ทรรศนะ (ทัศนะ) คือ ความคิดเห็นที่ประกอบด้วยเหตุผล ประกอบด้วยที่มา ข้อสนับสนุน และข้อสรุป โครงสร้างของทรรศนะ การแสดงทรรศนะประกอบด้วยส่วนสำคัญ ๓ ส่วน คือ * ที่มา คือ เรื่องราวต่าง ๆ อันทำให้เกิดการแสดงทรรศนะ ชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นที่จะต้องแสดงทรรศนะ * ข้อสนับสนุน คือ ข้อเท็จจริง หลักการ รวมทั้งทรรศนะและมติของผู้อื่นที่ผู้แสดงทรรศนะนำมาใช้ เพื่อประกอบกันเป็นเหตุผลสนับสนุนข้อสรุปของตน * ข้อสรุป คือ สารที่สำคัญที่สุดของทรรศนะ อาจเป็นข้อเสนอแนะ ข้อวินิจฉัย ข้อสันนิษฐาน หรือการ ประเมินค่า ซึ่งเจ้าของทรรศนะนำเสนอเพื่อให้ผู้อื่นพิจารณา ยอมรับหรือนำไปปฏิบัติ ภาพจำ เรื่อง การใช้ภาษาแสดงทรรศนะ
วิธีการแสดงเหตุผล การอนุมานโดยพิจารณาจากสาเหตุและผลลัพธ์ที่สัมพันธ์กัน ๑. การอนุมานจากสาเหตุไปหาผลลัพธ์ สาเหตุ ผล (เหตุ) (ผล) เด็กคนนี้อ่านหนังสือมาตลอดปี คาดว่า เขาคงสอบเข้ามหาวิทยาลัยได้แน่ ๆ ๒. การอนุมานจากผลลัพธ์ไปหาสาเหตุ ผลลัพธ์ สาเหตุ (เหตุ) (ผล) การจราจรติดขัด เพราะ รถชนกัน ๓. การอนุมานจากผลลัพธ์ไปหาผล ผลลัพธ์ ผล (ผลลัพธ์) (เหตุ) ชิดจันทร์ได้รับคำชมเชยจากหัวหน้างานบ่อย ๆ เพราะ เธอเป็นคนมีความรับผิดชอบสูง พวกเราจึงคาดกันว่า ชิดจันทร์จะต้องได้รับการพิจารณาในการเลื่อนตำแหน่งเป็นกรณีพิเศษในปีนี้
ประเภทของทรรศนะ ๑. ทรรศนะเชิงข้อเท็จจริง ทรรศนะที่เกี่ยวกับเรื่องที่เกิดแล้ว แต่ยังไม่ทราบข้อเท็จจริงการแสดง ทรรศนะประเภทนี้จึงมักเป็นเพียงการสันนิษฐาน จะน่าเชื่อถือเพียงใดขึ้นอยู่กับข้อสนับสนุน ๒. ทรรศนะเชิงคุณค่าหรือค่านิยม เป็นทรรศนะที่ประเมินว่า สิ่งใดดีหรือด้อย สิ่งใดเหมาะสมหรือ ไม่เหมาะสม สิ่งใดเป็นประโยชน์หรือโทษ ๓. ทรรศนะเชิงนโยบาย เป็นทรรศนะที่บ่งชี้ว่า ควรทำอะไร อย่างไร ต่อไปในอนาคต หรือคสรจะแก้ไข ปรับปรุงสิ่งใดไปในทางใด อย่างไร ภาษาที่ใช้ในการแสดงทรรศนะ ๑. ใช้คำหรือกลุ่มคำที่แสดงว่าเป็นเจ้าของทรรศนะ คำหรือกลุ่มคำที่แสดงว่าเป็นเจ้าของทรรศนะ อาจเป็นคำนาม คำสรรพนาม ประกอบกับคำกริยา หรือ กลุ่มคำกริยา ที่ชี้ชัดว่าเป็นข้อสรุปของการแสดงทรรศนะ ตัวอย่าง ๑) ดิฉันเห็นว่า โรงเรียนมีโครงการส่งเสริมความถนัดของนักเรียนอยู่แล้ว ๒) พวกเรามีความเห็นร่วมกันว่า โรงเรียนควรทบทวนระเบียบการแต่งกายของนักเรียนให้ เหมาะสมแก่กาลสมัย ๓) ข้าพเจ้าเข้าใจว่า เหตุการณ์ไฟไหม้โรงแรมแป็นความประมาทของผู้บริหาร ๔) ผมขอสรุปว่า เราควรมอบเรื่องนี้ให้คณะกรรมการเฉพาะกิจพิจารณา ๕) ที่ประชุมมีมติว่า ให้ระงับการจัดทัศนศึกษาไปต่างประเทศ ๖) เราขอเสนอแนะว่า วิชาเทคโนโลยีสารสนเทศพื้นฐาน ควรเป็นวิชาบังคับในหลักสูตร มัธยมศึกษาตอนปลาย
๒. ใช้คำหรือกลุ่มคำกริยาช่วยในข้อสรุปเพื่อชี้ให้เห็นว่าเป็นการแสดงทรรศนะ เช่น น่า น่าจะ คง คงจะ ควร ควรจะ พึง พึงจะ ฯลฯ ตัวอย่าง ๑) เรื่องนี้น่า ส่งต่อให้องค์การที่เกี่ยวข้องรับไปดำเนินการ ๒) รัฐบาล น่า จะ ทบทวนนโยบายการเงินการคลังของประเทศ ๓) คณะนักเรียน คง เข้าใจผิดว่าเรื่องนี้เป็นคำสั่งของโรงเรียนแท้จริงเป็นคำเชิญชวน ๔) โรงเรียน ควรจะต้อง คำนึงถึงความปลอดภัยของนักเรียนเป็นอันดับแรก ๓. ใช้คำหรือกลุ่มคำอื่น ๆ ที่สื่อความหมายไปในทางแสดงทรรศนะ อาจเป็นการประเมินค่า แสดงความเชื่อมั่น คาดคะเน ฯลฯ ก็ได้ ตัวอย่าง ๑) สารวัตรนักเรียนได้สอดส่องความประพฤติของนักเรียนอย่างเต็มความสามารถ (ประเมินค่า) ๒) นักกีฬาของเรามีทางชนะอย่างไม่ต้องสงสัย (แสดงความเชื่อมั่น) ๓) เป็นไปได้ยาก ที่จะประสบโชคสองครั้งสองคราเช่นนี้อีก (คาดคะเน)
