การเรียกชื่อสารประกอบอินทรีย์

หมฟู งกชัน ชื่อหมูฟง กชนั ประเภทของสารประกอบ

C=C พนั ธะคูระหวาง C แอลคนี
พันธะสามระหวา ง C แอลไคน
C≡C แอลกอฮอล
ไฮดรอกซิล ฟน อล
-OH แอลคอกซี อีเทอร
หรอื ออกซี
-O-R คารบ อนิล คโี ตน
-O-
แอลคอกซคี ารบ อนิล เอสเทอร
O
คารบ อกซิล กรดอนิ ทรีย หรือกรดคารบอกซิลกิ
C
O คารบ อกซาลดไี ฮด แอลดไี ฮด
อะมโิ น เอมนี
COR เอไมด เอไมด

O

C OH

O

CH

NH2 NH2
O

C

ตวั อยา งสารประกอบอินทรียในชวี ติ ประจาํ วัน

เอทลิ แอลกอฮอล กรดแอซีตกิ
(Ethylalcohol) (acetic acid)
CH3CH2OH CH3COOH

การเรียกช่อื สารประกอบอนิ ทรยี ตามระบบ IUPAC

IUPAC (International Union of Pure and Applied Chemistry)

คาํ นําหนา โซห ลกั คําลงทา ย
(prefix) (main chain) (suffix)

ระบบ IUPAC CH3
- ระบุจาํ นวนอะตอมของคารบ อน
- หมฟู ง กช นั H3C HC H2C H2C CH3
- จาํ นวนและตําแหนงของหมตู า ง ๆ 2 - methylpentane
อา นวา 2-เมทิลเพนเทน

คํานาํ หนา โซหลัก คาํ ลงทาย

คาํ ลงทา ย (Suffix)

ตําแหนงและหมูฟง กช นั หลัก โดยใชคําลงทายเสยี งทพี่ อ งกบั ประเภทสารประกอบอินทรยี 

คาํ ลงทา ย (Suffix)

โซห ลัก (Main Chain)

สายคารบ อนทม่ี จี าํ นวนคารบอนตอ กนั ยาวที่สุดและมีหมฟู งกชนั หลักอยู เรยี กชื่อตาม
จํานวนอะตอมของคารบอน โดยระบจุ ํานวนอะตอมของคารบ อนดว ยคําในภาษากรกี

คํานําหนา

ตาํ แหนง และชอ่ื ของหมทู ี่ไมใ ชหมฟู งกชนั หลัก หรือที่เรียกทัว่ ไปวา หมูแทนท่ี
เชน หมแู อลคิล หรอื อะตอมของธาตแุ ฮโลเจน

หมแู อลคิล (alkyl group) ธาตแุ ฮโลเจน (Halogen)
ไฮโดรคารบอนที่มีไฮโดรเจนหายไป 1 อะตอม เปลี่ยนทา ยเสียงจากชอื ธาตจุ าก –ine (อีน) เปน -O (โอ)

สูตรทวั่ ไป CnH2n+1 F เรียกวา fluoro (ฟลูออโร)
เชน –CH3 (methyl)
Cl เรียกวา chloro (คลอโร)
- CH2CH3 (ethyl) Br เรยี กวา bromo (ฟลูออโร)
- CH2CH2CH3 (propyl)
I เรียกวา iodo (ไอโอโด)

ช่อื ของสารประกอบไฮโดรคารบ อน

การเรียกช่ือสารประกอบแอลเคน

เปนพืน้ ฐานสําคญั ในการเรยี กชอ่ื สารประกอบอนิ ทรยี ประเภทอน่ื ๆ โดยชื่อแอลเคนท่เี ปน
โซต รง มเี พียง 2 สวน คอื โซห ลักท่รี ะบจุ าํ นวนอะตอมของคารบอน และคาํ ลงทา ยเปน –ane

1 proHpa2nC2e C3H3 1 H2C2 H2C3 H2C4 H2C5 6

H3C H3C CH3

hexane

โซหลัก คําลงทา ย โซหลัก คาํ ลงทา ย

การเรียกช่ือสารประกอบแอลเคน

1. เลอื กสายคารบ อนท่ีตอ กนั ยาวทีส่ ดุ เปน โซห ลัก ในกรณที ่ีมีสายคารบอนท่ียาวทส่ี ุด
มากกวาหน่ึงแบบ ใหเ ลอื กแบบท่มี ีหมูแ อลคิลตอ อยจู าํ นวนมากทส่ี ดุ เปนโซหลัก
CH3 CH3

