BAB 2 SEBATIAN KARBON

KIT
MPDCA DIGITAL

2020

KIMIA
SPM

Hak cipta terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini boleh diterbitkan semula,
disimpan untuk pengeluaran atau ditukarkan ke dalam sebarang bentuk atau dengan

sebarang alat juga pun, sama ada dengan cara elektronik, gambar serta rakaman
dan sebagainya tanpa kebenaran daripada MPDCA dan Jabatan Pendidikan Negeri

Pulau Pinang terlebih dahulu.
@ Hak Cipta MPDCA 2020

@ Hak Cipta MPDCA 2020

222

SEBATIAN KARBON

2.1 SEBATIAN KARBON

1. Sebatian karbon adalah sebatian yang mengandungi unsur karbon, C yang telah
bergabung dengan unsur lain.

SEBATIAN KARBON

Sebatian organik Sebatian tak organik

- Contoh: - Contoh:
i. Etana i. Karbon dioksida
ii. Glukosa ii. Karbon monoksida

iii. Protein iii. Kalsium karbonat
iv. Asid etanoik

2. Hidrokarbon ialah sebatian organik yang paling ringkas dan mengandungi dua unsur
iaitu karbon dan hidrogen sahaja.

3. Bukan hidrokarbon ialah sebatian organik yang mengandungi unsur-unsur lain selain
hidrogen dan karbon seperti nitrogen, oksigen, fosforus atau halogen.
Contoh:

Hidrokarbon Bukan Hidrokarbon

Hidrokarbon tepu: Hidrokarbon tidak tepu: Contoh:
-Etanol, C2H5OH
- Mengandungi ikatan - Mengandungi -Asid etanoik, CH3COOH
tunggal sahaja antara sekurang-kurangnya -Metil metanoat, HCOOCH3
satu atom karbon satu ikatan ganda dua -Klorometana, CH3Cl
dengan atom karbon atau ikatan ganda tiga
yang lain. antara satu atom
karbon dengan atom
karbon yang lain.

223

SEBATIAN KARBON

4. Sebatian organik terbakar dengan lengkap dalam oksigen berlebihan menghasilkan
karbon dioksida, CO2 dan air, H2O.
Contoh:

C2H5OH(ce) + 3O2(g)  2CO2(g) + 3H2O(ce)

5. Siri Homolog

Siri Homolog Formula am Kumpulan berfungsi
Alkana Ikatan tunggal antara atom karbon
Alkena Cn H2n+2
Alkohol n= 1, 2, 3, … -C–C-

Asid karboksilik Cn H2n Ikatan ganda dua antara atom karbon
Ester n= 2, 3, … -C=C-

Cn H2n+1 OH Kumpulan hidroksil
n= 1, 2, 3, … - OH

Cn H2n+1 COOH Kumpulan karboksil
n= 0, 1, 2, … -COOH

Cm H2m+1 COO CnH2n+1 Kumpulan karboksilat
m= 0, 1, 2, … -COOC-
n= 1, 2, 3, …

Aktiviti 1: Sebatian Karbon
1. Setiap ahli dalam Siri Homolog yang sama mempunyai _____________________ yang

sama.

2. Kumpulan berfungsi ialah sekumpulan atom yang memberikan sebatian organik
sifat _______________ yang sama.

3. Ahli dalam setiap suatu siri homolog yang sama boleh disediakan melalui
_________________ yang sama.

2.2 ALKANA
1. Alkana merupakan hidrokarbon tepu.
2. Dalam setiap molekul alkana, atom-atom karbon diikat dengan empat atom lain melalui

ikatan kovalen tunggal.

224

SEBATIAN KARBON

3. Penamaan Alkana.
Nama alkana berantai lurus terdiri daripada dua bahagian iaitu:
(a) induk (mengikut bilangan atom karbon)
(b) akhiran (berakhir dengan –ana )

Bilangan atom karbon Nama induk
1 Met-
2 Et-
3 Prop-
4 But-
5 Pent-
6 Heks-
7 Hept-
8 Okt-
9 Non-
10 Dek-

Aktiviti 2: Penamaan dan melukis formula struktur Alkana
Lengkapkan ruang kosong dalam jadual di bawah.

