eT•ø£åD‘√
mìïø£j·÷´s¡T. sêÁwüº+˝Àì nìï õ˝≤¢\T ‹]– Äj·Tq @ s¡+>∑+˝À |üì #˚dæHê <ëì˝À ô|+#ês¡T. ô|<ä› ≈£îe÷¬sÔ Á|ü>∑‹øÏ sêÁùwº‘·s¡,
ñ<ä´eT |ü⁄q]ïsêàD≤ìøÏ rÁe ø£ wæ #˚XÊs¡T. ¬s’‘·T ìeT>∑ïyÓTÆ, ìã<äΔ‘·‘√ |ü≥Tº<ä\‘√ |üì #˚ùdyês¡T. ≈£î˝≤+‘·s¡ $yêVü≤+ »]|æ+#ês¡T. ∫qï ≈£îe÷¬sÔ
dü+|òüT+ esYÿ cÕ|ü⁄\T ¬s>∑T´\sY >± »]|æ, ñ<ä´e÷\˝À eTT+<äT|”]ƒq ì\ã&˚ yês¡T. 2000 &Ü.Á|üXÊ+‹ì bÕغ ¨˝Ÿ f…ÆeTsY>± |üì #˚düTÔqï
¬s’‘ê+>∑ düeTdü´\ô|’ ø±s¡´ø£s¡Ô\≈£î ne>±Vü≤q dü+e‘·‡s¡+˝À $<äT´‘Y #ÛêØ®\ ô|+|ü⁄<ä\≈£î ø±Áy˚T&é \ø°åàHêsêj·TD‘√ yê]<ä›] düeTà‹‘√
ø£*Œ+#ês¡T. ¬s’‘·T\ düeTdü´\T #ê˝≤ ˝À‘·T>± e´‹πsø£+>± ñ<ä´eT+ q&ç|æq|ü⁄Œ&ÉT ÄKs¡T s√E $yêVü≤+ »]|æ+#ês¡T.
n<Ûä´j·Tq+ #˚XÊs¡T. #Ós¡≈£î ¬s’‘·T\T, |ü‹Ô ¬s’‘·T\T, ªª#Û·˝À nôd+;¢μμ |æ\T|ü⁄ì#êÃ+. ãw”sYu≤>¥˝À
‘·~‘·s¡ $uÛ≤>±\ eTVü‰düuÛÑ\T »]|æ &çe÷+&é‡ XÊdüqdüuÛÑ≈£î yÓfi‚fl <ë]˝À rÁeyÓTÆq ˝≤؃#ÛêØ®, $yêVü≤ Á|ü‹bÕ<äq Hê≈£î
bÕ|ü⁄\¬s’CŸ #˚ùd yês¡T. ¬s’‘·T˝Àø£+ e÷dü|üÁ‹ø£, uÛ≤wüŒyêj·TTe⁄ Á|üjÓ÷>∑+ »]–+~. b˛©düT\T ‘Ó*j·T#˚dæq|ü⁄Œ&ÉT, H˚qT #ê˝≤ dü+‘√wæ+#êqT.
¬s’‘·T &Ó’Ø ¬s>∑T´\¬s’CŸ #˚XÊs¡T. bÕغj˚T‘·s¡ ¬s’‘·T\ >∑TÁsê\‘√ Á|ü<äs¡Ù≈£î\ MT<ä <ë&ç #˚XÊs¡T. Á|üXÊ+‹ ˇ|ü⁄Œø=+<ë nì n&ç>±qT. ÄyÓT‘√
˝À ¬s’‘·T dü+|òü÷ìø=ø£ Á|üeTTK kÕúq+ ø±\TŒ\T »]bÕs¡T. Ç<ä›s¡T eTs¡DÏ+#ês¡T. nH˚ø£ #·]Ã+∫q ‘·sê«‘˚ eTT+<äT¬øfi¯óÔHêïqì #ÓbÕŒs¡T.
kÕ~Û+#ês¡T. nìï+{Ïø£+fÒ Äj·Tq ˙{Ï eT+~øÏ ‘·TbÕøÏ >±j·÷\T ‘·–˝≤sTT. ø±Áy˚T&é‡
düeTdü´ô|’ #˚dæq ˝À‘Ó’q n<Ûä´j·Tq+ >=|üŒ~. ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄, e÷q+ Ä+»H˚j·TT\T, <√|æ&û e´edüúqT ìs¡÷à*+#˚ q÷‘·q e´edüú
>√<ëe], ø£ cÕí q<äT\˝À ˙{Ï \uÛÑ´‘·, $_Ûqï düTã“sêE ‘·~‘·s¡T*ï b˛©düT\T $|üØ‘·+>± ø√dü+, dü+|üPs¡íyÓTÆq $XÊ«dü+‘√ bÕغ˝À #˚]q
ÁbÕ+‘ê\ nedüsê\T, M{Ïô|’ Ç]π>wüHé Ç+»˙s¡T¢ ø=*¢ ∫e] XÊ«dü es¡≈£î ø£eT÷´ìdüTº>±
ÁosêeTø£ wüíj·T´, Vü≤qTeT+‘·sêe⁄ ‘·~‘·s¡T\‘√, J$+#ês¡T. Äj·Tq <Ûäq´J$.
yÓ’.$.ø£ cÕísêe⁄ >±]‘√ nH˚ø£ kÕs¡T¢ #·]Ã+∫,
ne>±Vü≤q ô|+#·Tø=Hêïs¡T. Ç+»˙s¡¢‘√
ñ|üHê´kÕ*|æŒ+#ês¡T. ªªÄ+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ »\<ä]Ùìμμ
‘·j·÷s¡T #˚dæ eTTK´eT+Á‹ &Ü.yÓ’.mdt.‘√
Ä$wüÿ]+|üCÒXÊs¡T.

‘Ó\+>±D≈£î >√<ëe] »˝≤\ ø√dü+ 1999
e÷]à HÓ˝≤Ks¡T˝À ÄeTs¡D ìsêVü‰s¡Bø£å #˚XÊs¡T.
XÊdüqdüuÛÑ˝À #·]Ã+∫ @ø£Á^e rsêàq+ ‘·sê«‘·
Bø£å ñ|üdü+Vü≤]+|üCÒXÊs¡T. ø£eT÷´ìdüTº Hêj·T≈£î\

16

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

Atul Kumar Anjan
General Secretary,
All India Kisan Sabha, New Delhi

My Tributes to
Comrade Kolli Nageswara Rao

He is a great son of the Communist and tried their best to construct irrigation tanks
and river diversion for irrigation purposes.
movement. He is an outstanding peasant The book is very important for all those who
leader in United Andhra Pradesh. He practiced are engaged to find out the miseries of the
Communist moral values and loved by all. He peasantry of India and especially of Andhra
utilized all his energies to expand and Pradesh. This book in brief depicts the history
strengthen Andhra Pradesh Rythu Sangam a and real situation of irrigational facilities in
wing of All India Kisan Sabha. His contribution # PFJTC 2 TCFGUJ
to building AIKS as Vice-President is highly He stood firmly and fought for the peasants
appreciated. throughout his entire life. I will sight one
He wrote and published many books on river example; I know how direly he fought against
water utilization and irrigation projects and also Monsanto Multinational Corporation on Catton
on World Trade Organization (WTO) & Seeds price & quality issues. He went up to
( CTOGTU 6JGRWDNKECVKQ PUVKVNGF # PFJTC Supreme Court and won the case. I also
2 TCFGUJ , CNCFJCTUKPK CPF / CPCI GOGPVQ H extended my full support in that struggle. He is
Irrigation Projects: A Comparative study of a great fighter for a cause and justice to the
VJTGGTGI KQ PUKP # PFJTC 2 TCFGUJ YGTGI TGCV farmers. He never cared for his health. Always
among them. I remember the message I sent fully involved in organizational activities and
FWTKPI VJGRWDNKECVKQ P VKVNGF / CPCI GOGPVQ H movements.
+TTKI CVKQ P 2 TQ LGEVU KG 6JGbook deals, in an We lost a veteran leader of our organization
impressive manner, with the history of and a great loss to VJGRGCUCPVUOQ X GOGPV +
irrigation in South India under the Cholas, pay my respects and tributes to Com.Kolli
Pandyas, Pallavas, Gangas and the Eastern Nageswara Rao.
Chalukyas. Almost all kings put their energy

Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òüT+
sêh 16e eTVü‰düuÛÑ˝À
bÕ˝§Zqï n‘·T˝Ÿ≈£îe÷sY
n+C≤Hé, ¬ø.Hêsêj·TD,
sêeTø£èwüí, düTã“sêE, »*¢
$\‡Hé ‘·~‘·s¡T\‘√ ø=*¢

Hêπ>X¯«s¡sêe⁄

17

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

¬ø. Hêsêj·TD
d”|”◊ C≤rj·T ø±s¡´<ä]Ù

CÀVü‰sY ø±Áy˚T&é ø=*¢

ªñ<äj·÷H˚ï dü+ø£˝À ˙fi¯fl u≤{Ï\T, eTs√ sê»ø°j·÷\˝À >±˙, e´øÏÔ>∑‘· n\yê≥¢˝À >±˙

dü+ø£˝À ~+&ÉT, #˚‹˝À u≤´>¥‘√ düVü‰ Ç+{ÏøÏ ekÕÔs¡T. #ê<ädüÔ+ bÕfiËfl≈£îÿe. <ëì e\q ÁbÕDVü‰ì <ëø±

sê>±H˚ |ü\ø£]<ë›eT+fÒ u≤‘Ys¡÷yéT˝À ¬øfi¯‘ês¡T. ‘Ó#·TÃ≈£îHêïs¡T. yê]ì eTs¡˝≤ eTìwæ>±

e+{Ï+{À¢ ¬ø[fl ø±|ò” ‘Ó#˚Ã˝À|ü⁄ ÄsTT\T |ü⁄*¢+>¥ ‘·j·÷s¡T#˚j·T&ÜìøÏ yÓ’<äT´˝…+‘· ø£èwæ #˚XÊs√ Hê≈£î

#˚düTÔ+{≤s¡T. düπs á˝À|ü⁄ ø±˝ÒJøÏ yÓfi‚¢<ëìøÏ ‘·j·÷s¡T ‘Ó*j·T<äT >±˙, {≤Hê´>±] ø£èwæì $e]+#˚+‘· #˚sTT

nyê«* ø£<ë, ‘·j·÷s¡sTT e∫à ‹]–q sê‘·>±&çì ø±<äT H˚qT. ˝Òø£b˛‘˚ Á>∑+<∏äy˚T

e÷{≤¢&É<ëeTqT≈£î+fÒ, ˝≤´+&é bò˛qT˝À ≥ø±≥ø± sêùdyêDÏí. ø£+{ÏøÏ ¬s|üŒ˝≤ ø±bÕ&ç+~. e÷qe düVü≤»

yêsTTdüTÔ+{≤s¡T. Çø£ Hê≈£î ø±˝ÒJ f…ÆyéT ne⁄‘·T+~. ã\V”≤q‘· #ê<äkÕÔìï $düTø√ÿe&É+ nsTT‘˚ n˝≤+{Ï

ø£qTø£ kÕj·T+Á‘·+ e∫à e÷{≤¢&É<ëeTì yÓfi¯‘êqT. ã\V”≤q‘· ≈£L&Ü {≤Hê´>±]ÿ ˝Òø£b˛>± m+C≤jYT

rsê kÕj·T+Á‘·+ Ç+{ÏøÏ e#˚à düeTj·÷ìøÏ eTs¡˝≤ #˚düTÔ+~. e÷ ˝≤+{Ï Äràj·TT\T ø£*dæq|ü&ÉT

ˇø£ dü+ø£˝À ~+&ÉT, eTs√ dü+ø£˝À ˙fi¯fl u≤{Ï\T, ‘·qàj·T‘·«+‘√ ø=*¢ >∑T]+∫ $qkı+|ü⁄>±, yê]

#˚‹˝À u≤´>¥‘√ Hê≈£î m<äTs¡T ekÕÔs¡T. Vü≤˝À n+fÒ Ä<äsêÙìï >∑T]+∫ $e]+#˚ e÷≥\T eTs¡∫b˛˝ÒeTT.

Vü≤˝À nì M~Û˝ÀH˚ e÷ |ü\ø£]+|ü⁄\T. ÇB n<˚ {≤Hê´>±] Á|ü‘˚´ø£‘·. HÓ–{Ïyé>± #·÷&É<ä\TÃ≈£î+fÒ

edüTeTr e÷ es¡Tdüμ nì m+‘√ #·ø£ÿ>±, Äq+<ä+>± ø=*¢ì >∑T]+∫ #ÓbıŒ#·TÃ. @eT˙ yê] #ê<äkÕÔìï

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±]ì Vü‰kÕ´ìï CÀ&ç+∫ #ÓãT‘·T+fÒ H˚q÷ edüTeT‹ >∑T]+∫. kÕqT≈£L\+>± #·÷&É<ä\TÃ≈£î+fÒ
>∑T]+∫ e÷≈£îqï
ÄbÕ´j·T+>± {≤Hê´ >±]‘√ >∑&É|ü&É+ eTs¡Tesêì~. yê]˝ÀqTqï Wqï‘ê´ìï ÄkÕ«~+#·>∑\eTT.
nqTã+<Ûëìï >∑T]+∫
Hê\T>∑T yêø±´\T {≤Hê´>±s¡T ø=*¢ì >∑T]+∫ #Óù|Œ≥|ü&ÉT ˇø√ÿkÕ] #ê˝≤ ◊&çj·T˝Ÿ>± ñ+&ç e÷{≤¢&É‘ês¡T.
sêj·TeTì ‘·T+>±
#·÷&É{≤ìøÏ HÓ–{Ïyé>± ø£ì|æ+∫Hê, kÕsê+X¯+ ªHê ∫e]<äX¯˝À e÷ dü«Á>±eT+˝À Vü≤]»qyê&É˝À
\ø°åàHêsêj·TD qqTï
n&ç>±s¡T. ø=*¢ì >∑T]+∫ e÷Á‘·+ ø=*¢ô|’ yê]≈£îqï nbÕs¡yÓTÆq Áù|eT, $XÊ«dü+ ∫qï bÕø£ y˚düT≈£îì nø£ÿ&˚ Hê X‚wüJ$‘êìï

mes¡sTTHê {≤Hê´>±] Vü‰euÛ≤yê˝À¢ eTq≈£î ø£ì|ædüTÔ+{≤sTT. >∑&ÉbÕ\qT+<äìμ yê] düVü≤»<Û√s¡DÏ˝À Hê‘√ #ÓbÕŒs¡T.
|ü⁄+U≤qT|ü⁄+U≤\T>±
H˚qT >∑T+≥÷s¡T˝À m◊mdtm|òt˝À #·Ts¡T>±Z kÕ<Ûë´kÕ<Ûë´\T ‘·sê«‘·. yê]˝À qTqï eTÚ*ø£
sêj·T>∑\s¡T. ø=*¢
ø£$T{ŸyÓT+{Ÿ, Áø£eT•ø£åD |üì#˚düTÔqï|ü&ÉT $<ë´]ú ñ<ä´eT Ø‘ê´ $»j·Tyê&É≈£î uÛ≤yêìï ns¡ú+ #˚düTø√yê*. yês¡T q$Tàq dæ<ëΔ+‘·
n≥Te+{Ï+~. |ü≥Tºe<ä\ì
$Áø£e÷s¡Tÿ&ÉT ` <ëì˝À sêe&É+, $<ë´]ú ø±s¡´Áø£e÷˝À¢ bÕ˝§Zq&É+ »]π>~. sê»ø°j·T ø£$T{ŸyÓT+{ŸqT yê] ≈£î≥T+ã+˝À ≈£L&Ü

ø=+#Ó+ n≥T Ç≥T>± ˇø£ <äbòÕ, ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±] Vü‰euÛ≤yê\‘√ neT\T#˚XÊs¡T. yê]≈£îqï Ç<ä›s¡e÷àsTT\˝À ˇø£
yê]≈£îqï eT+∫ #ê<ädüÔ+.
≈£L&çq ñ|üHê´dü+ Vü≤&Üe⁄&çì #·÷dæ meØj·Tq nì ne÷àsTTøÏ sêÁùwº‘·s¡ Ä<äs¡Ù $yêVü≤+ »]|æ+#ês¡T.
ø±˙ nC≤„‘·
ùdyê‘·‘·Œs¡T\THêïs¡T ø£<ë, sê* Á|ükÕ<äT>±]ï n&ç>±qT. (sê* Á|ükÕ<äT e÷ ¬s+&Ée ne÷àsTT &Üø£ºsY Á|üXÊ+‹. yÓ’<ä´ $<ä´

yê] >∑T]+∫ mes¡T ø±˝ÒJ $<ë´]ú. yê]ô|’H˚ $<ë´]ú dü+|òüT mìïø£˝À¢ |ü≥ºuÛÑÁ<äTsê\T. Á|üXÊ+‹ ù|s¡T˝ÀH˚ ø±<äT
sêkÕÔs¡T.
¬>*#êqT. yê] <ë«sêH˚ m◊mdtm|òt≈£î |üs¡‡Hê*{°˝À ≈£L&Ü Á|üXÊ+‘·‘· #·÷&Ée#·TÃ. ‘·*¢˝≤π>
18
|ü]#·j·TeTj·÷´qT). $düT>∑H˚~ ‘Ó*j·T<äT. n˝≤+{Ï ne÷àsTTøÏ

ª{≤Hê´>±πsyÓ÷ mdtÄsYÄsY ø±˝ÒJ˝À \ø°åàHêsêj·TD uÛÑs¡Ô nj·÷´&ÉT. ªeTì+{À¢ ˇø£s¡sTTHê

n<Ûë´|ü≈£îsê\+&û eT+∫ ˝…ø£Ãs¡sY. bÕsƒê\T u≤>± bÕغ|üs¡+>± J$+#ê\+fÒ ¨˝Ÿf…ÆeTsY>± qTqï

#ÓbÕÔs¡T. ø=*¢>±πsyÓ÷ ø±˝ÒJ¬ø[fl >∑+≥ yêsTT+∫ \ø°åàHêsêj·TDqT $yêVü≤+ #˚düTø√eTì dü\Vü‰

düyÓTà #˚sTTdüTÔ+{≤s¡+&ç. yê]<˚yÓ÷ \yé e÷´πs»+&çμ sTTe«&É+, ‘·©¢ ≈£L‘·T[fl<ä›s¡T n+^ø£]+#·&É+,

nì dü+øÏå|üÔ+>± $e]+#ês¡T. Ä#·s¡D˝À m+‘√ Ä<äs¡Ù˙j·T+ ø£<ëμ.

n|üŒ{ÏøÏ H˚qT {≤Hê´>±]ï #·÷&É˝Ò<äT. ø=Hêïfi¯fl Á|üXÊ+‹ Á|üXÊ+‘· e<äHêìøÏ \ø°åàHêsêj·TD

‘·sê«‘· {≤Hê´>±]ï #·÷XÊqT. #·÷&É#·ø£ÿ>± e´‹πsø£ |üs¡‡Hê*{°. nsTT‘˚ ø=*¢>±ì,

ñ+≥T+~. ÄVü‰¢<äø£s¡ e<äq+, e÷{≤eT+N ÄyÓT≈£î \ø°åàHêsêj·TD>±˙ yÓT≥˝Ÿ eT+∫~. n+<äTπø

Äy˚T kÕ{Ï. ªnjÓ÷´ Ç+‘· eT+∫ kı>∑dü] á >∑&É_&É {≤Hê´>±s¡T >±ì, Á|üXÊ+‹ >±˙ yê] J$‘·

ø=*¢¬ø˝≤ <=]øÏ+~μ nì Hê˝À H˚qT nqT≈£îH˚yê&çï. uÛ≤>∑kÕ«eTT\T>± m˝≤+{Ï X¯wü_wü\T ˝Ò≈£î+&Ü Ä<äs¡Ù

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

<ë+|ü‘ê´ìï ø=qkÕ–düTÔHêïs¡T. >√<ëe] »\$ìjÓ÷>∑ m‹Ôb˛‘·\, Ç#·Ã+|ü*¢ e¬>’sê ÁbÕC…≈£îº\ kÕ<Ûäq¬ø’ ìs¡e~Ûø£ ìsêVü‰s¡
esYÿ Vü‰*ø˘ n+fÒ |üì˝Òø£b˛‘˚ ø=*¢ uÛÑ]+#·˝Òs¡T. Bø£å˝À ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄. |üø£ÿq Hêsêj·TD, mdt.Hêπ>X¯«s¡sêe⁄, <Ûäs¡à_Ûø£å+, nJCŸbÕcÕ

]»πs«wüHé‡ ˝Òø£b˛sTTHê m‹Ôq C…+&Ü ~+#·qqï≥T¢ >∑e÷´ìøÏ
#˚s¡e\dæ+<˚. bÕغ MT{Ï+>∑T\≈£î m+‘· ÁbÕeTTK´‘· ìkÕÔs√,
n+‘˚ ÁbÕeTTK´‘· k˛wü˝Ÿ |òü+ø£¸Hé‡≈£î ≈£L&Ü ÇkÕÔs¡T.

y˚TeTT ‹s¡T|ü‹˝À qTqï|ü&ÉT dü&ÉHé>± ø=*¢, {≤Hê´>±s¡T
e÷ Ç+{Ïø=#êÃs¡T. H˚qT ÄX¯Ãs¡´+>± @+{° »+≥>± Ç˝≤
e#êÃs¡T. m|ü&=#êÃs¡T, mø£ÿ&ÉTHêïs¡ì n&ç>±qT. ˝≤&ç®˝À
ñHêïeTì düe÷<Ûëq+ #ÓbÕŒs¡T. z¨ MTs¡T ø£ãTs¡T¢
#Ó|üø√e&ÜìøÏ ˝≤&ç®˝À ñHêïsê nHêïqT. <ëìøÏ
{≤Hê´>±s¡T düe÷<Ûëq+>± ø£ãTsê¢ –ãTsê¢ ø=*¢>±s¡T sêdæq
yê´kÕ\qT H˚qT ô|òsTTsY #˚düTÔHêïqT. n+fÒ e÷˝≤+{Ï dü+>∑‘˚
M]~ ≈£L&Ü. Hê sê‘·\T e÷ Ä$&Éø£s¡úeTe⁄‘êsTT. ø=*¢
sê‘·\T {≤Hê´>±]øÏ ns¡úeTe⁄‘êsTT. ‘·<ë«sê Á|ü»\
ø£s¡úeTe⁄‘êsTT.

eT+#·+ô|’ ˝Òe˝Òì |ü]dæú‹˝À ñqï me¬s’Hê düVü≤»+>±
‘·q nHês√>±´ìï >∑T]+∫ |üsêeT]Ù+#·&ÜìøÏ e∫Ãq yê]ÿ
#Ó|ü⁄Ô+{≤s¡T. ø±ì ø=*¢ e÷Á‘·+ ‘·q nHês√>∑´+ >∑T]+∫
#Ó|üŒø£b˛>± sê»ø°j·T $wüj·÷\T, bÕغ |ü]dæú‹, Ä+<√fi¯q
s¡÷bÕ\T ‘·~‘·s¡ n+XÊ\ô|’H˚ yê] <Ûë´dü. <ëì #·T≥÷º eTqì
≈£L&Ü Á‹|ü‘ês¡T. ˇø£ÿe÷≥˝À #ÓbÕŒ\+fÒ dü+|üPs¡í
e´øÏÔ‘·«+‘√ uÛÖ‹ø£+>± eTq qT+&ç yÓ[flb˛j·÷s¡T ‘·|üŒ
b˛sê{≤\T, Ä˝À#·q\T eTq #·T≥÷º ‹s¡T>∑T‘·÷H˚ ñ+{≤sTT.

19

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

q\÷¢] yÓ+ø£fÒX¯«s¡T¢(nqï)
Á|üC≤Hê≥´eT+&É*, sêh >ös¡yê<Ûä´≈£åî\T

ø£eT÷´ìdüTº bÕغ

>=|üŒ Hêj·T≈£î&çï ø√˝ÀŒsTT+~

ø£eT÷´ìdüTº bÕغ ø=*¢øÏ u≤\´+˝ÀH˚ nuÛÑT´<äj·T uÛ≤yê\T ñ‘·‡yê\≈£î 500 eT+~øÏô|’>± ø£fi≤ø±s¡T\T e#êÃs¡T.
ÄX¯j·÷\≈£î, yês¡+<ä]ø° ˝≤&ç®+>¥, uÀ]¶+>¥ @sêŒ≥T¢ #˚j·T&É+˝À ø±.ø=*¢
yÓTT>∑Z <=&ç>±sTT. $<ë´]ú Hêj·T≈£î&ÉT>± Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±]<˚ Á|ü<Ûëq bÕÁ‘·. Ä eTVü‰düuÛÑ\T
Ä#·s¡D≈£î Á|ürø£ ø=*¢ ªª$XÊK ñ≈£îÿ - Ä+Á<ÛäT\ Vü≤≈£îÿμμ n+≥÷ »j·TÁ|ü<ä+>± ìs¡«Væ≤+#·&ÜìøÏ ø±.ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄. ‘êqT $»j·Tyê&É˝À Ms√∫‘·yÓTÆq $<ë´]ú dü+|üPs¡í düVü≤ø±sêìï n+~+#ês¡T. bÕغ sêÁwüº ø±s¡´es¡Z
#Óù|Œ<ëìï nø£åsê\ ñ<ä´e÷ìï q&ç|æqyê&ÉT ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄. düe÷y˚X¯+˝À sêÁwüº ¬s’‘·T dü+|òüT+ u≤<Ûä´‘·\T ø=*¢
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄øÏ n|üŒ–dü÷Ô ìs¡íj·T+ »]–+~. eTs¡T~q+
Ä#·]+∫qyê&ÉT. ø£eT÷´ìdüTº bÕغ Hêj·T≈£î&ÉT>±, düe÷y˚XÊìøÏ |ü+#·ø£≥Tºø=ì, ø£+&ÉTyê‘√ e#êÃ&ÉT
J$‘·eT+‘ê Äs¡ZHÓ’»s¡T>± 13 dü+e‘·‡sê\Tô|’>± ø£ cÕí õ˝≤¢ ø£eT÷´ìdüTº Hêπ>X¯«s¡sêe⁄. ÄX¯Ãs¡´+‘√ Ç<˚$T{Ï |ü+#·‘√ n+fÒ,
Á|üC≤ùdeπø bÕغì ô|+∫ ô|<ä› #˚XÊ&ÉT õ˝≤¢ ø±s¡´<ä]Ù>±. düTBs¡Èø±\+ sêÁwüº ne⁄qT..Çø£ ¬s’‘·T\‘√ ø£*dæ |üì #˚j·÷*>±! nHêï&ÉT. nB
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ ø±s¡´es¡Z+˝À |üì #˚XÊ&ÉT. Äj·Tq ìã<äΔ‘·.
n+øÏ‘·yÓTÆqyê&ÉT.
¬s’‘·T s¡+>∑+˝À nbÕs¡ Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ˝À ¬s’‘ê+>∑ düeTdü´\T n<Ûä´j·Tq+ #˚dæ, ø±.ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ ˇø£ ñ<ä´eT Hêj·T≈£î&ÉT, ø£$ ø±<äT.
nqTuÛÑeeTTqïyê&ÉT. |ü⁄øÏÿ≥ã{Ϻ ‘·q ˇ+{À¢ z|æø£ e⁄qï+‘·ø±\+ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ ø±˙, Äj·Tq >∑T+&Ó #·|ü⁄Œ&ÉTqT π>j·T+ s¡÷|ü+˝À ÁyêXÊs¡T.
‘·s¡T|ü⁄q ¬s’‘ê+>∑ ùde\T #˚XÊ&ÉT. ‘êqT #˚j·T≥y˚T ø±<äT..‘·q áj·TH˚+{Ï, bÕ≥ Áyêj·T&Éy˚T+{Ï, #Ûê<ädüÔ+ ø±ø£b˛‘˚ nqï
$\ø£åD e´øÏÔ‘·«+ ≈£î≥T+u≤ìï ≈£L&Ü bÕغøÏ n+øÏ‘·+ #˚XÊ&ÉT ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄. uÛ≤eq Hê≈£î ÁbÕ<∏ä$Tø£+>± ø£*–+~. Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òüT+
Äj·Tq kı+‘·+ . n<˚ Äj·Tq Á|ü‘˚´ø£‘·. ªª|ü⁄≥Tºø£ ‘·q~ - J$‘·eT+‘ê bÕغ~μμ eTVü‰düuÛÑ\ dü+<äs¡“¤+˝À ¬s’‘ê+>∑+ düeTdü´\ô|’ ˇø£ bÕ≥\
dü+|üPs¡í ø£eT÷´ìdüTº nqï≥T¢>± J$+#ê&ÉT Hêπ>X¯«s¡sêe⁄. ˇø£ ø£eT÷´ìdüTº>± ø±´ôd{Ÿ ‘·j·÷s¡T #˚<ëΔeTqï ‘·\+|ü⁄‘√ ø±sê´#·s¡D≈£î
ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄. J$‘êìøÏ n+‘·ø£+fÒ @+ø±yê*? ø=*¢ J$‘·+ <Ûäq´yÓTÆq~. |üPqTø=Hêï+. n|ü⁄Œ&ÉT ø±.ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ Áyêdæq π>j·÷ìï
Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ #·]Á‘·˝À ∫s¡+J$ ø=*¢ ≈£L&Ü |ü]>∑D˝ÀøÏ rdüTø=Hêï+. Á|üeTTK dü+^‘· <äs¡Ù≈£î&ÉT,
20 Hêπ>X¯«s¡sêe⁄. H˚|ü<∏ä´>±j·T≈£î&ÉT, e÷ e+<˚e÷‘·s¡+ Áoìyêdt n<äT“¤‘·yÓTÆq
Äj·Tq‘√ Hê C≤„|üø±\T: u≤D°˝À Ä bÕ≥ bÕ&Ü&ÉT. ÄX¯Ãs¡´+ ø£*–+~. bÕ≥˝À >=|üŒ
uÛ≤eq Ç$T&ç ñqï~. »\ø£fi¯‘√ ø£fi≤ø£fi¯˝≤&ÉT‘·Tqï >√<ës¡eTà
15 dü+e‘·‡sê\Tô|’>± ø£eT÷´ìdüTº bÕغ sêÁwüº ø±s¡´es¡Z+˝À ø£s¡TDÏ+∫ ø£ wüíeTàqT Ä<äTø√yê\ì, ‘Ó\+>±D - sêj·T\d”eT
ø£*dæ |üì #˚XÊeTT. Á|üø±X¯+ õ˝≤¢˝À yÓ\T>=+&É kÕ<Ûäq - ñ‘·Ôsê+Á<Ûä - eT<Ûä´ ø√kÕÔ - <äøÏåD ø√kÕÔ ÁbÕ+‘ê\ Á|ü»\
b˛sê≥+˝À sêÁwüº ¬s’‘·T Hêj·T≈£î&ÉT>± e÷‘√ ø£*dæ b˛sê&Ü&ÉT. ˙{Ï nedüsê\qT rsêÃ\+≥÷ >√<ës¡eTàqT n]údü÷Ô ø±.ø=*¢
ˇ+>√\T˝À »]–q sêÁwüº ¬s’‘·T eTVü‰düuÛÑ dü+<äs¡“¤+>± Hê\T>∑T Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ Áyêdæq π>j·T+ ñ‘˚Ô»ø£s¡+>± ñqï~.
s√E\T ø£*dæ |üì #˚XÊeTT. Hê≈£î Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ j˚T
|ü]#·j·T+˝Òì ‘=*s√E˝À¢.. $»j·Tyê&É˝À #·<äTe⁄≈£î+≥Tqï ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄~ Ä<äs¡Ù $yêVü≤y˚T >±<äT, Äj·Tq~
ˇ+>√\T $<ë´]ú #Ó|æŒq e÷≥\T... $»j·Tyê&É˝À $<ë´]ú Ä<äs¡Ù ≈£î≥T+ã+ >∑÷&Ü. |ü‹øÏ ‘·–q dü‹ {≤Hê´ >±s¡T. ì‘·´+
Hêj·T≈£î&ÉT ªªø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ ‘·q ã≥º\T ‘·H˚ Äj·Tq bÕغ ø±s¡´Áø£e÷\+≥÷ ãj·T≥ ‹s¡T>∑T‘·T+fÒ, ˝…ø£Ãs¡sY
e⁄‘·T≈£îÿ+{≤&ÉTμμ nì. n~ Äj·Tq ìsê&É+ãs¡‘·. 1974 >± ñ<√´>∑+ #˚dü÷Ô >∑÷&Ü, ≈£î≥T+u≤ìï #·ø£ÿ~<äT›≈£î+≥÷
dü+.˝À y˚T+ e÷k˛ÿ˝À ø=+‘·ø±\+ ø£*dæe⁄Hêï+. f…+|üπs#·sY Äj·Tq≈£î düVü≤ø±sêìï∫Ãq ‘·*¢ {≤Hê´ >±s¡T. |æ\¢\T
yÓTÆqdt e⁄qï yê‘êes¡D+˝À Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ ñ<äj·Ty˚T yêøÏ+>¥ $»j·Tyê&É˝À »]π> düuÛÑ\T, düe÷y˚XÊ˝À¢, Ä|ò”düT˝À, ø=*¢
ø£ì ãj·T≥≈£î yÓfi‚flyê&ÉT. πøsYfÒø£sY n~ #ê˝≤ Á|üe÷<äeTì yÓ+≥e∫à ø±Áy˚T&é‡ eT<Ûä´ πø]+‘·\T ø=&ÉT‘·÷ ‹]π>
#Ó|æŒHê $ì|æ+#·Tø√˝Ò<äT. ∫es¡≈£î e÷ Á>∑÷|ü⁄ ©&ÉsY yês¡T...eTTK´+>± &Ü.Á|üXÊ+‹. n+<äTπø ø=*¢~ Ä<äs¡Ù
Ä+»H˚j·TXÊÁdæÔ ø£\T>∑CÒdüTø=ì yêøÏ+>¥ Ä|æy˚j·T≥+ »]–+~. ≈£î≥T+ã+. Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ 82 dü+e‘·‡sê\T J$+#ê&ÉT.
nB Äj·Tq J$‘·+˝À ñqï Áø£eT•ø£åD. 1974˝À Á|üC≤Hê≥´ <ë<ë|ü⁄ dü+|üPs¡í J$‘·+. Äj·Tq~ kÕs¡Δø£ J$‘·+. Ä<äs¡Ù
eT+&É* |ü⁄q]ïsêàD eTVü‰düuÛÑ\î $»j·Tyê&É˝À »]>±sTT. Ä ø£eT÷´ìdüTº Äj·Tq. Äj·Tq n&ÉT>∑TC≤&É˝À¢ q&ÉT<ëΔ+. n<˚
dü+<äs¡“¤+>± ÄVü‰«q dü+|òü÷ìøÏ ø±.ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ Äj·Tq≈£î ì»yÓTÆq ìyê[.
Äs¡ZHÓ’õ+>¥ ø±s¡´<ä]Ù, H˚qT Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>± u≤<Ûä´‘·\T
ìs¡«Væ≤+#êeTT. yês¡+ s√E\bÕ≥T »]–q eTVü‰düuÛÑ\≈£î, ø£fi≤

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

e&˚¶ XÀuÛÑHêÁBX¯«s¡sêe⁄

ñeTà&ç Ä+.Á|ü. e÷J eT+Á‹es¡T´\T

¬s’‘ê+>∑ ùde˝À |ü⁄˙‘·T&Ó’q

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ <Ûäq´J$

q÷õM&ÉT |ü]düsê\˝À ∫≥º&Ée⁄\T>± ñqï y˚˝≤~ Ç+<äTe\q uÛ≤s¡‘· ¬s’‘ê+>±ìøÏ e+<ä˝≤~ ø√≥¢

mø£sê\ uÛÑ÷eTT\qT uÛÑ÷$T˝Òì Á>±MTD ù|<ä\≈£î s¡÷bÕj·T\ y˚Ts¡≈£î _.{Ï. $‘·ÔHê\ <ÛäsêuÛ≤s¡+ ‘·–Z+~.

n+<ä#˚dæ e÷$T&ç eTTqï>∑T #Ó≥T¢ ô|+#·&É+ e\q ø√{≤¢~ eT+~ |ü‹Ô ¬s’‘·T\≈£î eT¨|üø±s¡+ #˚≈£L]+~.

