ที่นี่บ้านโคกล่ามแสงอร่าม

อ ดุ รโมเดล : ปโมัญเดหลาคกวาารมจยัดากกาจรนนอ�้ำยา่ แงลย่งัะกยืนารแก้

นายหาญชยั ทฆี ธนานนท์ นายกองคก์ ารบรหิ ารสว่ น
จงั หวดั อดุ รธานี ในขณะนั้น กลา่ วถึง หมู่บา้ นโคกลา่ ม-

แสงอร่าม ซ่ึงปัจจุบันกลายเป็นพื้นท่ีต้นแบบเพ่ือ
เรยี นรู้ ศกึ ษาดงู านว่า...

“การจัดการน�้ำที่อ่างเก็บน�้ำห้วยคล้าย
เนื่องมาจากพระราชด�ำรินั้นเป็นความส�ำเร็จ
ทกี่ ลา่ วได้ว่า เป็นโครงการตน้ แบบในภาพรวม
แตเ่ ดมิ อา่ งหว้ ยคลา้ ยเกบ็ นำ�้ ได้ ๑๒,๕๐๐ ลบ.เมตร
นำ้� ทเ่ี กบ็ ไวก้ ถ็ กู ปลอ่ ยใหไ้ หลไปตามล�ำราง แต่
ชาวบา้ นตอ้ งสบู นำ�้ เขา้ นาไดพ้ นื้ ทใ่ี ชน้ ำ้� ประมาณ
๘๐๐ ไร่ พอโครงการปดิ ทองหลงั พระฯ เขา้ มากเ็ ลย
ไดค้ ยุ กนั วธิ กี ารทโ่ี ครงการปดิ ทองหลงั พระฯ ดำ� เนนิ การ
คือ “การระเบิดจากข้างใน” ซ่ึงน�ำแนวคิดน้ีมาจาก
ในหลวงเรม่ิ จากการไปคยุ กบั ชาวบา้ นเพอื่ ใหไ้ ดม้ าซงึ่
วธิ กี ารแกไ้ ขปญั หาโดยชาวบา้ นเอง เมอื่ ชาวบา้ นเขา
จะไดเ้ ปน็ เจา้ ของความคดิ เขากจ็ ะไดเ้ ปน็ เจา้ ของในการ
ท�ำงาน พอเป็นเจ้าของในการท�ำงาน เขาก็เป็น
เจ้าของโครงการนนั้ พอเป็นเจ้าของโครงการน้นั เขา
ก็มีความหวงแหนในพน้ื ทแี่ ละเปน็ เจา้ ของความสำ� เรจ็
ทน่ี ก่ี เ็ ชน่ กนั

51

นอกจากระบบน�้ำแล้ว เพื่อให้เกิด
ความยง่ั ยนื อบจ. เขา้ ไปสนบั สนนุ เรอื่ งของ
อาชีพ เร่ืองระบบน�้ำเพื่อให้เขา “เปิดก๊อก
ทำ� นา” ได้ ซง่ึ กเ็ ปน็ แนวคดิ ทไี่ ดร้ บั การกระตนุ้
ด้วยกระบวนการจนชาวบ้านคิดเองได้
จำ� ไดว้ า่ ตอนประชมุ กซ็ กั ถาม พดู คยุ ไปเรอื่ ย
เพราะเราเหน็ แลว้ วา่ ระดบั นำ�้ จากอา่ งเกบ็ นำ�้
สูงกว่าระดับท่ีนา เมื่อน�้ำสูงกว่าแต่นาลาด
การนำ� นำ�้ เขา้ นาจงึ ไมล่ ำ� บาก ทา้ ยทสี่ ดุ คณุ ลงุ
บุญมากเขาก็พูดขึ้นมาว่า ‘จะให้เขาสูบน้�ำ
เขา้ นาทำ� ไม ในเมอ่ื อา่ งกบั ทน่ี าสงู ตา่ งกนั ตง้ั
๒๐ เมตร ทำ� ไมไมต่ อ่ ทอ่ มาละ่ ’ พอไดค้ ำ� ตอบ
ถึงแนวทางเราก็ต้องถามต่อถึงการมีส่วน
รว่ มกบ็ อกวา่ ‘งนั้ ลงุ มาขดุ นะลงุ หาคนมาทำ� นะ’
ชาวบ้านเขาก็ไปปรึกษากัน ก็ระดมก�ำลัง
กนั มาทำ� พอขดุ ฝงั ทอ่ เปดิ นำ�้ ทำ� นาไดพ้ นื้ ทท่ี ี่
ได้รับประโยชน์จากอ่างเก็บน้�ำก็ขยายจาก
52

