เเก้ว ก้ หน้าม้า เเต่งโดย ธีรวัจน์ เเก้วประเสริฐ
หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-Book) เล่ม ล่ นี้มีเนื้อหา เกี่ยวกับ กั นิทานพื้นบ้านเรื่อง แก้วหน้าม้า ซึ่งเป็นเรื่องที่ ได้รับความนิยมมาตั้งแต่โบราณเรื่องหนึ่ง เนื้อหาโดย รวมมีความสนุกสนานชวน ติดตาม อีกทั้งยังมีลักษณะ เด่นกว่า ว่ วรรณกรรมเรื่องอื่น ๆ กล่า ล่ วคือ นางแก้วหน้า ม้าหรือนาง มณี นางเอกของเรื่องเป็นสตรีปัญญาไวมี ไหวพริบ ฉลาดในการแก้ปัญหา อีกทั้งยังมีความ สามารถในศึกสงคราม เป็นปู่ช่วยเหลือสามีให้รอดพ้น จากอันตรายได้ทุกครั้ง ผู้จัด จั ทำ หนังสือหวังเป็นอย่างยิ่ง ว่า ว่ หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-Book) เล่ม ล่ นี้ จะมี ประโยชน์ สำ หรับผู้เรียนไม่มากก็น้อย และถ้าหากมี ข้อผิดพลาดประการใด ผู้จัด จั ทำ ต้องขออภัยมา ณ ที่ นี้ นายธีรวัจน์ เเก้วประเสริฐ คำ นำ ๑
สารบัญ บั ๒ ประวัติความเป็นมา ลักษณะคำ ประพันธ์ เเนะนำ ตัวละคร เนื้อเรื่อง คุณค่าทางวรรณคดี ผู้จัด จั ทำ เเละผู้ตรวจทาน บรรณานุกรม หัวข้อ หน้า ๓ ๔ ๕ ๖-๑๑ ๑๒-๑๓ ๑๔ ๑๕
ประวัติ วัติ แก้วหน้าม้า เป็นวรรณคดีไทย พระนิพนธ์ใน พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทินกร กรม หลวงภูวเนตรนรินทรฤทธิ์ประพันธ์ขึ้น ขึ้ใน สมัยรัชกาลที่ ๒ นอกจากพระนิพนธ์เรื่องนี้ แล้ว ยังทรงมีผลงานพระนิพนธ์อื่น ๆ เช่น บทละครนอกเรื่องยอพระกลิ่น โคลงนิราศ ฉะเชิงเทรา บทละครนอกโม่งป่า และเพลง ยาวสังวาสอีกหลายสำ นวน ๓
ลัก ลัษณะคำ ประพัน พั ธ์ บทละครนอกแบบหลวงเป็นรูปแบบบทละครในสมัย รัตนโกสินทร์พระบาทสมเด็จพระพุทธ เลิศหล้านภาลัย ทรงพระราชนิพนธ์โดยทรงนําบทละครนอกดั้งเดิมมา ปรับปรุงใหม่สําหรับเล่น ล่ ละคร ผู้หญิง ญิ ของหลวง บท ละครแม้จะดําเนินเรื่องอย่างรวดเร็วตามแบบแผนของ ละครนอก แต่มีการ พรรณนารายละเอียดรวมทั้งภาษา ที่เลือกสรรให้เหมาะแก่เ ก่ นื้อความ ส่งผลให้กระบวนการ แสดงละมุน ละม่อมงดงามสมกับ กั ผู้แสดงที่เป็นสตรีใน ราชสํานัก บทละครนอกแบบหลวงครั้งรัชกาลที่ ๒ เป็น แนวทางให้ผู้แต่งบทละครในสมัยต่อมาถือเป็นแบบอย่าง ทําให้เกิด กิ บทละครนอกเรื่องใหม่ๆ และมี พัฒนาการเป็น ที่นิยมถึง ถึปัจจุบัน ๔
