ลิลิตโองการแช่งน้ำ (ประกาศแช่งน้ำ โคลงห้า) E-B ก O ารจัดทำ O หนังสือ K อิเล็กทรอนิกส์ ป ระก า ศ แ ช่ ง น้ำโค ล ง ห้ า ลิลิตโอง การแช่งน้ำ ป ระก า ศ แ ช่ ง น้ำโค ล ง ห้ า
T H A N K Y O U T H A N K Y O U
E-BOOK โครงงานภาษาไทย การจัด จั ทำ หนัง นั สืออิเอิล็กทรอนิกส์ (E-BOOK) ส่งเสริมการ อ่านวรรณกรรมไทย เรื่อง “ ลิลิตโองการแช่งน้ำ ” คณะผู้จั ผู้ ด จั ทำ ๑. นายธนาพิพัพิฒ พั น์ ศรีทาพัก พั ตร์ เลขที่ ๑๖ ๒. นางสาวอิมอิญา ผิวพรรณ เลขที่ ๒๒ ๓. นางสาวชนินาถ บุญประชม เลขที่ ๒๓ ๔. นางสาวธนพร พุทธแก้ว ก้ เลขที่ ๒๔ ๕. นางสาวธินัธิญ นั ญา ต๊ะวัน วั เลขที่ ๓๙ ชั้น ชั้ มัธ มั ยมศึกษาปีที่ ๔/๑๑ ครูที่ปที่ รึกษาโครงงาน คุณครูสุนัน นั ทา ประสานสอน คุณครูวิไวิลวรรณ เดชผล โรงเรียนเบ็ญ บ็ จะมะมหาราช อำ เภอเมืองอุบลราชธานี จัง จั หวัด วั อุบลราชธานี
คำ นำ คำ นำ โองการแช่งน้ำ เป็นวรรณคดีไทยที่เก่าแก่ที่สุดของกรุงศรีอยุธยาเท่าที่ ปรากฏเป็นลายลักษณ์อักษร คำ ศัพท์โบราณจำ นวนมากทำ ให้นักปราชญ์และนัก วิชาการเห็นว่าน่าจะเป็นผลงานในช่วงกรุงศรีอยุธยาตอนต้น ด้วยความยาวเพียง ๔ หน้า วรรณคดีเรื่องนี้กระตุ้นให้เกิดทัศนะที่หลากหลายจากผู้อ่าน นับถึงตั้งแต่ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่ หัว เป็นต้นมาจนถึงทุกวันนี้ โดยภาพรวมโองการแช่งน้ำ ถูกมองว่าเป็นคำ สัตย์สาบานที่ใช้ผูกมัดให้ ขุนนางจงรักภักดีต่อองค์พระมหากษัตริย์ในพระราชพิธีศรีสัจจปานกาล หรือพระ ราชพิธีถือน้ำ พระพิพัฒน์สัจจา ซึ่งเป็นพระราชพิธีใหญ่สำ หรับแผ่นดินสืบมาแต่ โบราณ การศึกษาโองการแช่งน้ำ ที่ผ่านมาจึงมุ่งวิเคราะห์เนื้อหาของโองการดังกล่าว บทความนี้ต้องการเสนอว่า ที่สำ คัญยิ่งกว่าเนื้อหาของโองการแช่งน้ำ คือ กระบวนการแห่งพิธีกรรมของโองการแช่งน้ำ เอง ซึ่งเป็นการบีบให้ผู้เข้าร่วมใน พิธีกรรมต้องทำ หน้าที่ระมัดระวังพฤติกรรมของตนเองในระบบการเมืองของอยุธยา หรือกล่าวได้อีกอย่างหนึ่งว่า กระบวนการของพิธีกรรมเป็นอุปกรณ์ประกันความมี เสถียรภาพของระบบการเมืองระหว่างพระมหากษัตริย์กับขุนนาง โดยให้ทุกคนที่ เข้าร่วมพิธีควบคุมตนเอง ก
CONTENTS สารบัญ คำ นำ ก สารบัญ บั ข ผู้เเต่ง ๑ ทำ นองการเเต่ง ๒ เรื่องย่อ ย่ ๓ เนื้อเรื่อง ๔ คุณค่าของวรรณคดี ๖ ข หน้า บรรณานุกรม
