เล่ม 3 การสุม สะตุ ประสะ ฆ่าฤทธิ์-ปรับปรุง

๑ ๒(๑) ๒(๒)
๒๔๕(((๒๓๓ส))) ถาสสบถถนัาาบบกนนัั ากก๓ร๕าา(แรร๑)แแพผูกพพปทลททายยเยยชอื แแก์์แ์ ไวผผ้กผบั นนหนหู มไไ้อททไ๕๕((ทยย๔๒))เเย๔นน(๑เตต)นรรตดดาารววดาว

๔๓

การฆา่ ฤทธิชาดก้อน
าววัตถสุ ่วนประกอบ
รดผงชาด ๒๐ กรัม
เนตนาํ มะกรูด ๓ ช้อนโต๊ะ
ไทยการเตรียมเครอื งยาและวัสดุอปุ กรณ์
แ์ ผน๑. เตรียมวสั ดุอุปกรณ์
ยฝาละมี ขนาด ๖ นวิ
ทเตาถา่ น ๑ ฝา
ารแพถา่ นไม้
๑ ใบ

กเครอื งชงั ดจิ ติ อล ๑ ถุง
าบนัไม้ขนาดเลก็ สําหรบั เขยี ผงเหล็ก ๑ อนั
๑ เครอื ง

รดาววธิ ีการทํา
ต๑. หงายฝาละมีขนึ นาํ ไปวางบนเตาถา่ น รอจนกระทงั ฝารอ้ น ใชไ้ ฟกลางในการสะตุ
เน๒. เทผงชาดทีเตรียมไว้ลงบนกลางฝาละมี
ไทย๓. ตักนาํ มะกรดู ๑ ช้อนโต๊ะ เทลงไปใหท้ ว่ มผงชาด
น๔. ใชไ้ ม้ชว่ ยเขียผงชาดและนาํ มะกรูดให้เข้ากันทงั หมด
แ์ ผ๕. เมือผงชาดและนาํ มะกรูดเขา้ กนั ดี สักพักจะมฟี องอากาศเกดิ ขนึ ให้รอจนกระทงั ฟองยุบตวั ลง

ยและผงชาดแห้งดี นับเปนครงั ที ๑
ารแพท๖. จากนนั ใหต้ กั นาํ มะกรดู เทลงไปเพมิ โดยเทใหท้ วั ผงชาด ซงึ ครงั นไี มต่ อ้ งชว่ ยเขยี แตป่ ลอ่ ยใหน้ าํ มะกรดู

กบั ผงชาดแห้งไปพร้อมกนั นับเปนครงั ที ๒
๗. ให้ทาํ ตามข้อที ๖ อกี ๑ ครงั รวมทงั หมดจะตอ้ งใส่นาํ มะกรูด ๓ ครงั

นั ก๘. เมอื ครบ ๓ ครงั แลว้ ในครงั สุดท้ายให้รอจนกระทงั ผงชาดแหง้ และกรอบดี ยกฝาละมีลงจากเตา
าบพักไวใ้ ห้เย็น จากนนั ใหข้ ดู ผงชาดออกจากฝา นาํ ไปจดั เกบ็ เพือใชป้ รงุ ยาตอ่ ไป
สถ๒. เตรียมชาดกอ้ น ใชค้ รกตําให้ละเอยี ด จากนนั นาํ ไปชงั นาํ หนกั ใส่ถุงเตรียมไว้

สถ๑-๒ ๓
สถาบนั การแพทยแ์ ผนไทยเนตรดาว๕ ๖ ๔

๔ ๔๔

นนชาําํ หหาสนนดัักกกหถกล่อังนา้อสสฆฆบ่า่าถถนฤฤททนัาาฆธธบบิิ ก๑๒า่ นนัั๔๐ฤากกกกรรรทาาัมัมแรรธแแพิ พพทททยยยแแ์์แ์ ผผผนนนไไททไทยยเเยนนเตตนรรตดดาารววดาว

๔๕

การฆ่าฤทธริ ากระยอ่ ม
าววัตถุส่วนประกอบ
รดรากระย่อม การคัดแยกรากระย่อม
ยเนตการฆ่าฤทธริ ากระยอ่ ม มีทงั หมด ๒ วิธี ดงั นีใชแ้ ปรงปดสิงสกปรกออกใหห้ มด
ไทวธิ ที ี ๑ การฆ่าฤทธดิ ้วยวธิ ีการแชเ่ หล้าจากนนั ตัดระยอ่ มออกเปนทอ่ นๆ
แ์ ผนเตรยี มวัตถดุ บิ ส่วนประกอบและวัสดอุ ุปกรณ์ยาวประมาณ ๑ นวิ ใส่ภาชนะเตรียมไว้

