หมู่ฟังก์ชัน

ก

คำนำ

ชุดการสอนด้วยรูปแบบสืบเสาะหาความรู้ เรื่อง หมู่ฟังก์ชัน หน่วยการเรียนรู้ เรื่องเคมี
อินทรีย์ สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 ผู้สอนได้ดำเนินการจัดทำขึ้นเพื่อประกอบการจัดการ
เรียนการสอนโดยกระบวนการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ ที่เน้นเทคนคิ การสอนอย่างหลากหลาย
สอดคล้องกับหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 กลุ่มสาระการเรียนรู้
วิทยาศาสตร์ สาระที่ 3 สารและสมบัติของสาร ใช้เป็นเครื่องมือพัฒนาวิธีคิดของผู้เรียนทั้งคิดเป็น
เหตุ คิดเป็นผล คิดสรา้ งสรรค์ คิดวเิ คราะหว์ ิจารณ์ มที ักษะสำคัญในการค้นควา้ หาความรู้ สามารถ
แก้ปัญหาอย่างเป็นระบบ และนำความรู้ไปใช้อย่างมีเหตุผล ซึ่งผู้เรียนสามารถเรียนรู้และปฏิบัติ
กิจกรรมด้วยตนเอง ไดเ้ รียนรทู้ ีละนอ้ ยตามลำดบั ขัน้ ตอน ตามศักยภาพและความสามารถของตนเอง
อกี ทัง้ พัฒนาผู้เรียนให้มีทักษะในการแสวงหาความรู้ ดำรงชีวติ ในโลกแหง่ การเปลี่ยนแปลงอย่างรู้เท่า
ทนั

เมื่อผู้เรียนศึกษาชุดการสอนด้วยรูปแบบสืบเสาะหาความรู้ นี้แล้ว ผู้เรียนจะมีความรู้ ความ
เข้าใจ เพราะได้ปฏิบัติตามขั้นตอนอย่างเป็นระบบพัฒนาความรู้ ความสามารถได้เต็มศักยภาพของ
ตนเอง ผ้สู อนหวังว่าชดุ การสอนดว้ ยรปู แบบการสืบเสาะหาความรูเ้ ล่มน้ี คงเป็นประโยชนอ์ ยา่ งยิ่งแก่
ผู้เรียน ครูผูส้ อน และผู้ที่สนจานำไปใช้ในการพัฒนาเยาวชนไทย ให้เป็นบคุ คลแห่งการเรียนรู้และมี
ความสุขในการดำรงชีวติ ในอนาคต

ขอขอบพระคุณ ผู้ที่มีส่วนสนับสนุน ช่วยเหลือ แนะนำ ทุกท่านที่ช่วยให้ชุดการสอนตาม
กระบวนการสืบเสาะหาความรู้ เรื่อง สารประกอบอินทรีย์และพันธะของคาร์บอน หน่วยการเรียนรู้
เร่ืองเคมีอนิ ทรยี ์ ชน้ั มัธยมศึกษาปีที่ 6 สำเร็จลลุ ว่ งดว้ ยดี

กานต์สริ ี มาตย์วเิ ศษ

ข

คำแนะนำสำหรับครู

1. ชุดการสอนตามกระบวนการสืบเสาะหาความรู้ เร่ือง หมฟู่ ังก์ชัน หน่วยการเรียนรู้
เรอื่ งเคมีอนิ ทรีย์ ชน้ั มธั ยมศึกษาปที ี่ 6 ใช้ประกอบแผนการจดั การเรยี นรู้วิชาเคมี 4 รหสั วชิ า
ว33221 จำนวน 2 คาบ

2. ชดุ การสอนตามกระบวนการสืบเสาะหาความรู้ เรื่อง หม่ฟู งั ก์ชัน หนว่ ยการเรยี นรู้ เรื่อง
เคมีอินทรยี ์ มีเนอื้ หาเกยี่ วกบั หมฟู่ งั กช์ ันของสารประกอบอินทรีย์ ประกอบด้วย แบบทดสอบก่อน
เรียน จุดประสงค์ ใบความรู้ ใบกจิ กรรม และแบบทดสอบหลงั เรยี น

3. การใชช้ ุดการสอน ครูผูจ้ ดั กิจกรรมการเรียนรู้ควรปฏิบัติดงั นี้
3.1 ศึกษารายละเอยี ดเกีย่ วกับแผนการจัดการเรยี นรู้ เน้ือหาที่สอน เอกสารชดุ การ

สอนและคำชแ้ี จงต่าง ๆ ให้เข้าใจกอ่ นดำเนนิ กิจกรรมการเรียนรู้
3.2 เตรียมสือ่ อปุ กรณใ์ นการจัดกิจกรรมการเรียนรใู้ ห้พร้อมและครบจำนวนนักเรียนใน

ชนั้ เรียนแต่ละกลุม่ พร้อมท้งั ทดสอบก่อนให้นักเรียนใชเ้ รยี น
3.3 เมื่อมีกิจกรรมฝกึ ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตรใ์ หแ้ บ่งนักเรียนเป็นกลมุ่ ๆ ละ

4-5 คน โดยคละนกั เรยี นเรยี นเก่ง ปานกลางและอ่อน ใหม้ กี ารเลอื กประธานและเลขานุการกลุ่ม
พรอ้ มทง้ั ให้ทุกคนได้รบั ผิดชอบหน้าท่ีต่าง ๆ ขณะทำกจิ กรรม

3.4 ช้แี จงใหน้ ักเรียนทราบบทบาทของตน การอ่านคำชีแ้ จงในแตล่ ะกจิ กรรมและ
ปฏิบัติอยา่ งรอบคอบ แลว้ จึงใหท้ ำแบบทดสอบกอ่ นเรียน

3.5 ขณะทน่ี ักเรยี นปฏบิ ัตกิ ิจกรรมครคู อยให้คำปรึกษา แนะนำ ใหก้ ำลงั ใจตลอดจน
กระตุ้นและเปิดโอกาสใหท้ ุกคนมีสว่ นรว่ มในกจิ กรรม ตามบทบาททสี่ มาชกิ ในกลุ่มมอบหมายพร้อม
ท้ังมกี ารประเมนิ พฤตกิ รรมของนักเรียนไปด้วย

3.6 เมือ่ นกั เรียนปฏบิ ัติกจิ กรรมจนครบถ้วน ใหน้ ักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรยี นแล้ว
นำผลทดสอบก่อนเรียนและหลงั เรียนมาแจ้งให้นักเรยี นทราบความกา้ วหนา้

3.7 แจง้ ใหน้ ักเรยี นเตรียมงาน สำหรบั การเรยี นรู้ชดุ การสอนตอ่ ไป
4. การวัดและประเมินผลงานของนักเรยี น ประเมินจาก แบบทดสอบกอ่ นเรยี น แบบฝึก
กจิ กรรม การตอบคำถามเพ่ือวิเคราะห์และสรปุ ผลการทดลอง การเขียนรายงานผลการทดลอง

ค

คำแนะนำสำหรับนกั เรยี น

1. ชุดการสอนตามกระบวนการสืบเสาะหาความรู้ เรื่อง หมู่ฟังก์ชัน หน่วยการเรียนรู้ เรื่อง
เคมีอินทรยี ์ ช้ันมธั ยมศึกษาปีที่ 6 ใชป้ ระกอบการจดั การเรยี นรู้วชิ าเคมี 4 รหสั วิชา ว33221 จำนวน
2 คาบ เพื่อเป็นเครื่องมือพัฒนาวิธีคิดอย่างเป็นระบบของนักเรียน สามารถใช้ทักษะกระบวนการ
ทางวทิ ยาศาสตรแ์ ละนำความร้ไู ปใชอ้ ยา่ งมเี หตุผล