๘๐๐ ไร่ กลายเปน็ ๑,๗๘๘ ไร่ โดยทป่ี ระหยดั
เพ่ิมข้ึนด้วยซ้�ำเพราะไม่ต้องเสียน้�ำมันแม้
แตห่ ยดเดยี ว คา่ แรงในการขดุ กไ็ มม่ ี แตก่ วา่
จะเกดิ ตรงนข้ี นึ้ ได้ ไมใ่ ชเ่ กดิ ขน้ึ ไดเ้ อง ตอ้ งมี
กระบวนการเจา้ หน้าท่ีของอบจ.ท่ที ำ� หนา้ ที่
รบั ผดิ ชอบโครงการนีโ้ ดยตรง เรยี กว่าอบจ.
ปดิ ทองหลงั พระฯ ท�ำงานร่วมกบั เจา้ หนา้ ท่ี
ทางมูลนิธิปิดทองหลังพระฯ และมูลนิธิ
แม่ฟ้าหลวงฯ เข้าไปกิน-นอนอยู่ร่วมกับ
ชาวบ้านกว่า ๒ เดือน ในการจัดการ
กระบวนการ” นายกอบจ.กลา่ ว

จากกระบวนการท�ำงานที่ส่งเสริมกัน
ทงั้ อบจ.อดุ รธานี ทนี่ อกจากจะสง่ บคุ ลากร
เข้าประกบเพ่ือท�ำงานต่อเนื่องแล้ว ยังได้
สนบั สนนุ งบประมาณจำ� นวน๔,๐๐๐,๐๐๐บาท
เพ่ือการด�ำเนินโครงการ สนับสนุนเครื่อง

53

จักรกลหนักจากโครงการ “ศูนย์บริการด้าน
เครื่องจักรกล” โดยมีองค์การปกครองส่วน
ทอ้ งถนิ่ สนบั สนนุ นำ�้ มนั ทำ� ใหก้ ารดำ� เนนิ การ
ต่างๆ ส�ำเร็จลุล่วงอย่างรวดเร็ว และเพ่ือ
ความยง่ั ยนื ในระยะยาว การจดั หาร “ตลาด”
เพื่อการจ�ำหน่ายสินค้าก็ส�ำคัญ อบจ.อุดร
ธานี จงึ รบั หนา้ ทจ่ี ดั หาตลาดเพอื่ ใหช้ าวบา้ น
น�ำสินค้าไปจ�ำหน่าย และส่งเสริมให้เป็น
ตลาดอินทรียป์ ลอดสารพิษ