ลิลิตโองการแช่งน้ำ ลิลิตโองการแช่งน้ำ แต่งโดยสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา ดำ รงราชานุภาพ ทรงสันนิษฐานว่าอาจแต่งใน สมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ : (พระเจ้าอู่ทอง) ผู้แต่งคงจะเป็นผู้รู้พิธีพราหมณ์และรู้วิธีการ ประพันธ์ของไทยเป็นอย่างดี จุดมุ่ง มุ่ หมาย: ผู้เเต่ง: ประวัติ วัติ : ใช้เป็นโองการสำ หรับพราหมณ์อ่านประกาศในพิธีที่เรียกว่า พิธีถือน้ำ พระพิพัฒน์สัจจา หรือพระราชพิธีศรีสัจจปานกาล ซึ่งเป็นพิธีที่ให้เหล่าเสนา ข้าราชการแสดง และสาบานตนว่า จะจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์ ต้นฉบับที่เหลืออยู่เขียนด้วยอักษรขอม นับเป็นวรรณคดี เรื่องแรกของไทยที่แต่งเป็นร้อยกรองอย่างสมบูรณ์แบบ เรียกว่าโองการแช่งน้ำ บ้าง ประกาศแช่งน้ำ โคลงห้าบ้าง ต้นฉบับที่ถอดเป็นอักษรไทยจัดวรรคตอนการประพันธ์ค่อน ข้างสับสน พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสอบ ทานและทรงพระราชวินิจฉัยเรียบเรียงวรรคตอนขึ้นใหม่ ๑
ลิลิตโองการแช่งน้ำ ลิลิตโองการแช่งน้ำ ลิลิตโองการแช่งน้ำ แต่งด้วยลิลิต คือ มีร่ายกับโคลงสลับกัน ร่าย เป็นร่ายดั้นโบราณ โคลงเป็น โคลงแบบโคลงห้าหรือมณฑกคติ ภาษาที่ใช้เป็นคำ ไทยโบราณ คำ เขมร และคำ บาลีสันสกฤตปะปน อยู่ด้วย ทำ นองแต่ง: ๒
เรื่องย่อ เรื่อ รื่ งย่อ เริ่มต้นด้วยการสรรเสริญพระนารายณ์พระอิศวร และพระพรหม ต่อจากนั้น กล่าวถึงไฟไหม้โลก แล้วพระพรหมสร้างโลกใหม่ เกิดมนุษย์ พระอาทิตย์ พระจันทร์ การกำ หนดวัน เดือน ปี และการเริ่มมีพระราชาธิบดีในหมู่คน กล่าว อ้อนวอนในสิ่งศักดิ์สิทธิ์เรืองอำ นาจ มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เทพยดา อสูร ภูตผีปีศาจ มาลงโทษต่อผู้คิดคดกบฏต่อพระเจ้าแผ่นดิน ส่วนผู้ที่ซื่อสัตย์จงรัก ภักดี ขอให้มีความสุข มีลาภยศ ตอนจบเป็นร่ายเชิดชูพระเกียรติพระเจ้าแผ่นดิน ๓
เนื้อเรื่อง เนื้อเรื่อง วรรณกรรมเรื่องลิสิตโองการแช่งน้ำ ใช้ประกอบทระราชพิธีถือน้ำ พระพัฒน์สัตยา เป็นพระราชพิธีที่จัดขึ้นเพื่อให้ข้าราชการมาดื่มน้ำ สาบานตัวว่าจะชื่อตรงต่อพระมหา กษัตริย์ โอกาสของการถือน้ำ แบ่งออกเป็น ๕ ประเภท คือ ๑. การถือน้ำ เมื่อพระเจ้าแผ่นดินได้รับราชสมบัติ ๒. การถือน้ำ ของข้าราชการประจำ ที่ทำ ปีละ ๒ ครั้ง คือ ในเดือนห้า ขึ้น ๓ ค่ำ และ ในเดือนสิบ แรม ๑๓ ค่ำ ๓. การถือน้ำ ของศัตรูที่เข้ามาขอพึ่งพระบรมโพธิสมภาร ๔. การถือน้ำ ทุกเดือนของทหารที่ถืออาวุธ ๕. การถือน้ำ เมื่อแรกเข้ารับตำ แหน่งของที่ปรึกษาราชการ การถือน้ำ ประเภทที่ 2 ๓ และ ๕ ไม่มีการกำ หนดเวลาถือน้ำ อย่างแน่ชัด ผู้ถือ น้ำ จะต้องอ่านคำ สาบานทุกคน จะฝ่าฝืนไม่ได้ ส่วนการถือน้ำ ประเภทที่ 6 พระบรมวงศาวงศ์ที่ได้รับการไว้วางพระราชหฤทัยไม่ ต้องอ่านคำ สาบาน พระราชพิธีถือน้ำ พระพิพัฒน์สัตยาเป็นทั้งพิธีพุทธและพิธีพราหมณ์ ในสมัยโบราณ มีปีละ ๒ ครั้ง ๔
เนื้อเรื่อง เนื้อเรื่อง ลิลิตโองการแช่งน้ำ นั้นเป็นบทสวดที่ใช้ในพระราชพิธีนี้เพื่อให้ดูศักดิ์สิทธิ์ขึ้น เนื้อหาใน ลิลิตโองการแช่งน้ำ แบ่งได้เป็น ๕ ส่วน ดังนี้ ๑. เนื้อหาเริ่มด้วยคำ นมัสการเทพเจ้าสูงสุด ๓ พระองค์ในศาสนาฮินดู ได้แก่ พระนารายณ์ พระอิศวร และพระพรหม ๒. การกำ เนิดจักรวาล กำ เนิดพระสมมุติราชา และสิทธิธรรมของพระราชา ๓. คำ กล่าวเชิญภูตผีและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลายมาร่วมเป็นพยานในพระราชพิธีถือน้ำ ตัวอย่างเช่นการเชิญเจ้าป่าเจ้าเขามาเป็นพยาน ๔. คำ สาปแช่งและโทษที่ผู้คิดคดทรยศต่อองค์พระมหากษัตริย์จะได้รับ"แช่ง"คือการกล่าว ให้ได้รับอันตรายจากการใช้ชีวิตประจำ วัน เช่น ถูกสัตว์ที่มีเขี้ยวเล็บงาทำ ร้ายถึงตาย ใช้ของมี คมในการทำ งานแล้วถูกคมของเครื่องใช้นั้นบาดเอาจนถึงแก่ความตาย ถูกหลังคาถล่มทับ และถูกใบหญ้าคาบาดจนตายในขณะกำ ลังนอน กินน้ำ แล้วตายเหมือนกินยาพิษ และกิน ข้าวแล้วตายเหมือนถูกไฟเผา ทำ ให้สรุปได้ว่าเรื่องลิลิตโองการแช่งน้ำ นี้น่าจะคัดลอกวิธีการ แช่งน้ำ มาจากโองการแช่งน้ำ ที่ใช้มาก่อนหน้านี้ ก่อนหน้าที่สมเด็จพระรามาธิบดีที่๑ (อู่ทอง) จะทรงสถาปนาอาณาจักรอยุธยาขึ้น ๕. คำ พรและยศถาบรรดาศักดิ์ที่ผู้ซื่อสัตย์ต่อพระมหากษัตริย์จะได้รับ และคำ ถวาย พระพรพระมหากษัตริย์ ๕
คุณค่าของ วรรณคดี ๑.ด้านภาษาและสำ นวนโวหาร ลิลิตโองการแช่งน้ำ นี้เป็นลิลิตเรื่องแรกในประวัติวรรณคดีไทย ใช้ถ้อยคำ ภาษาที่เก่า คำ ภาษาเขมร บาลี สันสกฤต และคำ ไทยโบราณปนอยู่มาก คำ บางคำ ต้อง สันนิษฐานความหมาย ทำ ให้อ่านเข้าใจยาก ทั้งนี้ก่อให้เกิดความรู้สึกว่าคำ มีความขลังและ ศักดิ์สิทธิ์ เกิดอารมณ์หวาดกลัว ไม่กล้าคิดคดทรยศต่อพระเจ้าแผ่นดิน ลิลิตโองการแช่งน้ำ นี้จึง มีคุณค่า สามารถใช้ศึกษาเกี่ยวกับการใช้คำ ในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนต้นได้ ๒.