Bilangan Formula Molekul ALKANA Formula Struktur
Nama
Atom C CnH2n+2 H
H– C – H
1 CH4 Metana
H
2 C2H6 Etana HH
H–C–C–H
HH

3 C3H8

4

225

SEBATIAN KARBON

5

6

7

8

9

10

4. Sifat Kimia Alkana
(a) Pembakaran alkana

(i) Pembakaran Lengkap
Terbakar dalam oksigen berlebihan menghasilkan karbon dioksida dan air
CH4(g) + 2O2(g)  CO2(g) + 2H2O(ce)

(ii) Pembakaran Tidak Lengkap
Terbakar dalam oksigen terhad (tidak mencukupi) menghasilkan campuran
karbon (jelaga), karbon monoksida, karbon dioksida, dan air
2CH4(g) + 3O2(g)  C(p) + CO2(g) + 4H2O(ce)
atau
6CH4(g) + 9O2(g)  2C(p) + 2CO(g) + 2CO2(g) + 12H2O(ce)

(b) Penukargantian (Penghalogenan)
(i) Berlaku apabila satu atom atau satu kumpulan atom menggantikan atom
hidrogen dalam suatu molekul alkana.
(ii) Dalam tindak balas ini, setiap atom hidrogen dalam molekul alkana

226

SEBATIAN KARBON

ditukarganti dengan satu atom halogen dengan kehadiran cahaya matahari
atau sinaran ultraungu.

(iii) Alkana juga boleh bertindak balas dengan wap bromin menghasilkan CH3Br,
CH2Br2, CHBr3 dan CBr4. Warna perang gas bromin bertukar menjadi tak
berwarna.

Aktiviti 3: Sifat Kimia Alkana
1. Tulis persamaan kimia bagi pembakaran lengkap setiap sebatian yang berikut:

(a) Propana: ___________________________________________________________
(b) Butana : ____________________________________________________________

2. Gas etana dapat bertindak balas dengan gas klorin dalam keadaan yang tertentu.
Nyatakan keadaan yang sesuai bagi tindak balas tersebut. Tuliskan persamaan tindak balas
tersebut.
_________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________

Aktiviti 4: Sifat Fizik Alkana
1. Senaraikan sifat fizik bagi alkana.

(i) _________________________________________________________________
(ii) _________________________________________________________________
(iii) _________________________________________________________________
(iv) _________________________________________________________________
(v) _________________________________________________________________

2.3 ALKENA
1. Alkena ialah hidrokarbon tak tepu.
2. Setiap alkena mempunyai sekurang-kurangnya satu ikatan kovalen ganda dua antara atom

karbon, C = C dalam molekulnya.
3. Semua nama ahli alkena berakhir dengan –ena.

227

SEBATIAN KARBON

Aktiviti 5: Penamaan dan melukis formula struktur Alkena
1. Lengkapkan ruang kosong dalam jadual di bawah.

Bilangan Formula Molekul ALKENA Formula Struktur
Nama
Atom C CnH2n

2 C2H4 Etena HH
H–C=C–H

3 C3H6 Propena

4 C4H8

5

6

7

8

9

10

228

SEBATIAN KARBON

4. Sifat Kimia Alkena
(a) Pembakaran alkena
(i) Pembakaran Lengkap
Terbakar dalam oksigen berlebihan menghasilkan karbon dioksida dan air

C2H4(g) + 3O2 (g)  2CO2 (g) + 2H2O(ce)

(ii) Pembakaran Tidak Lengkap
Terbakar dalam oksigen terhad (tidak mencukupi) menghasilkan campuran karbon
(jelaga), karbon monoksida, karbon dioksida, dan air

C2H4(g) + 2O2(g)  C(p) + CO2(g) + 2H2O(ce)
atau

3C2H4(g) + 6O2(g)  2C(p) + 2CO(g) + 2CO2(g) + 6H2O(ce)
(b) Penambahan Alkena
(i) Penambahan dengan hidrogen (Penghidrogenan)

- Menghasilkan alkana yang sepadan
- Mangkin : Nikel atau Platinum
- Suhu : 180⁰C
- Contoh : C2H4(g) + H2(g)  C2H6(g)
(ii) Penambahan dengan halogen (Penghalogenan)
- Contoh: Gas etena dialirkan ke dalam air bromin. Warna perang air bromin menjadi

tidak berwarna.
C2H4(g) + Br2(ce)  C2H4Br2(ce)
(iii) Penambahan dengan hidrogen halida
- Contoh: Gas etena ditindak balaskan dengan gas hidrogen klorida pada suhu bilik
menghasilkan kloroetana.
C2H4(g) + HCl(g)  C2H5Cl(ce)
(iv) Penambahan dengan air (Penghidratan)
- Menghasilkan alkohol yang sepadan
- Satu campuran alkena dan stim dialirkan melalui asid asid fosforik, H3PO4
- Suhu: 300⁰C
- Tekanan: 60 atm
- Contoh: C2H4(g) + H2O(ce)  C2H5OH(ce)
(v) Penambahan dengan kumpulan hidroksil
- Contoh: Gas etena dialirkan ke dalam larutan kalium manganat (VII) berasid. Warna
ungu menjadi tidak berwarna menunjukkan pembentukan etana-1,2-diol
C2H4(g) + H2O(ce) + [O]  C2H4(OH)2(ce)