เมอ่ื กระบวนการครบวงจร ชาวบา้ นกม็ ี
รายไดเ้ พมิ่ มากขนึ้ “พอโครงการปดิ ทองหลงั
พระฯ เข้ามาเขาก็มีการส่งเสรมิ อาชพี ไมว่ ่า
จะเปน็ อาชีพการเกษตร หรือปศุสัตว์ตอนน้ี
เขามนี ำ�้ เขา้ นาแลว้ ตน้ ทนุ เขาตำ่� แลว้ ไมต่ อ้ ง
เสยี คา่ นำ�้ มนั สบู นำ�้ เขา้ นา เขากส็ ามารถปลกู
พืชหลังนาได้ แล้วเขาก็มีองค์ความรู้จาก
มลู นธิ ติ า่ งๆ เขา้ มาชว่ ยพดู คยุ กบั ชาวบา้ นไม่
ได้มาท�ำให้แต่มาพูดคุยแล้วให้ชาวบ้านไป
ท�ำเองก็เลยเกิดรายได้เพ่ิมข้ึน ยกตัวอย่าง
นายบุญมาก เปน็ คนขยนั มาก ทพ่ี น้ื ทบี่ า้ น
โคกล่าม-แสงอร่าม เขาเคยท�ำนาท้ังปีได้
ประมาณ ๘๐,๐๐๐ บาทแต่พอโครงการฯ
เขา้ ไปจากปนี ึงลงุ บุญมากมีรายได้ประมาณ
๘๐,๐๐๐ ตอนนเ้ี ปน็ ๘๐๐,๐๐๐ แล้วส่วนพี่
นดิ หน่อยคณุ สกุ ญั ญามลี ูก ๒ คนแลว้ สามี
ไปท�ำงานอยู่ต่างประเทศกรุงอาบูดาบี พอ
โครงการเข้าไปได้สัก ๒ เดือนเขาเร่ิมเห็น
แล้วว่าเขาสามารถมีรายได้จากโครงการได้
เขาโทรเรยี กสามกี ลบั มาบา้ นเลยแลว้ กม็ าทำ�
ได้เงินมากกว่าท่ีสามีไปท�ำงานต่างประเทศ
อกี ครอบครวั กอ็ บอนุ่ ลกู พอ่ แมอ่ ยดู่ ว้ ยกนั
คนทเี่ คยไมม่ ที น่ี าของตวั เองเลยอยใู่ นหมบู่ า้ น
ของตัวเองเหมือนกัน ขอที่เพื่อนบ้านท�ำ

54

เป็นหนี้อยู่ ๔๐๐,๐๐๐ กว่าบาท เป็นหน้ีที่กู้มาซ้ือยาฆ่าแมลง ซ้ืออะไรเนี่ย แล้วผมร่วง
หมดเลย เราเขา้ ไปปเี ศษ ตอนนผ้ี มขน้ึ ดำ� เหมอื นเดิมหนจ้ี าก ๔๐๐,๐๐๐ กว่าบาท เหลืออยู่
ประมาณ ๒๐๐,๐๐๐ ทงั้ ทไ่ี มม่ ที ีน่ าของตนเอง” ภาพความกินดอี ย่ดู ขี องชาวบ้านโคกลา่ ม-
แสงอรา่ ม ปรากฏชัดเจนในค�ำบอกเลา่ จากอดตี นายกหาญชยั

เมอื่ โครงการประสบความสำ� เรจ็ เปน็ รปู ธรรมชดั เจนบคุ ลากรทกุ ฝา่ ยกเ็ หน็ ความสำ� คญั
มีการจัดตั้งคณะท�ำงานขององค์การบริหารส่วนจังหวัดมาด�ำเนินโครงการนี้อย่างจริงจัง
มกี ารพฒั นาเจา้ หนา้ ทโ่ี ครงการปดิ ทองหลงั พระฯ ทม่ี าจากชาวบา้ น และลกู หลานชาวบา้ น
เอง เพอ่ื บรหิ ารจดั การโครงการอยา่ งยง่ั ยนื สรา้ งโอกาสการทำ� งานใหก้ บั ลกู หลานชาวบา้ น
และดึงให้ลูกบ้านโคกล่าม-แสงอร่ามท่ีผันตัวไปท�ำงานต่างถ่ินได้เดินทางกลับบ้าน บ้านที่
พวกเขารจู้ กั เป็นอยา่ งดี ท่งุ นา และภูเขาทีพ่ วกเขาวิ่งเล่นตัง้ แต่เล็ก กลับมาเพ่อื เหน็ คุณคา่
และความงดงาม ของท่ีนาผืนกว้างใหญ่ท่ีโอบล้อมไว้ด้วยภูเขาแห่งหัวใจของหมู่บ้าน...
โคกยาวท่ีโอบล้อมทั้งหมู่บ้านไว้ในอ้อมกอดแห่งโคกล่าม และแสงแห่งความหวังท่ีส่อง
ประกายอร่ามเรืองรองเหมือนแสงอาทิตย์ท่ีปรากฏขึ้นเหนือยอดเขาแห่งหมู่บ้านตัวอย่าง
โคกล่าม-แสงอรา่ มในวนั นี้