2. ชุดการสอนตามกระบวนการสืบเสาะหาความรู้ เรื่อง หมู่ฟังก์ชัน หน่วยการเรียนรู้ เรื่อง
เคมอี ินทรีย์ มเี นือ้ หาเกย่ี วกับ หมู่ฟงั ก์ชนั ของสารประกอบอนิ ทรีย์ ประกอบดว้ ย แบบทดสอบก่อน
เรยี น จุดประสงค์ ใบความรู้ ใบกิจกรรม และแบบทดสอบหลงั เรยี น

3. การใชช้ ดุ การสอนน้ี ใหน้ ักเรยี นปฏิบตั ิดังนี้
3.1 นักเรียนแบ่งกลุ่ม ๆ ละ 4-5 คน ในการทำแบบฝึกและการทำกิจกรรมฝึกทักษะ

กระบวนการทางวิทยาศาสตร์น้ัน ให้แบ่งหน้าที่ให้ทุกคนได้รับผดิ ชอบและให้มีการหมุนเวียนเปลี่ยน
หน้าทก่ี นั ทุกกิจกรรม

3.2 ทำแบบทดสอบก่อนเรยี นจำนวน 10 ขอ้
3.3 ทำความเข้าใจกับจุดประสงค์ของชุดการสอน อ่านและทำความเข้าใจกับเนื้อหา
ใบความรู้แล้วทำแต่ละกิจกรรมอย่างรอบคอบ โดยทำตามคำชี้แจงในแต่ละกิจกรรม ซ่ึงมีทั้งแบบฝึก
กิจกรรมสุดท้ายจึงทำแบบทดสอบหลังเรยี น จำนวน 10 ข้อ
4. นักเรียนจะศึกษาชุดการสอนนี้ให้ประสบความสำเร็จตามที่คาดหวังไว้ ต้องปฏิบัติตาม
คำแนะนำอยา่ งเคร่งครัด ซอ่ื สตั ยต์ อ่ ตนเองเสมอ มีความรับผิดชอบและมีวนิ ัยในตนเอง นักเรียนจะ
เกดิ ความภาคภมู ิใจในตนเอง เมอื่ นักเรยี นสามารถแก้ปัญหาตา่ ง ๆ ได้ด้วยตนเองด้วยวธิ ีการที่ถูกต้อง
และเหมาะสม
5. ถ้านักเรียนไม่ผ่านเกณฑ์ที่ระบุไว้ นักเรียนกลับไปศึกษาและทบทวนเนื้อหาในกิจกรรม
นน้ั ๆ ใหม่ แลว้ ทำแบบทดสอบหลงั เรียนให้ผ่านเกณฑท์ กี่ ำหนดไว้

ง

สารบญั

หน้า
คำนำ…….................................................................................................................................. ก
คำแนะนำสำหรบั ครู................................................................................................................. ข
คำแนะนำสำหรับนักเรียน......................................................................................................... ค
สารบัญ ................................................................................................................................... ง
สาระการเรยี นร.ู้ ....................................................................................................................... 1
จุดประสงค์การเรียนร้.ู .............................................................................................................. 1
แบบทดสอบกอ่ นเรยี น ........................................................................................................... 2
ขน้ั ตอนการดำเนินกิจกรรม...................................................................................................... 3
ใบความรู้ที่ 3 หมู่ฟังก์ชัน........................................................................................................ 6
ใบกิจกรรมท่ี 3.1 ................................................................................................................. 14
ใบกจิ กรรมท่ี 3.2 ................................................................................................................. 15
แบบฝกึ ทกั ษะที่ 3 ................................................................................................................. 18
แบบทดสอบหลังเรียน ............................................................................................................ 21
บรรณานุกรม ........................................................................................................................ 22
ภาคผนวก ............................................................................................................................. 23

1

ชุดการสอนตามกระบวนการสบื เสาะหาความรู้ (5E)
เรอ่ื ง หมู่ฟงั กช์ ัน

สาระการเรียนรู้

หมู่ฟังก์ชนั คอื กลมุ่ ของอะตอมท่เี ป็นส่วนหนึง่ ของโมเลกุลทีม่ ีบทบาทในการกำหนดสมบตั ทิ างเคมี
รวมท้ังสมบตั ิทางกายภาพของสารเคมนี นั้ ๆ กลุ่มของสารอินทรียท์ ส่ี ำคัญทจ่ี ดั จำแนกตามชนดิ ของหมูฟ่ งั กช์ นั
เชน่ CH3OH (เมทานอล) CH3CH2OH (เอทานอล) ซึ่งตอ้ งเป็นสารอินทรีย์พวกแอลกอฮอล์ เพราะสารแตล่ ะ
ชนดิ ตา่ งก็มหี มู่ -OH เปน็ องคป์ ระกอบ แสดงว่าหมู่ -OH เปน็ หมู่ฟังก์ชันของแอลกอฮอล์ เป็นตน้

จุดประสงคก์ ารเรยี นรู้

1. ดา้ นความรู้ (K)
1.1 นกั เรียนสามารถอธิบายความหมายของหมู่ฟงั กช์ นั และเรียกช่อื หมูฟ่ ังก์ชันของสารประกอบอนิ ทรียไ์ ด้
1.2 นักเรยี นสามารถอธบิ ายสมบตั บิ างประการของเอทานอล และกรดแอซีตกิ ได้

2. ดา้ นทักษะ/ กระบวนการ (P)
2.1 นักเรยี นสามารถจำแนกประเภทสารประกอบอนิ ทรยี ์ตามหมฟู่ ังก์ชนั และธาตุทเ่ี ป็นองค์ประกอบ

และสามารถยกตัวอย่างสารอินทรยี แ์ ตล่ ะประเภทได้
2.2 นักเรยี นสามารถทดลองสมบตั ิบางประการของเอทานอล และกรดแอซีติก และเขยี นสมการแสดง

ปฏิกริ ิยาทเี่ กดิ ข้ึนได้
3. ดา้ นคุณลกั ษณะอนั พึงประสงค์ (A)

3.1 นักเรียนมคี วามรับผดิ ชอบต่องานที่ได้รับมอบหมาย สามารถทำงานรว่ มกบั ผู้อน่ื ได้และมีระเบียบวนิ ยั

2

แบบทดสอบก่อนเรยี น รายวชิ าเคมี 4 รหัส ว33121
เรือ่ ง หมู่ฟังก์ชัน หนว่ ยที่ 1 เคมอี ินทรยี ์
ชน้ั มธั ยมศึกษาปีท่ี 6

คำชแ้ี จง จงทาํ เคร่ืองหมาย  ลงในกระดาษคาํ ตอบที่ครูแจกให้ เลอื กคาํ ตอบที่ถูกต้องท่ีสดุ

เพยี งคําตอบเดยี ว แบบทดสอบมี 10 ข้อ (ข้อละ 1 คะแนน)

แบบทดสอบก่อนเรียน
เรอ่ื ง หมู่ฟังกช์ ัน ดว้ ยแอพลเิ คชนั https://quizizz.com

เปน็ ยงั ไงบ้างเด็ก ๆ
ไม่ยากเลยใชม่ ๊ยั จ๊ะ

3

ขั้นตอนการดำเนนิ กจิ กรรม

ชดุ การสอนตามกระบวนการสบื เสาะหาความรู้ เรอ่ื ง หมฟู่ ังก์ชัน หนว่ ยการเรียนรู้ เร่ืองเคมอี นิ ทรีย์
ช้ันมธั ยมศกึ ษาปีท่ี 6 ใช้ประกอบการจัดการเรยี นรู้วิชาเคมี 4 รหัสวชิ า ว33221 เวลา 2 คาบ (1 คาบ เท่ากับ
50 นาที รวมเปน็ 100 นาที) โดยมขี ัน้ ตอนในการดำเนนิ กิจกรรมดังนี้

ขนั้ สร้างความสนใจ

1. นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรยี น เรื่อง หมู่ฟังกช์ นั ด้วยแอพลเิ คชนั https://quizizz.com
2. ครูฉายภาพหมู่ฟังกช์ นั ผา่ นจอโปรเจคเตอร์ให้นกั เรียนดู และอภปิ รายว่าภาพทีน่ ักเรียนเห็น คอื
หม่ฟู งั กช์ ัน จากนัน้ ครูกระตุ้นนกั เรยี นโดยใช้คำถามวา่ ใครสามารถบอกได้บา้ งวา่ หมู่ฟังก์ชนั คืออะไร