ìs¡Tù|<ä\≈£î Jeq uÛÑÁ<ä‘· \_Û+#·&Éy˚Tø±ø£ |ü⁄*∫+‘·\, b˛\es¡+ eTTqï>∑T Ç]π>wüHé ÁbÕC…≈£îº\

|üsê´es¡DeTTq≈£î y˚T\T #˚≈£Ls¡T‘·T+<äì Hê&ÉT ø=s¡≈£î b˛sê≥+ #˚kÕs¡T. Á|üeTTK Ç+»˙s¡T¢

eTTK´eT+Á‹>± ñqï mHé.{Ï.sêe÷sêe⁄ >±]øÏ &Ü.¬ø.m˝Ÿ.sêe⁄, Áo ¬ø.ÁosêeTø£ wüíj·T´, Ms¡j·T´,

$e]+#·>± sêe÷sêe⁄ >±s¡T ÄyÓ÷~+∫ #Ó≥Tº |ü{≤º\ bÕbÕsêe⁄ eTTqï>∑T yê]‘√ düìïVæ≤‘· dü+ã+<Ûë\T

$<ë´]ú <äX¯ qT+&˚ ø=*¢ |ü<∏äø±ìï neT\T #˚kÕs¡T. ¬s’‘ê+>∑ düeTdü´\ MT<ä ñ+&˚$. ªªÄ+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ »\<ä]Ùìμμ |ü⁄düÔø£+ ¬s’‘ê+>∑
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T ø£eT÷´ìdüTº
dæ<ëú+‘ê\≈£î Äø£]¸‘·T˝…’ ‘·T~ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T n\Tô|s¡>∑ì b˛sê≥+ #˚kÕs¡T. düeTdü´\ |ü≥¢ Á|ü‘˚´øÏ+∫ Ç]π>wüHé s¡+>∑+ |ü≥¢ Äj·Tq≈£î
XÊ«dü es¡≈£î ˙‹, ìC≤sTTr‘√,
Á|üø£ ‹ yÓ’|üØ‘ê´\ e\q |ü+≥\T qwüºb˛sTTq ¬s’‘·T\≈£î ñqï ÁX¯<ëΔX¯≈£îÔ\T, n+øÏ‘·uÛ≤yêìøÏ Á|üã\ ‘êsêÿD+.
ìkÕ«s¡ú+>± kÕe÷õø£ ùde˝À
ì]«sêeT+>± Á|üuÛÑT‘·« düVü‰j·T+ n+~+#˚ $wüj·T+˝À, |ü+≥\≈£î ñeTà&ç Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ sêÁwüº+˝Àì Á|ü‹ õ˝≤¢˝ÀqT Ç]π>wüHé

ø£ wæ #˚XÊs¡T. $<ë´]ú, j·TTe»q, –≥Tºu≤≥T <Ûäs¡\T \_Û+#˚ $wüj·T+˝À #ê˝≤ #·Ts¡T≈£î>± s¡+>±ìøÏ dü+ã+~Û+∫q dü+øÏå|üÔ düe÷#ês¡+ ø£fi¯fl≈£î
¬s’‘·T dü+|òü÷\qT ã\|ü]#˚+<äT≈£î
#ê˝≤ ÁX¯$T+#ês¡T. ªª$XÊK ñ≈£îÿ - ø£ wæ#˚dü÷Ô e⁄+&˚yês¡T. &É+¬ø˝Ÿ eTTkÕsTT<ë (>±´{Ÿ ø£fÒº˝≤ $e]+#ês¡T. n+<äT≈£î Äj·Tq mìï HÓ\\T

Ä+Á<ÛäT\ Vü≤≈£îÿμμ ñ<ä´eT+˝À ˇ|üŒ+<ä+) e\q uÛ≤s¡‘· ¬s’‘ê+>∑ Á|üjÓ÷»Hê\T ÁX¯$T+#ês√ }Væ≤+#·˝ÒqT.
Á|üeTTK bÕÁ‘· eVæ≤+#ês¡T. #·+Á&É
sêCÒX¯«s¡sêe⁄ >±s¡T ñ+&É>± Ä+Á<Ûä <Óã“‹+{≤j·Tì |ü{Ïwüº+>± Á|ü#ês¡+ #˚kÕs¡T. Ä ô|<ä› ej·TdüT‡˝À ø=+‘· nHês√>∑´eTT‘√ nœ\
ÁbÕ+‘·+˝À ñyÓ«‘·TÔq m>∑dæq Á|ü‘˚´ø£
n+X¯+ô|’q »]–q düe÷y˚XÊ\˝À H˚qT, Äj·Tq uÛ≤s¡‘· ¬s’‘·T dü+|òüT+ ñbÕ<Ûä´≈£åî&ç>± &Ûç©¢˝À, |ü+C≤uŸ
Ä+Á<Ûä ñ<ä´eT düeTj·T+˝À
<ÛÓ’s¡´+>±, kÕVü≤dü+>± bÕ˝§Z+≥÷ ñ+&˚yêfi¯fl+. düT<ä÷s¡ Á|ü<˚XÊ\˝À »]π> düe÷y˚XÊ\≈£î yÓfi¯fl&É+ Hê≈£î

düyÓTÆø£´ sêÁwüº+>±H˚ ñ+&Ü\ì H˚qT e´ekÕj·T XÊK eT+Á‹>± e⁄+&É>± uÛ≤s¡‘· ÄX¯Ãs¡´+ ø£*–+∫+~. eTT+<äT qT+&ç e÷ Çs¡Te⁄]
d”|”◊ rdüTø=qï
<˚X¯+˝À _.{Ï. |ü‹Ô kÕ>∑T ÁbÕs¡+uÛÑ+ nsTT´+~. uÀ˝Ÿ eT<Ûä´ #·ø£ÿì ne>±Vü≤q, düVü≤ø±s¡eTT ñ+≥÷ e∫Ã+~.
ìs¡íj·÷qTkÕs¡+ düyÓTÆø£´ sêÁwüº
yê<äqqT ã\|ü]#ês¡T. >±sY¶ 1 _.{Ï. |ü‹Ô $‘·Ôq+ <Ûäs¡ m≈£îÿe>± ñ+<äì, n~ ‘·q uÛ≤yê\‘√ @ø°uÛÑ$+#·ì yê]‘√ ≈£L&Ü

nHê´j·TeTì, <Ûäs¡ ‘·–Z+#ê\ì Á|üuÛÑT‘ê«\≈£î $»„|ü⁄Ô\T |üs¡Twü|ü<äC≤\+ yê&É≈£î+&ÜH˚ m<äT{Ï yê]ì

#˚j·T&Éy˚T ø±≈£î+&Ü düTÁ|”+ø√s¡Tº˝À Hê´j·T b˛sê≥+ #˚dæ H=|æŒ+#·≈£î+&ÜH˚ e÷{≤¢&ÉT‘·÷, n+<ä] Vü≤ <äj·÷\˝À

$»j·T+ kÕ~Û+∫q BÛs√<ë‘·TÔ&ÉT Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T. ì*∫b˛sTTq <Ûäq´J$ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T.

Hê>±s¡T®q $X¯«$<ë´\j·T+
Á|ü‹uÛ≤ |ü⁄s¡kÕÿsêìï
n+<äT≈£îqï ø=*¢

Hêπ>X¯«s¡sêe⁄qT dü‘·ÿ]düTÔqï
e&˚¶ XÀuÛÑHêÁBX¯«s¡sêe⁄,
á&ÉTŒ>∑+{Ï, >√bÕ\sêe⁄,
j·T\eT+∫* •yêõ,
sêe⁄\ yÓ+ø£j·T´, eTTbÕŒfi¯¢,
dü÷s¡´<˚es¡, düTã“sêE,
ø=eTàq ‘·~‘·s¡T\T

21

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

- |ü⁄yê«&É Hêπ>X¯«s¡sêe⁄
XÊdüqdüuÛÑ e÷J düuÛÑT´\T,
d”|”◊ d”ìj·TsY Hêj·T≈£î\T

e÷~ ñ<ä´e÷qTã+<Ûä+

ø=*¢ J$‘·+ Ä<äs¡Ù+, nqTdüs¡D°j·T+

ø±Áy˚T&é ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄‘√ Hê~ ø±<äT. kÕVü≤dü+ #˚ùdyês¡T. á Áø£eT+˝ÀH˚ nedüsêìøÏ

ñ<ä´e÷qTã+<Ûä+. nH˚ø£ <äXÊu≤›\bÕ≥T ns¡eT]ø£\T $T+∫ ø£cÕº\T nqTuÛÑ$+#ê*‡ e∫Ã+~. Äj·Tq Ä<äs¡Ù

˝Ò≈£î+&Ü kÕ–q ùdïVü≤ã+<Ûä+. $<ë´]ú <äX¯ qT+∫ $yêVü≤+ #˚düTø=Hêïs¡T. Äj·Tq düreTDÏ {≤Hê´

yÓTT<ä˝…’ ‘·T~ XÊ«dü es¡≈£î Ä|ü⁄Ô\T>±H˚ ñHêï+. Äj·Tq ≈£î≥T+ã düuÛÑT´\≈£î Çwüº+ ˝Òø£ b˛sTTHê ÄyÓTqT

J$‘·+ Ä<äs¡Ù+, nqTdüs¡D°j·T+. rdüTø=∫à ø£+uÛÑ+bÕ{Ï d”ìj·TsY(Á|üeTTK ø£eT÷´ìdüTº

$<ë´]ú <äX¯ 1956 qT+∫ 2020 y˚T 21q H˚‘·) >±] Ç+{Ï e<ä› ñ+#·&É+, Ä ‘·s¡Tyê‘· yê]

ñ<ä´eT+˝À |ü\T πødüT\T ø±.ø=*¢ ‘·T~ XÊ«dü $&ç#˚ es¡≈£î düTBs¡Èø±\+ e÷ bÂs√Væ≤‘·´+˝À yê]<ä›s¡T ô|[fl #˚düTø√e&É+ Hê≈£î u≤>±
m<äTs=ÿHêïs¡T. ‘·qT m≈£îÿe
‘ê´>∑+ #˚j·Te\dæ e∫ÃHê ã+<Ûä+ ø=qkÕ–+~. nH˚ø£ ˇ&ÉT<=&ÉT≈£î\T >∑Ts¡TÔ. |æ\¢\ ô|+|üø£+˝ÀqT, ≈£î≥T+ã b˛wüD˝ÀqT,

nedüsêìøÏ $T+∫ m<äTs=ÿ+≥÷ $<ë´]ú düe÷K´˝ÀqT, j·TTe»q ø£eT÷´ìdüTº $\Te\‘√ J$+#·&ÜìøÏ Á|üj·T‘·ï+
Á|üj·÷D≤\T #˚j·T&É+,
düe÷K´˝ÀqT, ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+˝ÀqT ø±s¡´ø£s¡Ô\T>±, #˚XÊs¡T.
ÄVü‰s¡+ <=s¡ø£ì
dü+<äs¡“¤+˝ÀqT ñ<ä´eT+, bÕغ u≤<ÛäT´\T>±, Hêj·T≈£î\T>± |üì #˚XÊ+. Bs¡Èø±\+ n‹ Äj·Tq n\yê≥T¢ ˇø=ÿø£ÿkÕ] Hê˝≤+{Ï yê]øÏ

m&É\ n≈£î+]ƒ‘· Bø£å‘√ <ä>∑Zs¡ dü+ã+<Ûë\T ø£*– ñHêï+. ø=*¢ >±] eTs¡D+ #Ûê<ädüÔ+>± n+^ø±s¡ jÓ÷>∑´+ø±q≥T¢ ø£ì|æ+#˚$.
eTT+<äT≈£î kÕπ>yês¡T. n<˚
|ü≥Tº<ä\qT ‘·T~ XÊ«dü es¡≈£î rs¡ì ˝À≥T>±, e´øÏÔ>∑‘·+>± ≈£L&Ü Hê≈£î qwüº+>± ˙fi¯flqT $$<Ûä bÕÁ‘·\˝À ì\« e⁄+∫ bÕÁ‘·qT ã{Ϻ
ø=qkÕ–+#ês¡T. ñ<ä´eT
uÛ≤$düTÔHêï. ø£s√Hê ø£≥º&ç˝À uÛ≤>∑+>± ¬s+&ÉT sêÁcÕº\ s¡+>∑T, ˙s¡T e÷s¡{≤ìï ÄkÕ«~dü÷Ô Á‘êπ>yês¡T.
yÓ’|òü˝≤´\T, düeTq«j·T
˝ÀbÕ\T, m<äTs¡T <Óã“\T eT<Ûä´ Á|üj·÷D≤\T ˝Òø£b˛sTTHê ‘·|üŒø£ Ä|üÔ $TÁ‘·Tìï, n|ü]|üø£«yÓTÆq ÄVü‰sêìï ‹H˚yês¡T. @~ ‹+fÒ n~
‘·–*Hê ø£ +– b˛≈£î+&Ü
‘ê´>∑+ #˚ùd+<äTπø |ü⁄{≤ºeTH˚ ñ<ä´eT düVü≤#·s¡Tìï ø£&ÉkÕ] #·÷dæ, ìyêfi¯ó\]Œ+∫, dü+|üPs¡í ÄVü‰s¡+>± uÛ≤$+#˚ |ü<äΔ‘·T\T Hê≈£î

uÛ≤eq‘√ ø£cÕº\qT Äj·Tq uÛ≤s¡´, |æ\¢\≈£î, ã+<ÛäTe⁄\≈£î dü+‘ê|ü+ q#·Ãø£b˛sTTHê @Hê&ÉT Äj·Tq ∫‘·ÔX¯ó~Δì X¯+øÏ+#·˝Ò<äT.
nqTuÛÑ$dü÷Ô bÕغì, Á|üC≤
dü+|òü÷\qT q&çù|+<äT≈£î ‘Ó\bÕ\ì $»j·Tyê&É yÓfi≤flqT. ø£&ÉkÕ] #·÷dæ, ìyêfi¯ó k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´≈£î Hê\T>∑T HÓ\\ bÕ≥T Ç<ä›s¡+

Á|üj·T‘·ï+ #˚XÊs¡T. \]Œ+∫, ≈£î≥T+u≤ìøÏ dü+‘ê|ü+ ‘Ó*bÕqT. ø£*ùd düº&û≥÷sY≈£î yÓfi≤fleTT. |ü\T $wüj·÷\ô|’

Bs¡Èø±*ø£ ùdïVü≤+˝À yÓTT<ä{Ï uÛ≤>∑+ $<ë´]ú n<Ûä´j·Tq+ #˚XÊeTT. nH˚ø£ $wüj·÷\qT

ñ<ä´eT+˝À @&Óì$T<˚fi¯ófl ø£*dæ |üì#˚XÊeTT. ø£ cÕí ‘Ó\TdüTø=HêïeTT. nø£ÿ&ç |ü]dæú‘·T\qT, Çø£ÿ&ç

õ˝≤¢˝À, Ä ‘·s¡Tyê‘· sêÁwüº+˝À $<ë´]ú ô|ò&ÉπswüHé ñ<ä´e÷\‘√ düeTq«j·T+ #˚ùd+<äT≈£î ˇøÏ+‘· Á|üj·T‘·ï+

ø±s¡´ø£s¡Ô\T>±, u≤<ÛäT´\T>± |üì#˚XÊeTT. dæ|æ◊˝À N*ø£ #˚XÊeTT. Ä Hê\T>∑T HÓ\\T Ç<ä›s¡+ ø£*ùd ñ+&ç nH˚ø£

sêÁwüº Á|ü»\≈£î, ø±s¡´ø£s¡Ô\T>± e÷≈£î u≤<Ûä ø£*–+∫+~. $wüj·÷\ô|’ #·]Ã+#·T≈£îH˚yês¡eTT.

ø±s¡´ø£s¡Ô\ eT<Ûä´ m&Éu≤≥T Çã“+~ø£s¡eTì|æ+∫+~. dæ<ëú+‘·+ô|’ >∑T&ç¶ qeTàø£+‘√ Ä#·]+#·&ÜìøÏ

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T |ü≥Tº<ä\‘√ ìsêàD <äø£å‘·‘√ nedüsêìøÏ $T+∫q ø£cÕº\qT ÄVü‰«ì+#·&É+,

‘ê´>±\≈£î dæ<äΔ|ü&ç ñ<ä´eT+˝À bÕ˝§ZHêïs¡T. ªª$XÊK J$+#·&É+ Äj·Tq HÓ’»+>± e÷]+~. Á|üC≤

ñ≈£îÿ - Ä+Á<ÛäT\ Vü≤≈£îÿμμ ñ<ä´eT düeTj·T+˝À Äj·Tq ñ<ä´e÷\T, bÕغ ìsêàD+, ¬s’‘·T düeTdü´\qT,

C…’\T≈£î yÓfi≤fls¡T. eTTK´+>± Á‘ê>∑T, kÕ>∑T ˙{Ï düeTdü´\qT n<Ûä´j·Tq+

H˚qT KeTà+ õ˝≤¢ ø£eT÷´ìdüTº dü$T‹øÏ #˚j·T&ÜìøÏ Ç+»˙s¡¢‘√ Bs¡Èø±*ø£ dü+ã+<Ûë\T

ø±s¡´<ä]Ù>±, Äj·Tq ø£ cÕí õ˝≤¢ ø±s¡´<ä]Ù>± e÷<Ó’q ø=qkÕ–dü÷Ô, ÁosêeTø£ wüíj·T´, #Ós¡T≈£L] Ms¡j·T´ ˝≤+{Ï

|ü<äΔ‘·T˝À¢ bÕغ $düÔs¡D≈£î ø£ wæ #˚XÊeTT. Äj·Tq ˇø£ Á|üeTTK Ç+»˙s¡¢‘√ ø£*dæ >√<ëe], ø£ cÕí »˝≤\ô|’

ìs¡íj·T+ rdüTø=+fÒ kÕ~Û+#˚+‘· es¡≈£î e~˝Ò yês¡T n<Ûä´j·Tq+ #˚dæ ‘·qT q$Tàq |ü<äΔ‘·T˝À¢ |ü⁄düÔø±\T

22

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

ÁyêXÊs¡T. mHé.s¡|òüTTMsê¬s&ç¶
ø=ìï ÁbÕe÷DÏø£ |ü<äΔ‘·T˝À¢ Áyêdæq Ä |ü⁄düÔø±\ s¡#·sTT‘·>± Ä+.Á|ü. e÷J eT+Á‹ es¡T´\T,
|”d”d” e÷J n<Ûä´≈£åî\T
Á|üuÛÑT‘·«+ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ eTqïq\qT bı+<ës¡T.
ø=ìï dü+<äsꓤ\˝À $$<Ûä n+XÊ\≈£î dü+ã+~Û+∫ $uÛÒ~+∫Hê ¬s’‘ê+>±ìøÏ

e÷ eT<Ûä´ yÓ’s¡T<Ûë´\≈£î <ë] rj·T˝Ò<äT. Äs√>∑´+ düVü≤ø£]+#·ø£ ˇø£ ô|<ä›
b˛sTTHê Hê 75 dü+e‘·‡sê\ »qà~q y˚&ÉTø£\˝À dü«j·T+>± ~≈£îÿ
bÕ˝§Zq&ÜìøÏ e÷ ùdïVü‰ìøÏ $\Teì∫à KeTà+ e∫à uÛÑT»+ ‘·{≤ºs¡T.
uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ, ñeTà&ç
>∑‘· ◊<ës¡T dü+e‘·‡sê\T>± ø£<ä*ø£\T ˝Ò≈£î+&Ü Ç+{Ïπø
|ü]$T‘·+ nsTTHê H˚qT ‘·≈£îÿe˝À ‘·≈£îÿe dü+e‘·‡sêìøÏ ˇø£ÿkÕ] Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òüT+, nœ\ uÛ≤s¡‘·
nsTTHê Äj·TqqT |üsêeT]Ù+#·&ÜìøÏ yÓfi‚flyê&çì, jÓ÷>∑ πøåe÷\T øÏkÕHé düuÛÑ Á|üeTTK H˚‘· ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T H˚&ÉT eTq‘√ ˝Òø£b˛e≥+ #ê˝≤
‘Ó\TdüTø=H˚ Á|üj·T‘·ï+ #˚ùdyê&çì. u≤<Ûëø£s¡+. <˚X¯ ¬s’‘ê+>∑+. eTØ eTTK´+>± ‘Ó\T>∑T sêÁcÕº\ ¬s’‘·T\øÏ nj·Tq eT ‹
ô|<ä› ˝À≥T nq&É+˝À @ e÷Á‘·+ n‹X¯jÓ÷øÏÔ ˝Ò<äT. ˇø£ ¬s’‘·T>± qqTï Hêπ>X¯«s¡sêe⁄
ñ<ä´eT+˝À |ü\T πødüT\T m<äTs=ÿHêïeTT. ‘·qT m≈£îÿe ‘ê´>∑+ >±] eTs¡D+ rÁe+>± ø£\∫y˚dæ+~. Äj·Tq nH˚ø£ <äXÊu≤›\ bÕ≥T ¬s’‘ê+>∑
#˚j·Te\dæ e∫ÃHê nedüsêìøÏ $T+∫ Á|üj·÷D≤\T #˚j·T&É+, düeTdü´\ô|’ n\Tô|s¡T>∑ì b˛sê≥+ #˚XÊs¡T. ¬s’‘ê+>±ìøÏ dü+ã+~Û+∫q n+XÊ*ï,
ÄVü‰s¡+ <=s¡ø£ì dü+<äs¡“¤+˝ÀqT ñ<ä´eT+ m&É\, bÕغ m&É\ düeTdü´\ì _Ûqï ø√D≤˝À¢ $X‚¢wæ+#ês¡T. |ü]cÕÿs¡ e÷sêZ\T #·÷bÕs¡T. Á|üuÛÑT‘ê«\øÏ,
n≈£î+]ƒ‘· Bø£å‘√ eTT+<äT≈£î kÕπ>yês¡T. n<˚ |ü≥Tº<ä\qT ‘·T~ XÊ«dü $<Ûëq ìπsí‘·\øÏ e÷s¡Z<äs¡Ùq+ #˚XÊs¡T. πøåÁ‘· kÕúsTT˝À n\T|üqï~ ˝Ò≈£î+&Ü
es¡≈£î ø=qkÕ–+#ês¡T. ñ<ä´eT yÓ’|òü˝≤´\T, düeTq«j·T ˝ÀbÕ\T, Ä+<√fi¯q\T #˚XÊs¡T. 1998˝À ¬s’‘ê+>∑ düeTs¡ X¯+U≤sêe j·÷Á‘·˝Àq÷, 1998-
m<äTs¡T <Óã“\T ‘·–*Hê ø£ +– b˛≈£î+&Ü ‘ê´>∑+ #˚ùd+<äTπø 99˝À ‘Ó\+>±DøÏ >√<ëe] »˝≤\ $ìjÓ÷>∑ ñ<ä´eT ìsê«Vü≤≈£îì>±q÷ ø=*¢
|ü⁄{≤ºeTH˚ uÛ≤eq‘√ ø£cÕº\qT nqTuÛÑ$dü÷Ô bÕغì, Á|üC≤ dü+|òü÷\qT Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T ø°\ø£ bÕÁ‘· b˛wæ+#ês¡T. 1999 e÷]à HÓ\˝À ˙{ÏbÕs¡T<ä\
q&çù|+<äT≈£î Á|üj·T‘·ï+ #˚XÊs¡T. ÁbÕC…≈£îº\ ìsêàD+ô|’ ñeTà&ç Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ XÊdüq düuÛÑ eTT+<äT Äj·Tq ÄeTs¡D
ìsêVü‰s¡Bø£å #˚|ü{≤ºs¡T. <ëìøÏ düŒ+<äq>± XÊdüqdüuÛÑ ≈£L&Ü á n+X¯+ô|’
≈£î≥T+ã+ ø£+fÒ ñ<ä´eTy˚T Á|ü<ÛëqeTì, ñ<ä´e÷ìπø düeTj·T+ #·]Ã+∫+~.
πø{≤sTT+#ês¡T. Hê ø£+fÒ ej·TdüT‡˝À 5 HÓ\\T ô|<ä› nsTTHê, H˚qT
m≈£îÿe u≤<Ûä´‘·\˝À ñqï|ü⁄Œ&ÉT, |ü<äe⁄\T e∫Ãq|ü⁄Œ&ÉT n_Ûq+~dü÷Ô 2004˝À e÷ Á|æj·T‘·eT H˚‘· yÓ’.mdt.sê»X‚Ks¡¬s&ç¶ >±s¡T eTTK´eT+Á‹>± e÷
düVü≤ø£]+#ês¡T ‘·|üŒ b˛*ø£ #˚düTø=ì ‘·q Á|üj·÷D≤ìï m|ü⁄Œ&ÉT ø±+Á¬>dt Á|üuÛÑT‘·«+ @sêŒ≥T nsTT+~. ìs¡+‘·s¡eT÷ ¬s’‘ê+>∑ dü+πøåeTy˚T \ø£å´+>± |üì
Ä|ü⁄ø√˝Ò<äT. neø±XÊìï ã{Ϻ |ü<äe⁄\T, u≤<Ûä´‘·\T e#êÃj·Tì #˚dæ+~. »\j·T»„+ ù|]≥ yÓ’.mdt. >±s¡T ñeTà&ç Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ˝Àì ô|+&ç+>¥ ˙{Ï
uÛ≤$+#êπs ‘·|üŒ, m≈£îÿe, ‘·≈£îÿe Á|ükÕÔeq≈£î ‘êe⁄ Çe«˝Ò<äT. ˇπø bÕs¡T<ä\ ÁbÕC…≈£îº\ ìsêàD+ #˚|ü{≤ºs¡T. Ä |ü$Á‘· dü+ø£˝≤Œìï kÕ«>∑‹dü÷Ô, n~
#√≥ ñ+&ç, ˇπø ø£fi≤XÊ\˝À #·~$, ˇø£#√≥ ‹ì, mdt.ÄsY.ÄsY. $»j·Te+‘·+ ø±e{≤ìøÏ nedüs¡eTsTTq dü\Vü‰\T, düe÷#ês¡+ Çdü÷Ô ø=*¢
ø£fi≤XÊ\‘√ bÕ≥T ø£ cÕí, >∑T+≥÷s¡T, Ä ‘·s¡Tyê‘· sêÁwüº yê´|æ‘·+>± Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T ªÄ+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ »\<ä]Ùìμ ù|]≥ sêdæq |ü⁄düÔø£+ n|üPs¡«+. ñeTà&ç
$$<Ûä ñ<ä´e÷\˝À e÷ bÕÁ‘·\T ø=qkÕ–+#êeTT. Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ˝Àì nìï õ˝≤¢\ ˙{Ïeqs¡T\ düeTÁ>∑ düe÷#ês¡+ n+<äT˝À ñ+~.

s√p ø£\eø£ b˛sTTHê ø£*dæq|ü⁄Œ&ÉT ñ<ä´e÷\qT HÓeTs¡T 2004-2014 eT<Ûä´ H˚qT e´ekÕj·T, ¬s$q÷´ XÊK\ eT+Á‹>± u≤<Ûä´‘·\T
y˚düTø=ì >∑‘· nqTuÛÑyê\ <ë«sê es¡úe÷q $»j·÷\≈£î u≤≥\T y˚dü÷Ô ìs¡«]Ô+#êqT. Ä |ü<˚fi¯ó¢ ¬s’‘·T\T, øö\T ¬s’‘·T\T, ¬s’‘·T ≈£L©\øÏ dü+ã+~Û+∫q nH˚ø£
eTT+<äT≈£î kÕ>±eTT. eTq e+‘·T ø£s¡Ôe´+ HÓs¡y˚s¡Tdü÷Ô yÓ’|òü˝≤´\qT n+XÊ\ì ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T m|üŒ{Ïø£|ü⁄Œ&ÉT H˚s¡T>±q÷, f…©bò˛Hé <ë«sê,
n+^ø£]+#˚+<äT≈£î dæ<äΔ|ü&˚yês¡+. uÛÑ{Ï+&Ü eTVü‰düuÛÑ˝À meT¬s®˙‡ì ˝ÒK\ s¡÷|ü+ ˝Àq÷ Hê <äèwæºøÏ rdüTø=#˚Ãyês¡T. $$<Ûä $wüj·÷\ô|’ H˚qT ¬s’‘·T
ã\|üs¡Ã&É+ ‘·|ü⁄Œ nì n+^ø£]+∫ bÕغ, Á|üC≤ ñ<ä´e÷ìï dü+|òü÷\‘√ düe÷y˚XÊ\T @sêŒ≥T #˚dæq|ü⁄Œ&ÉT Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T ø£∫Ñ·+>± Vü‰»s¡T
|ü⁄qπsø°ø£s¡D #˚j·T&ÜìøÏ ø£*dæ |üì #˚XÊeTT. Ä ìs¡íj·T+ nj˚T´yês¡T. ìsêàD≤‘·àø£yÓTÆq dü\Vü‰\T, dü÷#·q\T n+~+#˚yês¡T. ;.{°. |ü‹Ô
nkÕe÷q´yÓTÆq<äì uÛ≤$+#êeTT. @~@yÓTÆHê ø=*¢ J$‘·+ $‘·ÔHê\ <Ûäs¡\ $wüj·T+˝À e÷ Á|üuÛÑT‘·«+ #˚dæq b˛sê{≤ìøÏ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡T
Ä<äs¡ÙÁbÕj·T+. Äj·TqqT <Ûäq´J$>± uÛ≤$kÕÔqT. #˚<√&ÉT yê<√&ÉT>± ì*#ês¡T. ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T eTs¡D+ e\¢ ¬s’‘ê+>∑+ ˇø£
ô|<ä› ~≈£îÿì ø√˝ÀŒsTT+~.
J$‘·+˝À ÄX¯j·÷\T |òü\Á|ü<ä+ ø±ø£b˛sTTHê ìsêX¯≈£î
>∑T]ø±˝Ò<äT. yê{Ïì ˇ&ÉT<=&ÉT≈£î\T>±H˚ uÛ≤$+∫ ø£*dæ ñ+&˚+<äT≈£î
Á|üj·T‘·ï+ #˚XÊs¡T. ø=*¢ì Ä ø√e˝ÀH˚ düVü≤#·s¡TDÏí>± uÛ≤$dü÷Ô Äj·Tq
e<ä› Äràj·T‘·qT bı+<ëqT. Äj·Tq ˝Òì ˝À≥T rs¡Ã&É+ ‘˚*¬ø’q~
ø±<äT. ej·TdüT‡ MT<ä |ü&ÉT‘·Tqï~. uÛÑ$wü´‘·TÔ ‘·sê\≈£î ‘ê´>±ìï,
ø£s¡Ôe´ ìs¡«Vü≤DqT ‘Ó*j·T#˚dü÷Ô ìsêX¯, ìdüŒ Vü≤\≈£î ‘êe⁄˝Ò<äì
Äj·Tq J$‘·+ s¡TEe⁄ #˚düTÔqï~. Äj·Tq e÷s¡Z+˝ÀH˚
Á|üj·÷DÏ+#ê\ì ø√s¡T‘·÷, eTs¡DÏ+∫q Äràj·TT&ÉT ø=*¢
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±]øÏ ¬s&é XË\÷´{Ÿ, yê] ≈£î≥T+u≤ìøÏ Á|ü>±&ÛÉ
kÕqTuÛÑ÷‹ì ‘Ó*j·TCÒdü÷Ô, á Hê\T>∑T e÷≥\T Áyêj·÷\ì ø√]q
\ø°åàHêsêj·TD >±]øÏ <Ûäq´yê<ë\T.

23

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

¬ø. sêeTø£èwüí
d”|”◊ sêh ø±s¡´<ä]Ù

ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT H˚‘·
ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄

$<ë´]ú <äX¯ qT+∫ yêeT|üø£å ñ<ä´e÷\˝À bÕ˝§Zì ¬s’‘·T ñ<ä´e÷\T ñqï+‘· ø±\+ ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄qT

‘·eT j·÷eJ®$‘êìï bÕغπø n+øÏ‘·+ #˚XÊs¡T. düà]+#·T≈£î+{≤s¡q&É+˝À m˝≤+{Ï n‹X¯jÓ÷øÏÔ ˝Ò<äT.

