คู่มือดูแลผู้สูงวัย ไม้เท้าช่วยมอง

1 0 0 คมู่ ือการดูแลผสู้ งู วยั

3. อุปกรณ์อาบน�้ำต่างๆ เช่น ขวดแชมพู ครีม
นวดผม สบเู่ หลว ยาสฟี นั และแปรงสฟี นั ควรท�ำสญั ลกั ษณ์
ให้แตกตา่ งกนั เพ่ือใหแ้ ยกแยะไดง้ า่ ย

กอ่ น

หลัง

ไม้เท้าชว่ ยมอง 101

4. ใชเ้ ทปสสี ว่างหรือสีตัดปิดตามขอบประตูหรือตู้
ท่ีใช้วางอุปกรณ์อาบน้�ำ เพ่ือให้สังเกตเห็นขอบประตูและ
ท่ีวางอปุ กรณอ์ าบน�้ำตา่ งๆ ได้ชดั เจน

5. ผ้าเช็ดเท้าควรมีสีตัดกับพื้นหอ้ งน้�ำ

1 0 2 คู่มือการดูแลผู้สูงวยั

ห้องครัว - เป็นที่ท่ีผู้สูงอายุควรใช้งานได้สะดวกเพ่ือ
ท�ำอาหาร/อนุ่ อาหารได้ด้วยตนเอง
1. ตู้ควรเปน็ บานเลื่อน โดยเฉพาะตใู้ นครวั หรอื ตู้
ตดิ ผนงั ทอ่ี ย่ดู า้ นบนส�ำหรบั วางของ

ไม้เทา้ ช่วยมอง 103

2. หากเป็นตทู้ ใี่ ชบ้ านแบบเปดิ เข้า-ออก หรือเปน็
ลนิ้ ชกั เกบ็ ของทด่ี งึ เขา้ -ออก อาจใชเ้ ทปสตี ดั ปดิ บรเิ วณขอบ
ของประตตู ู้ เพ่อื ให้มองเหน็ ไดช้ ดั เวลาเปดิ ต้ทู ง้ิ ไว้

กอ่ น

หลงั

1 0 4 คูม่ ือการดแู ลผ้สู งู วยั

3. ภาชนะท่ีใช้ใส่ของเหลวควรมีสีท่ีตัดกัน เช่น
ควรรินหรือเทของเหลวโดยใช้ภาชนะท่ีมีสีตัดกับอ่างหรือ
บริเวณทีร่ ินเพ่อื ให้เห็นหากรินหก

4. ขวดใสน่ ำ้� ยาท�ำความสะอาดต่างๆ ควรใช้เทป
สสี วา่ งหรอื ท�ำสัญลกั ษณ์ตดิ ไว้ เพอ่ื ใหแ้ ยกแยะได้ง่าย
5. เก็บสง่ิ ของตา่ งๆ ใหเ้ ปน็ ท่ีและหยิบไดง้ ่าย
6. ผู้สูงอายุที่มีปัญหาในการมองเห็นมักสะดุด
ผ้าเช็ดเท้าในห้องอยบู่ อ่ ยครั้ง จึงควรวางให้เป็นที่
บริเวณรอบบ้าน - ผู้สูงอายุควรได้ออกมาเดิน ออก
กำ� ลังกาย และนั่งพกั ผ่อนนอกตัวบา้ น
1. ท�ำราวจบั ส�ำหรบั เกาะเดินไว้นอกตวั บา้ น โดย
อาจทาสีราวจบั เพอ่ื ให้เหน็ ได้ชัดขนึ้
2. พ้ืนสนามควรเป็นพืน้ ทเี่ สมอ เรียบ ไม่ขรขุ ระ
3. พยายามส่งเสริมและสนับสนุนให้ผู้สูงอายุใช้
ไม้เท้าเสมอเวลาออกนอกบ้าน เพื่อให้เดินได้อย่างม่ันคง
และปลอดภัย
4. ในกรณีท่ีผูส้ งู อายมุ องเหน็ ได้เลอื นราง ควรให้
สวมหมวกหรือแว่นตากันแดดเพื่อตัดแสงจ้าเวลาออก
นอกบา้ น