229

SEBATIAN KARBON

(vi) Tindak balas pempolimeran
- Tindak balas penggabungan monomer membentuk polimer
- Contoh: Etena bercantum secara kimia membentuk polietena atau politena pada suhu
100⁰C hingga 300⁰C dan tekanan 2000 atm.
CH2 = CH2 + CH2 = CH2  – CH2 – CH2 – CH2 – CH2 –

Aktiviti 6: Sifat Kimia Alkena
1. Heks-1-ena merupakan cecair pada suhu bilik. Jelaskan mengapa heks-1-ena tidak boleh

mengkonduksi elektrik.
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________

2. Lukis formula struktur bagi hasil setiap tindak balas yang berikut.

H2, HCl
Br2 nikel

3. Lengkapkan ruang kosong berikut.
(a) Etena bertindak balas dengan stim.
Mangkin: ___________________________________________________
Persamaan kimia: _____________________________________________

(b) Etena bertindak balas dengan larutan kalium manganat (VII) berasid.
Persamaan kimia: _____________________________________________
Pemerhatian: _________________________________________________

Aktiviti 7: Sifat Fizik Alkena
1. Senaraikan sifat fizik bagi alkena.

(i) _________________________________________________________________
(ii) _________________________________________________________________
(iii) _________________________________________________________________
(iv) _________________________________________________________________
(v) _________________________________________________________________

230

SEBATIAN KARBON

2.4 ISOMERISME

1. Isomer ialah sebatian organik yang mempunyai formula molekul yang sama tetapi
formula struktur yang berlainan.

2. Isomer mempunyai ciri-ciri fizikal yang berbeza tetapi ciri-ciri kimia yang sama.

3. Kumpulan Alkil

Alkana Alkil
Metana, CH4 Metil, —CH3
Etana, C2H6 Etil, —C2H5
Propana, C3H8 Propil, —C3H7
Butana, C4H10 Butil, —C4H9
Pentana, C5H12 Pentil, —C5H11

Aktiviti 8: Isomerisme

1. Lukis formula struktur setiap alkana yang berikut.

(a) 2-metilbutana (b) 2,2-dimetilpropana

2. Lukis isomer-isomer bagi pentena yang berikut.

(a) Pent-2-ena (b) 3-metilbut-1-ena

231

SEBATIAN KARBON

2.5 ALKOHOL

Penyediaan etanol: Kumpulan berfungsi: Formula am:
1. Dalam makmal libatkan Hidroksil (—OH) CnH2n+1 OH

2 peringkat: n= 1, 2, 3, …
i) Penapaian
ii) Penyulingan ALKOHOL Tindak balas kimia:
2. Dalam industri libatkan i) Pembakaran
penghidratan ii) Pengoksidaan
iii) Pendehidratan
Sifat-sifat fizik etanol:
i) Cecair tidak berwarna Kegunaan:
ii) Mudah meruap i) pelarut
iii) Larut dalam air ii) kosmetik
iv) Takat didih 78°C iii) pembuatan asid etanoik

Penamaan Alkohol

Langkah 1: Dapatkan alkana yang sepadan dengan bilangan atom karbon.
Langkah 2: Gantikan akhiran huruf –a pada hujung nama alkana dengan –ol
Langkah 3: Tuliskan nombor atom karbon di hadapan –ol untuk menunjukkan kedudukan

kumpulan hidroksil, -OH pada rantai panjang atom karbon
Contoh :

HH HHHH
H – C – C – OH H–C–C–C–C–H

HH H H OH H

Etanol Butan-2-ol

Sifat Kimia Etanol

1. Pembakaran etanol
Dalam oksigen berlebihan, etanol terbakar dengan nyalaan biru menghasilkan karbon
dioksida dan air.

C2H5OH(ce) + 3O2(g)  2CO2(g) + 3H2O(ce)

232

SEBATIAN KARBON

2. Pengoksidaan etanol
Etanol dioksidakan kepada asid etanoik dengan menggunakan agen pengoksidaan:

Larutan Larutan
kalium manganat (VII) berasid, kalium dikromat (VI) berasid,

KMnO4 K2Cr2O7

(ungu  tak berwarna) (jingga  hijau)

Contoh:

C2H5OH + 2[O]  CH3COOH + H2O

3. Pendehidratan etanol
Penyingkiran molekul air daripada alkohol. Tindak balas ini menukarkan alkohol
kepada alkena yang sepadan.
Contoh:

serpihan porselin panas C2H4 + H2O

C2H5OH

Aktiviti 9: Penamaan dan melukis formula struktur Alkohol
1. Lukis 2 isomer bagi butanol dan namakannya.
(a) (b)

233

2.6 ASID KARBOKSILIK SEBATIAN KARBON

Kumpulan berfungsi: Formula am:
Karboksil (COOH) Cn H2n+1 COOH
n= 0, 1, 2, …

ASID KARBOKSILIK

Sifat fizik: Kegunaan :
- Larut dalam air - Cuka
- Tidak berwarna - Pembuatan varnish
- Cecair pada suhu bilik - Pembuatan fiber sintetik
- Takat didih rendah - Perisa
- Bau tajam

Penamaan Asid Karboksilik
Langkah 1: Dapatkan alkana yang sepadan dengan bilangan atom karbon.
Langkah 2: Gantikan akhiran huruf –a pada hujung nama alkana dengan –oik.
Langkah 3: Tambahkan perkataan asid di awal nama

Contoh asid karboksilik:

asid metanoik asid etanoik

Sifat Kimia Asid Karboksilik
1. Dengan logam reaktif

HCOOH(ak) + Mg(p)  (HCOO)2Mg(ak) + H2(g)

(Asid metanoik) (Logam) (Magnesium metanoat) (Hidrogen)

234

SEBATIAN KARBON

2. Dengan karbonat logam

HCOOH(ak) + CaCO3(p)  (HCOO)2Ca(ak) + H2O(ce) + CO2(g)

(Asid metanoik) (Kalsium karbonat) (Kalsium metanoat) (Air) (Karbon dioksida)

3. Dengan bes/alkali

C2H5COOH(ak) + ZnO(p)  (C2H5COO)2Zn(ak) + H2O(g)

(Asid propanoik) (Zink oksida) (Zink propanoat) (Air)

4. Dengan alkohol

HCOOH(ak) + C2H5OH(ce)  HCOOC2H5(ak) + H2O(g)

(Asid metanoik) (Etanol) (Etil metanoat) (Air)

Aktiviti 10: Asid Karboksilik
1. Lukis formula struktur bagi setiap asid karboksilik yang berikut.

(a) asid etanoik (b) asid butanoik

2. Lengkapkan persamaan kimia yang berikut.
(a) C3H7COOH + ZnO  _______________________________________
(b) HCOOH + K2CO3  ________________________________________
(c) C4H9COOH + Mg  ________________________________________
(d) CH3COOH + C3H7OH  ____________________________________

235

SEBATIAN KARBON

2.7 ESTER

Kegunaan: Penyediaan: Formula am:
- Pewangi - Tindak balas pengesteran
- Pelarut - Asid karboksilik + Alkohol Cm H2m+1 COO CnH2n+1
- Perisa - Mangkin H2SO4 m= 0, 1, 2, …
n= 1, 2, 3, …
ESTER

Sifat fizikal: Kumpulan berfungsi
O
- Tidak berwarna
–C–O–C–

- Larut dalam air T/balas kimia:

- Bau buah-buahan - Pembakaran

- - Pengoksidaan

- - Pendehidratan

- -
Penam-aan Ester -

 Bahagian asid karboksilik, gantika-n –oik kepada –oat

 Bahagian alkohol, gantikan dengan kumpulan alkil yang sepadan

Contoh:

Bahagian asid Bahagian alkohol Etil propanoat
{propanoat} {etil}

Metil propanoat Etil etanoat Butil metanoat

236

SEBATIAN KARBON

Aktiviti 11: Ester

1. Lukis formula struktur bagi setiap ester yang berikut.

(a) Etil butanoat, C3H7COOC2H5 (b) Propil metanoat, HCOOC3H7

2. Namakan dan lukis formula struktur ester yang terbentuk daripada tindak balas antara asid
karboksilik dan alkohol yang berikut:

(a) Asid butanoik dan propanol (b) asid propanoik dan metanol

3. Bagi setiap yang berikut, namakan ester, asid karboksilik dan alkohol yang terlibat untuk
menghasilkan ester dan tulis persamaan kimia untuk tindak balas pengesteran.

(a) HCOOC3H7
Nama ester: ______________________
Asid karboksilik yang digunakan: ________________________
Alkohol yang digunakan: ____________________________
Persamaan kimia: _____________________________________________________

(b) C4H9COOC2H5
Nama ester: ______________________
Asid karboksilik yang digunakan: ________________________
Alkohol yang digunakan: ____________________________
Persamaan kimia: _____________________________________________________

237

SEBATIAN KARBON

2.8 MINYAK DAN LEMAK

1. Minyak dan lemak adalah ester semula jadi.
2. Minyak dan lemak boleh dihasilkan daripada tindak balas antara asid lemak dan gliserol.