ยเหล้าขาว ๔๐ ดีกรี
ารแพทกระทะใบบัว

ตะหลิว

กเตาแก๊ส
าบนักะละมังสเตนเลส

สถ าวกระชอน
รดถาดสเตนเสส
ตตูอ้ บชนดิ แก๊สหรือไฟฟา
เนวิธีการทาํ
ไทย๑. นํารากระยอ่ มทคี ดั แยกเรยี บรอ้ ยแลว้ ใส่กะละมงั สเตนเลส เตมิ เหลา้ ใหท้ ว่ มรากระยอ่ ม

นจากนันให้แช่ทิงไว้เปนเวลา ๑ ชัวโมง
แ์ ผ๒. เมือครบเวลาแล้วให้กรองรากระย่อมผ่านกระชอน แล้วนาํ รากระย่อมไปคัว
ทย๓. การคัวรากระย่อม นํากระทะใบบัวขึนตังไฟ ใช้ไฟกลางในการคัว ใส่รากระย่อมลงกระทะทีละน้อย

ารแพ(ประมาณ ๒ กํามือ) โดยไม่ต้องรอให้กระทะร้อน ให้คัวจนแห้ง สังเกตได้จากควันทีลอยขึนมาจาก

กระทะถ้ามีควันแสดงว่ารากระย่อมแห้งแล้ว จากนันตักใส่ถาด พักไว้เพือนําไปอบ

ก๔. อนุ่ ตอู้ บที ๑๐๐ องศาเซลเซยี ส จากนนั นาํ เขา้ ตอู้ บวางไวช้ นั ทใี กลไ้ ฟสุด ใชเ้ วลาอบประมาณ ๑ ชวั โมง
าบนัเมืออบเสร็จให้ใส่ภาชนะจัดเก็บ เพือนําไปใช้ปรุงยาต่อไป
สถ๑
สถาบนั การแพทยแ์ ผนไทยเนตรดาว๒ ๓

๔ ๔๖

าวรากระยอ่ มทผี ่านการแชเ่ หล้ารากระยอ่ มทผี า่ นการแชเ่ หล้า

าวสถาบนั การแพทยแ์ ผนไทยเนตรดและผา่ นการควั แลว้
สถาบนั การแพทยแ์ ผนไทยเนตรดสถาบนั การแพทยแ์ ผนไทยเนตรดาว

๔๗

การฆ่าฤทธริ ากระยอ่ ม (ต่อ)

รดาววิธีที ๒ การฆ่าฤทธริ ากระย่อมดว้ ยวิธกี ารแช่นาํ ซาวข้าว
เนตเตรียมวตั ถดุ บิ ส่วนประกอบและวสั ดุอุปกรณ์

ยนาํ ซาวขา้ ว (ใช้นาํ ที ๒ ของการซาวข้าว)
นไทกะละมังสเตนเลส
แ์ ผกระชอน
ทยถาดสเตนเสส
ารแพตู้อบชนิดแกส๊ หรือไฟฟา
นั กวิธีการทํา
สถาบ๑. นํารากระยอ่ มทคี ดั แยกเรยี บรอ้ ยแลว้ ใส่กะละมงั สเตนเลส เตมิ นาํ ซาวขา้ วใหท้ ว่ มรากระยอ่ ม

าวจากนันให้ซาวรากระย่อมคล้ายกับการซาวข้าว พร้อมกับใช้มือประกบขัดและถูรากระย่อมไปด้วย
รดเพือขจัดสิงสกปรกออกให้หมด เมือถูเสร็จไม่ต้องเทนาํ ซาวข้าวทิงให้แช่รากระย่อมทิงไว้ ๑ คืน
เนต๒. เมือครบ ๑ คืน แล้วให้เทนาํ ซาวข้าวทิงและล้างนําผ่านอีก ๑ ครัง ผึงรากระย่อมให้แห้ง จึงเตรียม
ยนําไปอบ
ไท๓. อุ่นตู้อบทีอุหภูมิ ๑๐๐ องศาเซลเซียส จากนันนาํ เข้าตู้อบวางไว้ชันทีใกล้ไฟสุด ใช้เวลาอบประมาณ
แ์ ผน๔๕–๖๐ นาที หรือจนกว่ารากระย่อมจะกรอบ เมืออบเสร็จให้ใส่ภาชนะจัดเก็บ เพือนําไปใช้ปรุงยา
ยต่อไป