แนวทางในการประเมินค่าทรรศนะ การประเมินค่าทรรศนะในตัวบุคคลไม่ควรยึดเป็นสำคัญ แม้ผู้ที่เป็นเจ้าของทรรศนะนั้นๆ จะเป็น ผู้ทรงคุณวุฒิก็ตาม เพราะมนุษย์ไม่สามารถเสนอสิ่งที่ถูกต้องเสมอไปในทุกโอกาสได้ แนวทางในการประเมิน ทรรศนะ ควรเป็นดังนี้ ๑. ประโยชน์และลักษณะสร้างสรรค์ทรรศนะที่ดีต้องก่อให้เกิดประโยชน์ทั้งส่วนน้อยและส่วนใหญ่ และก่อให้เกิดสิ่งแปลกใหม่อันนำไปใช้ประโยชน์ได้ในขณะเดียวกันก็คงสิ่งที่ดีงามของสังคมไว้ ๒. ความน่าเชื่อถือและความสมเหตุสมผล ทรรศนะที่ดีจะต้องมีข้อสนับสนุนที่มีน้ำหนักพอที่จะทำให้ ข้อสรุปน่าเชื่อถือ ๓. ความเหมาะสมกับผู้รับสารและกาลเทศะ ในการพิจารณาการแสดงทรรศนะจะต้องพิจารณาด้วยว่า ทรรศนะนั้นแสดงแก่ผู้ใดและในโอกาสใด เพื่อจะได้ประเมินได้ว่าเหมาะสมหรือไม่ ๔. การใช้ภาษา นับเป็นเครื่องมือสำคัญที่สุดในการเสนอทรรศนะ การประเมินค่าทรรศนะต้องประเมิน การใช้ภาษาว่า มีความแจ่มแจ้งชัดเจนตรงตามจุดประสงค์ที่ต้องการและเหมาะสมแก่ระดับการสื่อสารหรือไม่
โอกาสในการเขียนแสดงทรรศนะ การแสดงทรรศนะของตนเองจะต้องอาศัยโอกาสในการถ่ายทอด ซึ่งอาจเป็นการเขียนบันทึกส่วนตัว หรือ เป็นการเขียนเพื่อให้ผู้อื่นอ่านด้วยก็ได้ การแสดงทรรศนะจะต้องระมัดระวังการใช้ภาษา เพราะเป็นทรรศนะส่วนตัวที่อาจไม่ตรงกับความคิด ของผู้อื่น การเขียนจึงต้องเลือกใช้คำที่ไม่หยาบคาย ก้าวร้าว รุนแรง หรือทำให้กลุ่มคนกชหนึ่งคนใดเกิด ความหมางใจกัน เขียนให้ชัดเจน มีเหตุผลประกอบที่น่าเชื่อถือ โดยต้องเขียนจากข้อเท็จจริงที่มี สามารถพิสูจน์ หรือหาหลักฐานอ้างอิงได้ ไม่ควรเขียนลอย ๆ การแสดงทรรศนะของมนุษย์จะมีทั้งผู้เห็นด้วยและผู้ที่ไม่เห็นด้วย ดังนั้น จึงมี ทั้งทรรศนะเพื่อสนับสนุนและโต้แย้ง รวมไปถึงอาจมีการประเมินค่าด้วย หรืออาจมี การแสดงทรรศนะในงานของผู้อื่นเพื่อให้เกิดการพัฒนาชิ้นงานที่ดีกว่าเดิม เขียนแสดงทรรศนะต่องานชิ้นอื่น การติดตามข่าวสาร ทำให้เห็นทิศทางของเรื่องต่าง ๆ เมื่อมีทรรศนะเกี่ยวกับ สถานการณ์นั้นก็มีการถ่ายทอดออกมาเป็นความคิดเห็นและวิเคราะห์ทิศทางของ เรื่องต่าง ๆ เขียนแสดงทรรศนะต่อเหตุการณ์หรือกระแสบางอย่าง องค์กรจะต้องขับเคลื่อนต่อไปในอนาคต จึงต้องมีนโยบายต่าง ๆ มารองรับ ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น ทำให้เกิดการแสดงทรรศนะต่อนโยบายต่าง ๆ ขององค์กร รวมไปถึงการแสดงทรรศนะอันนำไปสู่การเสนอนโยบายใหม่ เขียนแสดงทรรศนะต่อองค์กร
บรรณานุกรม กระทรวงศึกษาธิการ. (๒๕๖๑). หลักภาษาและการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสาร ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๖. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์สกสค. ลาดพร้าว. จงชัย เจนหัตถการกิจ. (๒๕๕๕). เสริมปรีชาญาณ วิชาภาษาไทย ม.๖. กรุงเทพฯ : ฟิสิกส์เซ็นเตอร์. พรทิพย์ แฟงสุด. (๒๕๕๔). สื่อเสริมสาระการเรียนรู้ รายวิชาพื้นฐาน ๖. กรุงเทพฯ : บริษัท ธนาเพลส จำกัด.