$»j·Tyê&É q>∑s¡+˝À $<ë´]ú Hêj·T≈£îì>± ñ+≥÷ »\eqs¡T\ n+X¯+ô|’ ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ s¡∫+∫q

n+#Ó\+#Ó\T>± m~– ñeTà&ç Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ sêÁwüº |ü⁄düÔø±ìï ÄHê{Ï eTTK´eT+Á‹ sê»X‚Ks¡¬s&ç¶

@◊mdtm|òt Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>± |üì#˚XÊs¡T. ‘·sê«‘· Ä$wüÿ]+#·&Éy˚T ø±≈£î+&Ü Á|üuÛÑT‘·« ø±sê´\j·÷\˝À

ù|¬sìïø£>∑qï ø£ècÕíõ˝≤¢ ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´e÷\˝À ø°\ø£ ≈£L&Ü |ü+|æD° #˚sTT+#·&É+ ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄

bÕÁ‘· b˛wæ+∫ õ˝≤¢ bÕغ ø±s¡´<ä]Ù>± Bs¡Èø±\+ ÁbÕ<Ûëq´‘·qT ‘Ó\T|ü⁄‘·T+~.

|üì#˚XÊs¡T. õ˝≤¢˝À »]–q nìï ñ<ä´e÷\˝À ≈£L&Ü $<ë´]ú <äX¯ qT+∫ ‘·q j·÷eJ®$‘êìï ø£eT÷´ìdüTº

$T*f…+{Ÿ b˛sê{≤\T #˚XÊs¡T. Ä ‘·sê«‘· Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ñ<ä´e÷ìøÏ n+øÏ‘·+ #˚dæq $\Te\T ø£*–q

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ ù|s¡T ¬s’‘·T dü+|òüT+ n<Ûä´≈£åîì>±, Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>± sêh+˝À ø£eT÷´ìdüTº>± >∑T]Ô+|ü⁄ bı+<ës¡T. nìï sê»ø°j·T
$q>±H˚ eTT+<äT>±
>∑Ts¡TÔ≈£î e#˚Ã~.. nìï õ˝≤¢˝À¢ |üs¡´{Ï+∫ |ü\T b˛sê{≤\≈£î Hêj·Tø£‘·«+ bÕغ\ Hêj·T≈£î\‘√ dü‘·‡+u+<Ûë\T ø£*– eTqïq\T

ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+, eVæ≤+#ês¡T. eTTK´+>± ø£ècÕí, >√<ëe] q<äT\ bı+<ës¡T. nekÕq <äX¯˝À ¬s+&ÉT eT÷&ÉT dü+e‡‘·sê\
¬s’‘·T düeTdü´\ô|’ Äj·Tq
nqTdü+<Ûëq+ »s¡>±\ì, yÓqTø£ã&çq ÁbÕ+‘ê˝À¢ì Á|ü‹ bÕ≥T Ç+{Ïπø |ü]$T‘·yÓTÆq|üŒ{Ïø° ‘·q <Ûë´dü n+‘ê
#˚dæq b˛sê{≤\T.
nœ\ uÛ≤s¡‘· øÏkÕHé mø£sê≈£î ˙s¡T n+~+#ê\ì ‘·|üq |ü&˚yês¡T. eè<∏ë>± yêeT|üø£å ñ<ä´eT+ô|’H˚ ñ+&˚~. ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT
düuÛÑ Hêj·T≈£îì>±
ñ+≥÷ Äj·Tq Ç{°e˝Ò düeTTÁ<ä+˝ÀøÏ b˛‘·Tqï >√<ëe] qB »˝≤\qT nìï ◊ø£´‘·qT yê+∫Û+#˚ e´øÏÔ>± ‘·qqT ø£*dæq ø±Áy˚T&é‡qT
ø£qTïeT÷XÊs¡T. Äj·Tq
ñ<ä´eT $»j·÷\qT ÁbÕ+‘ê\≈£î ñ|üjÓ÷–+#ê\ì >√<ëe] qB »˝≤\ ñ‘ê‡Vü≤|ü]∫ dü\Vü‰\T Ç#˚à yês¡T. yê] ø£èwæøÏ sêÁwüº

m+‘· #Ó|ü⁄Œ≈£îHêï n<∏ë]{° kÕ<Ûäq≈£î $X‚wü ø£èwæ #˚XÊs¡T. ø£eT÷´ìdüTº ø£$T{° ‘·s¡|òü⁄q $|ü¢e CÀVü‰s¡T¢.
‘·≈£îÿy˚.
#·+Á<äu≤ãT eTTK´eT+Á‹>± ñ+&É>± >√<ëe]
24
n<∏ë]{° »˝≤\ kÕ<Ûäq≈£î ôV’≤<äsêu≤<é˝À Bø£å #˚|ü{Ϻ

$»j·Te+‘·+ nj·÷´s¡T. sêh

¬s’‘·T dü+|òüT+ Á|ü<Ûëq

ø±s¡´<ä]Ù>± ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄

ñ+&É>± Äj·Tq‘√ |üì#˚ùd

neø±X¯+ Hê≈£î \_Û+∫+~.

|ü{Ϻq |ü≥Tº $&Ée≈£î+&Ü

¬s’‘ê+>∑ düeTdü´\ô|’ b˛sê&˚

e´øÏÔ>± ¬s+&ÉT ‘Ó\T>∑T

sêÁcÕº\˝À ù|s¡T>±+#ês¡T.

Ç{°e\H˚ ø=*¢

Hêπ>X¯«s¡sêe⁄‘√bÕ≥T

sêÁwüºkÕúsTT˝À |üì#˚dæq {Ï.$.

#Í<ä] ≈£L&Ü ˇπø HÓ\˝À e]øÏ ø£˙dü eT<䛑·T <Ûäs¡ ø£*Œ+#ê\ì ø√s¡T‘·÷ ìs¡e~Ûø£ Bø£å #˚düTÔqï ø=*¢

eTs¡DÏ+#·&É+ u≤<Ûëø£s¡+. sêÁwüº Hêπ>X¯«s¡sêe⁄, sêeTø£èwüí, sêe⁄\ yÓ+ø£j·T´, kÕs¡+|ü*¢ ‘·~‘·s¡T\T

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

n|üŒ{Ï sêh ñ|ü eTTK´eT+Á‹ ø√H˚s¡T s¡+>±sêe⁄, eT+Á‹ uÛ≤≥+ lsêeTeT÷]Ô‘√ j·TTe <ä+|ü‘·T\T>± ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄, {≤Hê´
ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄,

25

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

#ê&Ü yÓ+ø£≥¬s&ç¶
d”|”◊, ‘Ó\+>±D sêÁwüº ø±s¡´<ä]Ù

H˚HÓ]–q ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄

‘Ó\T>∑T sêÁcÕº\ ¬s’‘·T ÁX‚jÓ÷_Û˝≤wæ, yê] ñ<ä´e÷ìøÏ eT]+‘· ã\+ #˚≈£L]+~.

ø£cÕº\ |ü]cÕÿs¡+ ø√dü+ ìs¡+‘·s¡+ |ü]‘·|æ+∫q m‹Ôb˛‘·\≈£î Ks¡Tà m≈£îÿe ne⁄‘·T+<äì,

Á|üeTTK ¬s’‘·T H˚‘· ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T. ø=*¢ –≥Tºu≤≥T ø±<äì Ç+»˙s¡¢ dü\Vü‰‘√ sêÁwüº

>±s¡T $<ë´]ú ñ<ä´eT+ qT+&ç ø£eT÷´ìdüTº Á|üuÛÑT‘·«+ yÓqø£&ÉT>∑T y˚dæ+~. kÕ>∑T˙{Ï ÁbÕC…≈£îº\

ñ<ä´eT+‘√ eTy˚Tø£yÓTÆq|üŒ{Ïø°, Äj·Tq≈£î m≈£îÿe>± kÕ<Ûäq¬ø’ nH˚ø£ ñ<ä´e÷\T ìs¡«Væ≤+#·ã&çHêsTT.

¬s’‘·T u≤+<Ûäe⁄ì>±H˚ >∑T]Ô+|ü⁄ ñqï~. e´ekÕj·÷ìøÏ ¬s’‘·T dü+|òüT+ Ä<Ûä«s¡´+˝À Ä+Á<Ûä, ‘Ó\+>±D

kÕ>∑T˙s¡T, ø£©Ô˝Òì $‘·ÔHê\T, |ü+≥ s¡TD≤\T, ÁbÕ+‘ê\˝À Á|ü‘˚´ø£ C≤‘ê\T ìs¡«Væ≤dü÷Ô nìï

–≥Tºu≤≥T <Ûäs¡\ kÕ<Ûäq¬ø’, uÛÑ÷ ]ø±s¡T¶\qT õ˝≤¢\˝Àì ô|<ä›, ∫qï q<äT\ qT+&ç »˝≤\qT

dü]~<ä›&É+ô|’ nVü≤]ïX¯\T, sêÁwüº, πø+Á<ä rdüT≈£îe#˚à ø±s¡´Áø£e÷ìï s¡÷bı+~+∫, ø£Ø+q>∑sY

Á|üuÛÑT‘ê«\‘√ ÁbÕ‹ì<Ûä´+ #˚ùd ìs¡+‘·s¡ ¬s’‘·T <ä≥ºyÓTÆq n≥M ÁbÕ+‘·+ eTVü≤<˚e|üPsY <ë«sê

‘·|üdæ«. >±{Ÿ ˇ|üŒ+<ëìøÏ e´‹πsø£+>± n\Tô|s¡>∑ì ìC≤+ ø±\+˝À ì]à+#·ã&ɶ Ç#·Ã+|ü*¢ ÁbÕC…≈£îºqT

b˛sê≥+ kÕ–+#ês¡T. ñeTà&ç Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ dü«j·T+>± #·÷&Ü\qï Äø±+ø£å‘√ qø£‡˝…’≥¢ eT<Ûä´

sêÁwüº+˝À >√<ëe], ø£ cÕí »˝≤\ $ìjÓ÷>±ìøÏ yê]‘√ eTy˚Tø£yÓTÆ Á|üj·÷DÏ+∫q rs¡T ø=*¢

ñqï‘· $<ë´uÛ≤´dü+ #˚dæq ªªã#êe‘Y Á{ÏãT´q˝Ÿμμ Á|üø£{Ï+∫q ˙{Ï |ü≥Tº<ä\≈£î ì<äs¡Ùq+. >√<ëe], ø£ cÕí, ô|Hêï
ø=*¢ >±s¡T J$‘·+˝À
ñqï‘· kÕúHê\˝ÀøÏ πø{≤sTT+|ü⁄\qT dü~«ìjÓ÷>∑+ #˚düTø√yê\ì ‘·~‘·s¡ q<äT\ »˝≤\qT ‘˚e&ÜìøÏ sêÁwüº

yÓfi‚fl+<äT≈£î neø±XÊ\T ôd$THês¡T¢, dü<ädüT‡\T, düe÷y˚XÊ\T ìs¡«Væ≤dü÷Ô yê´|æ‘·+>± C≤‘ê\T ìs¡«Væ≤+∫ ôV’≤<äsêu≤<äT˝À
ñqï|üŒ{Ïø° düeTdüe÷»
ˇø£yÓ’|ü⁄q Á|üuÛÑT‘ê«\ô|’ ˇ‹Ô&ç #˚dü÷Ô, ¬s+&Ée yÓ’|ü⁄q eTT–+|ü⁄ ãVæ≤s¡+>∑düuÛÑ @sêŒ≥T #˚dæ, Á|üuÛÑT‘·«+ô|’q
ìsêàDy˚T \ø£å´eTì
ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´e÷ìï ‘·q ¬s’‘·T\qT #Ó’‘·q´|üs¡#·&É+˝À Á|ü<Ûëq bÕÁ‘· ˇ‹Ô&ç ô|+#˚ ø±sê´#·s¡D Á|üø£{Ï+#ês¡T. >√<ëe]
e÷s¡Z+>± m+#·T≈£îHêïs¡T.
b˛wæ+#ês¡ì #Ó|üŒ&É+˝À n‹X¯jÓ÷øÏÔ˝Ò<äT. »˝≤\ $ìjÓ÷>∑ n<∏ë]{°ì @sêŒ≥T #˚j·÷\ì
e÷≥˝Ò ø±≈£î+&Ü #˚‘·\
<ë«sê Ä<äs¡ÙÁbÕj·TTì>± H˚qT ø£Ø+q>∑sY õ˝≤¢ dæ|æ◊ ø±s¡´<ä]Ù>± nôd+;¢ ã&Ó®{Ÿ düe÷y˚XÊ\T »s¡T>∑T‘·Tqï ‘·s¡TD+˝À
ì*#ês¡T. ∫e] es¡≈£î
u≤<Ûä´‘·\T ìs¡«]ÔdüTÔqï dü+<äs¡“¤+˝À ¬s’‘·T dü+|òüT+ 1999˝À Ç+~sê bÕsYÿ <ä>∑Zs¡ ÄeTs¡D ìsêVü‰s¡Bø£å
ìsê&É+ãs¡ J$‘êìï
ø=qkÕ–+#·&Éy˚T sêÁwüº Hêj·T≈£î&ÉT>± e⁄qï ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±]‘√ #˚|ü{≤ºs¡T. dæ|æ◊ XÊdüqdüuÛÑT´\T nôd+;¢˝À
ø±≈£î+&Ü ≈£î≥T+ã
|ü]#·j·T+ @s¡Œ&ç+~. 1992˝À ø£Ø+q>∑sY ˝À Á|ükÕÔeq≈£î ‘Ó∫à ˇ‹Ô&ç ô|+#·&É+‘√ ÄHê{Ï
düuÛÑT´\qT ôd’‘·+ n<˚
u≤≥˝À r]Ã~~›q »]–q ¬s’‘·T dü+|òüT+ sêÁwüº eTVü‰düuÛÑ˝À Äj·Tq eTTK´eT+Á‹ Áo Hêsê #·+Á<äu≤ãTHêj·TT&ÉT
eTVü≤˙j·TT&ÉT.
Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>± mìï¬ø’Hês¡T. Hê{Ï qT+&ç kÕ>∑T˙{Ï XÊU≤ e÷‘·T´\qT Bøå± •_sêìøÏ

Äj·Tq‘√ Hê≈£î kÕìïVæ≤‘·´+ ~q~q |ü+|æ+∫ Vü‰MT Ç∫à Bø£å $s¡$T+|ü #˚kÕs¡T. Ä

Á|ües¡úe÷qyÓTÆ+~. y˚TeTT m|üŒ&ÉT ø£\TdüTø=Hêï ñ<ä´eT |òü*‘·+>± >√<ëe] »˝≤\ $ìjÓ÷>∑

>√<ëe] »˝≤\ $ìjÓ÷>±ìøÏ dü+ã+~Û+∫ n<∏ë]{°ì @sêŒ≥T #˚düTÔqï≥T¢ Á|üuÛÑT‘·«+

#·]Ã+#˚yês¡T. n|üŒ{Ïπø ø£Ø+q>∑sY õ˝≤¢˝À ø£s¡Te⁄≈£î XÊdüqdüuÛÑ˝À Á|üø£{Ï+∫+~.

ì\j·TyÓTÆq yÓT≥º ÁbÕ+‘ê\≈£î m‹Ôb˛‘·\ |ü<∏äø±\ ñeTà&ç sêÁwüº+˝À ‘Ó\+>±D ÁbÕ+‘êìøÏ

<ë«sê kÕ>∑T˙s¡T n+~+#ê\H˚ ñ<ä´e÷ìï kÕ>∑T˙{Ïì n+~+#·&É+˝À Á|üuÛÑT‘·«+ $|òü\yÓTÆ+<äì,

ø=qkÕ–düTÔHêïeTT. bÕغ eTTKT´\≈£î ne>±Vü≤q Á|ü‘˚´ø£ sêÁwüº+˝À ˙fi¯ófl, ì<ÛäT\T, ìj·÷eTø±\

ø£*Œ+#˚+<äT≈£î ¬s’‘·T dü+|òüT+ Ä<Ûä«s¡´+˝À ]f…ÆsY¶ NÛ|t düeTdü´\T |ü]cÕÿs¡yÓTÆ‘êj·TH˚ Äø±+ø£å\‘√ ñ<ä´eT+

Ç+»˙sY ÁosêeTø£ wüíj·T´ >±]‘√ >√<ëe] »˝≤\ ø=qkÕ>∑T‘·Tqï~. 2004˝À

$ìjÓ÷>∑+ >∑T]+∫ ôd$THêsY ô|{Ϻ+#ês¡T. &Ü.yÓ’.j·Tdt.sê»X‚Ks¡¬s&ç¶ eTTK´eT+Á‹>± u≤<Ûä´‘·\T

‘Ó\+>±D m‘·TÔô|’q ñqï~. *|ü⁄º\(m‹Ôb˛‘·\) #˚|ü{≤ºs¡T. n|ü⁄Œ&ÉT H˚qT XÊdüqdüuÛÑ˝À dæ|æ◊

<ë«sê kÕ>∑T, Á‘ê>∑T˙s¡T n+~+#·&Éy˚T e÷s¡ZeTì, |üø£åHêj·T≈£î&ç>± ñ+&É≥+‘√ ø±.ø=*¢, H˚qT ø£*dæ

y˚πs Á|ü‘ê´e÷ïj·T+ ˝Ò<äì ‘˚*à #Ó|üŒ&É+‘√, e÷ nH˚ø£ dü+<äsꓤ\˝À eTTK´eT+Á‹øÏ $qï$+#·&É+

26

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

‘Ó\+>±D˝ÀøÏ >√<ëe] »˝≤\qT eT[¢+#˚
ÁbÕC…≈£îº≈£î dü+ã+~Û+∫ πøåÁ‘·kÕúsTT

|ü]o\q˝À Hêsêj·TD, |ü⁄yê«&É, #ê&É,
ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄, |ü˝≤¢ yÓ+ø£≥¬s&ç¶, $\‡Hé

‘·~‘·s¡T\T

»]–+~. Ä+Á<Ûä, sêj·T\d”eT, ‘Ó\+>±D
ÁbÕ+‘ê\˙ï düdü´XÊ´eT\+ #˚j·÷\H˚ Äø±+ø£å
ø=*¢ >±]˝À ã\+>± ñ+&˚~. @ ÁbÕ+‘·+˝À
@ ÁbÕC…≈£îº ì]àùdÔ Á|üjÓ÷»qeTT+≥T+<√,
nqTuÛÑeE„&Ó’q Ç+»˙s¡T˝≤>± $e]dü÷Ô
nH˚ø£ $C≤„|üq |üÁ‘ê\T Ç∫Ãj·TTHêïs¡T.
˝À‘Ó’q n<Ûä´j·Tq+ #˚dæ @ q~˝À m+‘· ˙{Ï
\uÛÑ´‘· ñ+≥T+<√, mìï {Ïj·T+dæ\T @
ø±\+˝À n+<äTu≤≥T˝À ñ+{≤j·TH˚~
n+¬ø\‘√ düVæ≤‘·+ ªª»\<ä]Ùìμμ |ü⁄düÔø±ìï Áyêdæ ÄHê{Ï
eTTK´eT+Á‹ &Ü.yÓ’.j·Tdt.sê»X‚Ks¡¬s&ç¶ #˚‘·T\ MT<äT>±
p;¢ Vü‰˝Ÿ˝À Ä$wüÿ]+#·&É+ ns¡T<Ó’q >ös¡e+>±
uÛ≤$+#ê*. &Ü.yÓ’.j·Tdt. Á|üuÛÑT‘·«+ ˝…’ÁãØ\˝À,
Ç+»˙]+>¥ XÊK\ ø√dü+ e+<ä˝≤~ ø±|”\T ø=qT>√\T
#˚dæ+<ä+fÒ ø=*¢ >±s¡T kÕ>∑T ˙{Ï kÕ<Ûäq¬ø’ @ s¡ø£+>±
‘·|üq|ü&ܶs√ $~‘·eT>∑T‘·Tqï~. |ü≥Tº<ä\, ø±s¡´Bø£å
ø£*–q ¬s’‘·T Hêj·T≈£î&ÉT.

ø£Ø+q>∑sY |üs¡´≥q dü+<äs¡“¤+>± yêVü≤q+˝À
b˛‘·T+&É>± Äj·Tq $<ë´]ú <äX¯ qT+&ç m.◊.mdt.m|òt.≈£î
Äø£]¸‘·T&Ó’, j·TTe»q düe÷K´˝À |üì #˚dæ, ø£ cÕí õ˝≤¢
dæ|æ◊ ø±s¡´<ä]Ù>± u≤<Ûä´‘·\T ìs¡«Væ≤+∫q|ü⁄Œ&ÉT Äj·Tq
m<äTs=ÿqï nH˚ø£ düeTdü´\T, Çã“+<äT\T, nHê´j·T+>±
yÓ÷|üã&çq Vü≤‘ê´H˚s¡+ πødüT >∑T]+∫ $e]+#ês¡T. yê]
dü«Á>±eT+˝À nÁ>∑≈£î˝≤\≈£î e´‹πsø£+>± <ä[‘·T\‘√
eTy˚Tø£yÓTÆ yêfi¯fl Vü≤≈£îÿ\ s¡ø£åD≈£î m˝≤+{Ï ∫≈£îÿ\T
m<äTs=ÿe\dæ e∫Ã+<√ ‘êqT|ü&ɶ ø£cÕº\qT
k˛<ëVü≤s¡D+>± $e]+#ês¡T.

ñqï‘· $<ë´uÛ≤´dü+ #˚dæq ø=*¢ >±s¡T J$‘·+˝À
ñqï‘· kÕúHê\˝ÀøÏ yÓfi‚fl+<äT≈£î neø±XÊ\T ñqï|üŒ{Ïø°
düeTdüe÷» ìsêàDy˚T \ø£å´eTì ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´e÷ìï
‘·q e÷s¡Z+>± m+#·T≈£îHêïs¡T. e÷≥˝Ò ø±≈£î+&Ü #˚‘·\
<ë«sê Ä<äs¡ÙÁbÕj·TTì>± ì*#ês¡T. ∫e] es¡≈£î
ìsê&É+ãs¡ J$‘êìï ø=qkÕ–+#·&Éy˚T ø±≈£î+&Ü ≈£î≥T+ã
düuÛÑT´\qT ôd’‘·+ n<˚ u≤≥˝À r]Ã~~›q eTVü≤˙j·TT&ÉT.
n+øÏ‘·uÛ≤e+, ìC≤sTTr ø£*–q Ä<äs¡Ù Hêj·T≈£î&ÉT.
b˛sê≥y˚T }|æ]>±, bÕغ ‘·qøÏ∫Ãq u≤<Ûä´‘·\qT
düeTs¡úe+‘·+>± ìs¡«]Ô+∫q ìã<äΔ‘· ø£*–q ø±.ø=*¢
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±] J$‘·+ uÛÑ$wü´‘·TÔ ‘·sê\≈£î
dü÷Œ¤]Ô<ëj·Tø£yÓTÆq~. Á|ü»\ $XÊ«kÕìï #·÷s¡>=qï
Hêj·T≈£î&ÉT uÛÖ‹ø£+>± <ä÷s¡yÓTÆq|üŒ{Ïø° eTq+<ä]
düà ‘·T\˝À, C≤„|üø±\˝À ∫s¡kÕúsTT>± ñ+{≤s¡T.

27

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

- ô|qTeT*¢ eT<ÛäT
sêÁwüº ø±s¡´<ä]Ù, d”|”◊(j·T+), m.|æ.

sê»´düuÛÑ e÷J düuÛÑT´\T

¬s’‘ê+>∑ b˛sê{≤\≈£î |ü⁄qs¡+øÏ‘·eTe&Éy˚T

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±]øÏ ì»yÓTÆq ìyê[

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T J$+∫ ñqï bÕ\ø£es¡Z |ü]bÕ\Hê e´edüú≈£î eT÷\ düú+uÛ≤\T>±

ø±\+˝ÀH˚ e´ekÕj·T+˝À nH˚ø£ e÷s¡TŒ\T e#êÃsTT. ‘·j·÷s¡j·÷´s¡T. M] Ä]úø£ X¯øÏÔøÏ uÛÑ÷$Tô|’

düs¡∞ø£s¡D Ä]úø£ $<ÛëHê\T neT\T eT÷\+>± j·÷»e÷q´y˚T |ü⁄Hê~>± ñHêï, e´ekÕj˚T‘·s¡

ô|≥Tºã&ç<ëØ |ü<äΔ‘·T\T e´ekÕj·T+˝À ã\+ Ä<ëj·÷\T <√Vü≤<äø±]>± ñHêïsTT. á ¬s+&ÉT

|ü⁄+Eø=HêïsTT. e´ekÕj·T+˝À ndüe÷q n_Ûe ~Δ s¡ø±\ Ä<ëj·÷\T á ø±\+˝ÀH˚ M] Ä]úø£ X¯øÏÔì

@s¡Œ&ç+~. yÓ’$<Ûä´+, _Ûqï‘·«+, N*ø£\T ¬s’‘ê+>∑+˝À ã˝Àù|‘·+ #˚XÊsTT. e&û¶ yê´bÕs¡+, ms¡Te⁄\T,

m≈£îÿej·÷´sTT. á |ü]D≤e÷\T eTq ¬s’‘ê+>∑ |ü⁄s¡T>∑T eT+<äT\ yê´bÕs¡+, <Ûëq´|ü⁄ $T\T¢\T, bÕ\

ñ<ä´e÷\ MT<ä rÁeyÓTÆq Á|üuÛ≤yêìï #·÷|æ+#êsTT. πø+Á<ë\T, ÄVü‰s¡ <ÛëHê´\ nÁø£eT ì\«\ yê´bÕs¡+,

ø£s¡Ôyê´\T ns¡ú+>±e&ÜìøÏ á |ü]D≤e÷\qT ‘√≥\T, qs¡‡Ø\ ô|+|üø£+, ]j·T˝Ÿ mùdº{Ÿ s¡+>∑+,

>∑eTì+#ê*. ìsêàD s¡+>∑+, dæìe÷ ~∏j˚T≥s¡T¢, ô|Á{À\T

Á>±e÷˝À¢ e÷s¡TŒ\T: düs¡∞ø£s¡D Ä]úø£ $<ÛëHê\ ã+≈£î\T, ¨≥fi¯ófl, s¡yêD≤ s¡+>∑+, e´ekÕj·T

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T eT÷\+>± Á>±e÷˝À¢ dü+Á|ü<ëj·T uÛÑ÷kÕ«eTT\T |ü]ø£sê\ nÁø£eT yê´bÕs¡+, n<Ó›øÏe«&É+ <ë«sê
j·÷e‘Y J$‘·+ ¬s’‘·T\
ô|≥Tºã&ç<ë] uÛÑ÷kÕ«eTT\T>± s¡÷bı+~‘˚, eTs√ ˝≤uÛ≤\T, n˝≤π> ˝≤uÛÑø£s¡yÓTÆq $<ë´ dü+düú\T, á
Á|üjÓ÷»Hê\ ø√dü+
b˛sê&Üs¡T. mH√ï ø£wüº dü]ø=‘·Ô uÛÑ÷kÕ«$T es¡Z+ á ø±\+˝ÀH˚ ‘√&Ó’+~. Á>±MTD <Ûäìø£ ≈£L≥$T ÄBÛq+˝ÀH˚ ñHêïsTT. ˇø£ÿ
qcÕº\ø√]Ã ø£ wæ #˚XÊs¡T.
1972 qT+&ç Äj·Tq‘√ yêπs ã&Ü ø±´|æ≥*düTº bòÕs¡àsY‡. ˇø£s¡T dü+Á|ü<ëj·T e÷≥˝À #ÓbÕŒ\+fÒ }]˝ÀøÏ @~ e∫ÃHê M]
|ü]#·j·T+ ñqï~. ‘êqT
q$Tàq $<ÛëHê\ ø√dü+ uÛÑ÷kÕ«eT´ ≈£î≥T+u≤\ qT+&ç eùdÔ eTs=ø£s¡T <ë«sêH˚ edüTÔHêïsTT.
nVü≤]ïX¯\T b˛sê&Üs¡T.
kÕ«‘·+Á‘ê´q+‘·s¡ ø±\+˝À e&û¶ yê´bÕs¡+ ˝Ò<ë |ü]bÕ\Hê e´edüú˝À ô|‘·Ôq+: á ‘·s¡Vü‰
¬s’‘ê+>∑ düeTdü´\
|ü]cÕÿsêìøÏ |ü⁄qs¡+øÏ‘·+ ø±+Á{≤≈£îº\T, Ç‘·s¡ yê´bÕsê\T, ñ<√´>±\T ≈£î≥T+u≤\T ø=‘·Ô>± e∫Ãq dü+|ü<ä‘√ |ü]bÕ\Hê
ø±e&Éy˚T Äj·Tq≈£î ì»yÓTÆq
yÓTT<ä\>∑T yê{Ï qT+&ç e∫Ãq dü+bÕ<äq‘√ uÛÑ÷eTT\T e´edüú˝ÀøÏ e#êÃsTT. |ü+#êj·TrsêCŸ dü+düú\T,
ìyê[.
bı+<ës¡T. M]øÏ Á^Hé ¬se\÷´wüHé ˝≤+{Ï #·s¡´\T düVü≤ø±s¡ dü+|òü÷\T, XÊdüqdüuÛÑ\T, ñqï‘ê~Ûø±s¡
28
≈£L&Ü ˝≤uÛ≤\T >∑&ç+#·&ÜìøÏ ‘√&ÉŒ&ܶsTT. uÛÑ÷eTT\T ñ<√´>±\T, b˛©düT, Hê´j·T e´edüú ‘·~‘·s¡ yê{Ï˝À¢øÏ

bı+<ës¡T. M]s¡Te⁄] eT<Ûä´ ô|<ä› e´‘ê´düy˚TMT ˝Ò<äT. Á|üy˚•+#ês¡T. M] |ü≥Tº Á>±eT+˝À bÕ\ø£es¡Z

ˇø£s¡T dü+Á|ü<ëj·T uÛÑ÷kÕ«eT´ es¡Z+ qT+&ç sê»ø°j·T bÕغ\≈£î πø+Á<ä+>± ñ+~. øö\T <√|æ&û,

ô|≥Tºã&ç<ëØ uÛÑ÷kÕ«eTT\T>± n_Ûe ~Δ nsTT‘˚ ≈£L* <√|æ&û, e&û¶ <√|æ&û, ø±+Á{≤≈£îº\ <√|æ&û M]

eTs=ø£s¡T e´ekÕj·T $T>∑T\T qT+&ç ô|≥Tºã&ç<ëØ Ä<Ûä«s¡´+˝ÀH˚ kÕ>∑T‘·THêïsTT. ñqï‘· $<ë´eø±XÊ\T,

uÛÑ÷kÕ«eTT\T>± s¡÷bı+<ës¡T. M]s¡Te⁄s¡÷ |ü]àHÓ+≥T ñ<√´>±\T ˝≤+{Ï$ bı+<ä&É+˝À ≈£L&Ü

e´ekÕj·T |üqT˝À¢ m˝≤+{Ï ÁX¯eT #˚j·Ts¡T. ≈£L©\ M]<˚ ô|’#˚sTT. ù|<ä\≈£î ñ<˚Δ•+∫q Á|üuÛÑT‘·«

<ë«sê >±˙, øö\T <ë«sê >±˙ e´ekÕj·T+ |ü<∏äø±\ô|’Hê ô|‘·Ôq+ M]<˚. πøe\+ Ä]úø£ ‘·s¡Vü‰

#˚sTTkÕÔs¡T. á es¡Z+ H˚&ÉT uÛÑ÷$T MT<ä >∑T‘êÔ~Û|ü‘·´+ ô|‘·ÔHêìøÏ dü+ã+~Û+∫+<˚>±ø£ kÕe÷õø£ ô|‘·ÔHêìøÏ

ø£*– ñqï~. dü+Á|ü<ëj·T uÛÑ÷kÕ«eTT´\πøyÓ÷ ≈£L&Ü á <Ûäìø£ ≈£L≥$T ø°\ø£+>± ñ+~. á

dü+Á|ü<ëj·T+>± e∫Ãq uÛÑ÷$T, ¨<ë |ü⁄Hê~>± ø±\+˝À e´ekÕj·T dü+ã+<ÛäyÓTÆq ÄdüTÔ\ô|’Hê,

ñ+fÒ, dü]ø=‘·Ô ø±´|æ≥*düTº bòÕs¡àsYøÏ Á|üuÛÑT‘·« e´ekÕj˚T‘·s¡ sêã&ÉT\ô|’Hê, M] πø+ÁBø£s¡D

$<ÛëHê\ e\¢ bı+~q dü+bÕ<äq |ü⁄Hê~ nsTT+~. ô|]–+~. m>∑Teq ñqï 5% ≈£î≥T+u≤\ yê{≤

Mπs Á>±eT d”eT˝À¢ Á|ü<Ûëq <√|æ&û<ës¡T¢>± ñHêïs¡T. 40% qT+&ç 60%>± ñ+fÒ n<˚ ~>∑Teq ñqï

ø±+Á{≤ø£ºs¡T¢, ã&Ü yê´bÕs¡TdüTÔ\T Á>±e÷˝À¢ M]øÏ 50% ≈£î≥T+u≤\ yê{≤ 1% qT+&ç 15% es¡≈£î

‘√&Ó’ Á>±MTD ÁbÕ+‘·+˝À ˇø£ ≈£L≥$T>± H˚{Ï e÷Á‘·y˚T ñqï~. n˝≤π> Á>±eT ≈£î≥T+u≤˝À¢ì 5%



ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

≈£î≥T+u≤\ yê] #˚‘·T˝À¢ 40% qT+&ç 54% uÛÑ÷eTT˝À¢H˚ ≈£L©\T>±H√,
uÛÑ÷$T ñ+&É>± n<˚ düeTj·T+˝À ~>∑Teq ñqï
50% ≈£î≥T+u≤\ #˚‘·T˝À¢ 6% ˝Àù| uÛÑ÷$T e´ekÕj˚T‘·s¡ ÁXÊ$T≈£î\T>±H√
ñqï~.
Áã‘·ø±*‡ ek˛Ô+~. e´ekÕj·T dü_‡&û\T ‘·–Zb˛sTT ¬s’‘ê+>∑+ qcÕº\bÕ˝…’
¬s’‘·T\ ÁXÊ$Tø°ø£s¡D ≈£L©\T: e´ekÕj·T+˝À
uÛÑ÷eTT\T ø√˝ÀŒ‘·Tqï ¬s’‘·T\ dü+K´ ô|]–+~. j·÷+Árø£s¡D‘√ ùd<ä´+ Ä–b˛‘˚.. ÄVü‰s¡<ÛëHê´\T Ç‘·s¡ e´ekÕj·T
düqïø±s¡T, ∫qïø±s¡T ¬s’‘·T\T 60 qT+&ç 70 e´ekÕj·T d”»Hé ñ‘·Œ‘·TÔ\qT uÛ≤s¡‘·<˚X¯+ ‹]– ~>∑TeT‹ #˚düTø√yê*‡q
XÊ‘·+>± ñHêïs¡T. ù|<ä, eT<Ûä´‘·s¡>∑‹ ¬s’‘·T\T ≈£L&Ü ‘·–Zb˛sTT+~.
@y√ ∫qï uÛÑ÷ø£eT‘ê\T ø£*– ñHêï M]øÏ
m˝≤+{Ï ñ‘êŒ<äø±\T ˝Òø£ e´ekÕj·T+ –≥Tºu≤≥T eT<Ûä´‘·s¡>∑‹ ¬s’‘·T\T <äTdæú‹øÏ #˚s¡T‘·T+~. ‘·<ë«sê @s¡Œ&˚ Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ+ qT+&ç
ø±e&É+ ˝Ò<äT. Ä‘·àVü≤‘·´\T ô|s¡T>∑T‘·THêïsTT.
ø±j·Tø£wüº+ #˚ùd e´ekÕj·T ≈£L©\T dü+K´, ≈£L&Ü e´ekÕj·T uÛ≤s¡‘·<˚X¯+ ø√\Tø√e&É+ nkÕ<Ûä´+. ÄVü‰s¡ ñ‘·Œ‘·TÔ\T
e´ekÕj˚T‘·s¡ Á>±MTD ÁXÊ$T≈£î\ dü+K´ á d”»Hé˝À Ç‘·s¡T\ ~>∑TeT‹ #˚düT≈£îH˚+<äT≈£î Á|üuÛÑT‘·«+ n<äq+>± yÓ∫Ã+#˚
ø±\+˝À ô|]–+~. Á>±eT »HêuÛ≤˝À düTe÷s¡T bı˝≤˝À¢ ≈£L©øÏ
33%>± Ms¡THêïs¡T. M]ì e´ekÕj·T
≈£L©\T>±H√, e´ekÕj˚T‘·s¡ ÁXÊ$T≈£î\T>±H√ b˛yê*‡q |ü]dæú‹ yÓTT‘êÔìï ¬s’‘ê+>±ìøÏ dü_‡&û\ s¡÷|ü+˝À düVü‰j·T |ü&ç‘˚
H˚&ÉT |æ\TdüTÔHêïs¡T. XÊØs¡ø£ ÁX¯eT #˚ùd Á>±MTD
ø±]à≈£î˝À¢ <ä[‘·T\T, –]»qT\T, Ç‘·s¡ nD>±]q ˝Òs¡Œ&ܶsTT. á <˚X¯+˝À ¬s’‘·T\T nedüs¡yÓTÆq ÄVü‰s¡ ñ‘·Œ‘·TÔ\T #˚kÕÔs¡T.
‘·s¡>∑‘·T\T ô|<ä› uÛ≤>∑+>± ñHêïs¡T. ø±s¡D+>± <˚X¯+ Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ+ @s¡Œ&É≈£î+&Ü ìyê]kÕÔs¡T.
e´ekÕj·T+˝À ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ ô|]– e´ekÕj˚T‘·s¡
j·÷+Árø£s¡D, Ä<ÛäTìø£ |ü<äΔ‘·T\T neT\T˝ÀøÏ
e∫à M] |üì~Hê\T u≤>± ‘·–Zb˛j·÷sTT. ÁXÊ$Tø£\ dü+K´ e´ekÕj·T+ e~˝Òùd ¬s’‘ê+>∑+ <˚X¯+˝À ô|s¡T>∑T‘·Tqï
e´ekÕj·T ø±]à≈£î\ ≈£î≥T+ã Ä<ëj·÷\T yês¡T
#˚ùd |üì ~Hê\qT ãfÒº ñ+{≤sTT. n+<äTπø Á>±e÷˝À¢ >∑D˙j·T+>± ìs¡T<√´>∑ ôd’q´+˝À #˚] <˚X¯ uÛÑ$wü‘·TÔ n+<Ûäø±s¡eTj·T+
b˛sTTq |üì ~Hê\qT Á|üuÛÑT‘·«y˚T ø£*Œ+#ê\qï ô|]–+~. ø±≈£î+&Ü s¡øÏå+#·ã&ÉT‘·T+~. n+<äTe\¢ e´ekÕj·T
&çe÷+&é eTT+<äTø=k˛Ô+~.
øö\T <√|æ&û: øö\T
¬s’‘·T\ Ks¡TÃ˝À¢ e´‘ê´dü+, Ä<ëj·÷˝À¢
e´‘ê´dü+ á ø±\+˝À ô|]–+~. Á|üuÛÑT‘·« ¬s’‘·T\T á ø±\+˝À ô|<ä› m‘·TÔq dü_‡&û\T nedüs¡+, Hê´j·T+.
$<ÛëHê\ eT÷\+>± ø±s√Œπs{Ÿ ø£+ô|˙\T,
mdt.á.C….&é.\T, ¬s’‘·T\ uÛÑ÷eTT*ï ã\e+‘·+>± ô|]>±s¡T. s√E\T >∑&ç#˚ø=B› øö\T ` ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄
>∑T+Eø√e&É+ á ø±\+˝À m≈£îÿyÓ’+~. <√|æ&û ô|s¡T>∑T‘√+~. ô|≥Tºã&ÉT\T
uÛÑ÷|ü]$T‹ #·{≤º\qT ˙s¡T>±]à ã\e+‘·|ü⁄ ‘·≈£îÿe
uÛÑ÷ùdø£s¡D, |üP*+>¥ $<ÛëHêìï ‘Ó#êÃs¡T.
|ü]ÁX¯eT\ ù|s¡T‘√, bÕ]ÁXÊ$Tø£ ø±]&Üs¡T\ì, m≈£îÿe>±e&É+, j·÷+Árø£s¡D ô|s¡>∑&É+ ñ+&˚ Á|ü‘·´ø£å
mdt.á.C….&é.\ì \ø£å˝≤~ mø£sê\ uÛÑ÷eTT*ï
>∑T+Eø√e&Éy˚T ø±<äT, uÛÑ÷ã<ä˝≤sTT+|ü⁄ ìs√<Ûäø£ eT÷\+>± M]øÏ e´ekÕj·T+ –≥Tºu≤≥T ø±e&É+ e´ekÕj·T<ës¡T\ s¡TD≤\T yê{≤ 92% qT+&ç
#·{≤ºìï ˙s¡T>±]à <ä[‘·T\øÏ∫Ãq uÛÑ÷eTT\qT
≈£L&Ü Á|üsTTy˚≥T j·÷»e÷Hê´˝Ò>±<äT Á|üuÛÑT‘ê«˝Ò ˝Ò<äT. Á>±e÷˝À¢ ñbÕ~Û ˝Òø£ øö\T ¬s’‘·T\T>± 42 XÊ‘êìøÏ ‘·–Z+~. Ç<˚ düeTj·T+˝À 10 \ø£å\
ã\e+‘·+>± >∑T+E≈£î+≥THêïsTT. ¬s’‘ê+>∑
ÁXÊ$Tø°ø£s¡D ô|]–+~. ≈£L©\ dü+K´ ô|]–+~. eTT+<äTø=ùdÔ, Á|üuÛÑT‘·« $<ÛëHê\T ≈£L&Ü M] ø£Hêï m≈£îÿe yÓTT‘êÔ˝À¢ Ç#˚à s¡TD≤\ XÊ‘·+ 4

e´ekÕj˚T‘·s¡ ÁXÊ$T≈£î\T: ñ<ës¡yê<ä eTqT>∑&ÉøÏ Á|üe÷<ä+ ‘ÓdüTÔHêïsTT. 70-80 XÊ‘·+ qT+&ç 23 XÊ‘êìøÏ ô|]>±sTT. 1991 ‘·s¡Tyê‘·
$<ÛëHê\ neT\T nq+‘·s¡+ n+‘·ø£+‘·≈£L
¬s’‘ê+>∑+ ‘·eT uÛÑ÷eTT*ï b˛>=≥Tº≈£î+{À~. uÛÑ÷eTT\T øö\T<ëØ $<Ûëq+ ÁøÏ+<ä ñ+&É&Üìï Bs¡Èø±*ø£ e´ekÕj·T s¡TD≤˝À¢ rÁeyÓTÆq ø√‘·
e÷¬sÿ{Ï+>¥ ˝À e∫Ãq e÷s¡TŒ\T, uÛÑ÷ùdø£s¡D
$<ÛëHê˝À¢ ‘Ó∫Ãq #·≥º dües¡D\T ¬s’‘·T\T ‘·eT >∑eTìùdÔ á <√|æ&û rÁe‘· ns¡úeTe⁄‘·T+~. M]øÏ $~Û+∫ dü«\Œø±*ø£ e´ekÕj·T s¡TD≤˝À¢
uÛÑ÷eTT\ qT+&ç <ä÷s¡+ #˚j·Tã&ܶs¡T. ‘·eT
>∑T]Ô+|ü⁄ ø±s¡T¶\T, |üs¡|ü‹ kÂø£s¡´+ ø°\ø£+>± ô|s¡T>∑T<ä\ ‘Ó#êÃs¡T. n+fÒ e´ekÕj·T n_Ûe ~ΔøÏ

e⁄+~. dæús¡ô|≥Tºã&ç>± $ìjÓ÷–+#˚ s¡TD+ yê{≤ u≤>±

¬s’‘·T\ Ä<ëj·÷\T: ¬s’‘·T\ Ä<ëj·÷\T á ≈£î~+#ês¡T.

ø±\+˝À |ü&çb˛‘·THêïsTT. e´ekÕj·T e÷¬sÿ{Ÿ ì ˇπø <˚X¯+ - ˇπø e÷¬sÿ{Ÿ: ˇπø <˚X¯+ - ˇπø

n+‘·sê®rj·T e÷¬sÿ{Ÿ‘√ nqTdü+<Ûëq+ #˚j·T&É+, e÷¬sÿ{Ÿ ù|s¡T‘√ ¬s’‘·T\T ‘·eT ñ‘·Œ¤‘·TÔ\qT

Á|üuÛÑT‘·« s¡+>∑ dü+düú\ kÕúH˚ Á|üsTTy˚≥T s¡+>±ìøÏ mø£ÿ&Ó’Hê neTTà≈£îH˚+<äT≈£î M\T ø£*Œ+#˚

m>∑TeT‘·T\ s¡+>∑+˝À neø±X¯+ ø£*–+#·&É+ Ä]¶HÓqT‡≈£î πø+Á<ä ø±´_HÓ{Ÿ Ç{°e\ zπø

BìøÏ ø±s¡D+. ms¡Te⁄\T, $‘·ÔHê\T, düX¯´ s¡ø£åD, #Ó|æŒ+~. Ç|üŒ{Ï es¡≈£î ¬s’‘·T\ ñ‘·Œ¤‘·TÔ\T e÷¬sÿ{Ÿ

|ü⁄s¡T>∑T eT+<äT\ düs¡|òüsê˝À Á|üuÛÑT‘·« s¡+>∑ |ü]~Û˝ÀH˚ neTàø±\T, ø=qT>√fi¯ófl »]π>$.

dü+düú\ kÕúH˚ ø±s√Œπs≥¢≈£î neø±X¯+ Çe«&É+‘√ Ç|ü⁄Œ&ÉT Ä ìã+<Ûäq\ ‘=\–+|ü⁄q≈£î πø+Á<ä+

¬s’‘·T\T e´ekÕj·T+˝À ì\ã&É˝Ò≈£î+&Ü |üPqTø=qï~. πø+Á<ä ø±´_HÓ{Ÿ Ä]¶HÓqT‡

b˛‘·THêïs¡T. ø±´|æ≥*düTº bòÕs¡àsY Ä<ëj·÷\≈£î, Á|üø£{Ï+#·&É+‘√ ø±s√Œπs{Ÿ ø£+ô|˙\T e´ekÕj·T

¬s’‘·T\ Ä<ëj·÷\≈£î eT<Ûä´ rÁeyÓTÆq e´‘ê´dü+ ñ‘·Œ¤‘·TÔ\qT >∑T‘êÔ~Û|ü‘·´+‘√ kıeTTàCÒdüTø=H˚ M\T

ô|s¡T>∑T‘√+~. Á|üuÛÑT‘·« dü+kÕú>∑‘· s¡TD≤\T ø£\T>∑T‘·T+~. ¬s’‘·T ‘·q ø=~›bÕ{Ï |ü+≥qT

ã\V”≤q|ü&ç e&û¶ yê´bÕsê\ <√|æ&û eT÷\+>± õ˝≤¢\T, sêÁcÕº\ |ü]~Û <ë{Ï+∫ neTTàø√˝Ò&ÉT.

¬s’‘·T\T ì\ã&É˝Ò≈£îHêïs¡T. Ä˝≤ neTTàø√>∑*–+~ ø±s√Œπs{Ÿ ø£+ô|˙\T

e´ekÕú>∑‘· s¡TD≤\T: e´ekÕú>∑‘· s¡TD≤\T e÷Á‘·y˚T. Ç|ü⁄Œ&ÉT πø+Á<ä Á|üuÛÑT‘·«+ ø±s√Œπs≥¢qT

1990 qT+&ç 2011 eT<Ûä´ 20 y˚\ ø£Hêï Á|üy˚X¯ô|&ÉT‘·Tqï~. á |ü]D≤eT+˝À ¬s’‘·T\≈£î

30

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

<Ûäs¡ sê<äT. $ìjÓ÷>∑<ës¡T\≈£î <Ûäs¡\T Äø±XÊqï+≥T‘êsTT. 1999 bÕs¡¢yÓT+{Ÿ mìïø£˝À¢ b˛{° #˚dæq dü+<äs¡“¤+>± Á|ü#ês¡ ø±s¡´Áø£eT+˝À ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄
Á>±MTD e ‘·TÔ\T: Á>±MTD »HêuÛ≤˝À #˚‹e ‘·TÔ\T, ≈£î\

e ‘·TÔ\T #˚ùdyês¡T ø£eTàs¡T\T, ≈£îeTàs¡T\T, H˚‘·|üìyês¡T,
eÁ&É+>∑T\T, dü+Á|ü<ëj·Tø£ ùde\+~+#˚yês¡T |üqT\T ø√˝ÀŒsTT
Á>±MTD ÁXÊ$T≈£î˝À¢ #˚s¡T‘·THêïs¡T. bÕ&ç |ü]ÁX¯eT, ø√fi¯fl
|ü]ÁX¯eT, eT‘·‡´ |ü]ÁX¯eT ˝≤+{Ï$ e∫à ‘=* s√E˝À¢ Ç$
¬s’‘ê+>±ìøÏ Ä<äs¡e⁄>± ñHêï Ç|ü⁄Œ&Ü |ü]dæú‹øÏ neø±X¯+
˝Ò≈£î+&Ü b˛sTT+~.

e\dü\T: ñ<ës¡yê<ä $<Ûëq |ü⁄D´e÷ nì Á>±e÷\ qT+&ç
e\dü ≈£L©\ dü+K´ >∑D˙j·T+>± ô|]–+~. ÁX¯eT m≈£îÿe,
y˚‘·Hê\T ‘·≈£îÿe>± ñ+&˚ á ‘·s¡>∑‹ rÁeyÓTÆq Ä]úø£ <√|æ&ûøÏ
>∑Ts¡e⁄‘·THêïs¡T.

ô|≥Tºã&ç<ëØ |ü<äΔ‘·T\T: Á|ü|ü+Nø£s¡D ‘·s¡Tyê‘· ÁbÕ+rj·T
bÕغ\T ñ<ës¡yê<ä $<ÛëHê\qT Ä*+>∑q+ #˚düT≈£îHêïsTT. á
H˚|ü<∏ä´+˝ÀH˚ Á>±e÷˝À¢ <Ûäìø£ ≈£L≥$T M] bÕ\q≈£î
|ü≥Tº>=eTà\T>± ñ+~. ô|≥Tºã&ç<ëØ Ä]úø£ $<ÛëHê\T Á>±MTD
ÁbÕ+‘ê˝À¢ ã\|ü&ç á uÛÑ÷kÕ«eT´ ≈£L≥$T ÁbÕ+rj·T bÕغ\≈£î
eT÷\ düú+uÛÑ+>± ñqï H˚|ü<∏ä´+˝À bÕغ\ |òæsêsTT+|ü⁄\
|ü]D≤e÷*ï #·÷&Ü*. sêÁwüº+˝À n~Ûø±sêìøÏ e∫Ãq bÕغøÏ
nqT≈£L\+>± á ≈£L≥$T Á>±e÷˝À¢ e´eVü≤]+#·ø£b˛‘˚ M]
yê´|üø±\T, yê´bÕsê\T kÕ>∑e⁄.

|ü⁄s¡T>∑T eT+<äT\ yê´bÕs¡+ >±˙, ms¡Te⁄\T yê´bÕs¡+
>±˙, e&û¶ yê´bÕs¡+ >±˙, eT{Ϻ, ÇdüTø£ ø±«Ø\ yê´bÕs¡+
>±˙, qs¡‡Ø yê´bÕsê\T >±˙, yÓTÆì+>¥ yê´bÕs¡+ >±˙,
#ê˝≤ es¡≈£î nÁø£eT yê´bÕsê\T>±H˚ kÕ>∑T‘·THêïsTT. á
H˚|ü<∏ä´+˝À ‘Ó\T>∑T<˚X¯+ bÕغ XÊdüqdüuÛÑ mìïø£˝À¢ z&çb˛‘˚,
>∑‘·+˝À ‘Ó\T>∑T <˚X¯+˝À ñqïyêfi¯fl+‘ê n~Ûø±s¡
yÓ’mkՇ؇|æ˝À #˚]q yÓ’q+ BH˚ï $~‘·+ #˚düTÔ+~. Á>±MTD
»HêuÛ≤˝À 5 XÊ‘·+>± ñqï uÛÑ÷kÕ«eTT\ ã&Ü ø±´|æ≥*düTº
bòÕs¡àsY‡ ≈£L≥$T n~Ûø±sêìï uÛÑ>∑ï+ #˚j·T≈£î+&Ü Á>±MTD
ÁbÕ+‘ê˝À¢ ¬s’‘ê+>∑ Á|üjÓ÷»Hê\T ø±bÕ&É˝ÒeTT. ¬s’‘·T\T,
e´ekÕj·T ≈£L©\≈£î uÛÑ÷$T MT<ä Vü≤≈£îÿ kÕ~Û+#·˝ÒeTT. øö\T
<√|æ&ûì n]ø£≥º˝ÒeTT.

Á|ü‹|òüT≥q: Á>±e÷˝À¢ Ä~Û|ü‘·´es¡Z+>± ñqï uÛÑ÷kÕ«eTT\T,
ø±´|æ≥*düTº bòÕs¡àsY‡, ø±+Á{≤ø£ºs¡T¢, ã&Ü yê´bÕs¡T\ ≈£L≥$Tì
ã<ä›\T ø=≥º≈£î+&Ü Á>±e÷˝À¢ ù|<ä\≈£î uÛÑ÷eTT\T sêe⁄.
¬s’‘ê+>∑+ ø±]à≈£î\T>± e÷πs Áø£eT+ Ä>∑<äT. y˚‘·q ≈£L©\T,
e´ekÕj·T ø±]à≈£î\T, øö\T ¬s’‘·T\ <√|æ&û n]ø£≥ºã&É<äT.
e´ekÕj˚T‘·s¡ |üqT˝À¢ bÕ˝§Z+≥Tqï y˚‘·q ÁXÊ$T≈£î\
düeTdü´\qT eTTeTàs¡+>± #˚|ü{Ϻ uÛÑ÷kÕ«eT´ e´‹πsø£ ≈£L≥$Tì
ã˝Àù|‘·+ #˚j·÷*.

e´ekÕj·T ø±]à≈£î\T, e´ekÕj˚T‘·s¡ |üqT˝À¢ bÕ˝§Z+≥Tqï
y˚‘·q ø±]à≈£î\T, ù|<ä, eT<Ûä´‘·s¡>∑‹ ¬s’‘·T\T MT<ä Ä<Ûës¡|ü&ç
eTq ñ<ä´eT+ kÕ>±*. n|ü⁄Œ&˚ ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T
Ä•+∫q $<Ûä+>± Á>±MTD <√|æ&û ìs¡÷à*+#·ã&ÉT‘·T+~. á
ø£s¡Ôyê´ìøÏ |ü⁄qs¡+øÏ‘·+>±e&Éy˚T Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±]øÏ ì»yÓTÆq
ìyê[.

31

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

kÕs¡+|ü*¢ eT˝≤¢¬s&ç¶
ñbÕ<Ûä´≈£åî\T, nœ\ uÛ≤s¡‘· øÏkÕHé düuÛÑ
d”|”j·T+ d”ìj·TsY Hêj·T≈£î\T, ôV’≤<äsêu≤<äT

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ j·÷~˝À

sêÁwüº yê´|æ‘·+>± ¬s’‘·T\≈£î @ nœ\ uÛ≤s¡‘· øÏkÕHé düuÛÑ, ñbÕ<Ûä´≈£åî\T ø±.ø=*¢ eTTkÕsTT<ëqT ‘·j·÷s¡T #˚dæ <ëìô|’ nìï <˚XÊ\T
düeTdü´\T e∫ÃHê ‘êqT eTT+<äT dü+‘·ø±\T #˚j·÷\ì Á|ü|ü+#·+˝À m>∑TeT‹,
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ eTs¡D+ ¬s’‘ê+>∑ ñ<ä´e÷ìøÏ rs¡ì ~>∑TeT‘·T\≈£î m˝≤+{Ï Ä+ø£å\T ô|≥º≈£L&É<äì, ¬s’‘·T\≈£î
|”]ƒq ñ+&É&Éy˚Tø±ø£ nìï¬s’‘·T ˝À≥T. Äs¡T <äXÊu≤›\T>± ¬s’‘·T\≈£î mq˝Òì ùde\T #˚dæ sêsTTr\T Çe«≈£L&É<äì, yÓTT‘·Ô+ Á|üsTTy˚≥T|üs¡+
dü+|òü÷\‘√ ø£*dæ ◊ø£´ ¬s’‘·T\ Vü≤ <äj·÷\˝À ì*∫b˛j·÷s¡T. sêÁwüº yê´|æ‘·+>± #˚j·÷\ì &Ü≈£î´yÓT+≥TqT ‘·j·÷s¡T #˚XÊs¡T. á
¬s’‘·T\≈£î @ düeTdü´\T e∫ÃHê ‘êqT eTT+<äT |”]ƒq &Ü≈£î´yÓT+≥Tô|’ uÛ≤s¡‘·<˚X¯+ dü+‘·ø£+ ô|≥º≈£L&É<äì
ñ<ä´e÷\T ø=qkÕ–+∫ nH˚ø£ ñ+&É&Éy˚Tø±ø£ nìï¬s’‘·T dü+|òü÷\‘√ ø£*dæ ◊ø£´ yêeT|üø£å ¬s’‘·T dü+|òü÷\T eTT+<äT+&ç Ä+<√fi¯q\T
düeTdü´\qT |ü]wüÿ]+#ês¡T. ñ<ä´e÷\T ø=qkÕ–+∫ nH˚ø£ düeTdü´\qT ìs¡«Væ≤+#êsTT. n+<äT˝À H˚qT, ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄
|ü]wüÿ]+#ês¡T. eT<䛑·T <Ûäs¡\ \uÛÑ´‘·, ø£©Ô $‘·ÔHê\T, eT]j·TT Ç‘·s¡ Á|üC≤ dü+|òü÷\T ø°\ø£ bÕÁ‘·
eT<䛑·T <Ûäs¡\ \uÛÑ´‘·, ø£©Ô e´ekÕj·÷ìøÏ sêÁwüº, πø+Á<ä ã&Ó®{Ÿ πø{≤sTT+|ü⁄\˝À b˛wæ+#êsTT. nsTTq|üŒ{Ïø° 31 &çôd+ãs¡T 1994
$‘·ÔHê\T, e´ekÕj·÷ìøÏ sêÁwüº, ˝ÀbÕ\T, Á|ü|ü+#· u≤´+≈£î H˚‘· ‘·«+˝À @sêŒ≥T #˚dæq s√Eq uÛ≤s¡‘· Á|üuÛÑT‘·«+ &Ü≈£î´yÓT+≥Tô|’ dü+‘·ø£+
kÕ>∑T˙{Ï MT≥s¡¢≈£î e´‹πsø£+>±, ms¡Te⁄\ ø=s¡‘· ô|{Ϻ+~. uÛ≤s¡‘· Á|üuÛÑT‘·«+ kÕÁe÷»´yê<äT\≈£î
πø+Á<ä ã&Ó®{Ÿ πø{≤sTT+|ü⁄\˝À dü+<äs¡“¤+˝Àq÷ nH˚ø£ ñ<ä´e÷\T dæ|æj·T+ ¬s’‘·T ˝§+–b˛sTT+~. 01-01-1995 qT+&ç >±{Ÿ dü+düú,
˝ÀbÕ\T, Á|ü|ü+#· u≤´+≈£î dü+|òüT+‘√ ø£*dæ |üì #˚XÊs¡T. eTTK´+>± Ä‘·àVü≤‘·´\ Á|ü|ü+#· yêDÏ»´ dü+düú>± s¡÷bÕ+‘·s¡+ #Ó+~+~. uÛ≤s¡‘·
H˚‘· ‘·«+˝À @sêŒ≥T #˚dæq ìyês¡D≈£î <äXÊu≤›\ ‘·s¡ã&ç Ä+<√fi¯q\T #˚XÊs¡T. ø=ìï Á|üuÛÑT‘ê«ìøÏ 2005 es¡≈£î sêsTTr*dü÷Ô bÕ‘· $<ÛëHê˝Ò
$»j·÷\T kÕ~Û+#ês¡T. sêwüº+˝À ø£s¡Te⁄\T, es¡<ä\T ø=qkÕ–+#·Tø√yê\ì 2005 ‘·s¡Tyê‘· qT+&ç
kÕ>∑T˙{Ï MT≥s¡¢≈£î e´‹πsø£+>±, e∫à ¬s’‘·T\T qwüºb˛sTTq|ü⁄Œ&ÉT Á|ü‘·´ø£å+>± |üs¡´{Ï+∫ dü+düÿs¡D\T neT\T »s¡bÕ\ì Ä<˚•+∫+~. ø±˙
ms¡Te⁄\ ø=s¡‘· dü+<äs¡“¤+˝Àq÷ ¬s’‘·T\≈£î <ÛÓ’s¡´+ ø£*Œ+#ês¡T. Áosê+kÕ>∑sY es¡<ä uÛ≤s¡‘· Á|üuÛÑT‘·«+ eTT+<äT>±H˚ dü+düÿs¡D\ neT\TqT
nH˚ø£ ñ<ä´e÷\T d”|”j·T+ ¬s’‘·T ø±\Te, ø±ø£rj·T ø±\Te ¬s+&Ée <äX¯, >√<ëe] »˝≤\ ÁbÕs¡+_Û+∫+~. yê{Ï |òü*‘·+>± ¬s’‘·T\ Ä‘·àVü≤‘·´\T
dü+|òüT+‘√ ø£*dæ |üì #˚XÊs¡T. $ìjÓ÷>∑+ ø=s¡≈£î Ç+~sê bÕsYÿ <ä>∑Zs¡ ìsêVü‰s¡Bø£å ô|]–b˛j·÷sTT. ¬s’‘·T\ s¡TD≤\ ‘·–Z+|ü⁄, |ü+≥\≈£î
eTTK´+>± ¬s’‘·T\ Ä‘·àVü≤‘·´\ ≈£L&Ü #˚|ü{≤ºs¡T. nìï yêeT|üø£å ¬s’‘·T dü+|òü÷\T ø£*dæ –≥Tºu≤≥T <Ûäs¡ sêø£ b˛e&É+, ø±s√Œπs{Ÿ dü+düú\ CÀø£´+
Bø£å\T, dæ|æj·T+ myÓTà˝Ò´ H√eTT\ q]‡+Vü≤j·T´‘√ ø£*dæ u≤>± ô|]–+~.
ìyês¡D≈£î <äXÊu≤Δ\ ‘·s¡ã&ç $s¡$T+|ü#˚XÊs¡T. á düeTdü´qT XÊdüqdüuÛÑ˝À ≈£L&Ü $<äT´‘Y b˛sê≥+:
Ä+<√fi¯q\T #˚XÊs¡T. Á|ü‹bÕ<äq ô|≥º>± rsêàq+ ÄyÓ÷~+#ês¡T. #Ós¡≈£î <Ûäs¡
ìs¡íj·T+, ãø±sTT\ #Ó*¢+|ü⁄, bòÕ´ø£ºØ\ eT÷‘·≈£î Á|ü|ü+#· u≤´+≈£î Ä<˚XÊ\ y˚Ts¡≈£î Hê{Ï
e´‹πsø£+>± nH˚ø£ ôd$THês¡T¢, dü<ädüT‡\qT nœ\ eTTK´eT+Á‹ #·+Á<äu≤ãT 1999 dü+.˝À $<äT´‘Y
|üø£å+>± ìs¡«Væ≤+#ê+. e´ekÕj·T s¡TD≤\T, |ü+≥\ XÊKqT »qπswüHé, Á{≤Hé‡ $TwüHé, &çÁdæºã÷´wüHé
;Ûe÷ neT\T≈£î dæ|æj·T+, dæ|æ◊ ñuÛÑj·T ¬s’‘·T ø£+ô|˙\T>± $&É>={Ϻ Á|üsTTy˚{°ø£]+#· |üPqTø=Hêïs¡T.
dü+|òü÷\T ø£*dæ b˛sê≥+ #˚XÊsTT. sêÁwüº+˝À $‘·Ôq $<äT´‘Y {≤]|òt\T ìs¡ísTT+#·&ÜìøÏ yÓTT<ä{ÏkÕ]>±
#·≥º+ ‘˚e&ÜìøÏ 2004 qT+&ç #·ìb˛j˚T es¡≈£î ø£ wæ 2000 dü+.˝À ªª¬s>∑T´˝Ò≥Ø ø£$TwüHéμμ y˚XÊs¡T. á
#˚XÊs¡T. ãVüQfi¯ C≤‹ dü+düú\≈£î ˝§+–q Á|üuÛÑT‘ê«\T ø£$TwüHé ãVæ≤s¡+>∑ $#ês¡D˝ÀøÏ Á|ü|ü+#· u≤´+≈£î
H˚{Ïø° $‘·Ôq #·≥º+ #˚j·T≈£î+&Ü bÕs¡¢yÓT+≥T˝À ô|+&ç+>¥ n~Ûø±s¡T\qT ≈£L&Ü ÄVü‰«ì+∫+~. Á|ü|ü+#· u≤´+≈£î
ô|{≤ºs¡T. H˚{Ïø° y˚\ øÏ«+{≤fi¯fl ø£©Ô $‘·ÔHê\T ùd«#·Ã¤>± Á|ü‘·´ø£å CÀø±´ìï ìs¡dædü÷Ô Ä+<√fi¯q\T »]>±sTT.
yê´bÕs¡+ #˚düTø√e&ÜìøÏ bÕ\ø£ esêZ\T nsTTq|üŒ{Ïø° Ä s√E $<äT´‘Y $ìjÓ÷>∑<ës¡T\ô|’
nqTeT‹düTÔHêïsTT. s¡T.800 ø√≥T¢ uÛ≤s¡+ y˚dü÷Ô ø£$TwüHé <Ûäs¡\T
ìs¡ísTT+∫+~. á #ÛêØ®\ ô|s¡T>∑T<ä\≈£î e´‹πsø£+>±
Á|ü|ü+#· yêDÏ»´ dü+düú $<ÛëHê\≈£î e´‹πsø£+>± sêÁwüº yê´|æ‘·+>± ‘Ó\T>∑T<˚X¯+ $TqVü‰ ø±+Á¬>düT‘√ düVü‰
b˛sê{≤\T: »qs¡˝Ÿ nÁ–yÓT+{Ÿ‡ ÄHé ÁfÒ&é n+&é nìï yêeT|üø£å bÕغ\T Hê\T>∑T e÷kÕ\bÕ≥T $$<Ûä
{≤]|òt‡(>±{Ÿ) &Ó’¬sø£ºsY »qs¡˝Ÿ Ä|òt &É+¬ø˝Ÿ ˇø£

32

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

ù|f…+{Ÿ Vü≤≈£îÿ˝≤! dü_‡&û˝≤! m>∑TeT‹ ~>∑TeT‹ yê´bÕsê˝≤! nH˚ø£ s¡÷bÕ\˝À Á|ü|ü+#· yêDÏ»´ dü+düú uÛ≤s¡‘· <˚X¯

¬s’‘ê+>±ìï <√#·Tø√H˚+<äT≈£î neø±X¯+ ø£*ŒdüTÔqï~. M≥ìï+{Ï |üs¡´ekÕq+>± ã‘·Tπø <äTs¡“¤s¡yÓTÆq ¬s’‘ê+>∑+

Ä‘·àVü≤‘·´\≈£î bÕ\Œ&ÉT‘·THêïs¡T. ` ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄

33

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

s¡÷bÕ\˝À b˛sê{≤\T #˚XÊsTT. #Û·˝À dü+|òüT+‘√ düVü‰ nìï dü+|òü÷\T ø£*dæ ô|<ä›m‘·TÔq ø£*Œ+#·&ÜìøÏ e÷Á‘·+ düTeTTK+>± ˝Ò<äT. á
dü+<äs¡“¤+>± sêÁwüº+˝Àì qB »˝≤\ $ìjÓ÷>∑+ô|’
ôV’≤<äsêu≤<äTô|’ b˛©düT ø±\TŒ\T »]|æ 1.$wüßíes¡ΔHé e´‹πsø£‘·qT yÓ*ãT#êÃsTT. ô|<ä› m‘·TÔq Ä+<√fi¯q\T kÕ>±sTT. ø=*¢
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ ªª»\<ä]Ùìμμ ù|s¡T‘√ ˇø£ |ü⁄düÔø±ìï
¬s&ç¶, 2. u≤\kÕ«$T, 3. sêeTø£ wüí, eTT>∑TZ]ì Ä‘·àVü≤‘·´\ ìyês¡D≤ b˛sê{≤\T: ¬s’‘·T\ Á|ü#·T]+#ês¡T. ‘Ó\T>∑T <˚X¯+ bÕ\q˝À ˙{Ï eqs¡T\
ìsêàD≤\≈£î ô|<ä›>± ÁbÕ<Ûëq´‘· Çe«˝Ò<äT. @{≤
bı≥ºq ô|≥Tº≈£îHêïs¡T. Ä dü+<äs¡“¤+>± e+<ä\eT+~ Ä‘·àVü≤‘·´\ ìyês¡D≈£î nœ\ |üø£å+>± ìs¡+‘·s¡+ ø£s¡Te⁄\ u≤]q |ü&çq Á|ü»\T uÀs¡T¢ y˚dæ, Ä s¡TD+
rs¡Ã˝Òø£ eT]ìï Ä‘·àVü≤‘·´\T #√≥T #˚düTø=HêïsTT.
>±j·÷\bÕ\j·÷´s¡T. ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ düTs¡es¡+ ø£ wæ #˚XÊeTT. C≤‘ê\T, õ˝≤¢\˝À ôd$THêπs¢ ø±ø£
1981˝À yÓTT<ä{ÏkÕ] Á|üø±X¯+ õ˝≤¢˝À Á|ü‹Ô
düT<Ûëø£s¡¬s&ç¶\ô|’ πødüT\T ô|{Ϻ n¬sdüTº #˚XÊs¡T. Ä eT+&É\ kÕúsTT es¡≈£î yÓ[fl Á|ü#ês¡+ #˚j·T&É+ ¬s’‘·T\ Ä‘·àVü≤‘·´\T »]>±sTT. 8 eT+~ ¬s’‘·T\T
Ä‘·àVü≤‘·´\≈£î bÕ\Œ&ܶs¡T. Á|ü<Ûëq+>± ‘Ó\¢<√eT
ñ<ä´eT+‘√ 2008 »]–+~. Á|ü<Ûëq+>± Ä‘·àVü≤‘·´\≈£î >∑\ ø±s¡D≤\ yê´|æ+∫ rÁe qwüº+ ø£*Z+∫+~. n|üŒ{Ï qT+&ç
eT<Ûä´˝À ø=+‘·ø±\+ Ä‘·àVü≤‘·´\T Ä–Hê
es¡≈£î 8 |ü]o\q≈£î Á|üuÛÑT‘·«+‘√bÕ≥T ¬s’‘·T dü+|òü÷\T ≈£L&Ü dü+düÿs¡D\ |òü*‘·+>± 1996 &çôd+ãs¡T 15q
Hê>∑] øÏwüHé sêe⁄ mqTÿ]Ô Á>±eT+, ^düTø=+&É
ø£$TwüqT¢ y˚XÊsTT. eT+&É\+, es¡+>∑˝Ÿ õ˝≤¢˝À Ä‘·àVü≤‘·´≈£î
bÕ\Œ&ܶ&ÉT. Hê{Ï qT+&ç H˚{Ïø° Ä‘·àVü≤‘·´\T
yÓTT≥ºyÓTT<ä≥ 12 ¬s’‘·T, e´ekÕj·T ø±]àø£ kÕ>∑T‘·÷H˚ ñHêïsTT.