H3C H3C HC HC H2C H2C CH3 H3C H3C HC HC H2C H2C CH3

CH2 CH CH3 CH2 CH CH3

CH3 CH3

 
โซหลักมคี ารบอน 7 อะตอม โซหลักมคี ารบ อน 7 อะตอม

และหมูแอลคิล 2 หมู และหมูแอลคิล 3 หมู

การเรียกช่ือสารประกอบแอลเคน

2. กําหนดตวั เลขแสดงตาํ แหนงของคารบ อนในโซหลกั โดยเร่ิมจากปลายดานทีท่ ําใหห มู
แอลคิลอยูบนตําแหนงท่ีเปน ตวั เลขนอยทสี่ ดุ

H3C1 H3C2 CH3 HC4 H2C H2C CH3 H3C7 H3C6 CH3 HC4 H2C H2C CH3
HC3 C6H C7H3 H5C 3CH2 C2H C1H3
5CH2

CH3 CH3

 

หมแู อลคิลอยตู ําแหนง ท่ี 3 หมแู อลคลิ อยตู ําแหนง ท่ี 2

การเรียกช่ือสารประกอบแอลเคน

3. เรยี กชอื่ หมแู อลคิลและระบุตาํ แหนง ของหมแู อลคลิ บนโซหลักดวยตัวเลขไวดา นหนา ชอื่ หมู
หากมหี ลายหมูใหเรยี งลาํ ดับตามตวั อกั ษรภาษาองั กฤษของชอ่ื หมู และถามหี มูซา้ํ กันใหใชค ํานาํ หนา
ดังน้ี

2 หมู ได (di)
3 หมู ไตร (tri)
4 หมู เตตระ (tetra)

ใชเ คร่อื งหมายจลุ ภาค (,) คั่นระหวา งตวั เลขเมื่อระบตุ ําแหนง
ของหมซู ้ํา และใชเ ครื่องหมายยตั ภิ ังค (-) คน่ั ระหวางตวั เลขและ
ตวั อกั ษร

การเรียกชื่อสารประกอบแอลเคน

methyl propyl

CH3
H3C7 H3C6 H5C HC4 H2C H2C CH3
3 21

CH2 CH CH3

CH3 methyl

2,5-dimethyl-4-propylheptane

คาํ นําหนา โซหลกั คําลงทาย

การเรียกช่ือสารประกอบไซโคลแอลเคน

ใชหลกั การเดยี วกับแอลเคน โดยมีคําวา cyclo (ไซโคล) นาํ หนา

cyclobutane

cyclohexane

5 6 CH3 1,4-dimethylcyclohexane

1
42
3H3C

คํานาํ หนา โซห ลัก คาํ ลงทา ย

การเรียกช่ือสารประกอบแอลคีนและแอลไคน์

กาํ หนดตวั เลขแสดงตําแหนงของคารบ อนในโซห ลัก โดยใหต ําแหนงของพันธะคูหรอื พันธะสามมีตวั เลขนอ ยที่สุด
จากนน้ั เรียกชื่อโซห ลกั และระบุตาํ แหนงของพนั ธะคหู รอื พันธะสาม ตามดวยคําลงทา ย –ene สําหรบั แอลคีน
และ –yne สาํ หรับแอลไคน ในสว นของคาํ นาํ หนาใหระบตุ าํ แหนงและช่อื ของหมูแทนที่ (ถา ม)ี

CH3 CH3

C1 H3 C2H C3H 4C C5H3 C1H C CH C4H2 C5H3

CH3 2 3

4,4-dimethylpent-2-ene 3-methylpent-1-yne

คํานําหนา โซห ลัก คาํ ลงทา ย คาํ นําหนา โซห ลกั คาํ ลงทาย

การเรียกชื่อสารประกอบไซโคลแอลคีนและไซโคลแอลไคน์

ใชห ลกั การเดยี วกับไซโคลแอลเคน โดยถามีหมแู ทนทใ่ี หระบุตําแหนงของท้งั พันธะคูหรือพนั ธะ
สามและหมูแทนท่ี

cyclobutene

1 3-methylcyclohex-1-ene หรือ 3-methylcyclohexene
62
5 4 3 CH3

คํานาํ หนา โซหลัก คาํ ลงทา ย

cyclooctyne

การเรียกช่ือสารประกอบไซโคลแอลคีนและไซโคลแอลไคน์

ช่อื ของสารบางชนิดไมร ะบตุ ําแหนงที่ 1 หากช่อื สารนัน้
เขยี นโครงสรา งไดเพยี งแบบเดยี ว เชน

cyclobut-1-ene เรียกเปน cyclobutene

cyclooct-1-yne เรยี กเปน cyclooctyne
prop-1-ene เรียกเปน propene

แตถ าชื่อของสารนัน้ สามารถเขยี นโครงสรา งไดม ากกวา หนึง่ แบบ จะตองระบุ
ตําแหนง ดวย เชน hex-1-yene ไมส ามารถเรยี กเปน hexyne ได เน่ืองจากตาํ แหนง
ของพันธะสามอาจอยูที่ตาํ แหนงท่ี 2 หรอื 3 กไ็ ด