บทสรปุ

ไมเ้ ท้าช่วยมอง 107

ชุดความรู้ด้านทักษะการท�ำความคุ้นเคยกับ
สภาพแวดล้อมและการเคล่ือนไหวส�ำหรับผู้สูงอายุที่มี
ความพิการทางการเห็น จัดท�ำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์ให้
ผู้ดูแลหรือจิตอาสาในชุมชนได้ใช้ทบทวนและสร้างความ
เข้าใจเก่ียวกับการดูแลและส่งเสริมให้ผู้สูงอายุท่ีมีความ
บกพร่องด้านการเห็นช่วยเหลือตนเองได้อย่างถูกต้อง
คู่มือนี้ประกอบด้วยความรู้เบ้ืองต้นเกี่ยวกับภาวะการ
มองเห็นบกพรอ่ ง อาการ สาเหตุ ผลกระทบตอ่ จติ ใจของ
ผู้สูงอายุ การฝึกทักษะการท�ำความคุ้นเคยกับสภาพ
แวดล้อมและการเคล่ือนไหว (O&M) หรือที่เรียกว่า
ทักษะการใช้ไม้เท้า การเลือกไม้เท้าท่ีเหมาะสม เพ่ือให้
ผู้สูงอายุท่ีมีความบกพร่องทางการเห็นสามารถประกอบ
กิจวตั รประจ�ำวันได้ดว้ ยตนเอง เช่น การรกั ษาสุขอนามัย
การแต่งตัว การท�ำอาหารหรือรับประทานอาหารได้เอง

1 0 8 คูม่ อื การดแู ลผสู้ งู วยั

การเดินไปไหนมาไหนได้ด้วยตนเอง ตลอดจนการจัด
สภาพแวดลอ้ มในทอี่ ยอู่ าศยั ใหเ้ หมาะสมเพอื่ ใหผ้ สู้ งู อายทุ มี่ ี
ความบกพรอ่ งทางการเหน็ ด�ำเนนิ ชวี ติ ประจ�ำวนั ไดส้ ะดวก
ปลอดภัย และเป็นการลดภาวะการพ่ึงพิงผู้อ่ืน ท�ำให้
ผูส้ ูงอายรุ ู้สกึ ว่าตนเองมีคณุ คา่

ชุดความรู้น้ีเหมาะกับผู้ดูแลผู้สูงอายุที่ได้รับ
การฝึกทักษะ O&M มาแล้ว จะได้เข้าใจทักษะ O&M
และสามารถส่งเสริม กระตุ้น และให้ค�ำแนะน�ำผู้สูงอายุ
ในการใชท้ กั ษะ O&M มาประกอบกจิ วตั รประจ�ำวนั ไดอ้ ยา่ ง
ถกู ตอ้ ง ในกรณีทผี่ ู้สูงอายยุ งั ไม่เคยได้รับการอบรม O&M
ควรสนับสนุนให้ผู้สูงอายุเข้ารับการฝึกจากหน่วยบริการ
ต่างๆ ทง้ั ของภาครัฐและเอกชนเป็นอันดบั แรก



1 1 0 คมู่ อื การดูแลผูส้ ูงวัย

เอกสารอา้ งอิง

4

กระทรวงสาธารณสขุ , กรมอนามยั , ส�ำนกั ส่งเสริมสขุ ภาพ. ปัญหา
สขุ ภาพกาย: โรคตา. [สืบค้นเม่อื เมษายน 2559]. จาก http://
hp.anamai.moph.go.th/soongwai/statics/deseas/phyprob/
topic006.php.

คู่มือการออกแบบสภาพแวดล้อม ส�ำหรับคนพิการและคนทุกวัย.
พิมพ์ครัง้ ที่ 3 ฉบบั ปรับปรงุ . กรงุ เทพฯ.

แฉลม้ แย้มเอยี่ ม. ผสู้ อนวชิ า O&M. เอกสารประกอบการบรรยาย.
วทิ ยาลยั ราชสุดา มหาวิทยาลยั มหดิ ล. อดั ส�ำเนา; 2553.