dü+|òü÷\‘√ ø£*dæ 2001 »qe]˝À »dæºdt Ábı.»j·T‹|òüTÀwt ø£$TwüHé @sêŒ≥T: ‘Ó\T>∑T
<˚X¯+ bÕغ z&çb˛sTT &Ü.yÓ’.j·Tdt.sê»X‚Ks¡¬s&ç¶
>∑‘· ø±\|ü⁄ $C≤„Hêìï ˇø£ |æ.m.#Í<ä] ø£$TwüHé y˚j·T&É+ »]–+~. á Hêj·Tø£‘ê«q 2004 y˚T 14q ø±+Á¬>dt bÕغ
n~Ûø±sêìøÏ e∫Ã+~. ¬s’‘·T dü+|òü÷\ Ä+<√fi¯q\
|ü]XÀ<Ûäq≈£î $ìjÓ÷–+#·Tø=qT≥ ø£$TwüHé˝À Ä]úø£y˚‘·Ô &ç.q]‡+Vü‰¬s&ç¶, |òü*‘·+>± eTTK´eT+Á‹ »j·T‹|òüTÀwt H˚‘· ‘·«+˝À
e´ekÕj·÷]úø£y˚‘·Ô Ábı.¬ø.ÄsY.#Í<ä], ªª¬s’‘·T dü+πøåeT ø£$TwüHéμμ y˚XÊs¡T. á ø£$TwüHé˝À
&Ü.¬ø.ÄsY.#Í<ä], &ç.q]‡+Vü‰¬s&ç¶ eT]ø=+‘· eT+~
m+‘· Hê´j·TyÓ÷ ‘·eT |ü]XÀ<ÛäHê Ábı.n]ã+&ç Á|ükÕ<äsêe⁄, ñHêïs¡T. á ø£$TwüHé≈£î düe÷#ês¡+ Çe«&ÜìøÏ
ø£$TwüHé ‘√bÕ≥T õ˝≤¢\T ‹]–q yê]˝À ø=*¢
C≤„Hêìï Ç‘·s¡T\≈£î |ü+∫ Ábı.mHé.y˚DT>√bÕ\sêe⁄\T Hê\T>∑T Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ eTTK´bÕÁ‘· eVæ≤+#ês¡T. y˚TeT+<äs¡+
e÷kÕ\bÕ≥T ñeTà&ç Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ñqï|üŒ{Ïø° n+<ä]‘√ ø£*dæ ø£$TwüHé <ä wæºøÏ ¬s’‘·T\T
m<äTs=ÿ+≥Tqï düeTdü´\qT rdüT≈£îsêe&É+ »]–+~.
Çe«&É+ ≈£L&Ü n+‘˚ Hê´j·T+. ø=‘·Ô>± õ˝≤¢\T |üs¡´{Ï+∫ Ä‘·àVü≤‘·´\ 4 e÷kÕ\˝ÀH˚ ø£$TwüHé 12 n<Ûë´j·÷\‘√ 143
ù|J\ ìy˚~ø£qT Á|üuÛÑT‘ê«ìøÏ 2004 &çôd+ãs¡T
ˇø£ <ëìì ø£ìô|{Ϻq Á|ü‹ dü+<äs¡“¤+˝ÀqT ø±s¡D≤\ô|’ ˇø£ ìy˚~ø£qT 11q düeT]Œ+∫+~. e´ekÕj·T XÊK eT+Á‹>±
‘·j·÷s¡T #˚XÊs¡T. á ìy˚~ø£≈£î ñqï s¡|òüTTMsê¬s&ç¶ >±] #=s¡e‘√ á ø£$TwüHé |üì
|ü]|üP]Ô>± »]–+~. yê>±›Hê\T #˚dæq ø±+Á¬>dt
Á|ü»\ bÕÁ‘· @<√ ˇø£ s¡÷|üs˝À ñqï≥T¢ düe÷#ês¡ ùdø£s¡D˝À H˚qT, Á|üuÛÑT‘·«+ ø£$TwüHé dü÷#·q\qT neT\T #˚j·T&ÜìøÏ
eTT+<äT≈£î sê˝Ò<äT. Ä $<Ûä+>± »j·T‹|òüTÀwt
uÛ≤s¡‘·<˚X¯+˝À ù|f…+≥T XÊdüHê\ô|’ ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ eT]j·TT ø£$TwüHé dü÷#·q\T ≈£L&Ü ãT≥º<ëK˝…’HêsTT. á
y˚ÓeTT\|ü*¢ y˚+ø£Á{≤eTj·T´‘√ dü÷#·q\qT neT\T #˚j·÷\ì eT+&É\ kÕúsTT
qT+&ç sêÁwüº kÕúsTT es¡≈£î ñuÛÑj·T ¬s’‘·T dü+|òü÷\‘√
C≤rj·T kÕúsTT n<Ûä´j·Tq ãè+<ä ø£˙«qsY düVü‰ nH˚ø£eT+~ yêeT|üø£å bÕ≥T Ç‘·s¡ yêeT|üø£å ¬s’‘·T dü+|òü÷\T ≈£L&Ü ø£*dæ
ˇø£ dü+e‘·‡s¡+ bÕ≥T ìs¡+‘·s¡ Ä+<√fi¯q\T
l _.¬ø.øÏ˝≤ #ÓbÕŒs¡T. ø=‘·Ô>± @<Ó’Hê ¬s’‘·T Hêj·T≈£î\T õ˝≤¢\ ìs¡«Væ≤+#êsTT. á b˛sê{≤\˝À Hê‘√ bÕ≥T ø=*¢
|üs¡´≥q\≈£î e#êÃs¡T. Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ bÕ˝§ZHêïs¡T.

ø£ìô|{Ϻqyês¡T Á|ü|ü+#· Á|ü»\ $C≤„q eTVü≤ã÷uŸ q>∑sY, es¡+>∑˝Ÿ, m|òt.dæ.◊. dü\Vü‰ ø£$T{° @sêŒ≥T: 2005 y˚T
3q Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ |ü⁄&é ø±s√ŒπswüHé Ä|òt Ç+&çj·÷
dü+|ü<ä qT+&ç ‘·q≈£î |üPs¡«+ kÕ–q sêj·T\d”eT õ˝≤¢\‘√bÕ≥T
ñ‘·Ôs¡ ø√kÕÔ õ˝≤¢\T eT]j·TT

|ü]XÀ<Ûäq\ qT+&ç m+‘√ >∑T+≥÷s¡T, ø£ cÕí õ˝≤¢\T ≈£L&Ü

d”«ø£]+#·T‘ês¡T. |üs¡´{Ï+#·&É+ »]–+~. 2002
e÷]Ã 15q Á|üuÛÑT‘ê«ìøÏ ìy˚~ø£

` ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ Çe«&É+ »]–+~. á ìy˚~ø£ô|’ Á|üuÛÑT‘·«+

düŒ+~+#˚+<äT≈£î õ˝≤¢\˝À ôd$THês¡T¢,

Ä+<√fi¯q\T ìs¡«Væ≤+#ê+. á ìy˚~ø£˝Àì

]ø£eT+&˚wüqT¢ H˚{Ïø° ÄyÓ÷<äjÓ÷>∑´+>±H˚ ñHêïsTT.

n+<äs¡T XÊdüqdüuÛÑT´\≈£î, sê»ø°j·T bÕغ\≈£î

dü+.\ ìy˚~ø£qT Ç#êÃ+. Á|ü<Ûëq+>± s¡TD≤\T s¡<äT›

bÕ≥T $<äT´‘Y #˚j·÷\ì Á|üø£ ‹ yÓ’|üØ‘ê´\ |ü]Vü‰s¡+ yÓ+≥H˚

#ÛêØ®\T ô|+#·ø£b˛e&Éy˚T ø±ø£ #Ó*¢+#ê\ì, Ä‘·àVü≤‘·´\≈£î bÕ\Œ&çq ≈£î≥T+u≤\≈£î

bÕ‘· #ÛêØ®\H˚ ø=qkÕ–+#ês¡T. Á|ü|ü+#· u≤´+≈£î s¡T.5 \ø£å\ mø˘‡ Áπ>wæj·÷ Çyê«\ì ô|<ä› m‘·TÔq

≈£L&Ü |üP]Ô>± sêÁwüº+ qT+&ç ‘·|ü⁄Œ≈£î+~. n+‘·≈£î Ä+<√fi¯q\T sêÁwüº yê´|æ‘·+>± »]>±sTT.

eTT+<äT ªª Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ |ü⁄q]ïsêàD ø±s¡´Áø£eT+μμ á Ä+<√fi¯q\≈£î ‘·˝§–Zq ‘Ó\T>∑T<˚X¯+

ÁøÏ+<ä s¡TD≤*kÕÔeTì $<äT´‘Y XÊK≈£î s¡T.1000 Á|üuÛÑT‘·«+ ˇø√ÿ ≈£î≥T+u≤ìøÏ s¡T.1.5 \ø£å\T

ø√≥T¢ Ç#êÃs¡T. Á|ü|ü+#· u≤´+≈£î s¡TD≤\≈£î Çe«&ÜìøÏ n+^ø£]+∫+~. Á|ü<Ûëq+>± yêdüÔe

e´‹πsø£+>± Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ Hêj·Tø£‘·«+˝Àì ¬s’‘·T kÕ>∑T<ës¡T\≈£î uÛÑ÷$Tô|’ j·÷»e÷q´ Vü≤≈£îÿ

34

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

dü\Vü‰ ø£$T{° @s¡Œ&ç+~. Ä ø£$T{°˝À ø=*¢ πø+Á<ë\ e<ä› Ä+<√fi¯q\T »]>±sTT. ¬s’‘·T\ düeTdü´\qT $e]+#˚yês¡T. kÕ<Ûës¡D J$‘·+
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄, {Ï.$.#Í<ä] eT]j·TT Hê‘√bÕ≥T Hêπ>X¯«s¡sêe⁄‘√bÕ≥T sêe⁄\ yÓ+ø£j·T´, Á|ükÕ<é >∑&ç|æq Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ n+<ä]˙ eTsê´<ä>±,
eTs√ 12 eT+~ ñHêïs¡T. á ø£$T{° sêÁwüº+˝Àì ‘·~‘·s¡T\T bÕ˝§ZHêïs¡T. ÄbÕ´j·T+>± |ü\ø£]+#˚ yês¡T. düeTdü´\ô|’ rÁe+>±
m|òt.dæ.◊. >√<ëeTT\ ìs¡«Vü≤DqT |ü]o*+#ê\ì Ä˝À∫+#˚yês¡T. H˚qT 1997 qe+ãs¡T 8q sêÁwüº
y˚TH˚C…à+≥TqT ø√s¡>± ‘˚\|ü*¢ sê|òüTej·T´ ‘Ó\T>∑T<˚X¯+ e÷J m+.|æ. &Ü.j·T\eT+∫* n<Ûä´≈£åî\T>± Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òü÷ìøÏ
ø£˙«qs¡T>± qqTï, ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄, •yêJ, ø±+Á¬>dt ¬s’‘·T n<Ûä´≈£åî&ÉT m+.ø√<ä+&ɬs&ç¶, e∫Ãq|üŒ{Ï qT+&ç ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄‘√ <ä>∑Z]
¬ø.ÄsY.¬ø.eT÷]Ô, õ.»j·T#·+Á<ä, ¬ø.ã˝Ò›yé ¬s&ç¶\‘√ e÷J eT+Á‹ e&˚¶ XÀuÛÑHêÁ<˚X¯«sêe⁄, mπsïì dü+ã+<Ûä+ ñ+~. ¬s+&ÉT nœ\ uÛ≤s¡‘· øÏkÕHé düuÛÑ\
ø£$T{° y˚XÊs¡T. á ø£$T{° sêÁwüº+˝Àì >√<ëeTT\˙ï Hêπ>+Á<äHê<∏é ‘·~‘·s¡T\T Hê‘√ bÕ≥T ø£*dæ |üì eTVü‰düuÛÑ\ dü+<äs¡“¤+>± e÷ dü+|òü÷\˝À
|ü]o*+#·&Éy˚Tø±ø£ m|òt.dæ.◊.˝À »s¡T>∑T‘·Tqï #˚XÊs¡T. ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄qT nœ\ |üø£å ø£$T{° ñbÕ<Ûä´≈£åî\T>± 2003˝À mìïø£sTTHêeTT. 2000
˝ÀbÕ\qT >∑T]Ô+∫ ˇø£ ìy˚~ø£qT ‘·j·÷s¡T #˚dæ düHêàì+∫+~. pHé 19q H˚qT sêÁwüº ø±s¡´<ä]Ù>± u≤<Ûä´‘·\T
πø+Á<ä Á|üuÛÑT‘ê«ìøÏ 2007 ôd|üº+ãs¡T 22q Ç∫Ã+~. #˚|ü{Ϻq ‘·s¡Tyê‘· Hêπ>X¯«s¡sêe⁄‘√ eT]+‘·
á ìy˚~ø£qT bÕs¡¢yÓT+≥T ≈£L&Ü düeT]ú+∫+~. ôV’≤<äsêu≤<äT˝À neT ‘ê mùdº{Ÿ˝À ¬s’‘·T düìïVæ≤‘·+>± Ç<ä›s¡+ ø£*dæ |üì #˚j·T&É+ »]–+~.
eT<Ûä´ <äfi≤Ø\ ‘=\–+|ü⁄, H˚s¡T>± ø=qT>√\T≈£î dü+|òü÷ìøÏ uÛÑeq+ ø=qT>√\T #˚XÊs¡T. Ä yês¡T y˚T 21q eTs¡DÏ+∫q≥T¢ ‘Ó*dæ ~Á>±“¤+‹øÏ
Á|ü‹bÕ<äq\T #˚XÊ+. @{≤ Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ˝À á uÛÑeq+˝À #ê˝≤ dü+<äsꓤ\˝À yêeT|üø£å ¬s’‘·T >∑Ts¡j·÷´qT. n+‘·≈£îeTT+<˚ nHês√>±´ìøÏ
dü+düú˝À s¡T.2,342 ø√≥T¢ qwüº+ »s¡T>∑T‘·Tqï~. dü+|òü÷\ düe÷y˚XÊ\T »]>±sTT. mìï >∑T¬s’q|üŒ{Ïø° C≤„|üø£X¯øÏÔ ñqï+‘· es¡≈£î ¬s’‘·T
Bìì ìyê]+#ê\ì Ä+<√fi¯q\T #˚XÊ+. nyê+‘êsê\THêï ¬s’‘·T˝Àø£+ e÷dü|üÁ‹ø£ Áoìyêdt düeTdü´\ô|’ düTBs¡È+>± Ä˝À∫+#˚yês¡T. yê]øÏ
düVü‰j·T+‘√ ‘Ó#êÃs¡T. e÷¬sÿ≥¢ |üs¡´≥q\T, ø£s¡Te⁄, eTqdü÷Œ¤]Ô>± CÀVü‰s¡T¢ n]ŒdüTÔHêïqT.
nœ\ |üø£å düe÷y˚XÊ\T: bı>±≈£î ø=qT>√\T es¡<ä\T dü+uÛÑ$+∫q|ü⁄Œ&ÉT |üs¡´≥q\T ìs¡+‘·s¡+
düeTdü´ô|’q Á|üø±X¯+ õ˝≤¢˝À Á|ü‹j˚T{≤ ø=qT>√\T kÕ–+#ês¡T. ñuÛÑj·T ¬s’‘·T dü+|òü÷\ sêÁwüº
eTVü‰düuÛÑ\ dü+<äs¡“¤+>± |üs¡düŒs¡ ÄVü‰«q+ #˚düTø=ì

35

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

sêe⁄\ yÓ+ø£j·T´
ñbÕ<Ûä´≈£åî\T, nœ\ uÛ≤s¡‘· øÏkÕHé düuÛÑ

ø±Áy˚T&é ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡T
¬s’‘·T ñ<ä´e÷˝À¢ n\Tô|s¡>∑ì b˛sê≥ jÓ÷<ÛäT\T

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±] J$‘·+ 16 600 ø√≥¢ s¡÷bÕj·T\T \_› #˚≈£L]+~. yÓ÷HéXÊ+{À

dü+e‘·‡sê\≈£î ô|’>± ¬s’‘·T ñ<ä´eT+‘√ ø£+ô|˙ ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±]ì |æ{°wüHé<ës¡T&ç>±

ô|qy˚düT≈£îb˛sTT+~. yÓTT≥ºyÓTT<ä{ÏkÕ]>± 1992 ˝Ò≈£î+&Ü #˚j·T&ÜìøÏ ¬s’‘·T ø±<äH˚ ø±s¡D+‘√ ø√s¡Tº˝À

qe+ãs¡T˝À ø£Ø+q>∑sY˝À »]–q 11e eTVü‰düuÛÑ˝À ‘·q yêDÏì $ì|æ+∫q|üŒ{Ïø° ¬s’‘·T\ dü+πøåeT+ ø√dü+

#ÓqïeTH˚ì sêCÒX¯«s¡sêe⁄>±s¡T n<Ûä´≈£åî\T>±, ø=*¢ bÕ≥T|ü&˚ ¬s’‘·T dü+|òüT Hêj·T≈£îì>± ‘·q≈£î ns¡Ω‘·

Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡T Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>± m+|æø£ ñqï<äì ø√s¡Tº˝À ‘·q yê<äq\T $ì|æ+∫q ‘·sê«‘·

#˚j·Tã&ܶs¡T. 1996˝À ø±øÏHê&É˝À »]–q 12e ø√s¡Tº ≈£L&Ü Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±] yê<äq\qT

eTVü‰düuÛÑ˝À ≈£L&Ü Ç<˚ Hêj·Tø£‘·«+ ø=qkÕ–+~. n+^ø£]+∫+~. n<˚ $<Ûä+>± yÓ÷HéXÊ+{À ø£+ô|˙

99˝À H˚qT Á|üø±X¯+ õ˝≤¢ dæ|æ◊ bÕغ ø±s¡´<ä]Ù>± nH˚ø£ Á|ü˝ÀuÛ≤\T ô|≥º&ÜìøÏ |ü\T Á|üj·T‘êï\T

ñqï dü+<äs¡“¤+˝À 13e eTVü‰düuÛÑ\T ˇ+>√\T˝À #˚dæq|üŒ{Ïø° @ e÷Á‘·+ ˝§+>∑≈£î+&Ü ‘·q b˛sê{≤ìï

ø±Áy˚T&é ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡T ‘·qT ìs¡«Væ≤+#·&É+ »]–+~. Ä eTVü‰düuÛÑ\ ìs¡«Vü≤D˝À ø=qkÕ–+#ês¡T. Hê&ÉT sê»X‚KsY¬s&ç¶>±] Á|üuÛÑT‘·«+˝À
m+#·T≈£îqï e÷s¡Z+˝À m≥Te+{Ï
ˇ&ÉT<äT&ÉT≈£î\T e∫ÃHê yÓTTø£ÿy√ì ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±] bÕÁ‘· ø=ìj·÷&Éã&ç+~. {Ï.$. sêh Á|üuÛÑT‘·«+ ≈£L&Ü ø√s¡Tº˝À Ç+|”¢&é ne⁄‘·÷ |æ{ÏwüHé
<ÛÓ’s¡´+‘√ |ü≥Tº<ä\‘√ ø£èwæ #˚kÕπs
‘·|üŒ yÓqT‹]– #·÷&É˝Ò<äT. bÕغ #Í<ä]>±s¡T n<Ûä´≈£åî\T>±, ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T yÓj·T´eTì ¬s’‘·T dü+|òüT+ ‘·s¡|òü⁄q n&ç–‘˚
¬s’‘·T dü+|òüT u≤<Ûä´‘·\T
Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>± mqTïø√ã&ܶs¡T. 2003 e÷]Ã˝À ‹s¡düÿ]+#ês¡T. πø+Á<ä+˝À $<˚XÊ+>∑ eT+Á‹>± ñqï
ìs¡«Væ≤+#ê\ì Ä<˚•+∫q|ü&ÉT Ä
s¡+>∑+˝À ≈£L&Ü >∑T]Ô+#·<ä·–q nq+‘·|ü⁄s¡+˝À »]–q 14e eTVü‰düuÛÑ˝À ø=*¢ ø£|æ˝Ÿ dæu≤˝Ÿ yÓ÷HéXÊ+{À ø£+ô|˙øÏ ©>∑˝Ÿ n&ÌÓ«»sY>±
bÕÁ‘·H˚ ìs¡«Væ≤+#ês¡T.
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡T n<Ûä´≈£åî\T>±, {Ï.$. #Í<ä]>±s¡T |üì#˚düTÔqï+<äTq πø+Á<ä ø±+Á¬>dt Á|üuÛÑT‘·«+
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±]‘√ <ë<ë|ü⁄ 35
dü+e‘·‡sê\≈£î ô|’>± Hê≈£î Äràj·T Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>±qT m+|æø£ø±ã&ç 2006 ø£s¡÷ï\T˝À yÓ÷HéXÊ+{À≈£î nqT≈£L\+>±H˚ e´eVü≤]+#·&É+

nqTã+<Ûä+ ñqï~. Hêô|’ ø=*¢ »]–q 15e eTVü‰düuÛÑ es¡≈£î ø=qkÕ>±s¡T. »]–+~. Ä |ü]dæú‘·T˝À¢ sêh Á|üuÛÑT‘·«+ yÓ÷HéXÊ+{À≈£î
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡T Á|ü‘˚´ø£yÓTÆq Áù|eT,
‘·<äq+‘·s¡+ C≤rj·TkÕúsTT˝À nœ\ uÛ≤s¡‘· øÏkÕHé düuÛÑ e´‹πsø£+>± |æ{ÏwüHé yÓj·T´{≤ìøÏ eTT+<äT≈£î sêì
nqTã+<Ûë\qT e´ø£Ô+ #˚ùdyês¡T.
Äj·Tq u≤<Ûä´‘·\ qT+&ç ñbÕ<Ûä´≈£åî\T>± düTBs¡Èø±\+ u≤<Ûä´‘·\T ìs¡«Væ≤+#ês¡T. |ü]dæú‹ @s¡Œ&ç+~. Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ˝Àì nìï ¬s’‘·T

$s¡$T+#·T≈£îH˚ dü+<äs¡“¤+˝À ≈£L&Ü á 16 dü+e‘·‡sê\ ø±\+˝À ¬s’‘·T dü+|òüT+ dü+|òü÷\qT ◊ø£´+ #˚dæ sêh Á|üuÛÑT‘·«+ô|’ |ü\T
H˚qT Äj·Tq yês¡düT&ÉT>± Á|ü<Ûëq
ø±s¡´<ä]Ù>± mìï¬ø’q|ü&ÉT #ê˝≤ Ä<Ûä«s¡´+˝À ªª¬s’‘·qï &ÓsTTØμμì ¬s’‘·T dü+|òüT s¡÷bÕ˝À¢ ˇ‹Ô&ç #˚dæq ‘·s¡Tyê‘· $~Û˝Òì |ü]dæú‘·T˝À¢
dü+‘√wæ+∫q e´≈£îÔ˝À¢ yÓTT<ä{Ïyês¡T
ø±s¡´ø£s¡Ô\≈£î ñ|üjÓ÷>∑|ü&˚ $<Ûä+>± düeTÁ>∑yÓTÆq sêh Á|üuÛÑT‘·«+ ≈£L&Ü yÓ÷HéXÊ+{À≈£î e´‹πsø£+>±
ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡T.
e´ekÕj·T düe÷#êsêìï ùdø£]+∫ n+<äT˝À ø√s¡Tº˝À |æ{ÏwüHé y˚dæ+~. ø=*¢>±] Hêj·Tø£‘ê«q
36
bı+<äT|ü]à ¬s>∑T´\sY>± Á|ü#·T]+#·&É+ »]–+~. $»j·T+ kÕ~Û+∫q ‘·s¡Tyê‘· <ëì Á¬ø&ç{Ÿ

uÛ≤s¡‘·<˚X¯+˝À yÓ÷HéXÊ+{À ˝≤+{Ï n+‘·sê®rj·T ø=f…ºyÓj·T´&ÜìøÏ sêh Á|üuÛÑT‘·«+ MT&çj·÷˝À

>∑T‘·Ô ø£+ô|˙ _.{Ï. ø±≥Hé $‘·ÔHê\ ù|s¡T‘√ nsꓤ≥+>± y˚Ty˚T ø±s¡DeTì Á|ü#ês¡+ #˚düTø=qï~.

¬s’‘ê+>±ìï <√|æ&û #˚düTÔqï dü+<äs¡“¤+˝À <ëìøÏ ñeTà&ç Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ˝À nìï õ˝≤¢\≈£î

e´‹πsø£+>± C≤rj·T $‘·Ôq ø£+ô|˙\‘√bÕ≥T ¬s’‘·T dü+ã+~Û+∫ düeTÁ>∑yÓTÆq »\ $<Ûëq+

dü+|òü÷\ ‘·s¡|òü⁄q m&É‘Ós¡>∑ì b˛sê{≤\T ìs¡«Væ≤+#·&É+ ˝Ò≈£î+&Üb˛sTT+~. ‘Ó\+>±D≤, Ä+Á<Ûä ÁbÕ+‘ê\ eT<Ûä´

»]–+~. &Ûç©¢ kÕúsTT˝À ø√s¡Tº˝À yê´»´+ y˚dæ nH˚ø£ $wüj·÷\ô|’ $uÛÒ<ë\T ø=qkÕ>±sTT. Ä

n~«rj·TyÓTÆq |òü*‘ê\T kÕ~Û+#·&É+ »]–+~. 60 |ü]dæú‘·T˝À¢ >√<ëe] »˝≤\qT ‘Ó\+>±D≤≈£î

Á>±eTT\ $‘·Ôq bÕ´¬ø{Ÿ <Ûäs¡ 1800 ñ+&É>± 650 n+~+#ê\ì 1999 e÷]à 22 qT+&ç 24 es¡≈£î

qT+&ç 750 s¡÷bÕj·T\≈£î ‘·–Z+#·&É+˝À $»j·T+ ôV’≤<äsêu≤<äT˝À ø=*¢>±s¡T ÄeTs¡D ìsêVü‰s¡Bø£å

kÕ~Û+#ês¡T. Bìe\¢ <˚X¯ yê´|æ‘·+>± |ü‹Ô ¬s’‘·T\≈£î #˚XÊs¡T. nôd+;¢˝À #·s¡Ã »s¡>∑&É+ Á|üuÛÑT‘·«+ ‘·s¡|òü⁄q

eT÷&ÉTy˚\ ø√≥¢ s¡÷bÕj·T\T Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘ê+>±ìøÏ ˇø£ Á|ü‹ì~Û es¡Z+ e∫à Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±]øÏ Vü‰MT



ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

<ä[‘·T\ô|’ <ë&ÉT\≈£î
ìs¡düq>± ˇ+>√\T
ø£˝…ø£ºπs{Ÿ e<ä› d”|”◊
ìs¡«Væ≤+∫q <Ûäsêï˝À
Á|üdü+–düTÔqï ø=*¢
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄, bÕ˝§Zqï

q\÷¢], sêe⁄\
yÓ+ø£j·T´ ‘·~‘·s¡T\T

sTT∫à Bø£åqT $s¡$T+|ü#˚XÊs¡T. ‘Ó\+>±D ÁbÕ+‘· düeTÁ>∑yÓTÆq ne>±Vü≤q bı+<ä{≤ìøÏ 1998 #˚kÕÔeTì Vü‰MT sTT∫à Bø£åqT $s¡$T+|ü#˚XÊs¡T.
Á|üjÓ÷»Hê\ ø√dü+ ˇø£ Ä+Á<Ûä Hêj·T≈£î&ÉT y˚T`pHé HÓ\˝À¢ 40 s√E\bÕ≥T eT+&ÉTf…+&É˝À¢ n|ü&ç∫Ãq J.z. Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ #·]Á‘·˝ÀH˚
Ç≥Te+{Ï Bø£å ìs¡«Væ≤+#·&É+ ‘Ó\+>±D Á|ü»\˝À lø±≈£îX¯+ õ˝≤¢ Ç#êä|ü⁄s¡+ qT+&ç C≤‘êqT yÓTT<ä{Ï~. n~ ¬s’‘·T dü+|òü÷ìøÏ m+‘√
#·s¡Ã˙j·÷+X¯+>± e÷]+~. ø£ècÕí, >√<ëe], ÁbÕs¡+_Û+∫ ø√kÕÔ, sêj·T\d”eT, ‘Ó\+>±D≤ õ˝≤¢˝À¢ >∑s¡«ø±s¡DyÓTÆq~. Ä õ.z. nìï ¬s’‘·T dü+|òü÷\T
‘·T+>∑uÛÑÁ<ä, ô|qï ‘·~‘·s¡ q<äT\ô|’ ÁbÕC…≈£îº\ |üs¡´{Ï+∫ ôV’≤<äsêu≤<äT˝À eTT–+#·&É+ »]–+~. ~≈£L‡∫˝≤ rdüTø=ì <˚yê<ëj·T <Ûäsêà<ëj·T øö\T
ìsêàD+, qB »˝≤\ $ìjÓ÷>∑+ ø√dü+ düeTÁ>∑yÓTÆq á yÓTT‘·Ô+ ø±s¡´Áø£eT+˝À |ü≥Tºe<ä\ì ¬s’‘·T˝À¢ |üì #˚j·T{≤ìøÏ düVü‰j·Tø±]>± $T–*+~.
düπs« »]|æ yÓTT‘·Ô+ 23 õ˝≤¢\≈£î ˇø£ e÷s¡Z<ä]Ùì>± $Áø£e÷s¡Tÿì˝≤>± ‘·qT dü«j·T+>± bÕ˝§Zq≥+
ªª»\<ä]Ùìμμ nH˚ |ü⁄düÔø±ìï Á|ü#·T]+∫ Hê{Ï $X‚wü+. õ˝≤¢\ ¬s’‘·T dü+|òüT ø±s¡´ø£s¡Ô\qT Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·Tdü+|òüT+ ø=*¢
eTTK´eT+Á‹ yÓ’.j·Tdt. sê»X‚KsY¬s&ç¶>±]#˚‘· ø£~*+#·&ÜìøÏ, ñ‘ê‡Vü≤|üs¡#·{≤ìøÏ á C≤‘ê Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡T u≤<Ûä´‘·˝À¢øÏ e∫Ãq ‘·s¡Tyê‘·
Ä$wüÿ]+#ês¡T. Ä düuÛÑ˝À eTTK´eT+Á‹ >±s¡T m+‘√ ñ|üjÓ÷>∑ø£s¡+>± »]–+~. á C≤‘ê˝À Ä|ò”dt qT+&ç Áø£eT|ü<äΔ‹˝À |üì #˚j·T&É+, Ä|ò”dt
e÷{≤¢&ÉT‘·÷ ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡T Ç+»˙s¡T ¬s’‘·T dü+|òü÷ìøÏ dü+ã+~Û+∫q Hêj·T≈£î\‘√bÕ≥T j·T+Á‘ê+>±ìï @sêŒ≥T #˚düTø=ì ‘·qT dü«j·T+>±
ø±ø£b˛sTTHê á »\ $<Ûëq+ô|’ Äj·Tq ‘·j·÷s¡T Á|üC≤Hê≥´eT+&É* ø£fi≤ø±s¡T\T bÕ˝§ZHêïs¡T. Ä|ò”dt qT+&˚ |üì #˚j·T&É+ yÓTT<ä\Tô|{≤ºs¡T. Ä|ò”dt
#˚dæq á Á>∑+<∏ä+ j·÷e‘Y Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸøÏ ~≈£L‡N uÒs¡sY‡qT ≈£L&Ü ‘·s¡#·T>± düe÷y˚X¯|ü]à $$<Ûä
˝≤+{Ï<äì n+<äs¡T Ç+»˙s¡T¢ ≈£L&Ü #·<äe<ä∑–q ø√kÕÔ Ä+Á<Ûä ÁbÕ+‘·+˝À ô|qT $\j·÷ìï õ˝≤¢\ u≤<Ûä´‘·\T yê]øÏ n|üŒ–+∫ m|üŒ{Ïø£|ü&ÉT
|ü⁄düÔø£eTì sêh+˝Àì nìï ˝…’ÁãØ\≈£î, Ç]π>wüHé düèwæº+∫q ªz–ïμ ‘·TbòÕqT e\¢ ¬s’‘ê+>∑+‘√bÕ≥T ìsêàD≤ìï |üs¡´y˚øÏå+#ês¡T. 23 õ˝≤¢˝À¢ ¬s’‘·T
Ä|ò”dt\≈£î #˚πs≥T¢>± Äs¡¶s¡T¢ C≤Ø #˚j·T≥+ <˚yê<ëj·T, <Ûäsêà<ëj·T øö\T ¬s’‘·T\≈£î ô|qT qwüº+ dü+|òüT+ ˝Òì õ˝≤¢ ˝Ò<ä+fÒ n‹X¯jÓ÷øÏÔ ø±<äT. Ä
»]–+~. b˛\es¡+ ÁbÕC…≈£îºô|’ ≈£L&Ü Á|ü‘˚´ø£+>± »]–+~. øö\T ¬s’‘·T\ düeTdü´ô|’ Hê{Ï eTTK´eT+Á‹ s¡ø£+>± Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òü÷ìï
|ü⁄düÔø£+ yÓj·T´≥+ »]–+~. Ç+ø± ˝À‘·T>± sê»X‚KsY¬s&ç¶ >±]øÏ Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òüT+ |ü{Ïwüº|üs¡#·&É+˝À ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±] bÕÁ‘·
|ü]XÀ~Û+∫ ˇø£ ìy˚~ø£ ‘·j·÷s¡T #˚j·T&É+ <ë«sê $C≤„|üq |üÁ‘·+ düeT]Œ+∫ øö\TqT s¡<äT› #˚j·÷\ì eTs¡Te˝Òì~. C≤rj·T ñbÕ<Ûä´≈£åî\T>± Ç‘·s¡
&Üø£ºπs{Ÿ kÕ<Ûäqø√dü+ rÁeyÓTÆq ø£èwæ #˚XÊs¡T. ø√]+~. eTTK´eT+Á‹>±s¡T q÷s¡T XÊ‘·+ øö\T sêÁcÕº\≈£î Vü‰»¬s’ ‘·q nqTuÛÑyê\qT yê]øÏ ≈£L&Ü
s¡<äT› #˚j·T{≤ìøÏ n+^ø±s¡+ ‘Ó*j·T#˚XÊs¡T. nsTT‘˚ n+~+#·&É+˝À $X‚wü ø£èwæ #˚dæq e´øÏÔ ø=*¢>±s¡T.
1990e <äX¯ø£+˝À Á|ü|ü+#· yê´|üÔ+>± e∫Ãq Ä &çbÕs¡T¶yÓT+≥T≈£î dü+ã+~Û+∫q n~Ûø±s¡T\T Äj·Tq≈£î @ u≤<Ûä´‘· πø{≤sTTùdÔ <ëìô|’
Á|ü|ü+Nø£s¡D ` Áô|’y˚{°ø£s¡D ` düs¡∞ø£s¡D Ä]úø£ >±˙, <˚yê<ëj·T eT+Á‹>±ì Bìï neT\T n+øÏ‘·uÛ≤e+‘√ |üì#˚j·T&É+ #Ó|üø√<ä>∑Z $wüj·T+.
$<ÛëHê\ H˚|ü<∏ä´+˝À uÛ≤s¡‘·<˚X¯ e´ekÕj·T »s¡|ü{≤ìøÏ yÓ÷ø±\&ÉT¶ y˚XÊs¡T. Ä dü+<äs¡“¤+˝À uÛÖ‹ø£+>± Äj·Tq eTq eTT+<äT ˝Òø£b˛sTTHê
s¡+>±ìøÏ ô|qTeTT|ü yê{Ï*¢q|ü&ÉT <ëìøÏ ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±] Hêj·Tø£‘ê«q sêh ¬s’‘·T Äj·Tq uÛ≤yê\T Äj·Tq #˚dæq ø£èwæ ¬s’‘·T dü+|òüT
e´‹πsø£+>± ¬s’‘ê+>±ìï C≤>∑è‘·+ #Ój·÷´\ì dü+|òüT Hêj·T≈£î\T, øö\T ¬s’‘·T\T ô|<ä› m‘·TÔq Hêj·T≈£î\≈£î, ø±s¡´ø£s¡Ô\≈£î •s√<Ûës¡´+>±
Á|ü|ü+#· yêDÏ»´ dü+düúô|’, &É+¬ø˝Ÿ Á|ü‹bÕ<äq\ô|’ Ç+~sêbÕs¡Tÿ˝À kÕeT÷Væ≤ø£ ìsêVü‰s¡Bø£å #˚XÊs¡T. $T>∑T\T‘·T+~. Ä e÷s¡Z<äs¡Ùø£+˝À eTq eT+<äs¡+
|ü⁄düÔø±\T Á|ü#·T]+∫ ¬s’‘·T ñ<ä´eTø±s¡T\qT eTTK´eT+Á‹>±s¡T CÀø£´+ #˚düT≈£îì ‘·‘Y dü+ã+~Û‘· |üì #˚j·T&Éy˚T ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±]øÏ eTq$T#˚Ã
#Ó’‘·q´e+‘·T\qT #˚XÊs¡T. eT+Á‹ì, n~Ûø±s¡T\qT f…+{Ÿ e<ä›≈£î |ü+|æ+∫ |òüTqyÓTÆq ìyê[.
e+<äXÊ‘·+ øö\T s¡<äT› #˚kÕÔeTì õ.z. $&ÉT<ä\
e´ekÕj·T s¡+>∑+˝À ‘·˝…‹Ôq düeTdü´\ô|’