การเรียกชื่อสารประกอบแอโรแมติกไฮโดรคารบ์ อน

กําหนดให benzene เปนโครงสรางหลัก และเรยี กชอ่ื หมแู ทนท่ีตามลาํ ดบั อักษรภาษาองั กฤษ
ตวั แรกของหมนู นั้ โดยระบุตําแหนง ของหมแู ทนที่ใหเปน ตวั เลขนอยทส่ี ดุ ตามหลักการเดยี วกบั แอ
ลเคน

CH3 H3C 4 3 2 CH3

methylbenzene 5 6 1 CH2 CH3

1-ethyl-2,4-dimethylbenzene

คาํ นาํ หนา โซห ลกั

คาํ นาํ หนา โซหลัก

การเรียกชอื่ ของสารประกอบอินทรีย
ทม่ี ธี าตุออกซเิ จนเปน องคป ระกอบ

การเรียกชื่อสารประกอบแอลกอฮอล์

กาํ หนดตวั เลขแสดงตําแหนง ของคารบ อนในโซหลกั โดยใหตาํ แหนง ของคารบ อนท่ีมีหมู –OH เปนตัวเลขนอ ยทส่ี ดุ
จากน้นั เรยี กชือ่ โซห ลักดวยชอื่ ของแอลเคน (-ane) แตต ัดอกั ษรตัวทา ยของแอลเคน คือ e ออก จากน้ันระบตุ ําแหนง
ของหมู –OH ตามดว ยคําลงทาย –ol ในสว นของคาํ นาํ หนา ใหระบุตําแหนงและชื่อของหมแู ทนท่ี (ถามี)

1 C2H2 C3H2 C4 H3 OH

OH CH2 4 C3H2 2C 1CH3

butan-1-ol CH3

2-methylbuCtHa3n-1-ol

โซหลัก คําลงทา ย

คาํ นาํ หนา โซห ลัก คาํ ลงทา ย

การเรียกช่ือสารประกอบอีเทอร์

กาํ หนดใหดา นที่มจี าํ นวนคารบ อนมากกวา เปนโซหลกั สวนดา นทม่ี ีจํานวนคารบ อนนอยกวา ใหร วมกับออกซเิ จนเปน
หมแู ทนที่เรยี กวา alkoxy ( -OR ) ซง่ึ เรยี กช่ือตามจํานวนคารบอน แลว ลงทายดว ย –oxy (ออกซี)

-OCH3 เรียกเปน methoxy (เมทอกซ)ี

-OCH2CH3 เรยี กเปน Ethoxy (เอทอกซี)
-OCH2CH2CH3 เรยี กเปน propoxy (โพรพอกซ)ี

การเรียกชื่อสารประกอบอีเทอร์

กําหนดตวั เลขแสดงตําแหนง ของคารบอนในโซห ลกั ที่ตอกับหมู –OR เปนตวั เลขนอยที่สดุ
จากนั้นเรียกชอ่ื อเี ทอรโดยระบตุ าํ แหนง และชอื่ ของหมู –OR ตามดว ยชอ่ื แอลเคนของโซห ลัก

CH3 CH2 O 1CH2 2CH2 C3H3 C1H3 2CCH3 O CH3
3CH3

1-ethoxypropane 2-methoxy-2-methylpropane

คาํ นําหนา โซหลัก คาํ นาํ หนา โซหลัก

การเรียกช่ือสารประกอบแอลดีไฮด์

กําหนดใหคารบอนของ –CHO เปน ตําแหนงที่ 1 และเรยี กช่อื โซหลกั ดวยช่ือของแอลเคน (-ane) แตตัดอกั ษรตัวทาย
ของแอลเคน คือ e ออก แลวลงทา ยดวย –al โดยไมตอ งระบุตําแหนง ของหมูฟงกชัน
ในสวนของคํานาํ หนาใหร ะบตุ าํ แหนง และชอื่ ของหมูแทนที่ (ถา มี)

