วันมหิดล

วนั มหิดล

วันท่ี 24 กันยายน เป็นวันคล้ายวันสวรรคตของสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม
พระบรมราชชนก (กรมหลวงสงขลานครินทร์) พระผู้ได้รับการถวายพระสมัญญาภิไธยจากแพทย์และ
ประชาชนทัว่ ไปวา่ "พระบิดาแห่งการแพทย์แผนปัจจุบันของไทย"

ด้วยพระราชกรณียกิจที่ได้ทรงบาเพญ็ แก่วงการแพทย์และการสาธารณสุขของประเทศไทยมาตลอด
ระยะเวลา 12 ปนี นั้ ได้เสรมิ สรา้ งความเป็นปึกแผน่ ให้แก่โรงเรยี นแพทย์ อีกท้ังไดท้ รงพฒั นาการเรียนการสอน
ตลอดจนการผลิตแพทย์ให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ อันเป็นการวางรากฐานแก่การแพทย์และการ
สาธารณสขุ ให้เจริญพัฒนากา้ วหน้าทัดเทียมอารยประเทศในกาลตอ่ มา

คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล จึงได้ขนานนามวันสาคัญน้ีว่า "วันมหิดล" เพื่อเป็นการถวาย
สกั การะ และนอ้ มราลกึ ต่อพระองค์ทา่ น

และในปี พ.ศ. 2493 หรือ 21 ปี หลังจากที่สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราช
ชนก สวรรคต คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล บรรดาศิษย์เก่าศิริราช ตลอดจนประชาชนทั่วไป ได้ร่วมใจ
กันสร้างพระราชาอนุสาวรีย์ข้ึน ณ ใจกลางโรงพยาบาลศิริราช เพ่ือน้อมเกล้าถวายความกตัญญูกตเวที และ
เฉลิมฉลองพระเกียรติคุณให้ไพศาล เป็นแบบฉบับให้อนุชนรุ่นหลังได้เจริญตามรอยพระยุคลบาทสืบไป โดย
มอบให้กรมศิลปากรเปน็ ผูด้ าเนนิ การสร้าง มศี าสตราจารย์ศลิ ป์ พรี ะศรี เปน็ ผคู้ วบคมุ งาน

ในการนี้พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธเิ บศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระ
กรุณาโปรดเกล้าฯ เสด็จพระราชดาเนินในพิธีเปิดพระราชอนุสาวรีย์ เมื่อวันท่ี 27 เมษายน พ.ศ. 2493
และนับต้ังแต่ปี พ.ศ. 2494 เป็นต้นมา ทุกวันที่ 24 กันยายน คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ได้จัดงาน
“วันมหิดล” โดยมีพิธีวางพวงมาลาถวายบังคมพระรปู พร้อมท้ังอ่านคาสดุดีพระเกยี รติ เพ่ือน้อมราลึกถงึ พระ
มหากรณุ าธคิ ณุ ของพระองค์ เป็นประจาทุกปี
สำหรับวัตถุประสงค์ของกำรจัดงำนวันมหดิ ล

1. เพ่ือเผยแพร่เกียรติคุณและผลงานของผู้มีผลงานดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมระดับโลก ให้ปรากฏแก่
มวลสมาชิกทัว่ โลก

2. เพื่อเชิญชวนใหป้ ระเทศสมาชิกมีส่วนร่วมในการจัดกจิ กรรมเฉลิมฉลอง ร่วมกับประเทศท่ีมีผู้ได้รับ
การยกย่องเชดิ ชเู กยี รติ

ในการนี้รัฐบาลไทย โดยคณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่ง
สหประชาชาติ (ยูเนสโก) กระทรวงศึกษาธิการ จะเป็นผู้สืบค้นบรรพบุรุษไทยผู้มีผลงานดีเด่นทางวัฒนธรรม
เพื่อให้ยูเนสโกประกาศยกย่องเชิดชูเกียรติ และได้ประกาศยกย่องสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม
พระบรมราชชนก เปน็ บคุ คลผู้มีผลงานดีเด่นทางดา้ นวัฒนธรรมระดบั โลก ในวาระครบรอบ 100 ปี วันพระราช
สมภพ เมื่อวันท่ี 1 มกราคม 2535
พระรำชประวตั สิ มเดจ็ พระมหติ ลำธเิ บศร อดลุ ยเดชวกิ รม พระบรมรำชชนก

สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก มีพระนามเดิมว่า สมเด็จเจ้าฟ้ามหิดล
อดุลยเดช เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรม
ราชเทวี พระพนั วัสสาอัยยิกาเจา้ พระราชสมภพเมอื่ วันท่ี 1 มกราคม 2434 และสวรรคตเมอื่ วันที่ 24 กันยายน
2472 รวมพระชนมายุ 37 พรรษา 8 เดือน 23 วนั

ในเบ้ืองต้นได้ทรงศึกษาวิชาทหารเรือ ณ ประเทศเยอรมนี จากน้ันเสด็จกลับเข้ามารับราชการใน
กองทัพเรือ ต่อมาทรงพระประชวรเร้ือรังไม่สามารถรับราชการหนกั เช่นการทหารเรอื ได้ ประกอบกับทรงสน
พระทัยในกจิ การทางด้านการแพทย์ จึงทรงพระอุตสาหะเสด็จไปศึกษาวิชาการสาธารณสุขและวิชาแพทย์ ณ
ประเทศสหรัฐอเมริกา ทรงสอบได้ประกาศนียบัตรการสาธารณสุข และปริญญาแพทยศาสตร์ดุษฎีบัณฑิต
เกียรตนิ ยิ ม จากมหาวทิ ยาลัยฮาร์วารด์

ภายหลังทรงสาเร็จการศึกษา พระองค์ทรงประกอบพระกรณียกิจทางด้านการแพทย์และการ
สาธารณสุขไว้มากมาย อาทิ

1. ทรงเป็นอาจารยส์ อนนักศึกษาแพทย์
2. ทรงช่วยเหลอื ในการขยายกิจการของโรงพยาบาลศริ ริ าช
3. ประทานทรัพย์สนิ ส่วนพระองค์ จดั สรา้ งตกึ คนไขแ้ ละจัดหาท่ีพักสาหรับพยาบาลให้ไดอ้ ยอู่ าศัย
4. ทรงบริจาคทรพั ยเ์ ป็นทนุ สาหรับสง่ นกั ศึกษาแพทยแ์ ละนกั เรียนพยาบาลไปศกึ ษาตอ่ ตา่ งประเทศ
5. ประทานเงนิ เพือ่ ใช้ในการจดั หาเครอื่ งมอื สาหรับปฏบิ ัตกิ ารใหแ้ ก่โรงพยาบาล

6. ทรงเป็นผู้แทนรัฐบาลติดต่อกับมูลนิธิร็อคก้ีเฟลเลอร์ สาขาเอเชียบูรพา ในการปรับปรุงและวาง
มาตรฐานการศึกษา