3. ครูอภปิ รายใหน้ กั เรยี นเข้าใจถึงนยิ ามของคำว่า “หมู่ฟงั ก์ชนั ” วา่ เปน็ หม่ขู องอะตอมทแี่ สดงสมบตั ิ
เฉพาะในโมเลกุลของสารประกอบอนิ ทรีย์ ซึ่งเปน็ ส่วนสำคัญในการเกดิ ปฏกิ ิริยาเคมีและยงั เปน็ ปัจจยั สำคญั ใน
การแสดงสมบตั ิต่าง ๆ ทางกายภาพอีกด้วย ซึ่งไดแ้ ก่ สมบัตกิ ารละลาย จดุ เดือด หรือจุดหลอมเหลว หมู่
ฟงั ก์ชันมักจะประกอบด้วย O, N หรืออะตอมอื่นๆ ท่นี อกเหนอื จาก C และ H ก็ได้

4. ครูอธิบายถงึ การดวู า่ ส่วนไหนของโมเลกุลเป็นหมู่ฟงั กช์ ันโดยให้ดูจากสารประกอบต่างชนิดกัน
ตามท่ี ยกเป็นตัวอยา่ ง ไดแ้ ก่ เอทานอล กรดแอซตี ิก จากสูตรท้ังสองท่ยี กเปน็ ตวั อยา่ งจะมสี ว่ นทเี่ หมือนกนั คอื
สว่ นที่เปน็ ไฮโดรคารบ์ อนอ่มิ ตัวท่เี รยี กว่าหมูแ่ อลคลิ แอลคิลเหล่านี้เหมือนกนั เนื่องจากประกอบด้วยคารบ์ อน
และไฮโดรเจนท่มี ีเฉพาะพนั ธะเด่ียว จึงมสี มบตั ิ ในการเกดิ ปฏิกิริยาเคมเี หมือนกัน ถงึ แม้ว่า จะมีจำนวนอะตอม
ของคาร์บอนและไฮโดรเจนต่างกนั ก็ตาม โดยทวั่ ไป หมแู่ อลคิลจะไม่เกิดปฏกิ ิริยากบั รเี อเจนต์ตา่ ง ๆ ในสตู รทวั่
ๆ ไป และจะแทนหมแู่ อลคลิ เหลา่ น้ีด้วยสัญลักษณ์ R ซง่ึ เป็นสญั ลักษณท์ ่ีใช้กนั ทัว่ ไปจากตัวอย่างเหล่านี้ ส่วนท่ี
เหลอื ของโมเลกุลคือ หม่ฟู ังก์ชัน ซ่งึ หมเู่ หล่าน้ีจะแสดงสมบัติทางเคมีทเ่ี ฉพาะตัวต่างกนั ไป จากนน้ั กระตุ้น
ความสนใจโดยทำใบงานท่ี 3.1 เร่ืองจดุ ประกายความคิด : หมู่ฟงั ก์ชัน

4

เพอ่ื ใหน้ กั เรยี นไดเ้ ห็นถึงสมบัติทางเคมที แ่ี ตกตา่ งกนั ของหมูฟ่ งั กช์ นั ทต่ี า่ งชนดิ กันทท่ี ำให้
สารอินทรียม์ ีสมบัติทแ่ี ตกต่างกนั จะทำการทดลองเปรียบเทยี บระหว่างเอทานอลซง่ึ เป็นแอลกอฮอล์ กบั กรด
แอซีติกโดยจะทำการทดสอบสมบัตกิ ารละลายนำ้ ทดสอบความเปน็ กรด-เบส และทดสอบปฏกิ ิรยิ าเคมี

ขนั้ สำรวจและค้นหา

5. ครูแบง่ นักเรียนออกเป็นกลุ่ม ๆ ละ 6 คน (คละคนเก่ง 2 คน กลาง 2 คน อ่อน 2 คน ตามผลในใบ
ปพ.5 เทอมทแี่ ล้ว) นกั เรยี นแบ่งหนา้ ที่กันใหช้ ดั เจน

6. นกั เรยี นรบั ใบงานที่ 3.2 การทดลอง เรื่องสมบตั บิ างประการของเอทานอล และกรดแอซีติก
จากนั้นให้นักเรียนทำความเช้าใจเก่ียวกับการทดลอง อปุ กรณเ์ ครื่องแก้ว สารเคมี วิธกี ารทำการทดลอง การ
บนั ทกึ ผล และอันตรายท่ีอาจเกิดขน้ึ ขณะทำการทดลอง

7. นกั เรยี นแต่ละกลุ่มรับอปุ กรณ์การทดลอง เม่ือครบทกุ กลุม่ จงึ เริม่ ทำการทดลองพร้อม ๆ กนั โดยมี
คุณครูคอยสงั เกตและให้คำปรกึ ษาอย่างใกล้ชิด

ข้นั อธิบายและลงข้อสรปุ

8. จากการทดลองเปรยี บเทยี บสมบัติระหวา่ งเอทานอลซ่ึงเป็นแอลกอฮอล์ กบั กรดแอซตี ิก ครทู ำการ
เลอื กสมุ่ กลมุ่ นกั เรยี นออกมารายงายผลพรอ้ มกับอภิปรายผลเกย่ี วกับการทดลองในหวั ขอ้ ดังต่อไปน้ี

- การทดสอบสมบตั กิ ารละลายน้ำ
- การทดสอบความเป็นกรด-เบส
- การทดสอบปฏกิ ิรยิ าเคมี
9. ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายเพิ่มเติมในเนื้อหาส่วนที่ยังไม่ครบ และเปิดโอกาสให้นักเรียนถาม
ในสง่ิ ทตี่ นเองยงั ไมเ่ ข้าใจ
10. ครูอธบิ ายเก่ียวกับหมูฟ่ ังกช์ นั ตา่ ง ๆ ท่นี ักเรยี นจำเป็นตอ้ งรู้จัก

5

ขน้ั ขยายความรู้

11. นักเรยี นทำกจิ กรรมตอบคำถามหน้ากระดานเพ่ือชงิ คะแนน (การระบหุ มูฟ่ ังกช์ ัน สูตรโครงสรา้ ง
โมเลกลุ ขนาดใหญ่

12. นักเรียนทำใบงานท่ี 3.3 เรอ่ื ง หมฟู่ ังก์ชัน
13. นกั เรียนทอ่ งหม่ฟู งั กช์ นั เพื่อทำการเกบ็ คะแนน โดยคุณครูยกตัวอยา่ งการท่องหมู่ฟังก์ชนั อย่าง
สร้างสรรค์โดยใหน้ กั เรียนชมวิดิโอ และแจง้ เง่ือนไขว่าถ้าหากมีวธิ ีการจดจำหมู่ฟังกช์ นั ทสี่ ร้างสรรค์มานำเสนอ
จะมคี ะแนนพเิ ศษ หรืออาจจะท่องจำแบบธรรมดาก็ได้แตค่ ะแนนที่ได้จะอยู่ในระดบั ปกติ
https://www.youtube.com/watch?v=QyAPu3wVmRo
14. นักเรียนทำแบบทดสอบหลงั เรียน เร่ือง หมฟู่ งั กช์ ัน ดว้ ยแอพลิเคชัน https://quizizz.com
ครไู ดใ้ หน้ ักเรยี นทำเปน็ Homework กำหนดเวลาให้นักเรยี นเขา้ ไปทำแบบทดสอบไดภ้ ายใน 5 วัน หลังจาก
เรยี นเร่ืองหมู่ฟังกช์ นั ซ่งึ ครูจะสงั่ งานเช่ือมตอ่ กบั Google Classroom ของนกั เรยี นทกุ คน