55

ภาคผนวก โครงการบรหิ ารจัดการน้ำ� อย่างย่งั ยนื อ่างเกบ็ นำ้� หว้ ยคลา้ ย

อันเน่อื งมาจากพระราชดำ� ริ จ.อดุ รธานี
ความเปน็ มา

“โครงการบรหิ ารจดั การนำ้� อยา่ งยง่ั ยนื อา่ งเกบ็ นำ้� หว้ ยคลา้ ย อนั เนอ่ื งมาจากพระราช
ดำ� ริ จ.อดุ รธาน”ี เปน็ พน้ื ทขี่ ยายผลของสถาบนั สง่ เสรมิ และพฒั นากจิ กรรมปดิ ทองหลงั พระฯ
สืบสานแนวพระราชดำ� ริ ภายใตม้ ลู นธิ ปิ ดิ ทองหลงั พระฯ สบื สานแนวพระราชดำ� ริ ซงึ่ มพี น้ื ที่
ปฏบิ ตั กิ ารนำ� รอ่ งแหง่ แรกทจี่ งั หวดั นา่ น คอื โครงการบรู ณาการแกไ้ ขปญั หาและพฒั นาพน้ื ท่ี
จงั หวดั นา่ นตามแนวพระราชด�ำริ โดยหลงั จากทด่ี �ำเนนิ การโครงการในจงั หวดั นา่ น ได้ ๑ ปี
๙ เดอื น และเหน็ ผลความสำ� เรจ็ ในระดบั ทช่ี มุ ชนในพนื้ ทสี่ ามารถอยรู่ อดไดอ้ ยา่ งพอเพยี งแลว้
คณะกรรมการสถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระฯ จึงมีมติการประชุม
ครั้งที่ ๕/๒๕๕๓ วันที่ ๒๒ ธนั วาคม ๒๕๕๓ เหน็ ชอบการดำ� เนินงานในพื้นที่อ่างเกบ็ น้�ำ
ห้วยคล้าย อันเนื่องมาจากพระราชด�ำริ อ.หนองวัวซอ จ.อุดรธานี ให้เป็นพ้ืนท่ีขยายผล
ของสถาบนั ฯ

56

อ่างเก็บนำ้� ห้วยคลา้ ยฯ เป็นโครงการท่พี ระบาทสมเด็จพระเจ้าอยหู่ วั ทรงพระกรณุ า
โปรดเกล้าฯ รบั เป็นโครงการอันเนอื่ งมาจากพระราชดำ� ริ เมือ่ วันท่ี ๒๒ ธันวาคม ๒๕๔๖
และได้ปรับปรุงแล้วเสร็จในปี พ.ศ. ๒๕๕๑ แต่ยังไม่สามารถใช้ประโยชน์ได้อย่างเต็ม
ประสิทธิภาพ เน่ืองจากยังไม่มีระบบส่งน�้ำและระบบการบริหารจัดการน้�ำ ดังนั้นมูลนิธิ
ชยั พฒั นา จงึ เสนอตอ่ คณะกรรมการสถาบนั สง่ เสรมิ และพฒั นากจิ กรรมปดิ ทองหลงั พระฯ ให้
พิจารณาโครงการอ่างเก็บน�้ำห้วยคล้ายฯ เป็นพื้นท่ีขยายผลของสถาบันฯ โดยคัดเลือก
จากบรรดาอา่ งเกบ็ น�ำ้ ตามแนวพระราชด�ำริกว่า ๑,๐๐๐ แห่ง ท่ยี งั ใชป้ ระโยชน์ได้ไมเ่ ตม็ ท่ี

