ประวัติวันครูแห่งชาติ 16 มกราคม "วั น ค รู แ ห่ง ช า ติ " ( ภ าษ า อัง ก ฤ ษ : Teachers' Day) ข องป ร ะ เท ศไท ย ต รงกับ วันที่ 16 มกราคมของทุกปี ซึ่งต่างจากวันครูโลก หรือ World Teachers' Day ที่ตรงกับ วันที่ 5 ตุลาคม ในส่วนของประวัติวันครูนั้น วันครูแห่งชาติของไทยจัดขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อ วันที่ 16 มกราคม พ.ศ. 2500 โดยเป็นผลสืบเนื่องมาจากการประกาศพระราชบัญญัติครูในราช กิจจานุเบกษาเมื่อปี พ.ศ. 2488 ซึ่งระบุให้มีสภาในกระทรวงศึกษาธิการเรียกว่า "คุรุสภา" เป็นนิติ บุคคลที่รับผิดชอบเกี่ยวกับสถาบันวิชาชีพครู ในที่ประชุมสามัญคุรุสภาประจ าปี พ.ศ. 2499 จอมพล ป.พิบูล สงคราม นายกรัฐมนตรี และประธานกรรมการอ านวยการคุรุสภากิตติมศักดิ์ ได้กล่าวค าปราศรัยต่อที่ประชุมครูทั่วประเทศ โดยมีการเสนอว่า "ควรมีสักวันหนึ่งส าหรับให้บรรดาลูกศิษย์ทั้งหลายได้แสดงความเคารพสักการะ ต่อครู" จากแนวคิดดังกล่าว คณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน 2499 ให้วันที่ 16 มกราคมของทุกปีเป็น "วันครู" โดยถือตามวันที่ประกาศพระราชบัญญัติครูในราชกิจจานุเบกษา ซึ่ง ได้แก่วันที่ 16 มกราคม พ.ศ. 2488 สถานที่จัดงานวันครูครั้งแรกเกิดที่กรีฑาสถานแห่งชาติ ในจังหวัดพระนครและธนบุรี เมื่อวันที่ 16 มกราคม พ.ศ. 2500 กิจกรรมในงานวันครูแห่งชาติ การจัดงานวันครูได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างต่อเนื่องเพื่อให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงของ สังคม ตัวอย่างเช่น เมื่อปี พ.ศ. 2564 ที่ผ่านมา คุรุสภาได้ก าหนดให้มีการจัดงานวันครูในรูป ออนไลน์ และถ่ายทอดสดผ่านเว็บไซต์แทนการจัดงานในสถานที่อย่างเต็มรูปแบบเพื่อลดจ านวน เข้าร่วม พร้อมมอบรางวัลทางไปรษณีย์แทน ทั้งนี้เนื่องมาจากสถานการณ์การระบาดของโควิด-19 อย่างไรก็ตาม โดยทั่วไปกิจกรรมหลัก ๆ ในวันครูจัดขึ้นเพื่อระลึกถึงพระคุณของครูอาจารย์ ส่งเสริมความสามัคคีธรรมระหว่างครู และความเข้าใจอันดีระหว่างครูกับประชาชน และส่งเสริม ยกย่องเชิดชูเกียรติผู้ประกอบวิชาชีพทางการศึกษาที่ประกอบคุณงามความดีหรือท าคุณประโยชน์ ต่อวงการศึกษา และเป็นแบบอย่างให้เยาวชนรุ่นหลังได้ยึดถือปฏิบัติตาม ตัวอย่างกิจกรรมวันครู การจัดนิทรรศการแสดงผลงานของครู มอบรางวัลให้กับครูที่มีผลงานดีเด่น จัดพิธีกรรมทางศาสนา
จัดพิธีคารวะครูผู้สอนและระลึกถึงพระคุณของครู กิจกรรมเพื่อสร้างความสามัคคีระหว่างผู้ประกอบวิชาชีพครู รวมถึงนักเรียน และผู้ปกครอง เช่น การแข่งขันกีฬา หรือจัดงานฉลองรื่นเริง ค าปฏิญาณตนของครูประกอบพิธีในวันครู ข้าจะบ าเพ็ญตน ให้สมกับที่ได้ชื่อว่าเป็นครู ข้าจะตั้งใจฝึกสอนศิษย์ให้เป็นพลเมืองดีของชาติ ข้าจะรักษาชื่อเสียงของคณะครู และบ าเพ็ญตนให้เป็นประโยชน์ต่อสังคม รวมค าขวัญวันครู พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา พ.ศ. 2566 - ครูดี ศิษย์ดี มีอนาคต พ.ศ. 2565 - พัฒนาครู พัฒนาเด็ก เรียนรู้ สู่อนาคต พ.ศ. 2564 - ครูวิถีใหม่ ใส่ใจดิจิทัล สร้างสรรค์ คุณธรรม ประจ าชาติ พ.ศ. 2563 - ครูไทย รักศิษย์ คิดพัฒนา พ.ศ. 2562 - ครูดี ศิษย์ดี มีพัฒนา ก้าวหน้า สู่เทคโนโลยี พ.