ข้นั ประเมิน

15. ใบงานที่ 3 เรอ่ื งจุดประกายความคิด : หมูฟ่ ังกช์ ัน
16. ใบกจิ กรรมที่ 3 เรื่องสมบัตบิ างประการของเอทานอลและกรดแอซิติก
17. แบบฝึกทักษะที่ 3 เร่อื งหม่ฟู ังก์ชัน
18. แบบทดสอบหลงั เรียนเร่ืองหมู่ฟังก์ชนั
19. แบบประเมินผ้เู รยี นรายบุคคล รายกล่มุ รายงานการทดลองและปฏบิ ัติการทดลอง

พยายามเข้านะ เด็ก เมอื่ ศึกษาพร้อมแล้วก็เร่มิ
ๆ กจิ กรรมกันเลย

ใบความรู้ที่ 3 6
หมู่ฟังก์ชนั
รายวชิ าเคมี 4 รหัส ว33221
หนว่ ยที่ 11 เคมีอินทรยี ์
ช้นั มัธยมศึกษาปีที่ 6

หมู่ฟังก์ชัน (functional group) คือ หมู่อะตอมที่แสดงสมบัติเฉพาะในโมเลกุลของสารอินทรีย์ หมู่
ฟังก์ชนั ในลักษณะท่ีต่างๆ กันจะสง่ ผลใหส้ ารอินทรยี ์มสี มบตั ิแตกต่างไมว่ ่าจะเป็นสภาพข้วั ความเป็นกรด-เบส
ความว่องไวต่อปฏิกิริยาเคมี และรูปแบบการเกิดปฏิกิริยา เคมีกับสารอื่น ๆ จึงมักใช้หมู่ฟังก์ชันเป็นเกณฑ์ใน
การจำแนกสารอินทรียอ์ อกเป็นประเภทต่าง ๆ ดังตัวอย่าง กรดแอซีติก และเอทานอล ในตารางท่ี 1

ตารางท่ี 3.1 แสดงสมบัตขิ องกรดแอซติ กิ และเอทานอล

ชื่อสาร สูตรโครงสร้างลิวอสิ หมฟู่ ังกช์ นั สมบัติ
เอทานอล - OH
เกดิ ปฏิกริ ิยากบั Na ใหแ้ ก๊ส
กรดแอซีตกิ - COOH H2 มีพันธะไฮโดรเจนระหวา่ ง
โมเลกุล

เป็นกรดอ่อน มีกล่นิ ฉุน
เกดิ ปฏกิ ิรยิ ากับ NaHCO3 ให้
แกส๊ CO2 เกิดปฏกิ ิรยิ ากบั
Na ให้แกส๊ H2 มพี นั ธะ
ไฮโดรเจนระหว่างโมเลกลุ

จากตัวอยา่ ง เม่ือใหเ้ อทานอลและกรดแอซติ ิกทำปฏิกิริยากบั โลหะโซเดยี ม ปฏกิ ิรยิ าท่เี กดิ ขนึ้ แสดงได้

ดังนี้

2CH3CH2OH + 2Na 2CH3CH2ONa + H2
เอทานอล โลหะโซเดยี ม โซเดียมเอทอกไซด์ แก๊สไฮโดรเจน

2CH3COOH + 2Na 2CH3COONa + H2
กรดแอซีติก โลหะโซเดยี ม โซเดียมแอซีเตต แกส๊ ไฮโดรเจน

7

อธบิ ายไดว้ ่า เมือ่ พิจารณาโครงสรา้ งของเอทานอลออกซเิ จนท่ีเกดิ พนั ธะโคเวเลนตแ์ บบพันธะเดย่ี วกับ
ไฮโดรเจน มีคา่ อิเลก็ โทรเนกาติวิตสี งู มาก อเิ ล็กตรอนค่รู ่วมพนั ธะทใ่ี ชร้ ว่ มกบั ไฮโดรเจนจงึ ถกู ดงึ ไปอยทู่ างด้าน
ออกซเิ จนมากกว่าทำให้ไฮโดรเจนหลดุ ไปเปน็ โปรตอน (H+) และโลหะโซเดยี มจงึ เขา้ แทนทต่ี ำแหน่งของ
ไฮโดรเจนทีห่ ลุดไป แตค่ วามเป็นกรดของเอทานอลน้อยมากจงึ ไมส่ ามารถทำปฏิกริ ิยากับโซเดยี มไฮโดรเจน
คารบ์ อเนต ทีจ่ ัดเปน็ เบสอ่อนมากได้ ดงั น้นั หมู่ไฮดรอกซิล (-OH) จึงเปน็ กลุม่ อะตอมท่แี สดงสมบัติเฉพาะตวั
ของเอทานอล ขณะเกิดปฏกิ ิริยาจะเกดิ การเปลีย่ นแปลงท่ีหมูไ่ ฮดรอกซิล หมไู่ ฮดรอกซิล จงึ ถอื เปน็ หม่ฟู ังกช์ นั
ของเอทานอล

กรณีของกรดแอซิติก เมื่อพิจารณาโครงสร้างจะเห็นได้ว่าออกซิเจนที่เกิดพันธะคู่กับคาร์บอนมีค่า
อิเล็กโทรเนกาติวิตีสูงกว่าคาร์บอน อิเล็กตรอนคู่ร่วมพันธะระหว่างออกซิเจนกับคาร์บอนจึงถูกดึงไปอยู่
ทางด้านออกซิเจนมากกวา่ อะตอมคาร์บอนจึงดึงอิเลก็ ตรอนครู่ ่วมพันธะระหว่างในพนั ธะเดีย่ ว C-O มาชดเชย
ทำใหอ้ อกซิเจนซง่ึ เกิดพันธะกับไฮโดรเจนดึงอิเล็กตรอนครู่ ่วมพันธะเข้าหาอะตอมออกซิเจนได้ดีกว่ากรณีเอทา
นอล ไฮโดรเจนอะตอมจึงหลดุ ไปเป็นโปรตอน (H+) ไดง้ ่ายกวา่ เอทานอล ท้งั นเ้ี พราะมี C-O ชว่ ยดึงอิเล็กตรอน
คู่ร่วมพันธะระหว่างไฮโดรเจนกับออกซิเจน กรดแอซิติกจึงแสดงความเป็นกรดมากกว่าเอทานอล สามารถ
เปลี่ยนสีกระดาษลิตมัสจากน้าเงินเป็นแดงได้ และกรดแอซิติกเท่านั้นที่ทาปฏิกิริยากับสารละลายโซเดียม
ไฮโดรเจนคาร์บอเนต โดยเมื่อทดสอบผลิตภัณฑ์ แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ที่เกิดขึ้นด้วยแคลเซียมไฮดรอกไซด์
จะเกดิ เป็นตะกอนขาวข่นุ ของแคลเซยี มคาร์บอเนต ปฏกิ ิรยิ าทีเ่ กดิ ขนึ้ แสดงได้ ดังนี้

CH3COOH + 2NaHCO3 CH3COONa + H2O + CO2
กรดแอซตี ิก โซเดยี มไฮโดรเจนคารบ์ อเนต โซเดยี มแอซีเตต น้ำ คาร์บอนไดออกไซด์

CO2 + Ca(OH)2 CaCO3 + H2O
คาร์บอนไดออกไซด์ แคลเซยี มไฮดรอกไซด์
แคลเซียมคารบ์ อเนต น้ำ

จากปฏิกิริยาของกรดแอซิติกจะเกิดการเปลย่ี นแปลงที่หมู่คาร์บอกซลิ ( -COOH ) ดังนน้ั หมู่คาร์บอกซิล
จงึ เป็นกลุ่มอะตอมทีแ่ สดงสมบตั เิ ฉพาะตัวของกรดแอซิติกดังนั้นจากสมบัตแิ ละปฏิกิริยาของเอทานอลและกรด
แอซิติก สรุปได้ว่าสารทั้งสองชนิดจะมีกลุ่มอะตอมที่แสดงสมบตั ิเฉพาะหรือหมู่ฟังกช์ ันแตกตา่ งกันตัวอย่างหมู่
ฟังกช์ นั และประเภทของสารอนิ ทรีย์ทีค่ วรรจู้ กั แสดงดังตารางท่ี 3.2

8

ตารางท่ี 3.2 หมฟู่ ังก์ชันและประเภทของสารอินทรีย์ทมี่ หี มู่ฟังก์ชันบางชนดิ

9

ใบกจิ กรรมที่ 3.1 รายวชิ าเคมี 4 รหสั ว33221
เรอื่ ง จดุ ประกายความคดิ : หมฟู่ ังกช์ นั หนว่ ยที่ 1 เคมอี ินทรยี ์
ช้นั มธั ยมศึกษาปีท่ี 6

ชื่อ.......................................................................................ชน้ั ม.6/…………………..เลขท่.ี .................