แนวคดิ ในการทำ� งานโครงการคอื ตอ้ งการจะขยายตน้ แบบการพฒั นาในรปู แบบใหม่
กลา่ วคอื ท�ำเลก็ ประหยดั เกิดการขยายผลเรว็ ในวงกว้างและไดป้ ระโยชน์สงู สดุ โดย
สถาบนั สง่ เสรมิ และพฒั นากจิ กรรมปดิ ทองหลงั พระฯ ทำ� หนา้ ทเ่ี ปน็ แกนประสานใหเ้ กดิ การ
บูรณาการองคค์ วามรดู้ า้ นการบรหิ ารจดั การระบบน�ำ้ และด้านกระบวนการ เขา้ ใจ เขา้ ถงึ
พัฒนา ของมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงในพระบรมราชูปถัมภ์ และองค์ความรู้ด้านการเกษตรและ
ปศุสัตว์ ของโครงการฟาร์มตัวอย่างตามแนวพระราชด�ำริในสมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรม
ราชนิ นี าถ พนื้ ทภี่ าคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื รวมทง้ั ไดร้ บั การสนบั สนนุ งบประมาณจากจงั หวดั
อดุ รธานี การสนบั สนนุ เครอื่ งจกั รกลในการพฒั นาแหลง่ น�้ำจากองคก์ ารบรหิ ารสว่ นจงั หวดั
อดุ รธานี และองคก์ ารบริหารสว่ นตำ� บลกดุ หมากไฟ สนบั สนนุ ค่าน้ำ� มนั เชอ้ื เพลงิ เป็นตน้

57

ผลทเ่ี กดิ ขนึ้ จากท�ำงานรว่ มกนั ของหลากหลายภาคี นอกจากจะท�ำใหส้ ามารถบรหิ าร
จัดการน้�ำในอ่างเก็บน้�ำห้วยคล้ายฯ ได้อย่างเต็มประสิทธิภาพและพัฒนาคุณภาพชีวิต
ของประชาชนแล้ว ยังเป็นต้นแบบการพัฒนาโดยน�ำแนวพระราชด�ำริไปประยุกต์ใช้อย่าง
เหมาะสมกบั พน้ื ท่ี สามารถพัฒนาเปน็ แหล่งเรยี นรู้ให้แก่ประชาชนทง้ั ในระดบั ชมุ ชน และ
ระดับจงั หวัดตอ่ ไป

58

วตั ถปุ ระสงค์ของโครงการ
๑. เพื่อแก้ไขปัญหาความยากจนและพัฒนาคุณภาพชีวิตของชุมชนท้องถ่ิน โดยน�ำ
องค์ความรูต้ ามแนวพระราชด�ำริไปปรับใช้อยา่ งสอดคลอ้ งเหมาะสมกบั ภมู ิสังคม
๒. เพอ่ื สรา้ งงานและอาชพี ใหก้ บั ประชาชน ควบคกู่ บั การฟน้ื ฟแู ละอนรุ กั ษท์ รพั ยากร
ธรรมชาติและสิง่ แวดลอ้ ม
๓. เพื่อสร้างพ้ืนที่ต้นแบบการแก้ไขปัญหาแบบบูรณาการตามแนวทางพระราชด�ำริ
ใหเ้ ป็นแหล่งเรยี นรรู้ ะดบั จังหวัด

หลักการด�ำเนินงานโครงการ
๑. ชาวบา้ นในพนื้ ทม่ี คี วามพรอ้ มทจ่ี ะลกุ ขน้ึ มาทำ� งานดว้ ยตนเอง ตามหลกั การทรงงาน
“ระเบดิ จากข้างใน” และเชื่อม่นั ศรทั ธาแนวพระราชดำ� ริ
๒. เน้นการท�ำงานแบบมีส่วนร่วม แนวทางของปิดทองหลังพระไม่ใช่ระบบอุปถัมภ์
ไมเ่ นน้ การแจกของ นอกจากการถา่ ยทอดองคค์ วามรใู้ นการทำ� งานและโครงการจะรว่ มทำ�
ด้วยเมื่อชาวบ้านมีความพร้อม เช่น ถ้าต้องการฝายหรือคลองส่งน้�ำ ชาวบ้านต้องก�ำจัด
วัชพืช ขุดลอกตะกอนดิน และปรับพื้นที่ก่อน หรือต้องการเลี้ยงหมู ชาวบ้านต้องสร้าง
เล้าหมกู ่อน
๓. ท�ำงานแบบองค์รวม มีแนวทางแก้ไขปัญหาท่ีเช่ือมโยงในทุกมิติครบวงจร ต้ังแต่
การผลติ ในระดบั ตน้ นำ้� (การพฒั นาปจั จยั การผลติ ) ระดบั กลางนำ�้ (การแปรรปู ) และปลายนำ้�
(การตลาด) เชน่ การพฒั นาแหลง่ นำ�้ โดยการทำ� ฝายอนรุ กั ษ์ บอ่ พวงสนั เขา ฝายเกษตร และ
การปรบั ปรงุ ดนิ ใหเ้ หมาะสมกบั การเพาะปลกู สง่ เสรมิ การปลกู พชื กอ่ นนา การทำ� นา ปศสุ ตั ว์
ประมง เชน่ การแปรรปู ผลติ ผลทางการเกษตร โรงสขี า้ วชมุ ชน การปลกู ปา่ เศรษฐกจิ ซงึ่ ชว่ ย
แกไ้ ขปญั หาในระดบั ของการอยรู่ อด และพอเพยี งโดยทกุ ภาคสว่ นทเี่ กยี่ วขอ้ งทง้ั หนว่ ยงาน
สบื สานแนวพระราชดำ� ริ และหนว่ ยงานภาครฐั ภาคเอกชน ภาคประชาสงั คม และภาคชมุ ชน
เข้ามามสี ่วนร่วมในการท�ำงาน