ทางการปกครอง เป็นวรรณคดีเกี่ยวกับพระราชพิธีแสดงความจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์ ตั้งแต่กรุงศรีอยุธยาจนถึงกรุงรัตนโกสินทร์ จึงเป็นวรรณคดีที่มีคุณค่าต่อระบอบการปกครอง แบบราชาธิปไตย เพราะเป็นการให้สัตย์สาบานว่าจะซื่อสัตย์จงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์และ บ้านเมือง ทำ ให้เกิดความสามัคคีมีผลให้บ้านเมืองเป็นปีกแผ่น ๓.ทางวัฒนธรรม วรรณคดีเล่มนี้เป็นหลักฐานแสดงถึงการได้รับอิทธิพลวัฒนธรรมจากขอมและ อินเดีย พิธีพราหมณ์ได้เข้ามาใช้ปะปนในพระราชพิธีต่าง ๆ และยังทำ ให้เห็นลักษณะการ ปกครองที่พระมหากษัตริย์ทรงเป็นสมมติเทวราชอีกด้วย ๖
วรรณคดี S P E A K E R C O N T E S T P A I N T I N G C O N T E S T คุณค่าของ ๔.ความเชื่อถือทางศาสนา ลิลิตโองการแช่งน้ำ นี้แสดงถึงอิทธิพลของ ศาสนาพราหมณ์ในพิธี สาปแช่งผู้ทุจิตโดยอาศัยอำ นาจของเทวดาและภูตผี ตามความเชื่อถือของ พราหมณ์ ซึ่งเป็น ศาสนาของอินเดียและพระราชพิธีถือน้ำ พระพิพัฒน์สัตยานี้ เป็นพิธีตาม ศาสนาพรามหมณ์ ต่อมา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงนำ พิธีทางพุทธศาสนามาเพิ่ม เติมในภายหลัง ๕.ด้านอิทธิพลต่อวรรณคดีอื่น ลิลิตโองการแช่งน้ำ เป็นวรรณคดีที่ใช่ใน การสวดหรืออ่าน โองการแช่งน้ำ ของพราหมณ์ผู้ทำ พิธี ลิลิตโองการแช่งน้ำ มีอิทธิพลต่อ วรรณคดีสมัยหลัง ทำ ให้ กวีเกิดความบันดาลใจแต่งวรรณคดีเรื่องอื่นขึ้น ได้แก่ โคลงพิธีถือน้ำ แลค เชนทรัศวสนาน พระราชนิพนธ์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นวรรณคดี ที่กล่าวถึงพระราชพิธีถือน้ำ พระพิพัฒน์สัตยา ๗
บรรณานุกรม T R A N S C R I P T T R A N S C R I P T บรรณานุกรม “ ความรู้เกี่ยวกับวรรณกรรมเรื่องลิลิตโองการแช่งน้ำ .” [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก https://elfhs.ssru.ac.th/warunya_aj/pluginfile. php/73/block_html/contentpdf. สืบค้น ๒๐ ธันวาคม ๒๕๖๕ “ ความรู้เกี่ยวกับหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-Book).” [ออนไลน์]. เข้าถึงได้ จากhttp://www.stc.ac.th/external_newsblog.php ?links=300&fbclid=IwAR1YtE1ldlL8ohMK7GgHGof2niak0EPFoFeEvgAlYpzf_ kdeRmHoLbEpao ๒๕๕๖. สืบค้น ๒๐ ธันวาคม ๒๕๖๕ “ ลิลิตโองการแช่งน้ำ - Flip eBook.” [ออนไลน์]. เข้าถึง ได้จากhttps://anyflip.com/qpgxd/qiza/basic. สืบค้น ๒๐ ธันวาคม ๒๕๖๕
THANK YOU ขอบคุณ THANK YOU ขอบคุณ THANK YOU ขอบคุณ T H A N K Y O U T H A N K Y O U
T H A N K Y O U T H A N K Y O U