Diperolehi dari Suhu bilik:
tumbuhan cecair

MINYAK Contoh :
Minyak zaitun
ESTER Minyak sawit
SEMULAJADI
LEMAK Suhu bilik:
2 jenis lemak: Pepejal
1. Tepu Diperoleh
2. Tidak Tepu dari haiwan

Lemak Tepu Lemak Tidak Tepu
Tiada ikatan ganda dua antara karbon Ada ikatan ganda dua antara karbon
Pepejal pada suhu bilik Cecair pada suhu bilik
Contoh asid lemak tepu: Contoh asid lemak tidak tepu:
a) Asid laurik a) Asid oleik
b) Asid palmitik b) Asid linoleik
c) Asid stearik c) Asid linolenik

Aktiviti 12: Minyak Dan Lemak

1. Apakah lemak?
______________________________________________________________________

2. Apakah asid lemak?
______________________________________________________________________

238

SEBATIAN KARBON

3. Nyatakan dua perbezaan antara lemak dengan minyak.
_______________________________________________________________________
_______________________________________________________________________

4. Apakah nama IUPAC bagi gliserol? Lukis formula strukturnya.

5. Nyatakan kesan lemak tepu terhadap kesihatan manusia.
______________________________________________________________________
_______________________________________________________________________
_______________________________________________________________________

6. Bincangkan kepentingan industri minyak sawit kepada Malaysia.
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________

2.9 GETAH ASLI
 Polimer semulajadi
 Monomer: isoprena
 Nama IUPAC: 2-metilbut-1,3-diena
 Kegunaan:
o Sarung tangan
o Tayar
o Kasut/ tapak kasut

 Proses penggumpalan:
1 Zarah getah terdiri daripada molekul getah berantai panjang yang
diselaputi membran protein yang bercas negatif.
2 Zarah-zarah getah yang bercas negatif menolak antara satu sama lain.
Lateks tidak dapat menggumpal.
3 Apabila asid ditambah, ion hidrogen, H+ daripada asid meneutralkan cas
negatif membran protein getah.

239

SEBATIAN KARBON

4 Zarah getah tidak lagi menolak. Zarah-zarah getah saling berlanggar
antara satu sama lain.

5 Ini akan memecahkan membran protein. Molekul getah yang berantai
panjang terbebas keluar.

6 Molekul getah akan bergabung dan berbelit bersama membentuk
gumpalan getah.

 Ciri-ciri getah tervulkan dan getah tak tervulkan:

Aspek Getah tak tervulkan Getah tervulkan
Struktur kurang ikatan C=C dalam
Pengoksidaan Banyak ikatan C=C dalam molekul getah
Ketahanan haba molekul getah Tahan pengoksidaan
Kekuatan Mudah teroksida Lebih tahan

Sifat kekenyalan Tidak tahan. Lebih kuat
Mudah lebur dan terurai
Lembut dan mudah berubah Lebih kenyal.
bentuk Susah untuk diregang tetapi
Kurang kenyal. kembali ke bentuk asal.
Senang diregang tetapi susah
untuk kembali ke bentuk asal.

Getah tak tervulkan

Getah tervulkan

240

SEBATIAN KARBON

Aktiviti 13: Getah Asli
1. Mengapakah penggumpalan lateks tetap berlaku apabila lateks dibiarkan semalaman

walaupun tanpa penambahan sebarang asid kepada lateks?
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________

241

SEBATIAN KARBON

SOALAN-SOALAN BERFORMAT SPM

KERTAS 1 (OBJEKTIF)

1. Pentene can be changed to pentane through
Pentena dapat ditukarkan kepada pentana melalui

A oxidation process
proses pengoksidaan

B reduction process
proses penurunan

C fermentation process
proses penapaian

D hydrogenation process
proses penghidrogenan

2. Which of the following can cause the vulcanisation of natural rubber?
Yang manakah antara berikut boleh menyebabkan pemvulkanan getah asli?

A Methanoic acid
Asid metanoik

B Sulphur monochloride
Sulfur monoklorida

C Ammonia solution
Larutan ammonia

D Sodium chloride
Natrium klorida

3. What product is formed when methanol undergoes complete combustion in excess oxygen?
Apakah hasil tindak balas yang terbentuk apabila metanol terbakar lengkap dalam oksigen
berlebihan?