59

๔. วดั ผลที่ “ชาวบา้ นไดอ้ ะไร” อยา่ งเปน็ รปู ธรรม เชน่ พนื้ ทรี่ บั นำ�้ ทางการเกษตรทเ่ี พม่ิ ขน้ึ
หลงั จากมกี ารบรหิ ารจดั การนำ�้ ผลผลติ ขา้ วทเี่ พมิ่ ขนึ้ มกี ารปลกู พชื หลงั นา เกษตรกรมอี าชพี
เสริม มีหนี้สนิ ลดลงและมีรายไดเ้ พมิ่ ขน้ึ เปน็ ตน้

สภาพท่ัวไปของพืน้ ท่ี
อ่างเก็บน้�ำห้วยคล้ายฯ ตั้งอยู่ในเขตการปกครองของบ้านแสงอร่าม หมู่ ๑๑
ต.กดุ หมากไฟ อ.หนองวัวซอ จ.อุดรธานี เป็นโครงการที่พระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยู่หวั ทรง
พระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ รบั เปน็ โครงการอนั เนอ่ื งมาจากพระราชดำ� ริ เมอื่ วนั ท่ี ๒๒ ธนั วาคม
๒๕๔๖ และได้ปรับปรงุ แล้วเสรจ็ ในปี พ.ศ. ๒๕๕๑ มีขอ้ มลู ทางด้านชลประทานดงั นี้
• ขนาดความจขุ องอ่าง ๖๙๒,๕๐๐ ลกู บาศก์เมตร
• พื้นที่รับน�้ำฝน ๖.๕ ตารางกโิ ลเมตร ปริมาณน้ำ� ฝนเฉลยี่ ๑,๑๖๐.๒ มม./ปี
• ทำ� นบอ่างเป็นดนิ กว้าง ๖ เมตร ยาว ๑๔๐ เมตร สูง ๙.๕ เมตร
• ระดับความสงู สนั อ่าง ๒๖๐ ม.รทก. น้�ำในอ่าง ๒๕๘ ม.รทก.
• มีพ้ืนที่รบั น�้ำ ๘๐๐ ไร่
• มที างระบายน้ำ� ล้น (spill way) ยาว ๑๐๘ เมตร

60

แหลง่ นำ้� ตน้ ทนุ ทไี่ หลลงอา่ งเกบ็ นำ้� หว้ ยคลา้ ย มรี อ่ งนำ�้ ธรรมชาตจิ ากอทุ ยานแหง่ ชาติ
ภเู ก้า-ภพู านคำ� ท่ีไหลลงอา่ ง ๓ สาย ห้วยสะส่เี หลยี่ ม ห้วยบางป่าเตย ร่องสามโพน และ
มีสายนำ้� ยอ่ ยๆ๑๒ สายไหลลงพ้ืนท่ีเกษตร มสี ภาพเป็นปา่ โปรง่ โดยสายน้ำ� ตามล�ำห้วยจะ
แห้งในหนา้ แลง้ ไมม่ นี �้ำไหลลงมาท่ีอา่ งเก็บน�้ำ ตงั้ แตเ่ ดอื นมกราคม–เมษายน