ศ. 2561 - ศิษย์ดี ก็ด้วยครูดี มีศรัทธา พ.ศ. 2560 - ชาติพัฒนา ด้วยครูดี มีคุณภาพ ศิษย์ซาบซึ้ง ในพระคุณครู พ.ศ. 2559 - อนาคตก้าวไกล ด้วยครูดี มีคุณภาพ ตัวอย่างค าขวัญจากผู้ชนะเลิศประกวดค าขวัญวันครู พ.ศ. 2558 - เกียรติครูยิ่งใหญ่ น้อมใจบูชา เลิศล้ าคุณค่า ศรัทธาพระคุณ (เด็กหญิงอนุสรา ชื่นบาล จังหวัดอ่างทอง) พ.ศ. 2557 - เทิดพระเกียรติทั่วหล้า กตัญญูบูชา แม่และครูแห่งแผ่นดิน (นายธีธัช บรรณะทอง) พ.ศ. 2556 - แปดสิบพรรษา พระราชินี ราษฏร์รัฐภักดี ครูศรีแผ่นดิน (นายสะอาด สีหภาค) พ.ศ. 2555 - บูชาครูแห่งแผ่นดิน จอมปราชญ์ศาสตร์ศิลป์ สยามินทร์ ภูมิพล (นางสาวขนิษฐา อุตรโส)
พ.ศ. 2554 - เทิดพระเกียรติทั่วหล้า บูชาครูของแผ่นดิน ภูมินทร์ภูมิพล (นางกนกอร ภูนาสูง) พ.ศ. 2553 - น้อมจิตวันทา บูชาคุณครู กตัญญูกตเวที (นายกันทา วงศ์จันทร์ทิพย์) พ .ศ . 2552 - ค รูส ร้ างคนดี เป็นศ รีแผ่นดิน ทั่ วถิ่นศ รัท ธ า บูช าคุณค รู (นางนฤมล จันทะรัตน์) พ.ศ. 2551 - ครูของแผ่นดิน เลิศศิลป์ศาสตร์ มหาราชภูมิพล ชนบูช า (นางพงษ์จันทร์ สุขเกษม) พ . ศ . 2550 - สิ บ ห ก ม ก ร า เทิ ด ทู น “พ่ อ แ ผ่ น ดิ น ภู มิ น ท ร์ บ ร ม ค รู” (นางสาวศันสนีย์ แสนโรจน์) ความหมายของค าว่า "ครู" พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ได้ให้ความหมายของค าว่า "ครู" ไว้ว่า [คฺรู] น. ผู้สั่งสอนศิษย์, ผู้ถ่ายทอดความรู้ให้แก่ศิษย์ โดยค าว่า “ครู” นั้นมีรากศัพท์มาจากภาษา สันสกฤต ว่า “คุรุ” และภาษาบาลี “ครุ, คุรุ” ดังนั้นกล่าวคือ "ครู" ผู้ถ่ายทอดความรู้และให้ ค าแนะน าอบรมสั่งสอนผู้เรียนให้เกิดความรู้ สร้างสรรค์ภูมิปัญญา และช่วยพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ เพื่อน าไปสู่ความเจริญรุ่งเรืองของสังคมและประเทศชาติ วันไหว้ครูหรือพิธีไหว้ครู พิธีไหว้ครู คือ กิจกรรมที่ สถาบันการศึกษาจัดขึ้นในช่วงต้นปี การศึกษาเพื่อให้ผู้เรียนได้แสดงความ เคารพต่อครูบาอาจารย์ มักจะถูกจัด ขึ้นในช่วง เดือนมิถุนายนของทุกปี โดยส่วนใหญ่สถาบันการศึกษาต่าง ๆ จะเลือกจัดพิธีไหว้ครูในวันพฤหัสบดี ตามความสะดวก การไหว้ครูถือเป็นเอกลักษณ์ท าง ประเพณีและวัฒนธรรมอย่างหนึ่งของชาวไทย เนื่องจากครูเป็นบุคคลที่เราให้ความเคารพนับถือ เป็นผู้ถ่ายทอดวิชาความรู้ให้กับศิษย์ด้วยความรัก ความเมตตา และความปรารถนาดี ส่งผลให้ครู เป็นแรงผลักดันที่ส าคัญของการพัฒนาสังคมและประเทศชาติ
สัญลักษณ์ส าคัญของวันไหว้ครูที่หลายคนนึกถึงคงหนีไม่พ้น "พานไหว้ครู" ที่ประกอบไปด้วย ดอกไม้ ธูป และเทียน โดยดอกไม้วันไหว้ครูได้แก่ ดอกมะเขือ หญ้าแพรก ข้าวตอก และดอกเข็ม ดอกมะเขือ แสดงถึงความอ่อนน้อมถ่อมตนของศิษย์ต่อครูอาจารย์ พร้อมรับความรู้ต่าง ๆ จากผู้สอน เนื่องจากดอกมะเขือมีลักษณะโน้มต่ าลงมาเสมอ หญ้าแพรก แสดงถึงความเจริญงอกงามของสติปัญญา เนื่องจากหญ้าแพรกแพร่กระจายไป ได้อย่างรวดเร็ว ข้าวตอก แทนสัญลักษณ์ของความมีระเบียบวินัย หากใครสามารถท าตามกฎระเบียบและ มีความมุ่งมั่นก็จะเหมือนข้าวตอกสีขาวที่ถูกคั่วออกจากข้าวเปลือก ดอกเข็ม เป็นสัญลักษณ์แทนสติปัญญาที่หลักแหลมดั่งลักษณะของดอกเข็ม