เเนะนำ ตัว ตั ละคร ๕
เนื้อ นื้ เรื่อ รื่ ง ณ เมืองมิถิลา เมืองที่ปกครองโดยท้าวภูวดลและพระนาง นันทา กษัตริย์ทั้งสองมีพระโอรส นามว่า ว่ พระปิ่นทอง วัน หนึ่งพระปิ่นทองได้ออกไปเล่น ล่ ว่า ว่ วข้างนอกวังพร้อมกับ กั ทหารที่ตาม เสด็จมากมาย เทวดาเห็นว่า ว่ พระปิ่นทองเป็น เนื้อคู่กับ กั นางแก้วหรือแก้วหน้าม้า หญิง ญิสาวชาว บ้านลูกของ นางนิ่มและนายมั่น ผู้มีหน้าตาแปลกประหลาดเหมือนม้าจน เป็นที่ตลกขบขัน ขั ของ ชาวบ้าน เทวดาจึง จึ เนรมิตให้ลมตีว่า ว่ ว จนพัดหลุดลอยออกไป ว่า ว่ วลอยลงมาตกที่บริเวณบ้านของ แก้ว แก้วจึง จึ เก็บว่า ว่ วไว้ เมื่อพระปิ่นทองที่วิ่งตามว่า ว่ วที่ลอย ออกไปมาเจอเข้าจึง จึ ขอว่า ว่ ว คืน และพูดจาดูถูกแก้วที่บังอาจ มาเก็บว่า ว่ วของตนแก้วโกรธจึง จึ ไม่ยอมคืนให้พระปิ่นทอง เลยสั่งให้ทหารวิ่งตามจับ จั แก้วเพื่อนำ ว่า ว่ วคืนมา แต่แก้วก็ไม่ ยอมคืนให้โดยมีเหล่า ล่ ม้าม้าคอยช่วยเหลือ แก้วไม่ให้ทหาร ทำ อะไรแก้วได้ พระปิ่นทองเห็นท่าไม่ดีจึง จึ เจรจา กับ กั แก้ว บอกว่า ว่ จะให้เงิน งิ ทองแต่แก้วก็ไม่สนใจ พระปิ่นทองเลย พูด โกหกไปว่า ว่ หากแก้วยอมให้ว่า ว่ วกับ กั ตนก็จะรับแก้วเป็นมเหสี แก้วได้ยินดังนั้นก็ดีใจมากจึง จึ รีบคืนว่า ว่ ให้กับ กั พระปิ่นทองไป พร้อมทั้งคอยเฝ้าใฝ่ฝันวันที่จะได้เป็นพระมเหสีเมื่อกลับวัง พระปิ่นทองบอกกับ กั ทหารคนสนิท ๖
ว่า ว่ ที่พูดไปเป็นเพียงแค่เรื่อง โกหก ไม่คิดจะให้แก้วมาเป็น พระมเหสีอย่างจริงจัง จัฝ่ายแก้วก็ได้กลับบ้านมาบอกพ่อ กับ กั แม่ว่า ว่ ตนเองจะได้ไปเป็นพระมเหสีแต่พ่อกับ กั แม่ก็ไม่มีใคร เชื่อ แก้วรอพระปิ่นทอง ให้มารับไปเป็นพระมเหสีเสียนาน แต่พระปิ่นทองก็ยังไม่มา จนแก้วเริ่มผ่ายผอมและ ล้มป่วย พ่อกับ กั แม่ของแก้วจึง จึไปสอบถามจากชาวบ้านเมื่อได้ความ ว่า ว่ พระปิ่นทองพูด จริง เลยตัดสินใจพาแก้วเข้ามาที่วังเพื่อ ทวงสัญญา เมื่อท้าวภูวดลรู้เข้าก็โกรธมากเลยสั่งประหาร 3 คน พ่อแม่ลูก