A Water, carbon and carbon dioxide
Air, karbon dan karbon dioksida

B Water and carbon dioxide
Air dan karbon dioksida

C Water and carbon
Air dan karbon

D Water, carbon and carbon dioxide
Air, karbon dan karbon monoksida

4. Which of the following hydrocarbons is most suitable to be used as cooking gas?
Antara hidrokarbon berikut, yang manakah paling sesuai digunakan dalam gas memasak?

A C2H2
B C2H6
C C4H8
D C4H10

242

SEBATIAN KARBON

5. Which of the following is the structural formula of an ester?
Antara yang berikut, yang manakah formula struktur bagi suatu ester?

6. Which of the following are the isomers of butene?
Antara berikut, yang manakah ialah isomer bagi butena?

A I and III only
I dan III sahaja

B II and IV only
II dan IV sahaja

C I, II and III only
I, II dan III sahaja

D II, III and IV only
II, III dan IV sahaja

243

SEBATIAN KARBON

7. Diagram 1 shows the structural formulae of two organic compounds.
Rajah 1 menunjukkan formula struktur bagi dua sebatian organik

Diagram 1
Rajah 1

Which of the following is correct about both molecules?
Antara berikut yang manakah benar mengenai kedua-dua molekul tersebut?

A Both have similar boiling point
Kedua-dua mempunyai takat didih yang sama

B Both have similar molecular mass
Kedua-dua mempunyai jisim molekul yang sama

C Both decolourise bromine water
Kedua-dua melunturkan warna air bromine

D Both produce carbon dioxide and water during complete combustion
Kedua-dua menghasilkan gas karbon dioksida dan air semasa pembakaran lengkap

8. Diagram 2 shows the apparatus prepared by a student to collect gas P.
Rajah 2 menunjukkan susunan radas disediakan oleh seorang pelajar untuk mengumpulkan
gas P.

Porcelein chips
Serpihan porselin

Glass wool damped with Gas P
ethanol. Gas P

Wul kaca dilembabkan
dengan etanol

Heat Air
Panaskan Water

Diagram 2
Rajah 2

Which of the following the methods can be used to determine the gas P?
Antara kaedah-kaedah berikut, yang manakah boleh digunakan untuk menentukan gas P?

A By using glowing wooden splinter
Dengan mengunakan kayu uji berbara

B By using burning wooden splinter
Dengan mengunakan kayu uji menyala

C By using lime water
Dengan mengunakan air kapur

D By using bromine water
Dengan menggunakan air bromine

244

SEBATIAN KARBON

9. Aromatic smell of fruits is due to the presence of ester. Diagram 3 shows an organic
compound that gives smell for banana.
Bau yang beraroma daripada buah-buahan adalah disebabkan oleh kehadiran ester. Rajah 3
menunjukkan sebatian organik yang memberikan bau pisang.

Diagram 3
Rajah 3

What is the name of the organic compound above?
Apakah nama sebatian organic diatas?
A 2- methylbutyl ethanoate

2- metilbut1l etanoat
B 3- methylbutyl ethanoate

3- metilbutil etanoat
C 3 –methylpentyl methanoate

3 –metilpentil metanoat
D 3- methylbutyl methanoate

3- metilbutil metanoat

10. A hydrocarbon X has the structural formula as shown in Diagram 4.
Satu hidrokarbon X mempunyai formula struktur seperti ditunjukkan pada Rajah 4.

Apakah nama IUPAC bagi X? Diagram 4
What is the IUPAC name of X? Rajah 4

A But-2-ene C Pent-3-ene
But-2-ena Pent-3-ena

B Pent-2-ene D 4-methylbut-2-ene
Pent-2-ena 4-metilbut-2-ena

245

SEBATIAN KARBON

KERTAS 2 (STRUKTUR)

1. Table 1 shows the structural formulae of three carbon compounds.
Jadual 1 menunjukkan formula struktur bagi tiga sebatian karbon.

Substance Structural formula Name
Bahan Formula struktur Nama

P ...............................................

Q ...............................................

R ...............................................

Table 1
Jadual 1

a) What is the meaning of carbon compounds?
Apakah maksud sebatian karbon?

..................................................................................................................................
[1 mark]

[1 markah]
b) State the name of substance P, Q and R based on IUPAC nomenclature.

Write the answer in Table 1.
Nyatakan nama bagi bahan P, Q dan R berpandukan sistem penamaan IUPAC.
Tuliskan jawapan anda dalam Jadual 1.

[3 marks]
[3 markah]
c) Draw the structural formula for isomer of substance Q.
Lukiskan formula struktur bagi isomer bagi bahan Q.