38

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

- |üX¯´|ü<äà,
‘Ó\+>±D sêÁwüº ¬s’‘·T dü+|òüT+,

Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù

‘Ó\+>±D≈£î >√<ëe] »˝≤\ $ìjÓ÷>∑+ - ø£ cÕí >√<ëe] dü+>∑eT+ ÄeX¯´ø£‘·qT

#ê{Ï#Ó|æŒq ø=*¢

\ø£å´kÕ<Ûäq˝À ‘·qT m+‘· düTÁ|üdæ<äΔ ¬s’‘·T Hêj·T≈£î\T, uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº sTT#êÃs¡T. ø±.ø=*¢ m<äTs¡e⁄‘·÷H˚ jÓ÷>∑πøåe÷\‘√ bÕ≥T
|ü≥Tº<ä\>± ñ+{≤s√ ns¡úeTsTT+~. ø±s¡´Áø£e÷\T @$T{Ï? nì n&çπ>yês¡T. Á|ü‹
bÕغ˝À düTBs¡Èø±\+ |ü\T u≤<Ûä´‘·\qT ìs¡«]Ô+∫q dü+<äs¡“¤+˝À qqTï Áb˛‘·‡Væ≤+∫q rs¡T
‘Ó\+>±D≈£î, yÓT≥º ÁbÕ+‘ê\≈£î ø±.ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±]‘√ e÷ ≈£î≥T+u≤ìøÏ nH˚ø£ Vü≤ <äj·T|üPs¡«ø£yÓTÆq~. yê] |ü≥¢ Hê≈£î n$T‘·yÓTÆq
>√<ëe] »˝≤\ $ìjÓ÷>∑ ÁbÕC…≈£îº\ dü+e‘·‡sê\T>± |ü]#·j·T+ e⁄+~. $XÊ˝≤+Á<Ûä >ös¡e+. yê] Jeq düs¡[, ÄVü‰s¡ ìj·Te÷\T
~q|üÁ‹ø£˝À ø±.ø=*¢ ìs¡«Væ≤+#˚ ø±s¡´Áø£e÷\qT Áø£eTã<äΔ+>± e⁄+&˚$. ¬s’‘ê+>∑ düeTdü´\ô|’ ne>±Vü≤q,
ø√dü+ ø=*¢ ìs¡e~Ûø£ Bø£åô|’ n|ü⁄Œ&É|ü⁄Œ&ÉT #·~y˚<ëìï. 1981 &çôd+ãs¡T 11 - 13 yê{Ï |ü]cÕÿsêìøÏ sTT‘·s¡ ¬s’‘·T dü+|òü÷\qT, bÕغ\qT
nôd+;¢˝À Äs¡T >∑+≥\ bÕ≥T ‘˚B\˝À $»j·Tyê&É˝À »]–q nœ\ uÛ≤s¡‘· $<ë´]ú ø£\T|ü⁄ø=ì ñ<ä´$T+∫q, b˛sê&çq rs¡T eTq+<ä]ø°
sê»ø°j·÷\≈£î nr‘·+>± #·s¡Ã ô|ò&ÉπswüHé, sêÁwüº eTVü‰düuÛÑ\ ìs¡«Vü≤D u≤<Ûä´‘·\qT e÷s¡Z<äs¡Ùø£+.
eVæ≤düTÔqï~ ø=*¢ >±πsqì ø±. #·+Á&É sê»≈£îe÷],
»]–+~. >√<ëe] »˝≤\ ø±.nøÏÿH˚ì eq» #ÓbÕŒs¡T. Ä eTVü‰düuÛÑ\˝À e÷ Á|ü‹ dü+e‘·‡s¡+ ¬s’‘·qï &Ó’Ø, yês¡T s¡∫+∫q
$ìjÓ÷>±ìøÏ |ü<∏äø£+, |üqT\T $yêVü≤+ »s¡>∑&É+, ø£ cÕí õ˝≤¢ Hêj·Tø£‘·«+‘√, ø=*¢ ªªÁ|ü|ü+#· yêDÏ»´ dü+düú - Á|ü»\ nÁ|üeT‘·Ô‘·μμ, Á|ü|ü+#·
#˚|ü{Ϻ |üP]Ô #˚j·T&ÜìøÏ ¬s>∑T´˝Ò≥Ø >±]‘√ eT]+‘· kÕìïVæ≤‘·´+ @s¡Œ&ç+~. Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ yêDÏ»´ dü+düú - ¬s’‘ê+>∑ s¡ø£åDμμ ‘·~‘·s¡ |ü⁄düÔø±\qT
e´edüúqT sêÁwüº Á|üuÛÑT‘·«+ @sêŒ≥T ¬s’‘·T dü+|òüT+ u≤<Ûä´‘·\˝À ø=*¢ >±s¡T e÷≈£î Ç#˚Ãyês¡T. eTTK´+>± ªªÄ+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ »\<ä]Ùìμμ
#˚j·T&É+ |ü≥¢ ø=*¢ì n+<äs¡÷ ø=qkÕ>∑T‘·Tqï|ü⁄Œ&ÉT ¬s’‘·T dü+|òüT+ ìs¡«Væ≤+#˚ |ü⁄düÔø£+ ñeTà&ç sêÁwüº kÕ>∑T˙{Ï ÁbÕC…≈£îº\ô|’ $|ü⁄\+>±
Á|üX¯+dæ+#·&Éy˚T. H˚&ÉT ø±fi‚X¯«s¡+ dü<ädüT‡\≈£î, eTVü‰düuÛÑ\≈£î ‘·s¡#·÷ eTVæ≤fi≤ düe÷K´ ñ+~. Á|ü|ü+#· yêDÏ»´ dü+düú, Á|ü|ü+#· u≤´+≈£î, Á|ü|ü+#·
ÁbÕC…≈£îº <ë«sê >√<ëe] »˝≤\T Hêj·T≈£î\qT ÄVü‰«ì+#˚yês¡T. Á<äe´ì~Û dü+düú\ <ë«sê kÕÁe÷»´yê<äT\T, <√|æ&û
yê´bÕs¡ X¯≈£îÔ\T e´ekÕj·÷ìï, kÕe÷q´ Á|ü»\, eTq
‘Ó\+>±D uÛÑ÷uÛ≤>±ìï neT ‘ê mùdº{Ÿ‡ -ôV’≤<äsêu≤<äT˝À ¬s’‘·T dü+|òüT+, <˚X¯+‘√ bÕ≥T eT÷&Ée Á|ü|ü+#· <˚XÊ\qT Ä]úø£+>±
‘·&ÉT|ü⁄‘·THêïj·T+fÒ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ eTVæ≤fi≤ düe÷K´ sêÁwüº ø±sê´\j·÷\T 2e, 3e m{≤¢ ø=\¢>=&ÉT‘·THêïs√ $XÊ˝≤+Á<Ûä |üÁ‹ø£˝À ø=*¢ >±s¡T
n+‘·düTÔ\˝À e⁄+&É≥+‘√ ‘·s¡#·÷ ø£\e&É+, yê´kÕ\T sêùdyês¡T.
>±] eTT+<äT#·÷|ü⁄‘√ b˛sê&çq e÷{≤¢&ÉTø√e&É+ »s¡T>∑T‘·T+&˚~. Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ eTVæ≤fi≤
|òü*‘·y˚T. düe÷K´ eT<ä´ìùw<Ûä+ &çe÷+&ÉTqT ˝ÒeHÓ‹Ôq|ü⁄Œ&ÉT ø=*¢ ªªdü+øå√uÛÑ+˝À e´ekÕj·T+-Á|üe÷<ä+˝À Á>±MTDT\
>±s¡T, sTT‘·s¡ bÕغ Hêj·T≈£î\+<äs¡÷ eT+∫ }‘·+ J$‘ê\Tμμ nH˚ o]¸ø£‘√ CÀwæ_n~Ûø±] kÕe÷õø£
39
ÇÁãV”≤+|ü≥ï+ e<ä› ø£ècÕí`>√<ëe] dü+>∑eT+

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

XÊÁkÕÔ\ n<Ûä´j·Tq dü+düú Ä<Ûä«s¡´+˝À mdt.|æ.X¯óø±¢, $<äT´‘Y #ÛêØ®\ uÛ≤sêìï kÕe÷q´ Á|ü»\ô|’ eTVæ≤fi¯\ s¡TD≤\qT s¡<äT› #˚j·÷\ì &çe÷+&é
&Ü.»j·÷ yÓTVü≤‘ê ã +<ä+ e´ekÕj·T s¡+>∑+ô|’ yÓ÷|ü&ÜìøÏ M˝Ò¢<äT, Á|ü|ü+#· u≤´+≈£î Ä<˚XÊ\≈£î #˚dæq+<äT≈£î 2013 qT+&ç 2019 es¡≈£î Ä πødüT
<˚X¯+˝À 8 sêÁcÕº˝À¢ n<Ûä´j·Tq+ #˚XÊs¡T. á ‘·˝§–Zq Hê{Ï Á|üuÛÑT‘·« Á|üC≤e´‹πsø£ $<ÛëHê\qT ø√s¡Tº˝À q&ç∫+~. nHês√>∑´ ø±s¡D≤\ e\¢ 2014
n<Ûä´j·Tq+˝À, ªªdü+øå√uÛÑ+˝À e´ekÕj·T+μμ |ü⁄düÔø£ ñ|üdü+Vü≤]+#·Tø√ø£b˛‘˚ düVæ≤+#·uÀeTì yêeT|üø£å ‘·s¡Tyê‘· ø±.ø=*¢ ø=ìï yêsTT<ë\≈£î Vü‰»s¡Tø±˝Òø£
Á|ü#·Ts¡D˝À eTq sêÁwüº+ qT+&ç ø√-Ä]¶H˚≥sY >± bÕغ\T ◊ø£´+>± #Û·˝À nôd+;¢ ø±s¡´Áø£e÷ìï b˛j·÷s¡T. ¬s’‘ê+>∑ düeTdü´\ô|’q »]–q Ä+<√fi¯q
ø±.ø=*¢ ø£ wæ #˚XÊs¡T. Á|üø£{Ï+#êsTT. ej·TdüT‡qT, Äs√>±´ìï dü+<äs¡“¤+>± ø±.ø=*¢‘√bÕ≥T e÷J XÊdüqdüuÛÑT´\T
˝…ø£ÿ#˚j·T≈£î+&Ü yêeT|üø£å bÕغ\ |æ\T|ü⁄ô|’ #Û·˝À j·÷<ä–]¬s&ç¶, ñ»®j·Tì Hêsêj·TDsêe⁄ >±s¡¢ô|’
‘Ó\+>±D, sêj·T\d”eT, ø√kÕÔ+Á<Ûë˝Àì yÓT≥º nôd+;¢ Á|ü<äs¡Ùq˝À ø±.ø=*¢ bÕ˝§ZHêïs¡T. yês¡T b˛©düT\T ô|{Ϻq eTs=ø£ πødüT˝À #ê˝≤ dü+e‘·‡sê\
ÁbÕ+‘ê\ dü‘·«sê_Ûe ~ΔøÏ kÕ>∑T˙{Ï ÁbÕC…≈£îº\ ø√dü+ Á|ü<ä]Ù+∫q n≈£î+]ƒ‘· Bø£å - |ü≥Tº<ä\ ˝≤؃ bÕ≥T ø√s¡Tº yêsTT<ë\≈£î Vü‰»¬s’Hês¡T. ø£&É≈£î
ìs¡+‘·s¡+ b˛sê&ÉT‘·Tqï Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òüT+ <Óã“\qT düVæ≤‘·+ ˝…ø£ÿ#˚j·Tì Ä ‘Ó>∑Te #·÷dæ e <ëΔ|ü´+˝À, nHês√>∑´+‘√ dü]>± q&Ée˝Òì dæú‹˝À
1999 e÷]à 22q ‘Ó\+>±D≈£î, Ç‘·s¡ yÓT≥º ñqï yê]ì ø√s¡Tº yêsTT<ë\≈£î Vü‰»s¡Tø£eTàq&É+
ÁbÕ+‘ê\≈£î >√<ëe] »˝≤\ $ìjÓ÷>∑ ÁbÕC…≈£îº\ ø±fi‚X¯«s¡+ ÁbÕC…≈£îº ne÷qTwüeTqï uÛ≤eq n+<ä]ø° ø£*–+~.
ø√dü+ ø±.ø=*¢ ìs¡e~Ûø£ ìsêVü‰s¡Bø£åqT #˚|ü{≤ºs¡T.
BìøÏ düs¡«Á‘ê n_Ûq+<äq\ yÓ\T¢e uÛ≤Ø m‘·TÔq sêÁwüº nø£ÿ&Ée⁄qï n+<äs¡eT÷ ÄX¯Ãs¡´b˛j·÷+. eTsêï&ÉT 10 s√E\ bÕ≥T »]–q C≤‘ê˝À ø±.ø=*¢
yê´|æ‘·+>± e∫Ã+~. nìï sê»ø°j·T bÕغ\T, ¬s’‘·T ø√s¡Tº Ä<˚X¯+ô|’ ñkÕàìj·÷ ÄdüT|üÁ‹˝À #·Ts¡T≈£î>± bÕ˝§Zq&É+, ¬s’‘·T\qT, Á|ü»\qT
dü+|òü÷\ Hêj·T≈£î\T Bøå± •_sêìï dü+<ä]Ù+∫ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±]ì #˚]Œ+#ês¡T. #Ó’‘·q´e+‘·+ #˚j·T&ÜìøÏ yê] ñ|üHê´kÕ\T Çe«&É+
ø±.ø=*¢ì n_Ûq+~+∫, eT<äΔ‘·T ‘Ó*j·TCÒj·T&É+, e÷ n+<ä]ø° Á|ü‘˚´ø£ Äø£s¡¸D. C≤‘ê˝À uÛ≤>∑+>±
yê‘êes¡D+ ø√˝≤Vü≤\+>± e⁄Hêï n+<äs¡÷ Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òüT+ Ä<Ûä«s¡´+˝À eTVæ≤fi≤ ø£Ø+q>∑sY õ˝≤¢ »–‘ê´\ e´ekÕj·T e÷¬sÿ≥TºqT
ñ‘ê‡Vü≤|ü&ÉT‘·THêï Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±] Äs√>∑´+ ¬s’‘·T\ dü<ädüT‡ ôV’≤<äsêu≤<äT˝À ìs¡«Væ≤+#ês¡T. |ü]o*+#·&ÜìøÏ yÓfi≤fl+. Ä e÷¬sÿ≥Tº˝À |ü‹Ô
>∑T]+∫ n+<ä]ø° Ä+<√fi¯q e⁄+~. Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ eø£Ô\˝À H˚qT e⁄HêïqT. dü<ädüT‡ nq+‘·s¡+ H˚qT ø=qT>√\T˝À »s¡T>∑T‘·Tqï nÁø£e÷\qT,
eTVæ≤fi≤ düe÷K´ Hêj·T≈£î\T ø±.#·+Á&É sê»≈£îe÷], e÷{≤¢&çq $wüj·÷\ìï+{Ï‘√ yê´dü+ Áyêj·TeTì eT<Ûä´<äfi≤s¡T\ yÓ÷kÕ\qT Ä<Ûësê\‘√ düVü‰ MT&çj·÷
ø±.Áù|+bÕeì, H˚qT yÓ[fl eT<äΔ‘·T ‘Ó*bÕeTT. ø±.ø=*¢ n&ç>±s¡T. Á|ür ø±s¡´Áø£eT $esê\qT nø£ås¡ eTT+<äTe⁄+#ê+. e÷¬sÿ≥Tº n<Ûä´≈£åî&ÉT, n~Ûø±s¡T\‘√
eTVæ≤fi≤ düe÷K´ ‘·s¡T|ü⁄q H˚qT, ø±.Áù|+bÕeì ˇø£ ã<äΔ+ #˚j·T&É+ ¬s’‘·T˝Àø£+˝À Á|ü#·T]+#·&É+ ˝Ò<ë |òüTs¡¸D≈£î ~>±+. e÷¬sÿ≥¢qT Äø£dæàø£+>± e÷¬sÿ{Ï+>¥
s√E ìsêVü‰s¡BÛø£å #˚XÊ+. y˚T+ Bø£å˝À uÛÑÁ<ä|üs¡Ã&É+ yê] |üì $<Ûëq+>± ñ+&˚~. XÊK ñqï‘ê~Ûø±s¡T\T ‘·ìF #˚j·÷\ì &çe÷+&é
≈£Ls¡TÃqï|ü⁄Œ&ÉT MT Äs√>∑´+ m{≤¢e⁄+~ nì n&ç–‘˚, #˚XÊ+. »–‘ê´\ e÷¬sÿ{À¢ »]π> nÁø£e÷\T, <√|æ&û,
@+ |üsê«˝Ò<äT nì ¬s{Ϻ+|ü⁄ ñ‘ê‡Vü≤+‘√ 2012e dü+.˝À Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òüT+ yÓ÷kÕ\ô|’ dæ_◊ $#ês¡D≈£î &çe÷+&é #˚XÊ+. dæ_◊
‘·\ePbÕs¡T. \ø£å´kÕ<Ûäq˝À ‘·qT m+‘· |ü≥Tº>± n<Ûä´≈£åîsê*>± H˚qT u≤<Ûä´‘·\T rdüT≈£îqï|ü⁄Œ&ÉT $#ês¡D #˚|ü{Ϻ+~.
ñ+{≤s√ ns¡úeTsTT+~. ‘Ó\+>±D≈£î, yÓT≥º dü+‘√cÕìï e´ø£Ô+ #˚XÊs¡T. 2013 |òæÁãe]˝À
ÁbÕ+‘ê\≈£î >√<ëe] »˝≤\ $ìjÓ÷>∑ ÁbÕC…≈£îº\ ¬s’‘ê+>∑+ m<äTs=ÿ+≥Tqï düeTdü´\qT nœ\ uÛ≤s¡‘· øÏkÕHé düuÛÑ C≤rj·T eTVü‰düuÛÑ\T
ø√dü+ ø±.ø=*¢ ìs¡e~Ûø£Bø£åô|’ nôd+;¢˝À Äs¡T |ü]wüÿ]+#·&ÜìøÏ #·s¡´\qT #˚|ü{≤º\ì, ô|+&ç+>¥ 2016 e÷]Ã˝À ôV’≤<äsêu≤<äT˝À »]>±sTT. Ä
>∑+≥\ bÕ≥T sê»ø°j·÷\≈£î nr‘·+>± #·s¡Ã ÁbÕC…≈£îº\qT dü‘·«s¡+ |üP]Ô #˚j·÷\qï &çe÷+&é‡ô|’ eTVü‰düuÛÑ ÁbÕs¡+uÛÑ ~Hêq m.◊.¬ø.mdt. C…+&ÜqT
»]–+~. >√<ëe] »˝≤\ $ìjÓ÷>±ìøÏ |ü<∏äø£+, ¬s’‘·T dü+|òüT+ #Û·˝À nôd+;¢øÏ |æ\T|ü⁄ì∫Ã+~. Ä m>∑Ts¡ y˚j·T&ÜìøÏ ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±] ù|s¡TqT
|üqT\T #˚|ü{Ϻ |üP]Ô #˚j·T&ÜìøÏ ¬s>∑T´˝Ò≥Ø e´edüúqT dü+<äs¡“¤+>± sêÁwüº+˝À eT÷&ÉT Á|ü#ês¡ C≤‘ê\qT ìs¡ísTT+#ê+. nHês√>∑´+>± e⁄qï yê]ì
sêÁwüº Á|üuÛÑT‘·«+ @sêŒ≥T #˚j·T&É+ |ü≥¢ ø±.ø=*¢ì ìs¡«Væ≤+#ê+. ø±.ø=*¢ >±s¡T, H˚qT ˇø£ C≤‘ê≈£î $»j·Tyê&É qT+&ç ôV’≤<äsêu≤<äT≈£î rdüT≈£îsêyê\+fÒ
n+<äs¡÷ Á|üX¯+dæ+#·&Éy˚T. H˚&ÉT ø±fi‚X¯«s¡+ ÁbÕC…≈£îº Hêj·Tø£‘·«+ eVæ≤+#ê+. ø£Ø+q>∑sY õ˝≤¢ {≤Hê´ Ä+{° #ê˝≤ uÛÑj·T|ü&ܶs¡T. Á|ü‘˚´ø£ @sêŒ≥T¢
<ë«sê >√<ëe] »˝≤\T ‘Ó\+>±D uÛÑ÷uÛ≤>±ìï ;ÛeT<˚es¡|ü*¢ eT+&É\+ e+>∑s¡ Á>±e÷ìøÏ C≤‘ê #˚dæ rdüT≈£îe#êÃ+. m.◊.¬ø.mdt. C…+&ÜqT ø±.ø=*¢
‘·&ÉT|ü⁄‘·THêïj·T+fÒ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±] #˚s¡Tø=qï dü+<äs¡“¤+˝À kÕúìø£ ¬s’‘·T dü+|òüT+ m>∑s¡y˚düTÔ+fÒ <˚X¯ q\TeT÷\\ qT+&ç e∫Ãq
eTT+<äT#·÷|ü⁄‘√ b˛sê&çq |òü*‘·y˚T(bÕ‘· ÁbÕC…≈£îº\ Hêj·T≈£î\T Ä Á>±eT+˝À ìs¡Tù|<ä eTVæ≤fi¯\ Ç+&É¢qT Á|ü‹ì<ÛäT\T _>∑Zs¡>± Äq+<√‘ê‡Vü‰\‘√ ìq~+#ês¡T.
qeT÷Hê ø±ø£ ‘Ó\+>±D sêÁwüº Á|üuÛÑT‘·«+ u≤´+≈£î n~Ûø±s¡T\T »|ü⁄Ô #˚dæ kÕe÷q+‘ê s√&É¢ô|’ $»j·Tyê&É≈£î @ dü+<äs¡“¤+>± yÓ[flHê ø±.ø=*¢‘√
nHê˝À∫‘·+>± ÁbÕC…≈£îº\ Ø&çC…’ì+>¥‘√ uÛ≤Ø>± $dæ]y˚XÊs¡ì düe÷#ês¡$T#êÃs¡T. Ä eTVæ≤fi¯\qT ø£*‡ ø=~›ùd|ü⁄ e÷{≤¢&ç yÓfi‚fl<ëìï. {≤Hê´ Ä+{°,
ì<ÛäT\qT Ks¡TÃô|{≤ºs¡H˚ $eTs¡Ù\T ñHêïsTT). |üsêeT]Ù+#·&ÜìøÏ yÓ[fl Ä <ä XÊ´\qT #·÷dæ yê] ≈£î≥T+ã düuÛÑT´\+<ä]‘√ Hê≈£î eT+∫
n+<äs¡+ Äy˚X¯|ü&ܶ+. eTsêï&ÉT eTVæ≤fi¯\qT nqTã+<Ûä+ ñ+~. düeTdüe÷» kÕú|üq≈£î e÷]ÿ‡»+
#Û·˝À nôd+;¢ - $<äT´‘Y ñ<ä´eT+˝À ãw”sY rdüTø=ì u≤´+≈£î e<ä›≈£î yÓfi≤fl+. u≤´+≈£î dæã“+~‘√ ˝…ìì»+ Á|ü|ü+#· Á|ü»\qT @ø£+ #˚j·T&É+˝À,
u≤>¥ <äTdü‡+|òüT≥q eTs¡∫b˛˝Òì~. b˛©düT\T >=&Ée »]–+~. ø±.ø=*¢‘√ düVü‰ e÷ n+<ä]˙ |üs¡düŒs¡ nqTã+<Ûë\qT ô|+#·&É+˝À Á|ü<Ûëq uÛÑ÷$Tø£
bÕX¯$ø£+>± »]|æq ø±\TŒ\T, ñ<ä´eTø±s¡T\qT b˛©düT\T n¬sdüTº #˚dæ, πødüT qyÓ÷<äT #˚XÊs¡T. Ä eVæ≤düTÔ+~. Ç+<äT˝À n+‘·sꓤ>∑y˚T ø±.ø=*¢ >±]‘√
˝≤؃\‘√ ∫‘·ø£u≤<ä&É+ - Ä $wüeT |ü]dæú‘·T\qT @s¡Œ&çq nràj·T‘· nqTã+<Ûä+. ø£eT÷´ìdüTº
#·$#·÷dæq yê]˝À ø±.ø=*¢ e⁄Hêïs¡T. Hê≈£î n‹ Hêj·T≈£î&ÉT>±, ¬s’‘·T dü+|òüT+ s¡<∏äkÕs¡~Û>± ‘·q<Ó’q
düMT|ü+˝À ø±.ø=*¢ , eTs=ø£ ø±Áy˚T&é qT ˝≤؃\‘√ XË’*˝À |üì #˚j·T&É+, sTT‘·s¡T\qT Á|üuÛ≤$‘·+
$|üØ‘·+>± ø={≤ºs¡T. |üø£ÿq e⁄qï yêfi¯fl+ #˚j·T&É+, #·]Á‘· >∑eTq+˝À uÛ≤$‘·sê\≈£î ~≈£L‡∫>±
n&ÉT¶ø√ø£b˛‘˚ b˛©düT\ <Óã“\≈£î #·ìb˛j˚Tyês¡T. ì*∫q ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±]ÿ $|ü¢e CÀVü‰s¡T¢...

40

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

eTTbÕŒfi¯fl Hêπ>X¯«s¡sêe⁄
d”|”◊ sêh düVü‰j·T ø±s¡´<ä]Ù

ø±Áy˚T&é ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±]øÏ ˝≤˝Ÿ dü˝≤+!

H˚qT n$T‘·+>± >ös¡$+#˚ sêh nÁ>∑Hêj·T≈£î\˝À ≈£L&Ü, y˚TeT+<äs¡+ yê]+∫Hê ÄeTs¡D ìsêVü‰s¡

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡T n‹ eTTKT´\ì >∑s¡«+>± Bø£å≈£î H˚qT ≈£Ls=Ãì rsê*‡+<˚ nì Äj·Tq

#Ó|üŒ>∑\qT. m+‘√eT+~ nÁ>∑Hêj·T≈£î\ Áù|s¡D ù|s=ÿqï|ü&ÉT Äj·Tq |ü≥Tº<ä\

düVü≤»+>± j·TTe ø±s¡´ø£s¡Ô\ô|’ e⁄+≥T+~. ø=*¢>±] ì\Te]+#·˝Òø£b˛j·÷eTT. Hê{Ï XÊdüqdüuÛÑ˝Àì nìï

<Ûë´dü, XÊ«dü n+‘ê Á|üC≤ ñ<ä´e÷˝Ò. ø£eT÷´ìdüTº ˙‹, bÕغ\ düuÛÑT´\T eTTø£Ôø£+sƒ¡+‘√ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±] Bø£å≈£î

rdüT≈£îqï \øå±´ìï $»j·Te+‘·+ >±$+#·T≥≈£î #·÷ù| eT<䛑·Tìe«&É+‘√ nìyês¡´+>± Á|üuÛÑT‘·«+ >√<ëe]

|ü≥Tº<ä\, n+øÏ‘· uÛ≤e+ Á|ü‹ ˇø£ÿ]øÏ n<∏ë]{°ì eT÷&Ée s√E Á|üø£{Ï+#·≥+‘√ Bø£å≈£î

nqTdüs¡D°j·TeTì dü<ë q$Tàqyê&çì. ø±Áy˚T&é ø=*¢ |òüTq$»j·T+ #˚≈£L]+~. eT÷&ÉT s√E\bÕ≥T

Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±]‘√ Hê ‘=* |ü]#·j·T+ 1969`1971 •_s¡+˝À ñqï Hê≈£î ˇø£ \øå±´ìï ìs¡ísTT+#·T≈£î+fÒ

eT<Ûä´ Ç+≥Øà&çj·T{Ÿ $»j·Tyê&É mdt.ÄsY.ÄsY.   <ëìì kÕ~Û+#·&ÜìøÏ m˝≤+{Ï Bøå±, <äø£å‘·\T ñ+&Ü˝À

dæ.$.ÄsY. ø±˝ÒJ˝À #·<äTe⁄‘·÷ m.◊.mdt.m|òt. ne>∑‘·+ nsTT+~. á $»j·T+ 23 õ˝≤¢\˝Àì ¬s’‘·T

ø±s¡´ø£s¡Ô>± m+.mdt.ÄsY. yÓTdt˝À »]–q $<ë´s¡Tú\ dü+|òüT ø±s¡´ø£s¡Ô\ô|’ m+‘√ Á|üuÛ≤yêìï #·÷|æ+∫+~

•ø£åD≤ ‘·s¡>∑‹øÏ Vü‰»s¡Tø±>±, Äj·Tq n<Ûë´|ü≈£îì>± nq≥+˝À n‹X¯jÓ÷øÏÔ ˝Ò<äT.

bÕ˝§Zqï dü+<äs¡“¤+. ô|≥Tºã&ç<ëØ es¡Z dü«uÛ≤yêìï <˚yê<ëj·T, <Ûäsêà<ëj·T øö\T ¬s’‘·T\ dü+|òü÷ìøÏ

bÕغ ìsêàD $wüj·T+˝ÀqT, Äj·Tq $e]+∫q H˚|ü<∏ä´+˝À Á|ü‹ <Ûäì≈£î&ÉT, Á|ü‹ H˚qT Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>±, n≥÷¢]
Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òüT
bÕ]ÁXÊ$Tø£y˚‘·Ô, ù|<ä, ÁXÊ$Tø£ esêZìøÏ e´‹πsø£+>± yÓ+ø£≥sêeTsêE>±s¡T n<Ûä´≈£åî\T>± e⁄HêïeTT. á
$düÔs¡D˝ÀqT Äj·Tq ø£èwæ,
|ü≥Tº<ä\ XÊ¢|òüT˙j·TyÓTÆq~. ñ+{≤sê? nì Hê ne÷j·Tø£|ü⁄ Á|üX¯ï≈£î ns¡úe+‘·yÓTÆq ñ<ä´e÷ìøÏ Ä<äT´\T sêE>±s¡T nsTT‘˚, ø=*¢

¬s’‘·T dü+|òüT u≤<Ûä´‘·\T düe÷<Ûëq+‘√ es¡Z dü«uÛ≤e \ø£åD≤\qT ‘Ó*j·TC…|æŒq Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡T ~≈£L‡∫>± ñ+&ç Áb˛‘·‡Væ≤+#·≥+
rdüT≈£îHêïø£ bÕ´+≥T, wüs¡Tº‘√
rs¡T ø£eT÷´ìC≤ìï >∑T]+∫ ‘Ó\TdüTø√yê\H˚ ÄdüøÏÔì <ë«sê <˚yê<ëj·T øö\T ¬s’‘·T\≈£î mH√ï $»j·÷\T
ªª≥≈£îÿ #˚düTø=ìμμ ì‘·´+
ø£ì|æ+#˚ e´øÏÔ ˇø£ÿkÕ]>± ¬s’‘·T πs¬ø‹Ô+∫+~. j·TTe»q düe÷K´ sêh n<Ûä´≈£åî&ç>± ñqï kÕ~Û+∫ ô|≥º>∑*>±eTT. H˚{Ï düTÁ|”+ø√s¡Tº »dæºdt ˝≤e⁄

y˚wü<Ûës¡D˝À |ü+#·, #=ø±ÿ, ø±\+˝À ø=*¢>±s¡T ø£ècÕíõ˝≤¢ dæ.|æ.◊. ø±s¡´<ä]Ù>± Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡T ÄHê&ÉT eTq ‘·s¡|òü⁄q eø°\T>±
ô|’|ü+#·‘√ ø£ì|æ+∫
düVü≤#·s¡T\+<ä]˙ ñ+&É≥+ ø=+‘· nqTã+<Ûä+ ô|]–+~. $<ë´]ú ∫qï, düqïø±s¡T ¬s’‘·T\≈£î y˚\+bÕ≥\T ˝Ò≈£î+&Ü

ÄX¯Ãs¡´#·øÏ‘·T\qT #˚XÊs¡T. düe÷K´ sêh Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>± ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ rs¡TŒì|æŒ+#ês¡T. düTÁ|”+ø√s¡Tº rs¡TŒì |üP]ÔkÕúsTT˝À
¬s’‘·TH˚‘· nqï ‘·sê«‘·
|üì#˚düTÔqï düeTj·T+˝À ∫qï bÕ|ü>± ñqï ‘·q kÕqT≈£L\+>± e]Ô+|üCÒdæ ¬s’‘·T\≈£î y˚T\T #˚≈£LsêÃ\ì
dü«j·T+>± ùd<ä´+ #˚dü÷Ô ñ+&ç
rsê\ì $»j·Tyê&É ô|<ä›≈£îe÷¬sÔqT yÓ+≥u…≥Tºø=ì >∑T+≥÷s¡T ‘·~‘·s¡ ìs¡e~Ûø£ ìsêVü‰s¡ Bø£å\qT #˚XÊ+. (<˚yê<ëj·T øö\T

|ü]düsê\˝À ø=+‘· uÛÑ÷$T #√≥¢≈£î |ü≥Tº<ä\>± Vü‰»s¡j˚T´yê&Éì $qï|ü&ÉT, @<Ó’Hê ¬s’‘·T\≈£î ªª˝≤´+&é˝…dt |üPsYμμ 2, 5 mø£sê\ eT<Ûä´)
øö\T≈£î rdüT≈£îì e´ekÕj·T+
ìs¡ísTT+#·T≈£î+fÒ n~ kÕ~Û+#˚es¡≈£î |ü≥Tº $&Ée&Éì ôV’≤<äsêu≤<äT >±+BÛuÛÑeHé˝À sêh dü<ädüT‡
#˚<ë›eTqï Ä˝À#·q ≈£L&Ü
#˚XÊs¡T. ‘Ó*dæq|ü&ÉT Äj·Tq|ü≥¢ >ös¡euÛ≤e+ eT]+‘· ìs¡«Væ≤+#êeTT. eTTK´ n‹~∏>± Vü‰»¬s’q <˚yê<ëj·T

ô|]–+~. eT+Á‹ m+. dü‘·´Hêsêj·TDsêe⁄ ∫{Ϭø˝À

H˚qT >∑T+≥÷s¡T õ˝≤¢ ¬s’‘·T dü+|òüT Á|ü<Ûëq |ü]wüÿ]kÕÔeTqï≥T¢ ø=*¢>±]ì, qqTï Äj·Tq ø±s¡T˝À

ø±s¡´<ä]ÙHÓ’q|ü&ÉT ÄHê{Ïπø sêh ¬s’‘·T dü+|òüT møÏÿ+#·Tø=ì yÓ[fl ‘·q #Ûê+ãs¡T≈£î n~Ûø±s¡T\qT

Hêj·T≈£îì>± |üì#˚düTÔqï ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±]‘√ |æ*|æ+∫ eTq &çe÷+&É¢≈£î nqT≈£L\yÓTÆq õ.z.