คำชี้แจง ให้นักเรียนพิจารณาสตู รโครงสร้างของสารอินทรีย์ 2 ชนิด ด้านล่างนีแ้ ละทำนายว่าเมื่อเกิดปฏิกริ ยิ า

เคมี ตำแหน่ง ใดในโครงสร้างของสารจะเกิดการเปลี่ยนแปลงโดยใช้ปากกาวงรอบอะตอมหรือกลุ่มอะตอมที่

นกั เรยี นคิดวา่ จะเกดิ การเปลย่ี นแปลงเม่อื เกิดปฏกิ ริ ิยาเคมี พร้อมทัง้ ใหเ้ หตุผลประกอบ

กรดแอซติ ิก (Acetic) เอทานอล (Ethanol)

เหตผุ ล คดิ ว่าเปน็ บรเิ วณดังกลา่ วเพราะ…………... เหตุผล คดิ ว่าเปน็ บรเิ วณดงั กล่าวเพราะ………….
…………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………..

สารอนิ ทรยี แ์ ตล่ ะชนิดมกี ารเปลยี่ นแปลงเมอ่ื เกิดปฏิกริ ิยาเคมี
เหมอื นหรือแตกต่างกันอย่างไร เราไปหาคำตอบท่ีกิจกรรมตอ่ ไปกนั เลย

10

ใบกจิ กรรมท่ี 3.2 รายวชิ าเคมี 4 รหสั ว33221
หน่วยที่ 1 เคมีอินทรยี ์
เรอื่ ง สมบัติบางประการของเอทานอลและกรดแอซตี กิ
ชนั้ มธั ยมศึกษาปที ี่ 6

คำช้แี จง ให้สมาชกิ ในแต่ละกลุม่ ศกึ ษาใบกจิ กรรม ปฏบิ ตั ิกิจกรรมการทดลองตาม
ขน้ั ตอน บนั ทึกผลการปฏบิ ัติกจิ กรรมการทดลองลงในใบรายงานกิจกรรมทคี่ รู
แจกให้ พร้อมมอบหมายให้ตัวแทนกลมุ่ รายงานผลการปฏบิ ตั กิ จิ กรรม

การทดลองที่ 11.2 สมบัติบางประการของเอทานอลและกรดแอซีตกิ
วนั ท่ีทำการทดลอง......................................................................................

สมาชกิ ในกลมุ่ ท่.ี .............ช้นั ม.6/....................
1.......................................................................................เลขที.่ .................หน้าท่ี................................................
2........................................................................................เลขท่.ี .................หน้าท.ี่ ..............................................
3........................................................................................เลขท่ี..................หนา้ ที.่ ..............................................
4........................................................................................เลขท่.ี .................หนา้ ท.่ี ..............................................
5........................................................................................เลขท.่ี .................หน้าที.่ ..............................................
6........................................................................................เลขที.่ .................หนา้ ท่.ี ..............................................
จดุ ประสงค์การทดลอง
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
วิธกี ารทดลอง
1) ใสเ่ อทานอล 10 หยด ลงในหลอดทดลองขนาดเล็กเติมนำ้ 10 หยด เขยา่ สงั เกตการละลายแล้วทดสอบ

ด้วยกระดาษลิตมสั ทัง้ สแี ดงและสีนำ้ เงิน
2) ใช้คีมคีบโลหะโซเดยี มเทา่ เมลด็ ถ่วั เขียว 1 ชิ้น ซบั น้ำมนั ใหแ้ ห้ง แลว้ ใสล่ งในหลอดทดลองขนาดเล็กที่มี

เอทานอลอยูป่ ระมาณ 0.5 cm3 สงั เกตการณเ์ ปล่ยี นแปลง
3) เติมสารละลายโซเดยี มไฮโดรเจนคารบ์ อเนต 0.5 mol/dm3 ลงในหลอดทดลองขนาดกลางท่ีมีเอทานอล

2 cm3 บรรจอุ ยู่ ปดิ ด้วยจกุ ที่มหี ลอดนำแกส๊ ตอ่ ลงในหลอดทดลองทมี่ ีสารละลายแคลเซยี มไฮดรอกไซดอ์ ยู่
2 cm3 สงั เกตการณเ์ ปลยี่ นแปลง
4) ทำการทดลองตามขอ้ 1-3 ซ้ำ โดยใชก้ รดแอซีตกิ แทนเอทานอล

ผลการทดลอง 11
ตารางท่ี 1 แสดงสมบตั บิ างประการของเอทานอลและกรดแอซตี ิก
ปฏิกริ ิยากบั
การเปล่ียนแปลง การเปลย่ี นแปลง การละลายในนำ้ ปฏิกริ ยิ ากับโลหะ NaHCO3

สาร สกี ระดาษลิตมสั โซเดยี ม

เอทานอล

กรดแอซตี กิ

สรุปผลการทดลอง
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….....
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….....
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

12

คำถามหลงั การทดลอง
เอทานอลและกรดแอซตี ิกมีสมบตั ิเหมือนกนั หรือแตกต่างกนั อยา่ งไร เพราะเหตใุ ด ?
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….....
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….....
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
หมูอ่ ะตอมทแี่ สดงสมบตั เิ ฉพาะของเอทานอลและกรดแอซีติกคือหมูใ่ ด
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
จงแสดงสมการปฏิกิริยาระหว่างเอทานอลและกรดแอซิติกกับโลหะโซเดียม และปฏิกิริยาระหว่างกรดแอซิตกิ
กับโซเดียมไฮโดรเจนคารบ์ อเนต
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

13

แบบฝึกทกั ษะที่ 3 รายวชิ าเคมี 4 รหัส ว33221
เรอื่ งหม่ฟู ังก์ชัน หนว่ ยท่ี 1 เคมอี ินทรยี ์
ชัน้ มัธยมศกึ ษาปีที่ 6

ชื่อ.......................................................................................ชนั้ ม.6/…………………..เลขท่.ี .................

ใหน้ กั เรยี นศึกษาใบความรทู้ ี่ 3 เร่อื งหมู่ฟงั ก์ชนั แลว้ ตอบคำถามต่อไปน้ี

ตอนท่ี 1 มาหาหมู่หมู่ฟังก์ชนั กนั เถอะ

คำชแี้ จง ให้นกั เรียนใชป้ ากกาวงบรเิ วณทเ่ี ปน็ หมู่ฟังก์ชันลงบนโครงสรา้ งโมเลกุล พร้อมกับ

ระบุชอื่ หมูฟ่ งั ก์ชนั

1. 2.