แต่พระนางนันทามาพอดี เธอได้สอบถาม เรื่องราวจนทราบเรื่องและบอกให้เท้าภูวดลรักษาสัญญา หากพระปิ่นทองได้ พูดจริงก็ต้องรักษาสัญญา และสั่งให้ พระปิ่นทองไปรับแก้วเข้ามาเป็นพระมเหสีตามที่ได้ สัญญา ไว้ ซึ่งแก้วก็ได้เรียกร้องให้เอาวอทองมารับจึง จึ จะยอมเข้าวัง พระปิ่นทองจึง จึ ต้องจำ ใจส่งวอทองมารับแก้ว พระนาง นันทา ได้จัด จั พิธีอภิเษกขึ้น ขึ้ อย่างยิ่งใหญ่ท่ ญ่ ท่ ามกลางความยินดี ของ ชาวบ้าน แต่เป็นที่อับอายของพระปิ่นทองที่ทำ ท่ารังเกียจ และ ไม่ยอมออกมาพบแก้ว แก้วจึง จึ บุกเข้าไปหาพระปิ่นทอง เอง ที่ห้องสร้างความชุลมุนวุ่น วุ่ วายไปทั่วทั้งวัง พระปิ่นทอง จึง จึสั่งให้มีเวรยามเฝ้าไม่ให้แก้วหน้าม้าออกมาอาละวาด เมื่อ เท้าภูวดลรู้เข้าก็รู้สึกอับอายจึง จึ ออกอุบายที่จะกลั่นแกล้ง แก้ว ท้าวภูวดลจึง จึ รับสั่งให้แก้วไปยกภูเขาพระสุเมรุมาไว้ใน พระราชอุทยานให้ได้ภายใน 7 วัน หากยกมาไม่ได้ก็จะถูก ประหารแก้วตกใจมากจึง จึ ออกเดินทางเพื่อตามหาเขา พระสุเมรุ ๗
เมื่อไปถึง ถึในป่าแก้วอธิษฐานว่า ว่ ถ้าหากตนเป็นเนื้อคู่ของ พระปิ่นทองขอให้พบกับ กั เขา พระสุเมรุ ในขณะที่แก้วเดิน ทางได้เจอกับ กัสัตว์ป่าที่จ้องจะทำ ร้ายแต่โชคดีก่อ ก่ นที่แก้วจะ ถูกทำ ร้ายมีฤาษีมาพบเข้าและช่วยไว้ หลังจากฤาษีทราบ เรื่องราวต่าง ๆ ก็รู้สึก สงสารและได้ช่วยถอดหน้าม้าให้ แก้วกลายเป็น สาวสวยพร้อมทั้งเสกเรือเหาะและมีดอีโต้ วิเศษ ไว้ให้เป็นอาวุธนางแก้วจึง จึ กราบลาพระฤาษี พร้อม สวมหน้ากากม้าดังเดิมนั่งเรือเหาะไปจน เจอกับ กั เขา พระสุเมรุ ณ เขาพระสุเมรุมียักษ์เฝ้าอยู่ยักษ์บอกว่า ว่ แก้ว ต้องแก้ปริศนาให้ได้จึง จึ จะตัดเขาพระสุเมรุ ไปได้ แก้วคิดหา วิธีแก้ไขปริศนา 3 ข้อของยักษ์ ไม่ได้ จึง จึ ฉวยโอกาสขณะที่ ยักษ์เผลอ ตัดภูเขา เหาะหนีไป จนมาถึง ถึ เมืองมิถิลาชาวบ้าน ต่างแตก ตื่นที่เห็นภูเขาลอยได้ ด้านท้าวภูวดลคิดไว้ว่า ว่ แก้ว ต้องโดนประหารแน่ ๆ แต่ก็ต้องผิดหวังเมื่อ เห็นว่า ว่ แก้ว สามารถยกเขาพระสุเมรุมาให้ได้ เมื่อเป็นเช่นนั้นเท้าภูวดล จึง จึ แค้นใจ และหาทางเรื่องเลี่ยงสัญญาด้วยการ ให้พระปิ่น ทองหนีออกประพาสต่าง เมืองส่วนตนก็หาทางกลั่นแกล้ง แก้ว อีกก่อ ก่ นออกเดินทางพระปิ่นทองได้ สั่งนางแก้วไว้ว่า ว่ หากพระปิ่นทองกลับ มาแล้วนางแก้วยังไม่มีลูกจะต้องถูก ประหาร นางแก้วจนปัญญาไม่รู้จะทำ ให้ตนเองมีลูกได้ อย่างไรจึง จึ เฝ้าคิดหาวิธีการจนนึกขึ้น ขึ้ได้ จึง จึ นั่งเรือเหาะไปดัก รอพระปิ่นทองระหว่า ว่ งทางพร้อมทั้งถอดหน้ากากม้าออก ๘
พระปิ่นทอง ที่ได้เจอแก้วในขณะที่ถอดรูปแล้วถึง ถึ กับ กั ตะลึง ลึ งัน งั ในความงามของนาง และรู้สึกหลงรักบาง ทันที จึง จึสั่งให้ ทหารตามมาพบและขอแก้วเป็นชายา แก้วได้ถามถึง ถึ พระ มเหสีของพระปิ่นทอง พระปิ่นทองก็บอกว่า ว่ มีหน้าตาเป็นม้า น่าเกลียด ทำ ให้แก้วไม่พอใจและหาทางกลั่นแกล้งพระปิ่น ทองจนพอใจแล้วยอมอยู่กิน กิ กับ กั พระปิ่นทอง แก้วกับ กั พระปิ่น ทองอยู่กิน กิ กัน กั จนนางแก้วเริ่ม ตั้งครรภ์แล้วปิ่นทองจึง จึ ขอให้ แก้วกลับไปอยู่ในวัง แต่นางก็หาข้ออ้างไม่ไปพระปิ่นทองจึง จึ ได้มอบ แต่วนไว้เพื่อให้จ้างที่ว่า ว่ นพระปิ่นพูดได้ได้มาแสดง เป็นหลักฐานว่า ว่ เป็นลูกของตนแล้วพระปิ่นทองก็ กลับเมือง แก้วจึง จึ รีบตามมาถึง ถึ วังก่อ ก่ นพระปิ่นทอง แล้วรีบเตรียมตัว ต้อนรับ เมื่อมาถึง ถึ วังนาง แก้วก็แกล้งถามพระปิ่นทองว่า ว่ ไป เจอสาวที่ไหนมาหรือเปล่า ล่ พระปิ่นทองรีบโกหกว่า ว่ ไม่เจอ ใครพร้อมทวงสัญญาว่า ว่ แก้วจะต้องตั้งครรภ์ แก้วจึง จึ รีบ แสดงตัวว่า ว่ ตั้งครรภ์สร้าง ความดีใจให้กับ กั พระนางนันทา ส่วนพระปิ่นทองไม่รู้จะทำ อย่างไรต่อไปจึง จึ หนีไปต่าง เมือง โดยไม่ยอมให้แก้วไปด้วย ในขณะที่ไปต่างเมืองพระปิ่นทอง ถูกพวก ยักษ์จับ จั ตัวไว้ โดยจะให้ท้าวพาลราชกิน กิ ฝ่ายนาง แก้วมาคลอดลูกมาเป็นผู้ชายจึง จึ จะไปตามหาพระปิ่นทอง ก็ได้ฝากลูกไว้กับ กั ฤาษี ภาษีได้ตั้งชื่อให้ลูกของนางกับ กั กระ ปิ่น ทองว่า ว่ "พระปิ่นแก้ว" ฤาษีทราบด้วยญาณ ว่า ว่ พระปิ่น ทองตกอยู่ในอันตราย ๙