[1 mark]
[1 markah]

246

SEBATIAN KARBON

d) Substance Q can be converted to substance R through dehydration reaction.
Draw a labelled diagram how the reaction can be carried out in the school laboratory.
Bahan Q boleh ditukarkan kepada bahan R melalui tindak balas pendehidratan.
Lukiskan gambar rajah berlabel susunan radas yang digunakan untuk menjalankan
tindak balas itu di makmal sekolah.

[2 marks]
[2 markah]
e) Diagram 1 shows the apparatus set-up for the reaction between bromine water with P
and R.
Rajah 1 menunjukkan susunan radas bagi tindak balas antara air bromin dengan P dan
R.

Diagram 1
Rajah 1

(i) State the observation for both test tube.
Nyatakan pemerhatian bagi kedua-dua tindak balas.
.................................................................................................................................
[1 mark]
[1 markah]

(ii) Explain the observation.
Terangkan pemerhatian tersebut.
.................................................................................................................................
[2 marks]
[2 markah]

247

SEBATIAN KARBON

2. Diagram 2 shows the flow chart for the conversion of carbon compound.
Rajah 2 menunjukkan carta alir bagi penukaran sebatian karbon.

Gas R + water
Gas R + air

Combustion
Pembakaran

Dehydration Propanol I Propanoic acid
Compound X Propanol Asid propanoik

Sebatian X Pendehidratan C3H8O

Diagram 2
Rajah 2

Based on Diagram 2,
Berdasarkan Rajah 2,

(a) State the name of gas R.
Nyatakan nama gas R.

..................................................................................................................................
[1 mark]

[1 markah]
(b) (i) State the functional group of propanol

Nyatakan kumpulan berfungsi bagi propanol.

.................................................................................................................................
[1 mark]

[1 markah]
(ii) Draw the structural formula for isomers of propanol

Lukis formula struktur untuk isomer-isomer bagi propanol.

[2 marks]
[2 markah]

(c) (i) State the process at I
Nyatakan proses di I

.................................................................................................................................
[1 mark]

[1 markah]

248

SEBATIAN KARBON

(ii) What is the substance that needs to be added in process I to produce propanoic
acid?
Apakah bahan yang perlu ditambahkan dalam proses I untuk menghasilkan
asid propanoik?

(d) (i) .................................................................................................................................
[1 mark]

[1 markah]
State the name of compound X
Nyatakan nama bagi sebatian X

.................................................................................................................................
.

[1 mark]
[1 markah]

(ii) Draw a labelled diagram how the dehydration reaction can be carried out in the
laboratory.
Lukis rajah berlabel bagaimana tindak balas pendehidratan boleh dijalankan
dalam makmal.

[2 marks]
[2 markah]

(e) Syawal Daylee’s sister sells apples cookies for Eid. Syawal Daylee want to expand his
sister business. The problem faced by Syawal Daylee is the apple is not enough. He
thought of using apple flavors to produce apple cookies. The chemical flavor formula
for apple is C4H9COOC2H5. Can you help Syawal Daylee to name two carbon
compounds that can be used to produce apple flavor?
Kakak Syawal Daylee menjual biskut epal untuk sambutan hari raya. Syawal Daylee
ingin mengembangkan perniagaan kakaknya. Masalah yang dihadapi oleh Syawal
Daylee ialah epal tidak mencukupi. Dia terfikir untuk menggunakan perisa epal untuk
menghasilkan biskut epal. Formula kimia bagi perisa epal adalah C4H9COOC2H5.
Bolehkah anda membantu Syawal untuk menamakan dua sebatian karbon yang
digunakan untuk menghasilkan perisa epal?

..................................................................................................................................

[2 marks]
[2 markah]

249

SEBATIAN KARBON

3. Diagram 3 shows a structural formula of hydrocarbon Q.
Rajah 3 menunjukkan formula struktur bagi suatu hidrokarbon Q.

HH HH

H C C
C H
C
HH HH C
HH

Diagram 3
Rajah 3

(a) Name the homologous series of compound Q.
Namakan siri homolog bagi sebatian Q.
……………………………………………………………………………………………

[1 mark/1 markah]

(b) State the name of compound Q.
Nyatakan nama sebatian Q.

…………………………………………………………………………………………………
[1 mark/1 markah]

(c) Draw the structural formulae for two isomers of Q.
Lukis formula struktur bagi dua isomer Q.