ñ<ä´eT nqTã+<Ûä+ u≤>± ô|]–+~. bÕغ @ u≤<Ûä´‘·qT Ç|æŒ+#ês¡T. nsTTq|üŒ{Ïø° yê{Ï neT\Tø√dü+ ø=*¢>±]

Äj·Tq≈£î ÇùdÔ Ä u≤<Ûä´‘˚ düs¡«dü«+>± uÛ≤$+∫ ©qyÓTÆ H˚‘·è‘·«+˝À 270 eT+~øÏ ô|’>± ¬s’‘·T\T, H˚qT, ñõ®q

|üì#˚ùd ‘·‘·«+ Äj·Tq≈£î u≤\´+ qT+&ç ñqï≥T¢ Hêsêj·TDsêe⁄, ¬ø.$.$. Á|ükÕ<äT ‘·~‘·s¡T\eTT Bø£å\T

Äj·Tq e÷≥\ <ë«sê Á>∑Væ≤+#êqT. Ç]π>wüHé #˚j·T>± Á|üuÛÑT‘·«+ eTs√kÕ] neT\T≈£î n+^ø£]+∫

ÁbÕC…≈£îº\ ìsêàD+ ø√dü+ &Éj·÷u…{Ïø˘ nsTTe⁄+&ç dæ.|æ.◊. XÊdüqdüuÛ≤|üø£å Hêj·T≈£îì>± ñqï #ê&Ü

41

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

yÓ+ø£≥¬s&ç¶ì ]¬ø«düTº #˚dæ Äj·Tq‘√ e÷≈£î ìeTàs¡dü+ ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ n_Ûq+<äq düuÛÑ˝À e÷{≤¢&ÉT‘·Tqï eTTbÕŒfi¯¢
Ç|æŒ+#ês¡T.

$T]Ã ¬s’‘·T\ $wüj·T+ nsTTHê, |ü‹Ô ¬s’‘·T\ $wüj·T+
nsTTHê, ø=ã“] ¬s’‘·T\ $wüj·T+ nsTTHê, m˝≤+{Ï ¬s’‘ê+>∑
düeTdü´˝…’Hê ø=*¢>±] <äèwæºøÏ eùdÔ yê{Ï |ü]cÕÿsêìøÏ ìã<äΔ‘·‘√
|üì#˚dæ >∑]wüº $»j·T+ kÕ~Û+#·&É+˝À Äj·Tq≈£î kÕ{Ï eTs=ø£s¡T
e⁄+&És¡T. yÓ÷HéXÊ+{À ø£+ô|˙ |ü‹Ô $‘·Ôq πs≥TqT nkÕ<Ûës¡D+>±
ô|+∫ y˚\ ø√≥T¢ <√#·T≈£î+≥Tqï düeTj·T+˝À m+.ÄsY.{Ï.|æ.dæ.˝À
<ëyê y˚dæ #ê]Á‘·ø£ $»j·T+ kÕ~Û+∫q ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄
Á|üuÛÑT‘·«, Á|ü‹|üø£å, nìï ¬s’‘·T dü+|òü÷\, ¬s’‘·T\ n_Ûq+<äq\qT
bı+<ä>∑*>±s¡T. nedüs¡yÓTÆq düe÷#ês¡+ Ç∫à düVü≤ø£]+∫q
$‘·Ôq ø£+ô|˙\ nk˛dæj˚TwüHé Hêj·T≈£î\T eT+&Ée Á|üuÛ≤ø£sY
‘√&ÜŒ≥T m+‘√ $\TyÓ’q~. |ü\T ø°\ø£ ¬s’‘ê+>∑ düeTdü´\ô|’
ø=*¢>±s¡T s¡∫+∫q nH˚ø£ |ü⁄düÔø±\T dü«j·T+ø£èwæ‘√ Äj·Tq
kÕ~Û+∫q n<äT“¤‘· |ü]C≤„HêìøÏ ‘êsêÿD≤\T>± ì*∫b˛‘êsTT.

bÕغ ìsêàD $wüj·T+˝ÀqT, Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òüT
$düÔs¡D˝ÀqT Äj·Tq ø£èwæ, |ü≥Tº<ä\ XÊ¢|òüT˙j·TyÓTÆq~. ¬s’‘·T
dü+|òüT u≤<Ûä´‘·\T rdüT≈£îHêïø£ bÕ´+≥T, wüs¡Tº‘√ ªª≥≈£îÿ #˚düTø=ìμμ
ì‘·´+ ø£ì|æ+#˚ e´øÏÔ ˇø£ÿkÕ]>± ¬s’‘·T y˚wü<Ûës¡D˝À |ü+#·,
#=ø±ÿ, ô|’|ü+#·‘√ ø£ì|æ+∫ düVü≤#·s¡T\+<ä]˙ ÄX¯Ãs¡´#·øÏ‘·T\qT
#˚XÊs¡T. ¬s’‘·TH˚‘· nqï ‘·sê«‘· dü«j·T+>± ùd<ä´+ #˚dü÷Ô ñ+&ç
rsê\ì $»j·Tyê&É |ü]düsê\˝À ø=+‘· uÛÑ÷$T øö\T≈£î rdüT≈£îì
e´ekÕj·T+ #˚<ë›eTqï Ä˝À#·q ≈£L&Ü #˚XÊs¡T. u≤<Ûä´‘· rdüT≈£î
qï|ü&ÉT n+<äT˝À ©qyÓTÆ |üì#˚j·T≥+ Äj·Tq≈£î »qà‘√
n_“q≥Tº nì|ædüTÔ+~. H˚qT ø√s¡T≈£îqï~ ø±ø£b˛sTTHê
ìsêàD+˝À ñ+&˚ kÕ<Ûäø£ u≤<Ûäø±\ Ø‘ê´ >∑T+≥÷s¡T õ˝≤¢ ¬s’‘·T
dü+|òüT Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>± u≤<Ûä´‘·\T rdüTø√yê*‡ e∫Ã+~. <ëì
|òü*‘·+>± ˇø£ <äXÊã›+bÕ≥T $$<Ûä ¨<ë\˝À ø=*¢
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±] düVü≤#·s¡´+˝À ø£*dæ |üì#˚ùd n<äèwüº+ ø£*–+~.
Äj·Tq |ü≥Tº<ä\≈£î mes¡T @ uÛ≤wü´+ #Ó|æŒHê Äj·Tq ø£sƒ√s¡yÓTÆq
Bø£åqT, ‘ê´>∑ìs¡‹ì, |òü*‘·+ kÕ~Û+#ê\H˚ ‘·èwüíqT n+^ø£]+∫
rsê*‡+<˚. |üì#˚ùd ø±s¡´ø£s¡Ô\ |ü≥¢ Äj·Tq #·÷ù| n_Ûe÷q+,
|ü\ø£]+|ü⁄˝À Äràj·T‘· eTs¡Te˝Òì~. |üì |ü⁄s¡e÷sTT+∫
e~*ô|≥º&É+ ø±≈£î+&Ü |üì ø=qkÕ–+#·{≤ìøÏ ø±e\dæq
Áb˛‘ê‡Vü‰ìï, nedüsêìïã{Ϻ s√E ˝Òø£ yêsêìøÏ ˇø£kÕ¬s’Hê
dü+Á|ü~+#˚ rs¡T ã<ä›ø£düTÔqT ≈£L&Ü |üì˝ÀøÏ Áb˛‘·‡Væ≤+#˚~.
ø±s¡´ø£s¡Ô Ä|ü<ä˝À, πødüT˝À¢ Çs¡T≈£îÿqï|ü&ÉT ˝Òø£ Äs√>∑´
düeTdü´\T, Ç‘·s¡ Çã“+<äT˝À¢ ñqï|ü&ÉT ‘·s¡#·T>± e÷{≤¢&ç
yê]øÏ <ÛÓ’sê´ìï ø£*Œ+#·&Éy˚T ø±≈£î+&Ü Çã“+~ qT+&ç
ãj·T≥|ü&˚j·T{≤ìøÏ #·÷ù| ‘Ó>∑Te ù|s=ÿq<ä–q<äì ø°.X‚. ø±Áy˚T&é
dü÷s¡´<˚es¡ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄, Hê≈£î eT<Ûä´ ‘·s¡#·÷ »]π> e÷
dü+uÛ≤wüD˝À e#˚Ã~.

ñ<ä´eT düVü≤#·s¡T\T, nqT#·s¡T\ |üì |ü<äΔ‘·T\qT Á|üuÛ≤ee+‘·+
#˚j·T≥+˝ÀqT, düeTq«j·T|üs¡Ã≥+˝ÀqT Äj·Tq ø£èwæ Á|ü‘˚´ø£+>±
ù|s=ÿq<ä–q~. ¬s’‘·T ñ<ä´eT+˝À Äj·Tq #˚dæq ø£èwæ,
$düÔ]+|üCÒdæq rs¡T ˇø£ Á|ü‘˚´ø£ yÓ÷&É˝Ÿ>± #·]Á‘·˝À ì*∫b˛‘·T+~.

42



ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

»*¢ $\‡Hé
e÷J m+.m˝Ÿ.dæ.
Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ e´ekÕj·T ø±]àø£ dü+|òüT+, sêh n<Ûä´≈£åî\T

ªªH˚HÓ]–q ø±Áy˚T&é ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡Tμμ

ø±Áy˚T&é ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡T ø£sƒ√s¡ ÁX¯eTJ$, y˚TyÓT+‘√ dü+‘√wü|ü&ܶ+.

|ü]o\≈£î&ÉT, |ü]XÀ<Ûä≈£î&ÉT, ø±s¡´X¯Ss¡T&ÉT, PUC ô|òsTT˝Ÿ nsTT e÷ dü«Á>±eT+ q+~>±eT

ñ<ä´eTø±s¡T&ÉT, ìsêàD<ä≈£åî&ÉT nqT≥˝À m≥Te+{Ï ‘ê\÷≈£î Ep®s¡T Á>±eT+ #˚s¡T≈£îHêïqT. Ä ‘ê\÷ø±≈£î

dü+<˚Vü≤+ ˝Ò<äT. õ˝≤¢ bÕغ qT+&ç ÇHé#Ûê]®>± e⁄qï ø=*¢>±s¡T Hê ‘·+Á&ç

1966˝À $XÊK ñ≈£îÿ bòÕ´ø£ºØ ø√dü+ $<ë´s¡Tú\ bÕغøÏ ø£+#·Tø√≥>± ‘·j·÷s¡T#˚dæq Ep®s¡T Á>±e÷ìøÏ

◊ø£´b˛sê≥+˝À ‘·eT |üs¡´≥q˝À ø£+∫ø£#·s¡¢ Z.P. ‘·s¡#·T>± e#˚Ãyês¡T. y˚TeT+‘ê j·TTe≈£î\+ ô|<ä› {°eTT>±

dü÷ÿ\T˝À H˚qT S.S.L.C. #·<äTe⁄‘·T+&É>± ø±. ø=*¢>±]ï ‘·j·÷¬s’ Á|ü‹ dü+e‘·‡s¡+ ÁøÏdüàdt, y˚T&˚\ dü+<äs¡“¤+>±

#·÷&É≥+, e÷{≤¢&É≥+ »]–+~. n<˚ Hê Á|ü<ÛäeT Ä≥\ b˛{°\T, Hê{Ïø£\T, Hê≥ø±\T y˚ùdyêfi¯fl+. M{ÏøÏ

|ü]#·j·T+. eTT+<äT Hê ‘·+Á&ç dü+Á|ü<ëj·T+>± ãVæ≤s¡+>∑ düuÛÑ\T

1967˝À $»j·Tyê&É S.R.R. ø£fi≤XÊ\˝À H˚qT @sêŒ≥T #˚dæ ø±Áy˚T&é <ëdü], |æ\¢\eTÁ], ø√<ä+&É

PUC˝À #˚πs dü+<äs¡“¤+>± ã&ÉT>∑TJe⁄\ Hêj·T≈£î&Ó’q Hê sêeTj·T´, Çq>∑+{Ï ø±fi‚X¯«s¡sêe⁄, á&ÉTŒ>∑+{Ï, ø=*¢,

‘·+Á&ç ø°.X‚. »*¢ @k˛ãT>±s¡T $<ë´]ú, ø£eT÷´ìdüTº #·+Á&É sê»≈£îe÷], ø±Á≥>∑&ɶ yÓ+ø£≥ Hêsêj·TD,

Hêj·T≈£î&Ó’q ø±. ø=*¢>±]ÿ |ü]#·j·T+ #˚j·T>± @ #·\kÕì sê<Ûëø£èwüí, dü÷s¡´<˚es¡ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡¢‘√

sTTã“+~ e∫ÃHê qqTï ø£\eeTì uÛÑT»+‘·{Ϻ Áø£eT•ø£åD, ñ|üHê´kÕ\T sTT|æŒ+#˚yês¡T. Ä ø±\+˝À H˚qT Áyêdæq

bÕغ |æ\T|ü⁄ #·<äTe⁄, ñ<ä´e÷\ >∑T]+∫ ‘·≈£îÿe düeTj·T+˝À m≈£îÿe ª|ü>∑{Ï <=+>∑\Tμ Hê{Ïø£ b˛{°\˝À Á|ü<∏äeT ãVüQeT‹
sTTùdÔ yÓTT+&ç>± <˚ì¬ø’Hê
dæ<äΔ|ü&ç Ä#·]+#˚ yês¡T $e]+#ês¡T. k˛wü˝Ÿ yÓ˝ÒŒ¤sY Vü‰düº˝Ÿ˝À yÓ+≥H˚ Hê≈£î d”≥T sê>± ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄, ø=&Ü* Ä~X‚wüj·T´>±s¡T Vü‰»¬s’
ø±Áy˚T&é ø=*¢>±s¡T. bÕغ
≈£î≥T+u≤\‘√ dü‘·‡+ã+<Ûë\T sêø£b˛‘˚ ÄHê{Ï ø£ècÕí õ˝≤¢ bÕغ ø±s¡´<ä]Ù ø±. <ëdü] qqTï n_Ûq+~+#ês¡T.
ø=qkÕ–+#˚yês¡T. X¯óuÛÑ,
nX¯óuÛÑ ø±s¡´Áø£e÷\≈£î Ä Hê>∑uÛÑ÷wüDsêe⁄ >±s¡T ‘·q≈£î e⁄qï ˇπø ˇø£ Ä|ò”dt 1970˝À ã+>±¢<˚X¯+ô|’ bÕø˘ j·TT<äΔ düeTj·T+˝À

düeTj·÷ìøÏ Vü‰»s¡T s¡÷yéT˝À qqTï e⁄+#·T≈£îqï düeTj·T+˝À yês¡+˝À ˇø£{Ï ø=*¢>±s¡T qqTï j·TTe»q Hêj·T≈£îì>± dü+uÀ~Ûdü÷Ô e÷
ø±˝Òø£b˛‘˚ ‘·sê«‘· ‘·|üŒø£yÓ[fl
¬s+&ÉTkÕs¡T¢ e∫à Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T |ü\Tø£]+∫ Á>±e÷ìï ôd+≥sY #˚düT≈£îì e÷ ø±s¡´ø£s¡Ô\ {°eTTì
|ü\Tø£]+#˚yês¡T.
ÄVü‰«ì+∫Hê yÓfi‚flyês¡T. ‘·sê«‘· HÓ\ s√E\≈£î Vü‰düº˝À¢ d”≥T sê>±H˚ ø£\T|ü⁄≈£îì, ñ‘˚Ô»|üs¡Tdü÷Ô #·T≥TºÁ|üø£ÿ\ 16 Á>±e÷˝À¢

ÄVü‰«ì+#·ø£b˛sTTHê bÕغ, e÷sêqT. ø=*¢>±s¡T $<ë´s¡Tú\qT düMTø£]+#˚ Á|ü#ês¡+ #˚dæ bÕغ yÓ’K]ì, ø£s¡|üÁ‘ê\T, J|ü⁄, yÓTÆø˘
Á|üC≤dü+|òü÷\ ø±s¡´Áø£e÷\≈£î
dü+<äs¡“¤+˝À Hê ø=s¡≈£î ‘·s¡#·T>± Vü‰düº˝Ÿ≈£î e∫à Hê <ë«sê $e]+#˚yês¡T. 1971˝À eT<Ûä´+‘·s¡ mìïø£\˝À
Vü‰»s¡j˚T´yês¡T.
<ë«sê $<ë´s¡Tú\‘√ dü+ã+<Ûë\T ô|≥Tº≈£îì $»j·Tyê&É bÕs¡¢yÓT+≥T≈£î bÕغ nuÛÑ´]ú>± ø±Áy˚T&é

ø±s¡´Áø£e÷\≈£î ‘·s¡*+#˚yês¡+. AISF MT{Ï+>∑T\T <ëdü]>±s¡T ì\ã&ܶs¡T. mìïø£\ @sêŒ≥¢˝À ø£+∫ø£#·s¡¢˝À

m|ü&É÷ S.R.R. ø±˝Òõ <ä>∑Zs¡˝À e⁄qï M.S.R. ¨≥˝Ÿ »]–q »qs¡˝Ÿ u≤&ûøÏ ÄHê{Ï sêh bÕغ ø±s¡´<ä]Ù

Á|üø£ÿH˚ e⁄qï düTqï|ü⁄>±qT>∑ e<ä›, $»j·÷ ≥÷´{À]j·T˝Ÿ ‘·e÷à¬s&ç¶ dü‘·´Hêsêj·TD>±]ï rdüTø=∫à kÕj·TT<Ûä

ø±˝ÒJ˝À ø√∫+>¥ ø±¢düT\T ≈£L&Ü »s¡T>∑T‘·÷ e⁄+&˚$. b˛sê≥ jÓ÷<ÛäTì>± |ü]#·j·T+ #˚dü÷Ô ñ‘˚Ô» ø£s¡+>±

m|ü&É÷ AISF, SFI, NSUI \ eT<Ûä´ Ä~Û|ü‘·´ >=&Ée\T ø=*¢>±s¡T $e]+#ês¡T. mìïø£\ Á|ü#ês¡+˝À e÷

»s¡T>∑T‘·÷ e⁄+&˚$. ø±˝Òõ mìïø£\|ü&ÉT sêfi¯ófl, Hêqï>±]ÿ sTTwüºyÓTÆq Hêj·T≈£î&ÉT <ëdü]>±s¡T }|ü⁄,

ø£Ás¡\‘√ s¡ø£Ô+ ø±πs≥≥T¢ ø={≤¢≥\T. Á>±e÷\ qT+&ç ñ‘ê‡Vü≤+, ñ‘˚Ô»|üπsà Á|üdü+>±\‘√ &Üø£ºsY ¬ø.m˝Ÿ.

e∫Ãq $<ë´s¡Tú\+ uÛÑj·T|ü&˚yêfi¯fl+. ø=*¢>±s¡T sêe⁄>±] MT<ä düTHêj·÷dü+>± ¬>\TkÕÔeTì ˇfi¯ófl

sTT≥Te+{Ï dü+<äsꓤ˝À¢ qqTï yÓ+≥u…≥Tº≈£îì Vü‰düº˝Ÿ $s¡T#·T≈£îì |üì#˚XÊ+. |òü*‘ê\T #·÷∫q ‘·sê«‘·

$<ë´s¡Tú\‘√ >∑+≥\ ‘·s¡ã&ç ô|<ä›ô|<ä›>± #Ó|üŒ˝Òq+‘· ìs¡T‘ê‡Vü≤+. Çø£ÿ&É ˇø£ $wüj·T+ #ÓbÕŒ*.

ñ|üq´dæ+#˚yês¡T. 1968˝À @\÷s¡T˝À »]–q sêh 1967˝À bÕغ N*ø£, ã\V”≤q‘·e\¢ eTq‘√düVü‰ nìï

bÕغ eTVü‰düuÛÑ≈£î Á|ü‘˚´ø£+>± Vü‰düº˝Ÿ $<ë´s¡Tú\+ ˝≤Ø bÕغ\T ø£*dæ ø±+Á¬>dt nuÛÑ´]ú>± &Üø£ºsY ¬ø.m˝Ÿ. sêe⁄>±]ï

MT<ä yÓfi≤fl+. bÕغ N*q dü+<äs¡“¤+˝À |òüTq+>± »]–q @ø£Á^e+>± ¬>*|æ+#·&É+ »]–+~. 1962˝À á &Üø£ºsY

yÓTT≥ºyÓTT<ä{Ï sêh eTVü‰düuÛÑ CHêìï, n\+ø£s¡D\T #·÷∫ ¬ø.m˝Ÿ. sêe⁄>±] MT<äH˚ eTq bÕغ

44

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

nuÛÑ´]ú>± q+&É÷] Á|ükÕ<äsêe⁄>±]ï b˛{°

ô|≥º>± 20 y˚\ ‘˚&Ü‘√ e÷Á‘·y˚T z&çb˛j·÷+.

1971 eT<Ûä´+‘·s¡ mìïø£\˝À &Üø£ºsY ¬ø.m˝Ÿ. sêe⁄

ø±+Á¬>dt˝À Ç+&çπø{≤? dæ+&çπø{≤? nì Hêj·T≈£î\T

#˚dæq Á|ü#ês¡+ me«s¡÷ @e÷Á‘·+ qeTà˝Ò<äT.

Ç+~sê>±+BÛ eTìwæ>±H˚, y˚T<Ûë$>±H˚ &Üø£ºsY ¬ø.m˝Ÿ.

sêe⁄>±]ï dü«+‘· eTìwæ>± #·÷XÊs¡T.

1972 Ä>∑düTº˝À $»j·Tyê&É ˝…ìHé uÛÑeHé˝À

»]–q ø£ècÕí õ˝≤¢ j·TTe»q düe÷K´ eTVü‰düuÛÑ˝À

ø±s¡´<ä]Ù u≤<Ûä´‘·\ qT+&ç ‘·|ü≈£îì #·\kÕì

sê<Ûëø£èwüí, dü÷s¡´<˚es¡ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡¢qT n<Ûä´ø£å,

ø±s¡´<äs¡TÙ\T>±, q+~>±eT, »>∑Zj·T´ù|≥ ÁbÕ+‘ê\

qT+&ç qqTï, kÕ$TH˚ì $X¯«Hê<Ûä+ >±]ì õ˝≤¢ Ä|ò”dt

uÒs¡s¡T¢>± mìïø£ #˚j·T&É+ »]–+~. ‘·sê«‘· #·+Á&É sêCÒX¯«s¡sêe⁄ 95e »j·T+‹ ø±s¡´Áø£eT+˝À Hê{Ï πø+Á<ä eT+Á‹ ø±eP] kÕ+ã•esêe⁄,

dü÷s¡´<˚es¡>±] Hêj·Tø£‘ê«q <ë<ë|ü⁄ 20 eT+~ ø=*¢Hêπ>X¯Ùs¡sêe⁄, »*¢ $\‡Hé

j·TTe»q düe÷K´ ø±s¡´ø£s¡Ô\+ ô|’ ¬s+&ÉT

‘ê\÷ø±\˝À 18 s√E\bÕ≥T <ë<ë|ü⁄ 40 sêh j·TTe»q, $<ë´]ú sê»ø°j·T bÕsƒ¡XÊ\≈£î ø±s¡´<ä]Ù>± mìï¬ø’ 1991 es¡≈£î 13 dü+.\T ]ø±s¡T¶

Á>±e÷\˝À Äø£* j·÷Á‘· #˚j·T&É+ »]–+~. á eTeTà*ï n+<ä]ì ø£\T|ü⁄≈£îì u≤<Ûä´‘· rdüTø√e&É+ kÕúsTT˝À ø=qkÕ>±s¡T. õ˝≤¢ bÕغ ø±s¡´<ä]Ù ø±>±H˚

j·÷Á‘·qT ø±Áy˚T&é ø=*¢>±s¡T ø£+∫ø£#·s¡¢˝À »j·TÁ|ü<ä+ #˚j·T&É+ »]–+~. ø±¢düT˝À ns¡úXÊg+ ø±Áy˚T&é dæôV≤#Y. ø√fÒX¯«s¡sêe⁄>±s¡T sTT<ä›s¡T qqTï

ÁbÕs¡+_Û+∫ e÷‘√ ˇø£s√E bÕ˝§ZHêïs¡T. ‘·sê«‘· Äj·Tq uÀ~Û+∫q rs¡T n|üŒ{À¢ eTeTà*ï ≈£L&Ü ø£\T|ü⁄≈£îì yÓTÆ\es¡+ ìjÓ÷»ø£es¡Z+ ø£ìyÓTs¡¢

Á|ü‘˚´ø±+Á<Ûä ñ<ä´eT+. eTq bÕغ düyÓTÆø±´+Á<Ûä Äø£≥Tº≈£î+~. n|ü&˚ bÕغ˝À eTVü‰düuÛÑ\T |üs¡«‘ê|ü⁄s¡+ Á|ü‘·´ø£å uÛÑ÷ b˛sê≥+ ˇø£ yês¡+ bÕ≥T

ìs¡íj·T+ rdüT≈£îì y˚sêŒ≥Tyê<ä X¯≈£îÔ\≈£î e´‹πsø£+>± yê‘êes¡D+ 1974˝À eT∫©|ü≥ï+˝À õ˝≤¢ bÕغ q&ç|æHês¡T. 1979˝À $»j·Tyê&É˝À nœ\ uÛ≤s¡‘·

@ø£‘ê{Ïô|’ ì\ã&ç Ms√∫‘·+>± b˛sê&É≥+ eTVü‰düuÛÑ\T |òüTq+>± ìs¡«Væ≤+#·>± XÊÁdæÔ>±s¡T ¬s’‘·T dü+|òüT+ eTVü‰düuÛÑ\T q&çù| dü+<äs¡“¤+˝À Äj·Tq

»]–+~. sêh+ yÓTT‘·Ô+ s¡Ds¡+>∑+>± e÷]+~. ø±s¡´<ä]Ù>± @ø£Á^e+>± mìïø£>±e&É+ C≤sTT+{Ÿ bÕÁ‘·, ÁX¯eT eTs¡Te˝Òì~. 1980˝À $»j·Tyê&É

b˛©düT ø±\TŒ\T`ø£s¡÷Œ¤´\T. eTq+ ‹s¡>∑˝Òì ôdÁø£≥Ø\T>± yÓ÷<äTeT÷&ç lVü≤]sêe⁄, ø=*¢ bÕs¡¢yÓT+≥T mìïø£\˝À ø±Áy˚T&é <ëdü]>±s¡T nœ\|üø£å

|ü]dæú‹. ø=~›ø±\+ dü<äT›eTDÏ–q ‘·sê«‘· ø£ècÕí õ˝≤¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±s¡T¢ z{Ï+>¥ <ë«sê n~Ûø£ yÓTC≤]{°‘√ nuÛÑ´]ú>±135 Á>±e÷\˝À Á|ü<∏äeT kÕúq+˝À z≥T¢

Á>±MTD ÁbÕ+‘ê\˝À y˚sêŒ≥Tyê<äT\ <ë&ÉT\˝À mìïø£ >±e&É+ »]–+~. 1975˝À $»j·Tyê&É˝À bı+~ z&çq ‘·sê«‘· ø±s¡´ø£s¡Ô\qT ø±s√´qTàKT\qT

<Óã“\T ‹qï e÷ Á>±eT+˝ÀH˚ nìï Äj·TT<Ûë\T bÕغ 10e C≤rj·T eTVü‰düuÛÑ\T mes¡÷ }Væ≤+#·ì #˚ùd+<äT≈£î sêh kÕúsTT˝À bÕغ nœ\|üø£å

>∑+Á&É>=&ɶfi¯ófl, ã]ôd\T, |ü\T>∑T\≈£î mÁs¡»+&Ü\T Ø‹˝À nìï+{≤ |òüTq$»j·T+˝À n+<ä] bÕÁ‘· ñ<ä´e÷ìï #˚|ü{Ϻ+~. á b˛sê≥+˝À eTq

ø£{Ϻ yÓTT≥ºyÓTT<ä{Ï Á|ü<äs¡Ùq, ãVæ≤s¡+>∑ düuÛÑ e⁄+~. n+‘·≈£î eTT+<äT ø±Áy˚T&é ø=*¢>±s¡T bÕغ kÕúsTTì ì\u…&ÉT‘·÷, Á|ü‹wüºqT ô|+#˚+<äT≈£î

»j·TÁ|ü<ä+>± ìs¡«Væ≤+#·&É+ »]–+~. y˚eTT\|ü*¢ nHês√>±´ìøÏ >∑T]ø±e&É+, yÓTs¡T¬>’q ∫øÏ‘·‡ ø=s¡≈£î ø=*¢>±s¡T ìs¡+‘·s¡+ ø£èwæ #˚XÊs¡T. n<˚

lø£èwüí>±] Á|üdü+>∑+ ñ‘˚Ô»|ü]Ã+~. Ä ø±\+˝À bÕغ Hêj·Tø£‘·«+ #Óø√k˛¢y˚øÏj·÷ |ü+|æ+~. dü+e‘·‡s¡+˝À XÊÁdæÔ>±s¡T, <ä‘·TÔ>±s¡T,

ø=*¢>±s¡T s¡cÕ´ |üs¡´≥q˝À e⁄+&É>± ÄHê{Ï õ˝≤¢ ‹]>=∫Ãq ‘·sê«‘· Äj·Tq Ä‘·à$XÊ«dü+ e\q lVü≤]sêe⁄>±s¡T, ø=*¢>±s¡T nìï Ä˝À#·q\÷ #˚dæ

bÕغ ø±s¡´<ä]Ù e÷˝…+bÕ{Ï u≤\uÛ≤düÿs¡sêe⁄>±s¡T e÷ e÷qdæø£+>±, XÊØs¡ø£+>± |üP]Ô>± ø√\Tø√e&É+, Hê≈£î õ˝≤¢ e´ekÕj·T ø±]àø£ dü+|òüT+ u≤<Ûä´‘·\T

Á>±eT+˝ÀH˚ yês¡+ s√E\T eTø±+ y˚dæHês¡T. Ä bÕغ ø±s¡´Áø£e÷\˝À j·T<Ûë$~Û>± bÕ˝§ZHêïs¡T. n|üŒ–+#ês¡T. 1981˝À $»j·Tyê&É eTTì‡|ü˝Ÿ

dü+<äs¡“¤+>± qqTï |üP]Ô>± >∑eTì+∫ õ˝≤¢ bÕغ 1975˝À 50e yê]¸ø√‘·‡yê\ dü+<äs¡“¤+>± $<ë´]ú, mìïø£\˝À ø£eT÷´ìdüTº\ |òüTq$»j·T+˝À ø£+øÏbÕ&ÉT

Ä|ò”dt ø±s¡´<ä]Ù>± rdüT≈£îyÓfi¯óÔHêïeTì Hê ‘·+Á&ç>±]ÿ j·TTe»q düe÷K´\ Ä<Ûä«s¡´+˝À õ˝≤¢ yê´|æ‘·+>± |ü+#êj·Tr dü$T‹ n<Ûä´ø£å kÕúHêìï nœ\|üø£å

#Ó|æŒ eTs√e÷≥ ˝Ò≈£î+&Ü |ü+#êj·Tr _˝Ÿø£˝…ø£ºsY>± j·TTe»H√‘·‡yê\T »s¡T>∑T‘·Tqï dü+<äs¡“¤+>± ‘ê\÷ø± dæ.|æ.◊. nuÛÑ´]ú>± eT+&Ée yÓ+ø£≥ Hêsêj·TD>±s¡T

e⁄qï qqTï rdüT≈£îe#êÃs¡T. ø=~› ø±˝≤ìøÏ kÕúsTT˝À e÷ Á>±eT+˝À 3 s√E\ ñ‘·‡yê\T $»j·T+˝À ø±Áy˚T&é ø=*¢ #·Ts¡T¬ø’q bÕÁ‘·

u≤\uÛ≤düÿs¡sêe⁄>±s¡T Vü≤‘·´≈£î >∑T¬s’j·÷´s¡T. n|üŒ{Ïπø ìs¡«Væ≤+#ê+. qqTï ø=*¢>±s¡T ãVæ≤s¡+>∑düuÛÑ˝À eVæ≤+#ês¡T. 1982 ø£+∫ø£#·s¡¢˝À »]–q õ˝≤¢ bÕغ

s¡cÕ´ qT+&ç e∫Ãq J.S.R. Ä+»H˚j·TXÊÁdæÔ>±]ï ø=ìj·÷&Üs¡T. 1976˝À $»j·Tyê&É eTVü‰düuÛÑ˝À¢ qqTï õ˝≤¢ ø±s¡´es¡Z+˝ÀøÏ rdüTø=Hêïs¡T.