นางแก้ว จึง จึ รีบปลอมตัวเป็นชายเพื่อไม่ให้พระปิ่น ทองรู้และ ตามไปช่วยพระปิ่นทองไว้ได้ทัน แก้วได้ต่อสู้กับ กั ท้าวพาล ราชแล้วฆ่าท้าว พาลราชตาย พวกยักษ์ทั้งหลายจึง จึ ยอม สยบ และยกเมืองให้พระปิ่นทองครองเมือง พระปิ่นทอง รู้สึกสนใจลูกสาวยักษ์ 2 คนคือเจ้าหญิง ญิสร้อย สุวรรณและ เจ้าหญิง ญิ จัน จั ทร์สุดา นางแก้วจึง จึได้พาเจ้าหญิง ญิ ทั้ง สองมาหา ฤาษีและบอกว่า ว่ แท้จริงตนเป็นใครเมื่อเจ้าหญิง ญิ ทั้ง สองรู้ก็ สัญญาว่า ว่ จะเก็บเป็นความลับ แก้วจึง จึ พาธิดายักษ์ทั้ง สอง กลับมายกให้พระปิ่นทอง เวลาผ่านไปพระปิ่นทองเริ่มคิดถึง ถึ บ้านจึง จึชวนสอง ธิดายักษ์กลับเมืองมิถิลา แก้วรู้เข้าจึง จึ อุ้ม ลูกเข้ามาหา พระปิ่นทอง พระปิ่นทองหาว่า ว่ แก้วโกหกแต่ เมื่อเห็น แหวนที่ตนให้ก็เลยต้องยอมรับ กล่า ล่ วถึง ถึฝ่ายท้าว กายมาต ญาติของท้าวพาลราชที่ถูกแก้วสังหาร เมื่อทราบ เรื่อง ก็เกิด กิ ความแค้นยกไพร่พ ร่ ลมาล้อมเมืองมิถิลา พระปิ่น ทองตกใจทำ อะไรไม่ถูกคิดว่า ว่ ต้องเสียเมืองให้ยักษ์แน่นอน ธิดายักษ์ทั้งสองกลัวว่า ว่ พระปิ่นทองจะพ่ายแพ้ให้แก่ ยักษ์ เลยยอมบอกความจริงว่า ว่ แก้วคือใคร พระปิ่นทองเมื่อรู้จึง จึ ไปงอนง้อ ง้ให้แก้วมา ช่วยแต่แก้วไม่ยอม พวกยักษ์เริ่มบุก เมืองแก้วเป็นห่ว ห่ งบ้านเมืองและ พระนางนันทาจึง จึได้แปลง กายเป็นชายออกสู้กับ กั ยักษ์ ทันที อีโต้วิเศษทำ อะไรยักไม่ได้ แก้วกำ ลังจะเสียที แต่แก้วก็ได้เหาะข้ามหัวทำ ให้มนต์ยักษ์ เสื่อมแก้ว สามารถฆ่าท้าวกายมาตได้สำ เร็จ ๑๐
ท่ามกลางความ ดีใจของชาวเมือง พระปิ่นทองเริ่ม สงสัยว่า ว่ ชายหนุ่มที่มาช่วยตนเป็นแก้วแน่ ๆ พระปิ่น ทองตามไป งอนง้อ ง้ นางแก้ว แต่แก้วก็ยังเล่น ล่ ตัวจน พระปิ่นทองหลอกว่า ว่ จะเชือดคอตายแก้วจึง จึ ยอม ถอดหน้าม้าสร้างความยินดีให้กับ กั ทุกคน พิธีอภิเษก สมรสระหว่า ว่ งแก้วกับ กั พระปิ่นทองถูก จัด จั ขึ้น ขึ้ อีกครั้ง อย่างเอิกเกริก ไม่นานแก้วก็ตั้งครรภ์ ฝ่ายท้าว ประกายกรดฝั่งยักษ์รู้ว่า ว่ ท้าวประกายมาตถูกฆ่าตาย ก็แค้นจึง จึ บุกเมืองมิถิลา ชาวเมืองก็ต่างแตกตื่น พระปิ่นแก้วยกทัพไปสู้กับ กั ยักษ์แต่ก็สู้ไม่ได้แก้วจึง จึ จำ เป็นต้องออก ไปสู้กับ กั ยักษ์ทั้ง ๆ ที่ตั้งครรภ์ แก้ว