ฐติ พิ ร รตั นพจนารถ. 2559. สายตาเลอื นราง: การใชส้ ายตาทเี่ หลอื
ให้ไดป้ ระโยชน์สูงสุด. เวชสารแพทยท์ หารบก. 2547 [สืบคน้
เมอื่ เมษายน 2559]; 57(3):207-212. จาก http://www.rtamedj.
pmk.ac.th/Vol_57/57-3-8.pdf.

ไทย. กฎหมาย, ประกาศกระทรวง ฯลฯ. ประเภทและหลักเกณฑ์
ความพิการ. กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของ
มนุษย์; ราชกจิ จานเุ บกษา เลม่ 126 ตอนพิเศษ 77ง วันที่ 29
พฤษภาคม 2552.

ไม้เท้าชว่ ยมอง 111

ไทย. กฎหมาย, พระราชบัญญัติ ฯลฯ. พระราชบัญญัติส่งเสริม
และพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ พ.ศ. 2550; ราชกิจจา-
นเุ บกษา เล่ม 124 ตอนท่ี 61ก วันท่ี 27 กันยายน 2550.

สุจิตรา ติกวัฒนานนท์. การท�ำกิจวัตรประจ�ำวันส�ำหรับคนพิการ
ทางการเห็น. เอกสารประกอบการบรรยาย. วิทยาลัยราชสดุ า
มหาวิทยาลัยมหดิ ล. อัดส�ำเนา; 2553.

ห้องสมุดออนไลน์ของว็อชทาวเวอร์. ชีวิตในโลกมืดบอด. [สืบค้น
เม่ือ เมษายน 2559]. จาก http://wol.jw.org/th/wol/d/r113/
lp-si/102015404.

อรอนงค์ สงเจริญ. รายงานการให้ค�ำปรกึ ษากลมุ่ ส�ำหรับครอบครัว
บุคคลท่ีมีความบกพร่องทางการเห็นตามแนวแสทเทียร์.
วทิ ยาลยั ราชสดุ า มหาวทิ ยาลัยมหิดล; 2556.

Allen M. Adjustment to visual impairment. Journal of Ophthalmic
Nursing & Technology. 1990; 9(2):47-51.

Corn AL, Erin JN, editors. Foundations of low vision: clinical
and functional perspective. 2nd ed. New York: AFB Press;
2010.

Dennison AL. The eye report points the way. In: Handbook
for teachers of the visually handicapped. Louisville, Ky:
American Printing House for the Blind; 1970.

Hill EW. Orientation and mobility. In: Foundations of education
for blind and visually handicapped children and youth:
theory and practice. New York: American Foundation for
the Blind; 1986. p. 315-318.

1 1 2 คูม่ อื การดูแลผสู้ ูงวยั

Jacobson WH. The art and science of teaching orientation and
mobility to persons with visual impairments. New York:
American Foundation for the Blind; 1993.

Jacobson WH. The teaching of orientation and mobility. In:
The art and science of teaching orientation and mobility
to persons with visual impairments. New York: American
Foundation for the Blind; 2013. p. 4.

Manduchi R, Kurniawan S. Mobility-related accidents
experienced by people with visual impairment. Insight:
Research and Practice in Visual Impairment and Blind-
ness. 2011 [cited 2013 Dec 3]; 4(2):1-11. Available from:
https://users.soe.ucsc.edu/~manduchi/papers/Mobility
Accidents.pdf.

Morse JL. Psychosocial aspects of low vision. In: Jose RT.
editor. Understanding low vision. New York: American
Foundation for the Blind; 1983.

Jose RT, editor. Understanding low vision. New York: American
Foundation for the Blind; 1983.

Sacks SZ. Psychological and social implications of low vision.
In: Corn AL, Erin JN, editors. Foundations of low vision:
clinical and functional perspectives. 2nd ed. New York:
American Foundation for the Blind Press; 2010.

VisionAware. Preventing falls. [cited 2016 Jan]. Available from:
http://www.visionaware.org/info/everyday-living/home-
modification-/safety-in-the-home/preventing-falls/1234.