õ˝≤¢ ø±s¡´<ä]Ù>± sêh bÕغ mìïø£ #˚j·T&É+ Vü≤qTeT+‘·sêj·T Á>∑+<∏ë\j·T+˝À »]–q õ˝≤¢ bÕغ 1983˝À ‘Ó\T>∑T<˚X¯+ Á|üuÛÑT‘·«+ n~Ûø±s¡+˝ÀøÏ

»]–+~. Hê ‹+&ç ‹|üŒ\≈£î ø±Áy˚T&é XÊÁdæÔ>±s¡T 10 øöì‡˝Ÿ $düÔè‘· düe÷y˚X¯+˝À Hê‘√bÕ≥T 5>∑T]ï e∫Ãq ‘·sê«‘· #·\¢|ü*¢ sêC≤ $T>∑T\T uÛÑ÷eTT\T

s¡÷bÕj·T\T e÷Á‘·+ sTTdüTÔ+&˚yês¡T. C≤Á>∑‘·Ô>± øöì‡˝Ÿ yÓT+ãs¡T¢>± ø±Áy˚T&é XÊÁdæÔ, ø=*¢, <ä‘·TÔ>±s¡¢ n+X¯+ yÓ\T>∑T˝ÀøÏ ‘Ó#˚Ã+<äT≈£î sêh e´ekÕj·T

yê&ÉT≈£îH˚yê&çï. 1974˝À ø±Áy˚T&é ø=*¢>±s¡T s¡cÕ´ Áb˛<䓤\+‘√ rdüTø√e&É+ »]–+~. 1977 ø±]àø£dü+|òüT+, ¬s’‘·T dü+|òüT+, bÕغ Hêj·Tø£‘·«+

qT+&ç sêe&É+, $»j·Tyê&É˝À sêh bÕs¡¢yÓT+≥T, 1978 nôd+;¢ mìïø£\˝À ø±Áy˚T&é ôV’≤<äsêu≤<é ôdÁø£fÒ]j·T{Ÿ eTT+<äT Á|üC≤

Á|üC≤Hê≥´eT+&É* |ü⁄q'ÁbÕs¡+uÛÑ eTVü‰düuÛÑ\T, ø=*¢>±s¡T sêÁ‹+ãefi¯ófl ÁX¯$T+#·&É+ »]–+~. Á|ü‹ì<ÛäT˝…’q s¡»uŸ Ä©, yÓ’.$.ø£ècÕísêe⁄, uÛÑ÷|ü‹

ñ‘·‡yê\T, q+~>±eT ‘ê\÷ø± ô|qT>∑+∫Áb˛\T˝À 1978˝À ø±Áy˚T&é ø=*¢>±s¡T õ˝≤¢ bÕغ yÓ+ø£≥ qs¡‡j·T´, <˚•q ∫qeT\¢j·T´, ø=*¢>±s¡¢‘√

45

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

bÕ≥T H˚qT 50eT+~‘√ <Ûäsêï »]bÕeTT. ‘·\>∑T&ɶ\T Á|ü‹ ˇø£ÿ] #˚‹˝À mÁs¡C…+&Ü\‘√ ø£sƒ√s¡ÁX¯eT‘√ Á|ü‘˚´ø£ ÄVü‰s¡ ìj·Te÷\‘√
ôV’≤<äsêu≤<é b˛©düT\ ˝≤؃#ê]®˝À Hê‘√bÕ≥T 10 >∑T+|ü⁄\T >∑T+|ü⁄\T>± edüTÔqï }πs–+|ü⁄\qT #·÷∫ |ü≥Tº<ä\>± ¬s’‘·Tdü+|òüT+ ÁbÕeTTK´‘·qT, Á|ü‘˚´ø£‘·qT
eT+~øÏ rÁeyÓTÆq <Óã“\T ‘·–˝≤sTT. ˇø£ yês¡+ ªª≈£L© Hê* Á>±MTD ø£wüºJe⁄\ eTVü‰düuÛÑ\Tμμ ÄHê&ÉT rdüT≈£îe#êÃs¡T. bÕغ Hêj·T≈£î\ düVü≤ø±s¡+‘√ nìï
es¡≈£î ø√\Tø√˝Ò<äT. nìï |üÁ‹ø£\T |ü‘êø£ o]¸ø£\‘√ Á|ü#·T]+#êsTT. á õ˝≤¢ dü+|òü÷\qT @sêŒ≥T #˚dæ k˛<äs¡ ¬s’‘·T
eTVü‰düuÛÑ\T e\q eTq ø±s¡´ø£s¡Ô\˝À ñ‘ê‡Vü≤+ dü+|òü÷\qT ø£\T|ü⁄≈£îì Äj·÷ Hêj·T≈£î\T,
1983 #·\¢|ü*¢ sêC≤ $T>∑T\T uÛÑ÷eTT\ ¬s{Ϻ+|ü⁄ nsTT´+~. y˚T<Ûëe⁄\T, n~Ûø±s¡¢‘√ dü‘·‡+ã+<Ûë\qT ∫e]
b˛sê≥+ dü÷Œ¤]Ô‘√ 1984`85˝À õ˝≤¢˝À #Ó≥Tº es¡≈£î ø=qkÕ–+#ês¡T. e´ekÕj·T+, <ëì
|ü{≤º\ b˛sê≥+, n≥M ã+»s¡¢ b˛sê≥+ ø±Áy˚T&é 1987˝À eT+&É\ |ü]wü‘Y mìïø£\˝À, nqTã+<Ûä s¡+>∑+˝À ìcÕí‘·T\qT ÄVü‰«ì+∫
#·+Á&É sêCÒX¯«s¡sêe⁄, <ëdü], #·\kÕì õ˝≤¢ |ü]wü‘Y mìïø£\˝À ø±Áy˚T&é ø=*¢>±s¡T dü<ädüT‡\T, ôd$THês¡T¢, >√wüߺ\T sê»<Ûëì
»>∑Hêï<∏äsêe⁄, u§&ÉT¶ <˚edüT+<äs¡+, Á|ü‘˚´ø£+>± ø=*¢ ø±s¡´ø£s¡Ô\qT X¯øÏÔøÏ $T+∫ |üì#˚sTT+∫Hê ˇ+≥] ôV’≤<äsêu≤<é‘√ bÕ≥T sTT‘·s¡ q>∑sê\˝À
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄\ Á|ü‘·´ø£å Hêj·Tø£‘ê«q 22 πøÁ+Á<ë\≈£î b˛sê≥+˝À ìsêX¯ m<äT¬s’+~. bÕغ m≈£îÿe ìs¡«Væ≤+#˚yês¡T. ‘·q≈£î ø±e*dæq düe÷#ês¡+
$düÔ]+|üã&ç eT¨<Ûäè‘·+>± ìs¡«Væ≤+#·ã&ç ù|<ä\≈£î kÕúHê\˝À b˛{° #˚j·T&É+ e\q eTqyê] n+<ä] ø=s¡≈£î Á|üuÛÑT‘·« Ä|ò”düT\ #·T≥÷º $sêeT+ ˝Ò≈£î+&Ü
Á|üuÛÑT‘·« uÛÑ÷eTT\T <äøÏÿ+#·&É+ »]–+~. n+<äT˝À ø√]ø± HÓs¡y˚]+~. |üì ø£*Œ+#·ã&ç+~. #·\¢|ü*¢, ‹]π>yês¡T. eTTK´eT+Á‹, eT+Á‘·T\ e<ä›≈£î #=s¡e‘√
e÷˝≤+{Ï j·TTe‘·s¡+ düeTs¡o\ bÕÁ‘· eTs¡Te˝Òì~. q÷õM&ÉT\˝À e÷Á‘·+ |üs¡Te⁄ ì\ã&ç+~. sêj·Tu≤sê\T #˚ùdyês¡T. sêh ¬s’‘·T dü+|òüT+
ªªuÛÑ÷b˛sê≥+ n+fÒ dæ.|æ.◊. e÷Á‘·y˚Tμμ nH˚ ø±sê´\j·÷ìï |üø±ÿ>± q&çù|yês¡T. ¬s’‘·T˝Àø£+
ìHê<ä+ Á|üeTTK+>± Á|ü#ês¡+˝ÀøÏ rdüT≈£îsêã&ç+~. 1988`92 eT<Ûä´ø±\+˝À nôd+;¢, e÷dü|üÁ‹ø£ |ü⁄q'ÁbÕs¡+_Û+∫ ¬s’‘·qï &Ó’Øì ø±s¡´ø£s¡Ô\
á dü+<äs¡“¤+>±H˚ õ˝≤¢ e´ekÕj·T ø±]àø£ dü+|òüT+ bÕs¡¢yÓT+≥T mìïø£\ nqqT≈£L\ yê‘êes¡D+. sêh Ä]úø£ yÓdüT\Tu≤≥T≈£î Á|ü‹ dü+. rdüT≈£îe#êÃs¡T.
Hêj·T≈£îì>± ø±Áy˚T&é ø=*¢>±]‘√ ø£*dæ õ+CÒs¡T˝À eTVü‰düuÛÑ #˚dæq sê»ø°j·T rsêàHê\≈£î, ìs¡íj·÷\≈£î n<˚ dü+<äs¡“¤+>± ø±Áy˚T&é‡ düT<Ûëø£s¡¬s&ç¶,
düeTTÁ<ä rs¡ ã+»s¡T, qTqï˝À n≥M ã+»s¡T, _Ûqï+>± 1989 mìïø£\˝À ‘Ó\T>∑T<˚X¯+, eTq+ Hêsêj·TD>±s¡¢ |ü≥Tº<ä\‘√ sêh e´ekÕj·T ø±]àø£
y˚eTT≈£î+≥˝À n≥M ã+»s¡T, »eTàes¡+˝À ø£*dæ b˛{°. ø±s¡´ø£s¡Ô\˝À >∑+<äs¡>√fi¯+. sê»ø°j·T dü+|òüT+ u≤<Ûä´‘·\T eT˝Ò¢wt>±s¡T, H˚qT #˚|ü≥º>± qqTï
$T>∑T\T uÛÑ÷eTT\T, eTT∫Ã+‘ê\˝À $T>∑T\T #·s¡Ã\T, õ˝≤¢˝À ìsêàD düeTdü´\T e∫Ãq|ü&ÉT 24 n_Ûq+~+∫q yÓTT<ä{Ï Hêj·T≈£î&ÉT ø±Áy˚T&é
uÛÑ÷eTT\T, ø£ìyÓTs¡¢ |üs¡«‘ê|ü⁄s¡+˝À Á|üuÛÑT‘·« >∑+≥\T ø£wüº|ü&˚yês¡T ø=*¢>±s¡T. Ms¡T\bÕ&ÉT ø±. ø=*¢>±s¡T. qqTï >∑T]+∫ |üP]Ô>± ‘Ó*dæq
uÛÑ÷eTT\ uÛÑ÷ b˛sê{≤\˝À HÓ\\ ‘·s¡ã&ç e{Ϻø=+&É Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±]ï, >∑TeTà&ç<äTÁs¡T Hêj·T≈£î&ÉT ø±Áy˚T&é ø=*¢ ìØ«s¡´yÓTÆq e´ekÕj·T
ÁX¯$T+#·&É+ »]–+~. 1986˝À $»j·Tyê&É˝À kÕ$TH˚ì sêe÷sêe⁄>±]ï yÓ÷‘ê<äT≈£î $T+∫ ø±]àø£ dü+|òü÷ìøÏ |üPs¡«yÓ’uÛÑe+ m+‘√ ø=+‘·
n<äT“¤‘·+>± »]–q uÛ≤s¡rj·T UÒ‘Y eTp›sY Áù|$T+#ês¡T. rdüT≈£îsêyê\ì, ¬s’‘·T, e´ekÕj·T ø±]àø£ dü+|òü÷\
j·T÷ìj·THé eTVü‰düuÛÑ\T »j·TÁ|ü<ëìøÏ ø±Áy˚T&é‡ ◊ø£´ñ<ä´e÷\T kÕ–<ë›eTì yÓqTï‘·{≤ºs¡T. Ä#·s¡D˝À
<ëdü], XÊÁdæÔ, <ä‘·TÔ, ø=*¢>±s¡¢≈£î #˚<√&ÉT yê<√&ÉT>± ø=*¢>±s¡T ø£ècÕí õ˝≤¢ bÕغ qT+&ç ]©yé n˝≤H˚ ø=qkÕ–+#ês¡T.
H˚qT e⁄+&É≥+ »]–+~. yê]e<ä› düeTs¡Δe+‘·+>± nsTTq ‘·sê«‘· ø±Áy˚T&é‡ #·+Á&É sêCÒX¯«s¡sêe⁄,
sêÁ‹+ãefi¯ófl ø£wüº|ü&ܶqì ù|s¡T ‘Ó#·TÃø√e&É+ –]Á|ükÕ<é, e\÷¢] >∑+>±<Ûäs¡sêe⁄, <ëdü] >±s¡¢ $<äT´‘Y #ÛêØ®\T $|üØ‘·+>± ô|+∫q
»]–+~. eTVü‰düuÛÑ Á|ü<äs¡Ùq˝À eTT‘·ø£ ã≥º\T, dü÷#·q, dü\Vü‰ y˚Ts¡≈£î Äj·Tq eTqdüT˝À ÄHê{Ï ‘Ó\T>∑T<˚X¯+ Á|üuÛÑT‘·«+≈£î e´‹πsø£+>± sêh
#Ó|ü\T˝Òì ø±fi¯ófl, #·~›eT÷≥\T, ∫+|æ]E‘·TÔ\T, e´ekÕj·T ø±]àø£ dü+|òüT+ u≤<Ûä´‘·\T rdüTø√yê\ì yê´|æ‘·+>± yêeT|üø£å bÕغ\T, ø±+Á¬>dt bÕغ\T
e⁄Hêï Hêj·T≈£î\ |ü≥¢ >ös¡e+‘√ ¬s’‘·T dü+|òüT
u≤<Ûä´‘·\T rdüTø√e&É+ »]–+~. sêh πø+Á<ä+˝À

¬s’‘ê+>∑ düeTs¡ X¯+U≤sêe+ j·÷Á‘·
dü+<äs¡“¤+>± ø=*¢Hêπ>X¯«s¡sêe⁄‘√
düTs¡es¡+ düT<Ûëø£s¡¬s&ç¶, »*¢ $\‡Hé

‘·~‘·s¡T\T

46

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

y˚s¡Ty˚s¡T>± nìïkÕúsTT˝À¢ <äX¯\yêØ>± eT¨<ä´eT+ ÄVü‰«ì+#·ø£b˛sTTHê bÕغ, Á|üC≤dü+|òü÷\ #·÷ô|{≤ºs¡T. Ä Á>±eT ù|<ä\≈£î eTTK´+>±
#˚|ü{Ϻ q&É|ü≥+ »]–+~. #·˝À nôd+;¢ ø±s¡´Áø£e÷\≈£î Vü‰»s¡j˚T´yês¡T. 1995˝À <ä[‘·T\≈£î uÛÑ÷eTT\T <äøÏÿ+#·&Éy˚T >±ø£ n_Ûeè~Δ
ø±s¡´Áø£e÷ìï uÛÑ>∑ï+ #˚ùd+<äT≈£î Á|üuÛÑT‘·«+ ˝≤؃#Ûê]®, q+~>±eT nôd+;¢ d”≥T Äj·Tq≈£î e∫ÃqfÒ¢ e∫à #˚dæ #·÷ô|{≤ºs¡T.
{°j·TsY>±´dt, yê≥sYô|’|t‡, s¡ã“s¡TãT˝…¢≥T¢, >∑TÁsê\‘√ ‘Ó\T>∑T<˚X¯+yês¡T ‘·qTï≈£îb˛j·÷s¡T. ‘·sê«‘· 2000
‘=øÏÿ+#·&É+, ‘·TbÕø°>∑Tfi¯fl es¡¸+ uÛÑj·÷qø£yÓTÆq mìïø£\˝À bÕs¡¢yÓT+≥T≈£î Äj·Tq b˛{° #˚XÊs¡T. Äj·Tq Áyêdæq yê´kÕ\T, |ü⁄düÔø±\T n+<äs¡+
yê‘êes¡D+. ã‹øÏ ã≥º ø£&É‘êe÷? nH˚ $»j·Tyê&É˝À »]–q sêh ¬s’‘·T dü+|òüT+ eTVü‰düuÛÑ ‘·|üŒø£ #·<äyê*‡+<˚ sêh+˝À kÕ>∑T˙{Ï |ü<∏äø±\T,
Ä˝À#·q\T eT<Ûä´ ãw”sYu≤>¥ e<ä›≈£î sê>±H˚ eTeTà*ï ìs¡«Vü≤D rs¡Tô|’ ‘·q Ä˝À#·q\≈£î kÕúsTTøÏ ÁbÕC…≈£îº\ô|’ eTT+<äT #·÷|ü⁄ ø£*–q eTVü‰
‘√düT≈£îì ø±Áy˚T&é ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄, e÷q+ ‘·–q≥T¢>± »s¡>∑˝Ò<äì Äy˚<äq yÓ*ãT#·TÑ·÷, Hêj·T≈£î&ÉT Äj·TH˚. yê]øÏ Hê Vü≤è<äj·T|üPs¡«ø£
Ä+»H˚j·TT\T, düTã“sêE >±s¡T¢ eTT+<äT≈£î yÓ[fl m+.m˝Ÿ.dæ.>± H˚qT sêÁ‹+ãefi¯ófl #˚dæq ìyê[. n˝≤π> e÷ e´ekÕj·T ø±]àø£ dü+|òüT+
b˛©düT\≈£î m<äTs=&ܶs¡T. Çø£ #·÷k˛ÿ |æ#·Ã ø=≥Tº&ÉT, düVü≤ø±sêìøÏ Vü≤è<äj·T |üPs¡«ø£+>± n_Ûq+~+#ês¡T. ‘·s¡|òü⁄q ÁX¯<ëΔ+»*.
>∑TÁsê\‘√ ‘=øÏÿ+#·&É+ »]–b˛sTT+~. Á|üe÷<äø£s¡ mìï n&ɶ+≈£î\T, $|ü‘·ÿs¡ |ü]dæú‘·T\T m<äT¬s’Hê
|ü]dæú‹. düT<Ûëø£s¡¬s&ç¶>±]ï b˛©düT\T eTT+<äT>±H˚ m\¢y˚fi¯˝≤ bÕغ‘√H˚ e⁄Hêïqì n+≥÷ ãVæ≤s¡+>∑+>± ∫es¡>± ˇø£ÿe÷≥. ø±Áy˚T&é ø=*¢
Á|üø£ÿ≈£î rdüT≈£îyÓ[fl yê´qT møÏÿ+#ês¡T. Çø£ÿ&É n_Ûq+~+#˚yês¡T. Hêπ>X¯«s¡sêe⁄>±] düreTDÏ ø£eT÷´ìdüTº yês¡dü‘·«+
>∑eTì+#ê*‡+~ bÕغ |æ\T|ü⁄ sTTùdÔ yÓTT+&ç>± qT+&ç e∫Ãq ø±Áy˚T&é ‘êHê´>±s¡T >=|üŒ kÕBÛ«eTDÏ,
<˚ì¬ø’Hê dæ<äΔ|ü&ç Ä#·]+#˚ yês¡T ø±Áy˚T&é ø=*¢>±s¡T. bÕغ, ¬s’‘·T Hêj·T≈£îì>± m+‘· kÕúsTT˝À #Ó’‘·q´eT÷]Ô. zs¡TŒ H˚s¡TŒ >∑\ eTìwæ. yê]
bÕغ ≈£î≥T+u≤\‘√ dü‘·‡+ã+<Ûë\T ø=qkÕ–+#˚ eTTeTàs¡+>± e⁄Hêï ‘·q dü«+‘· Á>±eT+ >∑T&çbÕ&ÉTqT dü+‘êq+ Á|ü>∑‹, Á|üXÊ+‹\T ÄDÏeTT‘ê´\T. ñqï‘·
yês¡T. X¯óuÛÑ, nX¯óuÛÑ ø±s¡´Áø£e÷\≈£î Ä düeTj·÷ìøÏ <ëì n_Ûeè~Δì, ù|<ä Á|ü»\qT e÷Á‘·+ @Hê&É÷ $<ë´e+‘·T˝…’Hê Mfi¯fl zs¡TŒH˚ eTq+ eTØ eTØ
Vü‰»s¡T ø±˝Òø£b˛‘˚ ‘·sê«‘· ‘·|üŒø£yÓ[fl e<ä˝˝Ò<äT. Hê‘√ düVü‰ <ë<ë|ü⁄ n+<ä]˙ Ä #Ó|üø√yê*. M]øÏ ñqï‘· $<ë´e+‘·T˝…’q ‘·–q
|ü\Tø£]+#˚yês¡T. ÄVü‰«ì+∫Hê Á>±e÷ìøÏ rdüT≈£îyÓ[fl, bÕغ\‘√ dü+ã+<Ûä+ uÛÑs¡Ô\T e#êÃs¡T. ø£eT÷´ìdüTº ≈£î≥T+ã+ n+fÒ
˝Ò≈£î+&Ü Á>±eT n_Ûeè~Δ ø√dü+ ‘·qT #˚dæq ø£èwæì sTT<˚...sTT<˚...

n_Ûq+<äq\T ` dü‘êÿsê\T

Çìdæº≥÷´{Ÿ Ä|òt Ç+»˙sY‡ ø±sê´\j·T+˝À C≤„|æø£qT n+<äT≈£î+≥Tqï ø=*¢ e÷<ë\ s¡+>±sêe⁄ qT+∫ C≤„|æø£ n+<äT≈£î+≥Tqï ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄
Hêπ>X¯«s¡sêe⁄. ∫Á‘·+˝À ãT<äΔÁ|ükÕ<é ‘·~‘·s¡T\T

@◊πømdt düuÛÑ˝À yÓTyÓTT+{À d”«ø£]düTÔqï ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ ø=*¢ì dü‘·ÿ]düTÔqï d”ôV≤#Y sêCÒX¯«s¡sêe⁄, e&˚¶, bÕ≥÷] sêeTj·T´,
düã“sêE ‘·~‘·s¡T\T
47

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ dü+düàs¡D Á|ü‘˚´ø£ dü+∫ø£

Ábıô|òdüsY ¬ø.ÄsY.#Í<ä]
$ÁXÊ+‘· Ä#ês¡T´\T,
ñeTà&ç Ä+.Á|ü. j·THé.õ.s¡+>± e´ekÕj·T
$X¯«$<ë´\j·T+, ôV’≤<äsêu≤<äT

>=|üŒ y˚T<Ûë$, ¬s’‘ê+>∑ b˛sê≥ jÓ÷<ÛäT&ÉT

ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±]‘√ Hê≈£î eT÷&ÉT <äXÊu≤Δ\ sêj·T©º n+XÊ\ô|’ düTÁ|”+ ø√s¡Tº˝À πødüT y˚dæ, ¬s’‘ê+>±ìøÏ

Äj·Tq ¬s’‘·T Hêj·T≈£î&ÉT nqTã+<ÛäeTT, ÄbÕ´j·T‘·\T ñHêïsTT. Äj·Tq >=|üŒ ¬s’‘·T nqT≈£L\yÓTÆq rs¡TŒ kÕ~Û+#ês¡T.
e÷Á‘·y˚T ø±<äT, >=|üŒ
Hêj·T≈£î&ÉT, ñeTà&ç Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ sêÁwüº ¬s’‘·T dü+|òüT+ q÷‘·q Ä]úø£ $<ÛëHê\T ¬s’‘ê+>±ìï m˝≤
y˚T<Ûë$ ≈£L&ÜqT. nH˚ø£
s¡#·q\T #˚XÊs¡T. n<Ûä´≈£åî&ÉT>±, Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>±, nœ\ uÛ≤s¡‘· øÏkÕHé qwüº|ü]#êjÓ÷ ≈£L&Ü ¬s’‘ê+>±ìøÏ ne>±Vü≤q ø£*Œ+#ês¡T.

ø£s¡|üÁ‘ê\T, yê´kÕ\T, düuÛÑ ñbÕ<Ûä´≈£åî&ÉT>± |üì #˚XÊs¡T. ø£eT÷´ìdüTº bÕغ ø£ cÕí yê{ÏøÏ e´‹πsø£+>± b˛sê&Üs¡T. πøs¡fi¯ #·≥º+ qeT÷Hê˝À
|ü⁄düÔø±\T ÁyêXÊs¡T.
õ˝≤¢ ôdÁ¬ø≥Ø>± ≈£L&Ü |üì #˚XÊs¡T. Äj·Tq ¬s’‘·T s¡TD $yÓ÷#·q #·{≤ºìï Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ Á|üuÛÑT‘·«+
yê{Ï˝À eTTK´yÓTÆq$,
Á|ü|ü+#· yêDÏ»´ dü+düú, düeTdü´\qT ≈£åîDí+>± |ü]o*+∫, |ü]XÀ~Û+#ês¡T. πøåÁ‘· rdüT≈£îsêyê\ì ˇ‹Ô&ç ‘˚e&É+ »]–+~. Äj·Tq ¬s’‘·T
&É+¬ø˝Ÿ Á&Ü|ü⁄º, Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ
kÕ>∑T˙s¡T n+XÊ\T, Ç$ kÕúsTT˝À düeTdü´\qT >∑T]Ô+#ês¡T. ¬s’‘ê+>∑ düeTdü´\ô|’ Hêj·T≈£î&ÉT e÷Á‘·y˚T ø±<äT, >=|üŒ y˚T<Ûë$ ≈£L&ÜqT. nH˚ø£
#ê˝≤ Á|üdæ~Δ #Ó+~q$.
Äj·Tq <Ûäsêï\T, ìsêVü‰s¡ »]–q nH˚ø£ düuÛÑ\T, düe÷y˚XÊ˝À¢ Äj·Tq bÕ˝§ZHêïs¡T. s¡#·q\T #˚XÊs¡T. ø£s¡|üÁ‘ê\T, yê´kÕ\T, |ü⁄düÔø±\T
Bø£å\T ≈£L&Ü #˚XÊs¡T.
mH√ï b˛sê≥ s¡÷bÕ\qT ¬s’‘·T\≈£î ne>±Vü≤q ø£*Œ+#·&ÜìøÏ •ø£åD≤ •_sê\T ÁyêXÊs¡T. yê{Ï˝À eTTK´yÓTÆq$, Á|ü|ü+#· yêDÏ»´ dü+düú,
≈£L&Ü rdüTø=ì Á|üuÛÑT‘·«+
q&çbÕs¡T. eT÷&ÉT, Hê\T>∑T e+<ä\ eT+~ ¬s’‘·T\T, &É+¬ø˝Ÿ Á&Ü|ü⁄º, Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ kÕ>∑T˙s¡T n+XÊ\T, Ç$
MT<ä ˇ‹Ô&ç ‘Ó#êÃs¡T.
Äj·Tq >=|üŒ ø±s¡´ø£s¡Ô\‘√ á •ø£åD≤ •_sê\T eT÷&ÉT, Hê\T>∑T s√E\ #ê˝≤ Á|üdæ~Δ #Ó+~q$. Äj·Tq <Ûäsêï\T, ìsêVü‰s¡ Bø£å\T

b˛sê≥ jÓ÷<ÛäT&ÉT. bÕ≥T ìs¡«Væ≤+#·ã&ܶsTT. á •ø£åD≤ •_sê\≈£î ≈£L&Ü #˚XÊs¡T. mH√ï b˛sê≥ s¡÷bÕ\qT ≈£L&Ü rdüTø=ì

48 ìcÕí‘·T˝…’q e´≈£îÔ\qT, y˚T<Ûëe⁄\qT, nqTuÛÑeE„\qT Á|üuÛÑT‘·«+ MT<ä ˇ‹Ô&ç ‘Ó#êÃs¡T. Äj·Tq >=|üŒ b˛sê≥

ÄVü‰«ì+∫, yê]‘√ ñ|üHê´kÕ\T Ç|æŒ+#ês¡T. ¬s’‘ê+>∑ jÓ÷<ÛäT&ÉT. Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ¬s’‘·T dü+|òüT+qT |ü⁄qs¡TJ®$+|ü

ñ<ä´e÷\ ìsêàD+˝ÀqT #ê˝≤ #=s¡e #·÷|æ+#ês¡T. #˚XÊs¡T. n+øÏ‘· uÛ≤e+‘√, ∫‘·ÔX¯ó~Δ‘√ Äj·Tq |üì

¬s’‘ê+>∑ düeTdü´\T, eTTK´+>± ñ‘ꌤ<äø±\ düs¡|òüsê #˚XÊs¡T. Äj·Tq‘√ ø£*dæ H˚qT |üì #˚j·T&É+ ˇø£

˝ÀbÕ\T, ø£©Ô $‘·ÔHê\T - |ü⁄s¡T>∑T eT+<äT\T, M{Ïì eTVü≤<äeø±X¯+>± uÛ≤$düTÔHêïqT. ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T

>∑T]+∫ #ê˝≤ n<Ûä´j·Tq+ #˚dæ, πøåÁ‘· kÕúsTT˝À ≈£L&Ü ¬s’‘·T ø£MTwüqT¢, ø£$T{°\ $wüj·T+˝À ≈£L&Ü #ê˝≤ ÁX¯<äΔ

>∑T]Ô+#ês¡T. á düeTdü´\ô|’q Á|ü»\qT ≈£L&É>∑{Ϻ, rdüTø=Hêïs¡T. |ü<äeT÷&ÉT ¬s’‘·T dü+|òü÷\T ø£*dæ »dæºdt

Ä+<√fi¯q #˚dæq yÓTT≥ºyÓTT<ä{Ï e´øÏÔ ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ |æ.m.#Í<ä] ø£$TwüHé qT y˚XÊsTT. á ø£$TwüHé qT ¬s’‘·T

>±s¡T. e´ekÕj·T Ks¡TÃ\T HêHê{Ïø° ô|]–b˛‘·Tqï+<äT dü+|òü÷˝Ò y˚j·T&É+ $X‚wü+. á ø£$TwüHé sêÁwüº+˝Àì ¬s’‘·T\

e\¢ ¬s’‘·T\T Çã“+<äT\T |ü&ܶs¡T. Ä ô|s¡T>∑T‘·Tqï düeTdü´\ô|’ ˝À‘Ó’q n<Ûä´j·Tq+ #˚dæ, |ü]cÕÿs¡e÷sêZ\qT

e´ekÕj·T Ks¡TÃ\qT ‘·–Z+#·&ÜìøÏ Äj·Tq ø£ wæ #˚XÊs¡T. ≈£L&Ü #·÷|æ+~. »dæºdt |æ.m.#Í<ä] ø£$TwüHé≈£î

Á|üuÛÑT‘·«+ô|’q ˇ‹Ô&ç rdüTø=#êÃs¡T. ¬s’‘·T\T n|ü⁄Œ\ }_˝À Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T nìï $<Ûë\ düVü≤ø±sêìï

≈£Ls¡T≈£îb˛j·÷s¡T. ø£s¡Te⁄, ø±≥ø±\T düs¡« n+~+#ês¡T. Äj·Tq ãVæ≤s¡+>∑ $#ês¡D˝À¢ ≈£L&Ü bÕ˝§Zì

kÕ<Ûës¡DyÓTÆHêsTT. Á|üø£ ‹ yÓ’|üØ‘ê´\T, Á|üuÛÑT‘ê«\ á ø£$TwüHé ≈£î nH˚ø£ ìy˚~ø£*#êÃs¡T. dü\Vü‰\T,

$<ÛëHê\ |üs¡´ekÕq+>± ¬s’‘ê+>∑+ rÁe dü+øå√uÛÑ+˝ÀøÏ dü÷#·q\T #˚XÊs¡T. n{≤¢π>, Ábıô|òdüsY »j·Tr |òüTÀwt

HÓ{Ϻy˚j·Tã&ç+~. y˚˝≤~ eT+~ ¬s’‘·T\T Ä‘·àVü≤‘·´\T ø£$TwüHé $wüj·T+˝À ≈£L&Ü Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T #ê˝≤ ÁX¯<äΔ

#˚düTø=Hêïs¡T. á düeTdü´\ìï+{Ïô|’q ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ rdüTø=ì ø£$TwüHé‘√ bÕ≥T sêÁwüº yê´|æ‘·+>± nìï

>±s¡T ÁX¯<äΔ rdüTø=ì Ä+<√fi¯q\T, ñ<ä´e÷\T ì]à+#ês¡T. ÁbÕ+‘ê\˝À |üs¡´{Ï+#ês¡T. á ø£$TwüHé≈£î ≈£L&Ü mH√ï

¬s’‘·T\≈£î ø£˙dü eT<äΔ‘·T <Ûäs¡\T ≈£L&Ü <=s¡ø£&É+ ˝Ò<äT. dü÷#·q\T, dü\Vü‰\T Ç#êÃs¡T.

düqï, ∫qïø±s¡T ¬s’‘·T\ $wüj·T+ #·÷ùdÔ yês¡T #ê˝≤ ø=*¢ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±] J$‘·+ Ä<äs¡ÙÁbÕj·TeTT,

Çã“+<äT\T, ø£wüº qcÕº\≈£î >∑Tsö‘·THêïs¡T. düqïø±s¡T, m+‘√ eT+~øÏ dü÷Œ¤]Ô<ëj·Tø£eTT. n˝≤+{Ï >=|üŒ e´øÏÔì

∫qïø±s¡T ¬s’‘·T\ n_Ûe ~ΔøÏ Hêπ>X¯«s¡sêe⁄ >±s¡T $X‚wü+>± ø√˝ÀŒe&ÉeTT sêÁwüº ¬s’‘ê+>±ìøÏ #ê˝≤ u≤<Ûä ø£*–+~.

ø£ wæ #˚XÊs¡T. ãVüQfi¯ C≤‹ dü+düú\≈£î e´‹πsø£+>±, ¬s’‘·T düeTdü´\ |ü]cÕÿs¡+ ø√düeTT b˛sê≥eTT #˚j·T≥y˚T

eTTK´+>± _.{Ï. Á|ü‹Ô $‘·ÔHê\ ù|f…+≥T Vü≤≈£îÿ >∑T]+∫ Äj·Tq≈£î ì»yÓTÆq ìyê[. Äj·Tq≈£î n+~+#˚ ìyê[˝À

yês¡T b˛sê≥+ #˚XÊs¡T. $‘·ÔHê\T, $‘·ÔHê\ <Ûäs¡\ô|’q H˚qT ≈£L&Ü uÛ≤>∑kÕ«eT´+ eVæ≤düTÔHêïqT.