Citric acid

Colchicin

ตอนท่ี 2 พิชิตเป้าหมายหม่ฟู ังกช์ นั

คำชี้แจง จงบอกประเภทของสารอนิ ทรยี ์ตอ่ ไปน้ี พรอ้ มทัง้ ระบชุ อื่ หมู่ฟังก์ชนั ของสารแต่ละชนดิ

สตู รโครงสรา้ ง คำตอบ

ประเภทสารประกอบ หมฟู่ ังก์ชนั

H3C H CH3
C C
H2
C
H

H2 NH2
C
H3C
CH

CH3

O CH3

สตู รโครงสร้าง คำตอบ 14
ประเภทสารประกอบ หม่ฟู ังก์ชัน
COOH

CH3
O

H3C C

C CH3
H2

CH3

CH OH

H3C C
H2

O

H3C C CH3
CO
H2

O

H3C C
C
H2 NH2

O

H3C C
C
H2 OH

O
CH3

O

C
CH3

สูตรโครงสร้าง คำตอบ 15
ประเภทสารประกอบ หมู่ฟังกช์ นั
OH

2. จงเขยี นสูตรโครงสร้างลิวอสิ และโครงสรา้ งแบบยอ่ ของสารประกอบอนิ ทรีย์ตอ่ ไปน้ี

CHO

............1. ก. เอไมด์

............2. ข. เอมนี
ค. แอลเคน
............3. NH2 ง. แอลคนี
จ. แอลไคน์
............4. CH3CH2COCH3 ฉ. เบนซนี
............5. CH3(CH2)5CH3 ช. แอลกอฮอล์
............6. CH3CH2OCH3 ซ. อีเทอร์
ฌ. กรดอนิ ทรีย์
............7. CH3CH  CHCH2 ญ. เอสเทอร์
............8. CH3CH2COOH ฎ. แอลดไี ฮด์
............9. CH3CH2CONH2 ฏ. คโี ตน
............10. CH3CH2COOCH3 ฐ. ไซโคลแอลคนี

16

แบบทดสอบหลงั เรียน รายวชิ าเคมี 4 รหัส ว33121
เร่อื งหม่ฟู ังก์ชนั หน่วยที่ 1 เคมอี นิ ทรีย์
ชน้ั มธั ยมศึกษาปีท่ี 6

คาํ ชแ้ี จง จงทําเครอ่ื งหมาย X ลงในกระดาษคาํ ตอบท่ีครแู จกให้ เลือกคําตอบที่ถกู ตอ้ งที่สดุ เพียงคาํ ตอบเดยี ว

แบบทดสอบมี 10 ขอ้ (ขอ้ ละ 1 คะแนน)

แบบทดสอบหลงั เรียน
เรือ่ ง หมฟู่ ังก์ชัน ดว้ ยแอพลเิ คชนั https://quizizz.com

เปน็ ยังไงบ้างเดก็ ๆ
ไม่ยากเลยใช่ม๊ัยจ๊ะ

17

บรรณานกุ รม

วรี ชาติ สวนไพรนิ ทร์. (2553). คูม่ ือเตรยี มสอบรายวชิ าเคมีเพมิ่ เติม เล่ม 5 . กรุงเทพฯ: ภมู ิบัณฑติ .
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี. (2558). หนังสอื เรยี นรายวิชาเพมิ่ เติม เคมี เลม่ 5

ชน้ั มธั ยมศึกษาปีท่ี 4 – 6 กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์ (พมิ พ์ครงั้ ที่ 7) . กรงุ เทพมหานคร:
โรงพมิ พ์ สกสค. ลาดพรา้ ว
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี. (2554). คู่มอื ครู รายวชิ าเพิ่มเติม เคมี เลม่ 5
ช้นั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 4 – 6 กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์ (พมิ พ์คร้ังท่ี 1) . กรุงเทพมหานคร:
โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว
สมพงษ์ จันทร์โพธ์ศิ ร.ี (2553). เคมอี นิ ทรีย์ เลม่ 1. กรุงเทพมหานคร: วิทยพัฒน์.
สมพร เพลินใจ. (2561). เคมีอนิ ทรยี .์ ปทุมธานี: มหาวทิ ยาลัยเทคโนโลยรี าชมงคล ธัญบุร.ี
สมพล มงคลพิทกั ษ์สขุ . (2553). สรปุ เข้มหวั ใจเคมี ม.4 – 6. กรงุ เทพมหานคร : science center.

18

ภาคผนวก

19

แนวคำตอบใบกจิ กรรมที่ 3.1 รายวชิ าเคมี 4 รหัส ว33221
หน่วยที่ 1 เคมอี นิ ทรีย์

ชั้นมัธยมศกึ ษาปีที่ 6

ช่อื .......................................................................................ชน้ั ม.6/…………………..เลขที่..................

คำชี้แจง ให้นักเรียนพจิ ารณาสูตรโครงสร้างของสารอินทรยี ์ 2 ชนิด ด้านล่างนีแ้ ละทำนายว่าเมื่อเกิดปฏิกิรยิ า

เคมี ตำแหน่ง ใดในโครงสร้างของสารจะเกิดการเปลี่ยนแปลงโดยใช้ปากกาวงรอบอะตอมหรือกลุ่มอะตอมท่ี

นักเรยี นคดิ ว่าจะเกดิ การเปล่ียนแปลงเมื่อเกดิ ปฏิกิรยิ าเคมี พรอ้ มทัง้ ให้เหตผุ ลประกอบ

กรดแอซิตกิ (Acetic) เอทานอล (Ethanol)

เหตุผล คดิ ว่าเป็นบริเวณดังกลา่ วเพราะ เหตุผล คิดวา่ เปน็ บรเิ วณดงั กล่าวเพราะ
เปน็ บรเิ วณที่มีอะตอมของ O ซ่ึงเป็นธาตุท่ีมี เป็นบริเวณทมี่ ีอะตอมของ O ซงึ่ เป็นธาตทุ มี่ ี
คา่ อเิ ล็กโทรเนกาติวติ สี ูง ค่าอิเล็กโทรเนกาติวิตสี ูง

20

แนวคำตอบใบกิจกรรมท่ี 3.2 รายวชิ าเคมี 4 รหัส ว33221
หนว่ ยท่ี 1 เคมอี ินทรยี ์

ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 6

การทดลองที่ 11.2 สมบัตบิ างประการของเอทานอลและกรดแอซีตกิ

จดุ ประสงค์การทดลอง
……1….……ทำ…ก…าร…ท…ด…ลอ…ง…เพ…อ่ื …ศ…กึ ษ…า…ส…มบ…ัต…แิ …ล…ะป…ฏ…ิก…ิรยิ…า…ข…อง…เอ…ท…า…นอ…ล…แ…ละ…ก…ร…ดแ…อ…ซ…ีติก…ไ…ด้………………………………..
……2….……เข…ยี น…ส…ม…ก…าร…เค…ม…ีแ…สด…ง…ป…ฏิก…ริ …ยิ …าท…เี่ ก…ิด…ข…นึ้ …ได…้ ……………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

วธิ ีการทดลอง

1) ใส่เอทานอล 10 หยด ลงในหลอดทดลองขนาดเล็กเตมิ น้ำ 10 หยด เขยา่ สังเกตการละลายแล้วทดสอบ

ดว้ ยกระดาษลติ มสั ท้ังสแี ดงและสีน้ำเงนิ

2) ใช้คมี คีบโลหะโซเดียมเท่าเมลด็ ถว่ั เขยี ว 1 ช้ิน ซบั นำ้ มันใหแ้ หง้ แล้วใส่ลงในหลอดทดลองขนาดเลก็ ทม่ี ี

เอทานอลอยูป่ ระมาณ 0.5 cm3 สังเกตการณ์เปล่ียนแปลง

3) เตมิ สารละลายโซเดยี มไฮโดรเจนคารบ์ อเนต 0.5 mol/dm3 ลงในหลอดทดลองขนาดกลางทม่ี ีเอทานอล

2 cm3 บรรจุอยู่ ปดิ ด้วยจกุ ท่มี ีหลอดนำแกส๊ ตอ่ ลงในหลอดทดลองทีม่ สี ารละลายแคลเซียมไฮดรอกไซดอ์ ยู่

2 cm3 สังเกตการณเ์ ปลยี่ นแปลง

4) ทำการทดลองตามข้อ 1-3 ซ้ำ โดยใช้กรดแอซีตกิ แทนเอทานอล

ผลการทดลอง

ตารางที่ 1 แสดงสมบตั บิ างประการของเอทานอลและกรดแอซีติก

การเปลีย่ นแปลง การเปลีย่ นแปลงสี การละลายในน้ำ ปฏกิ ิริยากบั โลหะ ปฏกิ ริ ิยากบั NaHCO3
สาร กระดาษลติ มัส โซเดียม