O C3 H3 H3C5 H2C4 CH3 O H
H C1 C2 H2 HC3 C2H2 C1

propanal 3-methylpentanal

โซหลกั คาํ ลงทาย คาํ นําหนา โซหลัก คาํ ลงทาย

การเรียกชื่อสารประกอบคีโทน O
C
กาํ หนดตวั เลขแสดงตําแหนง ของคารบอนในโซหลกั โดยเริ่มจากปลายดา นท่ีทาํ ใหต ําแหนงของหมู
มตี วั เลขนอยท่สี ดุ เรOCยี กชต่ือาโมซหดวลยกั คดําว ลยงชทื่อา ขยอง–แoอnลeเคในนส(ว-aนnขeอ)งแคตํานตําดั หอนกั าษใรหตรัวะทบาุตยําขแอหงนแงอแลลเคะนช่อื คขือองeหอมอแู กทนจทาี่ ก(ถนา ั้นมร)ี ะบุ
ตาํ แหนง ของหมู

O CH3 O
H3C1 C2 C3 H3
H3C5 HC4 C3H2 C2 C1H3

Propan-2-one 4-methylpentan-2-one

โซห ลัก คาํ ลงทา ย คาํ นําหนา โซหลัก คาํ ลงทา ย

การเรียกชื่อสารประกอบกรดคารบ์ อกซิลิก

กําหนดใหค ารบ อนของ –COOH เปนตําแหนงท่ี 1 และเรยี กชื่อโซหลกั ดวยชอ่ื ของแอลเคน (-ane)
แตตัดอักษรตัวทา ยของแอลเคน คือ e ออก แลวลงทายดวย –oic acid โดยไมตอ งระบตุ าํ แหนง ของหมฟู ง กช นั
ในสว นของคาํ นาํ หนาใหระบตุ าํ แหนง และชอื่ ของหมแู ทนท่ี (ถาม)ี

O O
H33C C2H 1C
HO C C2H3 OH
CH3
1

Ethanoic acid 2-methylpropanoic acid

โซห ลัก คําลงทา ย คาํ นําหนา โซหลัก คําลงทาย

การเรียกช่ือสารประกอบเอสเทอร์

เอสเทอรมีสูตรทวั่ ไป RCOOR′ ใหเ รยี กช่ือหมแู ทนที่ R′ กอ น แลวตามดวยชื่อของสว น RCOO โดยใชช ือ่ กรด
RCOOH แตเ ปลย่ี นคําลงทายจาก –oic acid เปน –oate

O O
C CH3
C3H3 C2 H2 C O CH3 H3C CH2 O
12
1

methyl propanoate ethyl ethanoate

คาํ นําหนา โซห ลกั คาํ ลงทาย คาํ นําหนา โซหลัก คาํ ลงทา ย

การเรียกชอ่ื ของสารประกอบอนิ ทรีย
ที่มธี าตุไนโตรเจนเปนองคประกอบ

การเรียกชื่อสารประกอบเอมีน

กาํ หนดตัวเลขแสดงตาํ แหนง ของคารบ อนในโซหลัก โดยใหตําแหนงของคารบ อนท่ีมีหมู –NH2 เปน ตัวเลขนอยท่สี ุด
จากนั้นเรยี กช่ือโซหลักดวยชอื่ ของแอลเคน (-ane) แตตดั อักษรตวั ทา ยของแอลเคน คือ e ออก จากน้ันระบุตาํ แหนง
ของหมู –NH2 ตามดว ยคาํ ลงทา ย –amine ในสว นของคาํ นําหนาใหร ะบุตาํ แหนงและช่ือของหมูแทนท่ี (ถาม)ี
C1H3
12 3 CH
NH2 CH2 CH2 CH3
H3C4 C3 H2 2 NH2

propan-1-amine butan-2-amine

โซหลกั คําลงทา ย

โซห ลกั คําลงทาย

การเรียกชื่อสารประกอบเอไมด์

กาํ หนดใหคารบอนของ –CONH2 เปนตาํ แหนง ที่ 1 และเรยี กช่ือโซห ลักดว ยชอ่ื ของแอลเคน (-ane)
แตตดั อักษรตัวทา ยของแอลเคน คอื e ออก แลว ลงทายดวย –amide โดยไมตอ งระบุตําแหนง ของหมูฟง กชัน
ในสว นของคาํ นาํ หนา ใหระบุตําแหนงและชื่อของหมแู ทนที่ (ถาม)ี
OO

H3C3 C2H2 C NH2 NH2 C C2 H2 C3 H2 CH CH3

1 1 4

propanamide 4-methylhexanamC5iHd2e C6H3

โซห ลกั คาํ ลงทาย คํานาํ หนา โซหลัก คาํ ลงทา ย

ทาํ แบบฝก หัดท่ี 12.2
ในหนงั สอื เคมี 5 หนา 20