พลาดท่าถูกท้าวประกายกรดถีบ จนคลอดพระธิดา ออก มา 3 องค์ ท้าวประกายกรดตกใจมากเมื่อรู้ว่า ว่ แก้วเป็นผู้หญิง ญิ แก้วจึง จึใช้ผ้าเปื้อนเลือดฟาด เข้าใส่ ทำ ให้มนต์ยักษ์เสื่อม ท้าวประกายกรดจึง จึ ถูกฆ่าตาย หลังจากจบสิ้นเหตุการณ์ร้าย ๆ เมืองมิถิลากลับสู่ ความ สงบสุข นางแก้วกับ กั พระปิ่นทองก็ครองรักกัน กั เรื่อยมา ๑๑
คุณ คุ ค่า ค่ ทางวรรณคดี คุณค่าด้านเนื้อหา เป็นวรรณกรรมเกี่ยวกับ กั การผจญภัยของตัวละคร เอกของเรื่อง คือนางแก้วหน้าม้า ในการดำ เนินเรื่อง เพื่อความสนุกและความตื่นเต้นชวนให้ติดตาม รวม ถึง ถึ มีการสอนสอดแทรกไว้ในเรื่องด้วย เช่น ตอนที่ พระนางนันทา ตรัสถามพระปิ่นทองถึง ถึ เรื่องที่พระปิ่น ทองไปให้คำ สัญญากับ กั นางแก้วว่า ว่ จะไปรับนางแก้วมา เป็นมเหสีเป็นความจริงหรือไม่ หากเป็นความจริง กษัตริย์ตรัสแล้วต้องทำ ตามสัจจะ เป็นต้น ๑๒
คุณ คุ ค่า ค่ ทางวรรณคดี คุณค่าด้านอักษรศาสตร์ วรรณกรรม เรื่องแก้วหน้าม้า ใช้ภาษาพื้น บ้าน ในการประพันธ์ และมีการใช้ภาษาที่มี การเล้าความตื่นเต้นและความสนุก ฉันทลักษณ์ในการประพันธ์วรรณกรรมพื้น บ้าน เรื่องแก้วหน้าม้า เป็นการประพันธ์ในรูป แบบของบทร้อยแก้ว แต่ก็มีการสัมผัสบ้าง เพื่อความสนุกของผู้อ่า อ่ น ๑๓
ผู้จัดทำ นายธีรวัจน์ เเก้วประเสริฐ ม.๖/๑๒ เลขที่ ๑๓ ๑๔ ผู้ตรวจทาน นายธนวิน เอี่ยมนำ สิน นายอชิระ บุญฟองมณี นางสาวอัญญาพัชร์ สุวรรณชาติ
บรรณานุก นุ รม Blogspot วรรณกรรมท้องถิ่น เรื่องแก้วหน้าม้า สืบค้นวันที่ ๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๗ จาก https://wanchai141908.blogspot.com/ ๑๕ บทละครนอกเเบบหลวง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ สืบค้นวันที่ ๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๗, จาก https://kukr.lib.ku.ac.th/db/kukr/search_ detail/dowload_digital_file/313517/54056 BroadcastThai แก้วหน้าม้า - แนะนำ ตัวละคร สืบค้นวันที่ ๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๗, จาก https://www.broadcastthai.com/web/ke awnama/character.php