เอทานอล ไมเ่ ปล่ยี นสกี ระดาษ ละลาย เกดิ ฟองแก๊ส ไม่เกิดการ
ลติ มสั ท้งั 2 สี เปลย่ี นแปลง

กรดแอซีติก น้ำเงิน แดง ละลาย เกิดฟองแก๊ส เกิดฟองแกส๊ และ

รุนแรงกวา่ สารละลาย Ca(OH)2 ขุน่

สรุปผลการทดลอง
……1.……เอ…ท…า…น…อล…แ…ล…ะ…กร…ด…แ…อซ…ีต…กิ …ล…ะล…า…ย…ใน…น…ำ้ …แ…ส…ด…งว…่า…ส…าร…ท…้ังส…อ…ง…ชน…ดิ …เ…ปน็…โ…ม…เล…ก…ลุ ม…ีข…ว้ั …………………………….....
……2.……เอ…ท…า…น…อ…ลไ…ม…่เป…ล…ี่ย…นส…กี …ร…ะด…า…ษ…ล…ติ ม…สั …ท…้ัง…สอ…ง…ส…ี แ…ต…ก่ …ร…ดแ…อ…ซ…ตี …ิกเ…ป…ลย่ี…น…ส…ีก…ระ…ด…า…ษ…ลิต…ม…สั …จ…าก…น…ำ้ …เง…ินเ…ป…็น…แด…ง..
……แส…ด…ง…วา่…เอ…ท…า…น…อล…ไ…ม…่แส…ด…ง…สม…บ…ตั …คิ …วา…ม…เป…น็ …ก…ร…ด-…เบ…ส…ก…บั …กร…ะ…ด…าษ…ล…ติ …ม…ัส…ใ…น…ข…ณ…ะท…่ีก…ร…ด…แอ…ซ…ีต…กิ …แส…ด…ง…สม…บ…ัต…เิ ป…น็
……กร…ด…ก…ับ…กร…ะ…ด…าษ…ล…ติ …ม…ัส……………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

21

……3…. …ท…ง้ั…เอ…ท…า…น…อล…แ…ล…ะ…กร…ด…แ…อซ…ีต…ิก…ท…ำป…ฏ…ิก…ริ …ิยา…ก…ับ…โล…ห…ะ…โซ…เด…ีย…ม…ได…้ฟ…อ…งแ…ก…ส๊ …เก…ิด…ข…้นึ …แ…ต…่ก…ร…ดแ…อ…ซ…ตี …ิกท…ำ…ป…ฏ…กิ ริ..ยิ...า
……………ก…ับโ…ล…ห…ะโ…ซ…เด…ยี …มไ…ด…ร้ ุน…แ…ร…งก…ว…า่ …เอ…ท…าน…อ…ล………………………………………………………………………………………..
……4…. …เ…อ…ท…าน…อ…ล…ไม…ท่ …ำ…ปฏ…ิก…ริ …ยิ …าก…บั …N…a…H…C…O…3…แ…ตก่…ร…ด…แอ…ซ…ีต…ิก…ท…ำป…ฏ…กิ …ิรยิ…า…ก…บั …N…a…H…CO…3…ไ…ด…แ้ …ก๊ส……CO…2…ซ…่ึง…ท…ำใ…ห…้
…………ส…า…รล…ะ…ล…าย……Ca…(…O…H)…2…ข…่นุ …แ…ส…ดง…ว…า่ ก…ร…ด…แอ…ซ…ตี …ิก…ให…้โป…ร…ต…อ…น…ได…้ด…ีกว…า่ …เอ…ท…า…นอ…ล……………………………………….
……5…. …ก…ล…มุ่ อ…ะ…ต…อ…มท…่ีแ…ส…ด…งส…ม…บ…ตั …ิเฉ…พ…าะ…ข…อ…งเ…อ…ทา…น…อ…ล…ค…อื …ห…ม…ู่ –…O…H……ส…่วน…ก…ล…ุม่ …อ…ะต…อ…ม…ท…ีแ่ ส…ด…ง…สม…บ…ัต…ิเฉ…พ…า…ะ……..
…………ข…อง…ก…รด…แ…อ…ซ…ีติก…ค…ือ……ห…ม…ู่ –…C…O…O…H…จ…งึ ท…ำ…ให…ส้…า…รท…้ัง…ส…อ…งช…น…ดิ …แส…ด…ง…สม…บ…ตั …ไิ ด…้ต…า่ …งก…ัน…………………………………

คำถามหลงั การทดลอง

เอทานอลและกรดแอซีตกิ มสี มบตั เิ หมือนกนั หรือแตกตา่ งกนั อยา่ งไร เพราะเหตุใด ?
………เอ…ท…าน…อ…ล…แ…ล…ะก…ร…ด…แอ…ซ…ีต…ิก…มสี…ม…บ…ัต…ทิ …เี่ ห…ม…ือ…นก…นั …ด…ัง…นี้…ค…ือ…………………………………………………………………….....
………1.……ก…า…รล…ะ…ลา…ย…ใน…น…ำ้ …ส…า…ม…าร…ถ…ละ…ล…า…ยไ…ด…เ้ ห…ม…ือ…น…กนั……เน…่ือ…งจ…า…ก…เอ…ท…าน…อ…ล…แ…ล…ะก…ร…ด…แอ…ซ…ตี …ิก…เป…็น…ส…าร…โม…เ…ลก…ลุ …ม…ีข.้วั .
………2.……ก…า…รท…ำ…ป…ฏกิ…ริ…ยิ …าก…ับ…โ…ซเ…ด…ียม……ส…าม…า…รถ…ท…ำ…ป…ฏิก…ิร…ิย…าไ…ด…้เห…ม…อื …น…กัน……แต…ก่ …ร…ด…แอ…ซ…ีต…ิก…ทำ…ป…ฏ…ิก…ิรยิ…า…ได…้ร…นุ …แร…ง…ก…ว่า.
………เอ…ท…าน…อ…ล…แ…ล…ะก…ร…ด…แอ…ซ…ีต…กิ …มีส…ม…บ…ตั …ิท…ีแ่ ต…ก…ต…่า…งก…ัน…ด…ังน…ี้ …คือ……………………………………………………………………….
………1.……ก…า…รเ…ปล…ี่ย…น…ส…ีก…ระ…ด…าษ…ล…ิต…ม…สั …ส…าม…า…ร…ถเ…ป…ล…ี่ยน…ส…ีก…ระ…ด…า…ษ…ลติ…ม…ัส…ได…แ้ …ต…ก…ต่า…ง…กัน……เน…ื่อ…งจ…า…ก…เอ…ท…า…นอ…ล…ไม…่……..
……………เป…ล…่ีย…น…ส…กี ร…ะ…ด…าษ…ล…ติ …ม…ัสท…ง้ั…ส…อ…งส…ี แ…ส…ด…งว…่า…ม…สี ม…บ…ัต…ิเป…็น…ก…ล…าง…แ…ล…ะ…ก…รด…แ…อ…ซตี…ิก…เป…ล…ี่ย…น…ส…ีกร…ะ…ด…าษ…ล…ิต…ม…ัสจ…า.ก
……………ส…ีน…้ำเ…งนิ…เ…ป…็นส…แี …ด…ง…แ…สด…ง…ว…า่ ม…สี …ม…บ…ัติเ…ป…็น…กร…ด……………………………………………………………………………….....
………2.……ก…า…รท…ำ…ป…ฏกิ…ิร…ิย…าก…บั …โ…ซเ…ด…ียม…ไ…ฮ…โด…ร…เจ…น…คา…ร…์บ…อเ…น…ต…(N…a…HC…O…3…) …ส…าม…า…รถ…ท…ำ…ป…ฏิก…ิร…ิย…าไ…ด…้แต…ก…ต…่า…งก…นั …………..
……………เน…่ือ…ง…จ…าก…เอ…ท…า…น…อล…ไ…ม…่ทำ…ป…ฏ…ิก…ิรยิ…า…ก…ับ…N…a…H…CO…3…แ…ต…ก่ …รด…แ…อ…ซ…ีติก…ท…ำ…ป…ฏ…ิกิร…ิย…าก…บั ……N…aH…C…O…3…ไ…ด้แ…ก…ส๊ …C…O…2
……………ซ…ึ่งท…ำ…ใ…หส้…า…ร…ละ…ล…าย……C…a(…O…H…)2…ข…่นุ …แ…ส…ดง…ว…า่ ก…ร…ด…แ…อซ…ีต…ิก…ส…าม…า…รถ…ใ…ห…้โป…ร…ตอ…น…ไ…ด้ด…กี …ว…า่ เ…อ…ท…าน…อ…ล…………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