7. ทรงอุทิศเวลาสว่ นใหญ่ในการรกั ษาพยาบาลผู้ปว่ ยด้วยพระองค์เอง

ธงวนั มหิดล
กำรจดั กิจกรรมในวันมหิดล

หน่วยงานตา่ ง ๆ ทีเ่ ก่ยี วข้องได้มีการจดั กจิ กรรมต่าง ๆ ขนึ้ อาทิ
1. กิจกรรมรบั บรจิ าคสมทบทุนศริ ิราชมูลนธิ ิ ตง้ั แต่ปี พ.ศ. 2503 เป็นต้นมา คณะนักศกึ ษาแพทยแ์ ละ
พยาบาล มหาวิทยาลยั มหดิ ล ได้จัดกิจกรรมออกรบั บรจิ าคสมทบทนุ ศิริราชมูลนิธิ เน่อื งในวันมหดิ ล ในชว่ ง
เดือนสงิ หาคม-กนั ยายน ของทกุ ปี
โดยกิจกรรมหนึ่งในการขอรับบริจาค คือ การจาหน่าย "ธงวันมหิดล" กิจกรรมดังกล่าวเร่ิมมีตั้งแต่ปี
พ.ศ. 2503 ศ. นพ.กษาน จาติกวณิช ผู้อานวยการโรงพยาบาลศิริราช ได้เสนอให้ศิริราชมกี ารจาหน่าย "ธงวนั
มหดิ ล" เพอ่ื ให้ประชาชนทุกฐานะมีส่วนเก้ือกูลผู้ปว่ ยยากไรข้ องโรงพยาบาลศิรริ าช
ในปแี รกมกี ารจาหน่ายธงขนาดกลาง ราคา 10 บาท และธงเลก็ ทาดว้ ยริบบิ้น ราคา 1 บาท นกั ศกึ ษา
ทกุ หมูเ่ หล่าในวิทยาเขตศริ ิราชช่วยกันออกไปจาหน่าย ซ่งึ รายไดท้ ง้ั หมดนาไปจดั ซอ้ื อปุ กรณก์ ารรักษาพยาบาล
และเครอ่ื งอานวยความสุขแก่ผ้ปู ่วยยากไร้
โดยในครั้งแรกแบบธงวันมหิดลเป็นรูปสามเหลี่ยม มีรูปพระราชานุสาวรีย์สมเด็จพระบรมราชชนก
พิมพอ์ ยู่ตรงกลางผืนเช่นเดียวกับในปัจจุบนั แตพ่ มิ พเ์ ปน็ รปู สีเขยี วบนผ้าขาว ภายหลังได้มีการเปล่ยี นแปลงให้
ใช้ผ้าสีที่ตรงกับวันมหิดลในปีนัน้ และทาสต๊ิกเกอร์ขึ้นแทนธงริบบิ้น ต่อมา คณะแพทยศาสตร์ศิรริ าชพยาบาล
ได้ก่อตั้งศิริราชมูลนิธิขึ้นเพ่ือบริหารจัดการด้านการเงินให้มีความคล่องตัวมากยิ่งขึ้น คณะจึงมอบให้ศิริราช
มลู นิธิ รับผิดชอบการจาหน่ายธงวันมหิดล
ใน พ.ศ. 2502 การจาหน่ายธงได้ผลดีเกินคาด ธงไม่พอสาหรับวันขายใหญ่ "กลุ่มอาสา
มหาวทิ ยาลยั มหิดล" ซึ่งประกอบดว้ ยนกั ศกึ ษาจากทุกคณะ และทุกวิทยาเขต จึงอาสาทาธงให้ โดยระดมทาอยู่
2 วัน 2 คนื จนมีธงพอจาหนา่ ยในวนั ที่ 23 กันยายน ในปีนน้ั

ปีต่อมา คณะกรรมการจาหน่ายธงวันมหิดลจึงมีมติให้จ้างกลุ่มอาสาทาธงแทนจ้างบริษัทเอกชน
เพราะเล็งเห็นว่านักศึกษาทาได้ดีเทียบเท่ามืออาชีพ และยังเป็นการสนับสนุนการทากิจกรรมของนักศึกษา
นอกจากน้ีผลกาไรทางกลมุ่ อาสายงั นาไปสร้างโรงเรียนในชนบททกุ ปี เรยี กวา่ ได้บญุ 1 ตอ่

สาหรับสีของธงในแต่ละปีจะตรงกับวันมหิดลในปีนั้น ๆ เช่น หากปีไหนวันมหิดลตรงกับวันพุธ ธงจะ
เป็นสีเขียว และเมอื่ บริจาคเงินสมทบทนุ ศิรริ าชมลู นธิ ิ จะมีสต๊ิกเกอร์วันมหดิ ล มอบเป็นของทีร่ ะลกึ

2. การจดั นทิ รรศการ เชน่ พระประวัติ และผลงานของสมเด็จพระมหิตลาธเิ บศร อดุลยเดชวกิ รม พระ
บรมราชชนก

3. การจัดสมั มนาทางวิชาการ เช่น การแพทย์ใหมใ่ นประเทศไทย
4. การอภิปรายตามแนวพระดาริ เกย่ี วกับการแพทย์ไทย
5. การประกวด หรือการแขง่ ขันของหน่วยงานทเี่ กย่ี วขอ้ ง เชน่ การประกวดโรงพยาบาลดเี ด่น
6. อ่ืน ๆ เช่น การมอบรางวลั ใหก้ ับแพทย์ พยาบาล ดีเด่น และผู้เสยี สละเพือ่ ชาวชนบท เพอื่ สังคม