การจัดการนำ�้ ของชมุ ชน
ชมุ ชนทร่ี บั ประโยชนจ์ ากอา่ งเกบ็ นำ�้ หว้ ยคลา้ ยฯ มี ๒ หมบู่ า้ นคอื หมทู่ ี่ ๓ บา้ นโคกลา่ ม
และหมู่ที่ ๑๑ บา้ นแสงอร่าม โดยมพี ื้นที่เกษตรของชาวบา้ นอย่บู รเิ วณทา้ ยอ่างเกบ็ น�้ำทาง
ด้านขวา นาในพ้ืนท่ีดอนมีความสูง ๒๕๖ เมตรจากระดับน�้ำทะเลปานกลาง (รทก.) และ
พ้ืนท่ีนาท้ายน้�ำสูง ๒๔๕ ม.รทก. สามารถรับน�้ำจากอ่างเก็บน้�ำได้ประมาณ ๘๐๐ ไร่
ในฤดฝู น และ ๒๐๐ ไร่ ในฤดแู ลง้ รวมผรู้ บั ประโยชนป์ ระมาณ ๑,๓๓๔ คน ๒๘๓ ครวั เรอื น
(ขอ้ มลู จาก บรษิ ทั เทสโก;้ ธนั วาคม ๒๕๕๓) โดยในปี พ.ศ.๒๕๕๓ มผี ลผลติ เฉลย่ี จากนาขา้ ว
๓๕-๔๕ ถังตอ่ ไร่
อ่างเก็บน�้ำห้วยคล้ายไม่มีระบบคลองส่งน�้ำ น�้ำจากอ่างไหลจะไหลล้นผ่านดาด
คอนกรีตลงสลู่ �ำน�้ำธรรมชาติ ไดแ้ ก่ ห้วยคล้าย หว้ ยเชียงลี และไหลลงห้วยหลวง ไม่มที ่อ
ส่งน้�ำไปยังแปลงนา นอกจากน้ีล�ำห้วยยังอยู่ต่�ำกว่าแปลงนาของชาวบ้าน ดังนั้นชาวบ้าน

61

จงึ นำ� นำ�้ เขา้ นาโดยการขดุ คลองขนาดเลก็ และทำ� ฝายกน้ั นำ�้ ยกระดบั นำ�้ ใหส้ งู ขน้ึ ใหน้ ำ้� ไหล
เขา้ นาตวั เอง หรอื ใชว้ ธิ สี บู น้�ำขน้ึ มาใช้ ซง่ึ จะมพี น้ื ทที่ รี่ บั นำ�้ ได้ ๘๐๐ ไร่ (เตม็ ศกั ยภาพของอา่ ง)
แต่วิธีการจัดการน�้ำดังกล่าวไม่สามารถน�ำมาใช้ในช่วงฤดูแล้งได้ หรือใช้ได้เพียง ๒๐๐ ไร่
เพราะจะไมม่ นี ำ�้ ฝนและนำ�้ ทไ่ี หลจากลำ� หว้ ยมาสอู่ า่ ง และถา้ ระดบั นำ�้ ตำ�่ กวา่ ระดบั เกบ็ กกั จะ
มีประตูระบายนำ�้ ทกี่ รรมการหมูบ่ ้านบริหารจดั การน้ำ� ชาวบ้านกลมุ่ ผใู้ ช้น้�ำเป็นผูด้ ูแล โดย
ผู้ใหญ่บ้านเปน็ ผู้ถือกุญแจ มกี ำ� หนดเวลาในการปิด-เปิด และการแบง่ เวรยาม

สภาพชุมชน
ชุมชนท่รี บั ประโยชนม์ ี ๒ หมบู่ า้ น คือ บา้ นโคกล่าม และบ้านแสงอร่าม
๑) บ้านแสงอร่าม
บา้ นแสงอรา่ ม เดมิ เปน็ หมบู่ า้ นเดยี วกบั บา้ นโคกลา่ ม แยกการปกครองออกมาระหวา่ ง
บ้านโคกกล่ามกับบ้านหนองแสง คำ� ว่า “แสงอรา่ ม” หมายถงึ แสงแห่งความเจรญิ รุ่งเรือง
บา้ นแสงอรา่ มมพี น้ื ทถี่ อื ครองทง้ั หมด ๘,๖๐๒ ไร่ เปน็ พนื้ ทที่ ำ� กนิ ๑,๘๔๓ ไร่ สว่ นใหญเ่ ปน็
นาขา้ ว มนั สำ� ปะหลัง และสวนยางผู้ใหญ่บา้ นคนปจั จบุ นั คอื นายเสวต จนั ทร์หอม