หมอู่ ะตอมท่แี สดงสมบัติเฉพาะของเอทานอลและกรดแอซีติกคือหมใู่ ด
………1.……ห…ม…ู่อ…ะต…อ…ม…ท…แี่ ส…ด…ง…สม…บ…ตั …ิเฉ…พ…า…ะ…ขอ…ง…เอ…ท…า…นอ…ล…ค…อื ……หม…ู่ …–O…H……………………………………………………………..
………2.……ส…่ว…นห…ม…ู่อ…ะ…ตอ…ม…ท…ี่แ…ส…ดง…ส…ม…บ…ตั เิ…ฉ…พา…ะ…ข…อง…ก…ร…ดแ…อ…ซ…ีต…กิ ค…ือ……ห…ม…ู่ –…C…O…O…H…………………………………………….
……………จ…งึ ท…ำ…ให…้ส…า…รท…้ัง…ส…อง…ช…น…ิด…แส…ด…ง…สม…บ…ัต…ไิ ด…้ต…า่ …งก…นั ……………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

จงแสดงสมการปฏิกิริยาระหว่างเอทานอลและกรดแอซิติกกับโลหะโซเดียม และปฏิกิริยาระหวา่ งกรดแอซิติก

กับโซเดียมไฮโดรเจนคารบ์ อเนต
……………………ปฏ…ิก…ริ …ิย…าร…ะ…ห…วา่ …งเ…อ…ท…าน…อ…ล…แล…ะ…ก…รด…แ…อ…ซ…ิต…ิกก…ับ…โ…ลห…ะ…โซ…เ…ดยี…ม……เป…็น…ด…งั น…ี้ ……………………………………..
……………………2C…H…3…CH…2…O…H…+……2N…a…→………2C…H…3…CH…2…O…N…a…+…H…2…………………………………………………………………….
……………………2C…H…3…CH…2…C…O…O…H…+…2…N…a…→……2…C…H…3C…O…O…N…a…+……H…2 ……………………………………………………………….
……………………แล…ะ…ป…ฏ…ิก…ริ ยิ …า…ระ…ห…ว…า่ ง…ก…รด…แ…อ…ซ…ีตกิ…ก…บั …โซ…เ…ดยี…ม…ไ…ฮโ…ด…รเ…จ…นค…า…ร…บ์ อ…เ…น…ต…เป…น็ …ด…ังน…้ี…………………………….
……………………C…H3…C…O…O…H…+…N…a…H…C…O…3…→……C…H…3C…O…O…N…a…+……H2…O…+……C…O…2 ……………………………………………………..
……………………C…O…2 +……C…a(…O…H…)2…→……C…a…C…O…3 …+…H…2O…………………………………………………………………………………….

22

แนวคำตอบแบบฝกึ ทกั ษะท่ี 3 รายวชิ าเคมี 4 รหัส ว33221
หนว่ ยที่ 1 เคมอี ินทรยี ์

ช้นั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 6

คำชีแ้ จง ใหน้ กั เรียนศึกษาใบความรทู้ ี่ 3 เรอื่ งหมู่ฟังกช์ นั แลว้ ตอบคำถามต่อไปน้ี

ตอนท่ี 1 มาหาหมู่หมู่ฟังกช์ นั กันเถอะ

คำชี้แจง ให้นักเรยี นใชป้ ากกาวงบรเิ วณทเี่ ป็นหมู่ฟังก์ชนั ลงบนโครงสร้างโมเลกุล พรอ้ มกบั ระบชุ ื่อหมู่

ฟงั กช์ นั

1. 2.

คารบ์ อกซิล พนั ธะคู่

แอลคอกซี แอลคอกซี

Citric acid

คารบ์ อกซิล ไฮดรอกซิล

คาร์บอนิล เอไมด์

Colchicin

ตอนท่ี 2 พิชิตเปา้ หมายหมู่ฟงั ก์ชัน

คำชี้แจง จงบอกประเภทของสารอนิ ทรยี ต์ อ่ ไปนี้ พร้อมท้งั ระบุชอื่ หมู่ฟังกช์ ันของสารแต่ละชนิด

สตู รโครงสร้าง คำตอบ

ประเภทสารประกอบ หมฟู่ ังกช์ นั

H3C H CH3 แอลคนี (Alkene) พนั ธะคู่ (Double bond)
C C
H2
C
H

H2 NH2 เอมีน (Amine) อะมิโน (Amino)
C
H3C
CH

CH3 อเี ทอร์ (Ether) แอลคอกซี (Alkoxy)
O CH3

23

สูตรโครงสรา้ ง คำตอบ

COOH ประเภทสารประกอบ หมู่ฟังก์ชนั

กรดอินทรีย์ (Carboxylic acide) คารบ์ อกซิล (Carboxyl)

CH3 คโี ตน (Ketone) คารบ์ อนลิ (Carbonyl)
O

H3C C
C
H2 CH3

CH3 แอลกอฮอล์ (Alcohol) ไฮดรอกซิล (Hydroxyl)

CH OH

H3C C
H2

O เอสเทอร์ (Ester) แอลคอกซีคาร์บอนิล
(Alkoxycarbonyl)

H3C C CH3
CO
H2 เอไมด์ (Amide) เอไมด์ (Amide)

O

H3C C
C
H2 NH2

O กรดอินทรยี ์ (Carboxylic acide) คารบ์ อกซลิ (Carboxyl)

H3C C
C
H2 OH

O อีเทอร์ (Ether) แอลคอกซี (Alkoxy)
CH3

O คโี ตน (Ketone) คารบ์ อนิล (Carbonyl)

C
CH3

24

สูตรโครงสรา้ ง คำตอบ

OH ประเภทสารประกอบ หมูฟ่ ังก์ชัน

ฟนี อล (Phenol) ไฮดรอกซลิ (Hydroxyl)

2. จงเขยี นสตู รโครงสรา้ งลวิ อสิ และโครงสรา้ งแบบยอ่ ของสารประกอบอนิ ทรยี ์ตอ่ ไปนี้

CHO

......ฎ......1. ก. เอไมด์

......ฉ......2. ข. เอมนี
ค. แอลเคน
.....ข.......3. NH2 ง. แอลคนี
จ. แอลไคน์
......ฏ......4. CH3CH2COCH3 ฉ. เบนซีน
ช. แอลกอฮอล์
.......ค.....5. CH3(CH2)5CH3 ซ. อเี ทอร์
ฌ. กรดอนิ ทรีย์
.....ซ.......6. CH3CH2OCH3 ญ. เอสเทอร์
ฎ. แอลดไี ฮด์
......จ......7. CH3CH  CHCH2 ฏ. คีโตน
......ฌ......8. CH3CH2COOH ฐ. ไซโคลแอลคีน
.......ก.....9. CH3CH2CONH2
.......ญ.....10. CH3CH2COOCH3

25

เฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรียน-หลงั เรียน

คำชีแ้ จง ใหน้ กั เรียนตรวจคำตอบของการทดสอบก่อนเรยี น-หลงั เรียนจากการเฉลยดังน้ี

กอ่ นเรียน-หลงั เรียน
ข้อ ก ข ค ง
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10 

เปน็ ยังไงบา้ งคะนักเรยี น ทำไดก้ ่ีคะแนน
เรามาเรมิ่ ตน้ เรียนกนั ดกี วา่ นะคะ