[2 marks/2 markah]

250

SEBATIAN KARBON

(d) When compound Q is burnt completely in excess oxygen, gas R and water is produced.
Apabila sebatian Q terbakar dengan lengkap dalam oksigen berlebihan, gas R dan air
terhasil.
(i) Write the chemical equation for the reaction.
Tuliskan persamaan kimia bagi tindak balas itu.
……………………………………………………………………………………………
[2 marks/2 markah]
(ii) Name gas R.
Namakan gas R.
……………………………………………………………………………………………
[1 mark/1 markah]

(iii) Calculate the volume of gas R produced when 7.2 g of hydrocarbon Q is burnt
completely in the room temperature.
[Relative atomic mass: C=12; H=1; Molar volume of gas=24 dm3 mol-1 at room condition]
Hitung isi padu gas R yang terhasil apabila 7.2 g hidrokarbon Q terbakar dengan lengkap
dalam keadaan bilik.
[Jisim atom relatif: C=12; H=1; Isi padu molar gas=24 dm3 mol-1 pada suhu bilik]

[3 marks/3 markah]

251

SEBATIAN KARBON

KERTAS 2 (ESEI)

4. Diagram 4.1 shows five structural formula of carbon compounds.
Rajah 4.1 menunjukkan lima formula struktur bagi sebatian karbon.

Diagram 4.1
Rajah 4.1

(a) Choose any one of the compound in Diagram 4.1, state the products formed when the
compound burn completely in excess oxygen gas.
Write the chemical equation involve.
Pilih mana-mana satu sebatian dalam Rajah 4.1, nyatakan hasil-hasil yang terbentuk
apabila sebatian itu dibakar dengan lengkap dalam gas oksigen berlebihan.
Tuliskan persamaan kimia yang terlibat.
[3 marks/3 markah]

(b) State the name of two compounds in Diagram 4.1 that are isomer. Explain your answer.
Nyatakan nama dua sebatian dalam Rajah 4.1 yang merupakan isomer. Terangkan
jawapan anda.
[3 marks/3 markah]

(c) Between compound A and B, which compound produced more soot?
Explain your answer.
[Relative atomic mass: C=12; H=1]
Antara sebatian A dan B, manakah sebatian yang menghasilkan lebih jelaga?
Terangkan jawapan anda.
[Jisim atom relatif: C=12; H=1]

[4 marks/4 markah]

252

SEBATIAN KARBON

(d) Diagram 4.2 shows the reaction between compound E and carboxylic acid.
Rajah 4.2 menunjukkan tindak balas antara sebatian E dengan asid karboksilik.

Compound E + Carboxylic acid → ester
Sebatian E + Asid karboksilik → ester

Diagram 4.2
Rajah 4.2

Name one example of a member of carboxylic acid and state the name of ester that formed
when the named carboxylic acid react with compound E.
Describe an experiment to produce ester in laboratory by using compound E and
carboxylic acid that you have named.
Write the chemical equation involved.

Namakan satu contoh ahli bagi asid karboksilik dan nyatakan nama ester yang terbentuk
apabila asid karboksilik yang dinamakan bertindak balas dengan sebatian E.
Huraikan satu eksperimen untuk menghasilkan ester dalam makmal dengan menggunakan
sebatian E dan asid karboksilik yang telah dinamakan.
Tulis persamaan kimia yang terlibat.

[10 marks/10 markah]

253

SEBATIAN KARBON

KERTAS 3 (MERANCANG EKSPERIMEN)

1. Diagram 1 shows two objects made of rubber. The balloons are made of unvulcanised rubber
whereas the car tyres are made of vulcanised rubber. Vulcanised rubber is stronger than
unvulcanised rubber.
Rajah 1 menunjukkan dua objek yang diperbuat daripada getah. Belon diperbuat daripada
getah tak tervulkan manakala tayar kereta diperbuat daripada getah tervulkan. Getah
tervulkan adalah lebih kuat daripada getah tak tervulkan.

Made of unvulcanised Made of
rubber vulcanised rubber
Diperbuat daripada Diperbuat
getah tak tervulkan daripada getah
tervulkan
Diagram 1
Rajah 1

Based on Diagram 1, plan a laboratory experiment to study the elasticity of vulcanised rubber
and unvulcanised rubber.
Berdasarkan Rajah 1, rancang satu eksperimen dalam makmal untuk membandingkan sifat
kekenyalan bagi getah tervulkan dan getah tak tervulkan.

Your planning should include the following aspects:
Perancangan anda haruslah mengandungi aspek-aspek berikut:

(a) Problem statement
Pernyataan masalah

(b) All the variables
Semua pemboleh ubah

(c) Statement of hypothesis
Pernyataan hipotesis

(d) List of materials and apparatus
Senarai bahan dan radas

(e) Procedure for the experiment
Prosedur eksperimen

(f) Tabulation of data
Penjadualan data

[17 marks]
[17 markah]

254