62

จากการสำ� รวจข้อมูลของโครงการฯ เมือ่ เดือนมนี าคม ๒๕๕๔ มีประชากร ๔๗๖ คน
๙๖ ครวั เรอื นโดยรอ้ ยละ ๕๖ ของประชากรทงั้ หมดประกอบอาชพี เกษตรกรรม ทำ� นา ทำ� ไร่
และสวน รองลงมาประกอบอาชพี รบั จา้ งรอ้ ยละ ๓๘ ทเี่ หลอื เปน็ อาชพี คา้ ขาย รบั ราชการ
และอนื่ ๆ ประชากรมรี ายไดร้ วม ๙,๖๖๗,๔๒๐ บาท/ปี เฉลยี่ หลงั คาเรอื นละ ๑๐๐,๗๐๒ บาท/ปี
โดยรอ้ ยละ ๕๙ เปน็ รายไดจ้ ากการเกษตร รองลงมา รอ้ ยละ ๓๓ มาจากอาชพี รบั จา้ ง สว่ น
ดา้ นหนส้ี นิ ชาวบา้ นบา้ นแสงอรา่ มมหี นส้ี นิ รวมกนั ๖,๒๒๒,๖๐๐ บาท สว่ นใหญร่ อ้ ยละ ๕๕
เปน็ หนธ้ี นาคาร (จากการสำ� รวจขอ้ มลู ของโครงการฯ โดยทมี งานฟารม์ ตวั อยา่ งฯ เดอื น มค.-
มคี . ๒๕๕๔)

๒) บา้ นโคกลา่ ม
บ้านโคกลา่ ม ตัง้ ขึ้นในปี พ.ศ.๒๔๙๐ ชอ่ื โคกลา่ มเพราะว่าเปน็ โคกยาว แยกมาจาก
บ้านกุดหมากไฟมาตั้งหมู่บ้านคร้ังแรกมี ๑๕ หลังคาเรือน หลังจากน้ันก็พัฒนามาเรื่อยๆ
ต่อมามีผู้ก่อการร้ายเข้ามาแอบแฝง ทางราชการจึงจัดอบรมเพื่อป้องกันตนเอง และเป็น
หมบู่ า้ น อพป. สืบมาจนกระท่ังปัจจุบนั บ้านโคกลา่ มมพี ้ืนท่ปี ระมาณ ๔,๗๓๐ ไร่ เปน็ พืน้ ท่ี
ทางการ เกษตร ๑,๐๓๐ ไร่ สว่ นใหญ่เปน็ นาขา้ วมนั สำ� ปะหลงั และสวนยาง

63

จากการส�ำรวจข้อมูลของโครงการฯ เมื่อเดือน มค.- มคี . ๒๕๕๔ พบวา่ มีประชากร
๔๘๔ คน ๑๐๐ ครวั เรอื น โดยรอ้ ยละ ๖๐ ของประชากรทง้ั หมดประกอบอาชพี เกษตรกรรม
รองลงมา ประกอบอาชพี รบั จา้ ง รอ้ ยละ ๓๒ สว่ นทเ่ี หลอื ประกอบอาชพี คา้ ขาย รบั ราชการ
และอ่นื ๆ ประชากรมีรายได้รวม ๗,๖๙๘,๘๑๕ บาท/ปี เฉลย่ี หลงั คาเรอื นละ ๗๖,๙๘๘
บาท/ปี ส่วนใหญม่ าจากการเกษตรรอ้ ยละ๖๐ รองลงมา คอื รับจ้างร้อยละ ๓๒ มหี น้สี ิน
รวม ๑๑,๒๑๑,๙๔๐ บาท โดยเป็นหนีธ้ นาคารมากทส่ี ุด คิดเปน็ รอ้ ยละ ๖๑ 

64