าบนั การแพท๑
สถ สถาบนั การแพทยแ์ ผนไทยเนตรดาว๒

๔ ๔๘

การฆ่าฤทธหิ วั ดองดงึ

าววตั ถุส่วนประกอบ
รดหัวดองดึง
เนตการเตรียมเครอื งยาและวัสดุอปุ กรณ์
ไทย๑. เตรยี มวัสดุอปุ กรณ์

นลงั ถึง
แ์ ผเตาแกส๊
ทยผา้ ขาวบาง
ารแพถาดและกะละมังสเตนเลส
ก๒. คดั แยกหวั ดองดงึ ใชก้ ระชอนหรือตะกรา้ รอ่ นเศษดนิ และสิงปนเปอนออกใหห้ มด ใชแ้ ปรงปดและ
าบนัขัดทําความสะอาดให้มากทีสุด จากนนั นาํ ไปล้างนาํ ใชแ้ ปรงถใู ห้สะอาดอกี ครงั พักให้สะเดด็ นาํ

สถ าวเตรียมภาชนะสําหรบั นงึ (ลังถงึ )
รด๑. เตรียมฝาหม้อนงึ หอ่ ฝาด้วยผ้าขาวบาง เพือปองกนั ไม่ให้พิษหัวดองดึงทีระเหยขึนไปพรอ้ มกับไอนาํ

ตไหลตกกลบั ลงมาทหี ัวดองดงึ แตใ่ หต้ ิดอยกู่ ับผ้าขาวบางแทน
เน๒. ชนั สําหรับนงึ ใหป้ ูดว้ ยผ้าขาวบาง จากนันเทหัวดองดงึ ทเี ตรียมไวท้ งั หมดลงไป
ย๓. หมอ้ ชนั ลา่ ง ใหใ้ ส่นาํ สะอาดลงไปครงึ หมอ้ จากนนั ใหน้ ําชนั สําหรบั นงึ วางบนหมอ้ ตม้ นาํ แลว้ ปดฝา

นไท๑ ๒-๓
นั การแพทยแ์ ผวธิ ีการนงึ
าบ๑. นาํ ลังถึงขนึ ตงั ไฟกลาง ให้ทําการนงึ จนกวา่ หวั ดองดึงจะนมิ ทงั ชนิ วิธตี รวจสอบวา่ ใชไ้ ดห้ รือไม่

สถใหท้ ดสอบโดยการหักหวั ดองดึง ถ้าหกั งา่ ยไมเ่ หนยี วแสดงว่าหัวดองดึงใช้ไดแ้ ล้ว จากนนั ให้ยกลง

าวจากเตานาํ ไปพักทงิ ไวส้ ักครู่ จึงเตรียมนําไปอบ (สําหรบั การนงึ ครงั นีใช้เวลาประมาณ ๔๐ นาที)
รด(ในการเปดฝาหม้อ เมือยกฝาหม้อแลว้ ให้รบี หงายฝาหม้อขนึ เพือปองกนั ไมใ่ ห้ไอนาํ หยดกลับลงไปที
ตหัวดองดงึ )
สถาบนั การแพทยแ์ ผนไทยเน๓. ๔ก๕าร–อ๖บ๐ดนอางทดี งึหรออื นุ่ จตนอู้ กบวทา่ ีอหุณวั ดภอมู งิ ด๑งึ๐จ๐ะกอสงรอศถบาาเซบลเนั ซยีกสาจราแกนพนั นทาํ ยเข้าแ์ ตผู้อบนใชไ้เทวลยาอเบนปตระรมาดณาว

๔๙

สถาสสบถถนัาาบบกนนัั ากกราาแรรแแพพพทททยยยแแ์์แ์ ผผผนนนไไททไทยยเเยนนเตตนรรตดดาารววดาว



กสาะรสตมุ ุ

ประสะ

ฆา่ ฤทธิ

โดยนักศึกษาแพทย์แผนไทย สาขาเภสัชกรรมไทย รุ่น ๑๑
สถาบันการแพทย์แผนไทยเนตรดาว