ปอเทือง ประโยชน์ และการปลูกปอเทือง

ปอเทือง ประโยชน์ และการปลูกปอเทอื ง

ปอเทือง (sunn hemp) เป็นพืชในตระกูลถ่ัวท่ีนิยมปลูกมากสาหรับเป็นปุ๋ยพืชสด และใช้เป็นอาหาร
โค กระบือ รวมถึงเพ่ือความสวยงามในการเป็นแหล่งท่องเท่ียว ซ่ึงนิยมปลูกมากในช่วงต้นฤดูฝนก่อนที่จะไถ
กลบหรอื เกบ็ เกี่ยวก่อนปลกู พืชหลกั
ลกั ษณะทางพฤกษศาสตร์

ลาต้น
ลาต้นปอเทือง เป็นพืชล้มลุกปีเดียว ลาต้นมีลักษณะตั้งตรง เรียวสูง ลาต้นแตกก่ิงน้อยถึงปานกลาง
ขนาดลาต้นประมาณ 1-1.5 เซนติเมตร ความสูง
ประมาณ 1.5- 3 เมตร เปลือกลาต้นบาง มีสีเขียว
สามารถลอกเป็นเส้นได้ แก่นหรือเน้ือไม้ เป็นไม้
เน้อื อ่อน เปราะหักง่าย สามารถใช้ทาเย่ือกระดาษได้
ดี
ใบ
ปอเทือง เป็นพืชใบเล้ียงคู่ แตกใบเยื้อง
สลับกันตามความสูงของลาต้น ใบมีก้านใบส้ัน ใบมี
รปู ยาวรี กวา้ งสดุ ที่กลางใบประมาณ 4-5 เซนติเมตร
ยาวประมาณ 10-20 เซนติเมตร ใบอ่อนมีสีเขียวสด ใบแก่มีสีเขียวอมเทา โคนใบสอบเล็ก ปลายใบแหลม

แผน่ ใบ และขอบใบเรยี บ มีเสน้ ใบแตกออกจากเส้นกลางใบตรงข้ามกนั ทาให้
มองดแู ผ่นใบมลี ายแถบ

ดอก
ปอเทืองออกดอกเป็นช่อ ช่อดอกเป็นแบบราซีม บริเวณปลายยอด
ของก่ิง แต่ละช่อดอกประกอบด้วยดอกย่อย 8 -20 ดอก ดอกตูมมีสีเขียวอม
เหลือง ดอกบานมีกลีบดอกสเี หลือง

ผล และเมล็ด
ผลปอเทือง เรียกเป็นฝัก ท่ีมีลักษณะทรงกระบอก ขนาดกว้าง 1-2 เซนติเมตร ยาว 3-6 เซนติเมตร
ฝักอ่อนมีสีเขียวสด เม่ือแก่มีสีน้าตาล ภายในฝักเป็น
โพรงอากาศที่เมล็ดเมล็ดบรรจุอยู่ เม่ือเขย่าจะมีเสียง
ดังที่เกิดจากเมล็ดกระทบเปลือกฝัก แต่ละฝักมี
ประมาณ 6 เมล็ด โดยเมล็ดจะมีลักษณะคล้ายรูป
หัวใจ เปลือกเมล็ดมีสีน้าตาลหรือน้าตาลอมดา
น้าหนักเมล็ด 1 กิโลกรัม จะมีเมล็ดประมาณ
40,000 – 50,000 เมล็ด แต่หากใช้กระบอก
1 ลิตร ตวงตกั จะได้เมล็ดประมาณ 34,481 เมลด็
ประโยชนป์ อเทอื ง
1. ใ ช้ ป ลู ก เ พื่ อ ไ ถ ก ล บ เ ป็ น ปุ๋ ย พื ช ส ด
เนอื่ งจากเป็นพชื ตระกูลถ่วั ที่มีไนโตรเจนสูง รวมถงึ สารอาหารอื่นดว้ ย
2. ใช้ปลกู เปน็ พชื คลมุ ดิน ปอ้ งกันหน้าดินพังทลาย
3. ใชป้ ลูกเป็นพืชอาหารสาหรับเล้ียงโค กระบือ รวมถึงดอก และใบท่ีนามาเลย้ี งหมไู ด้เช่นกัน
4. ใชป้ ลูกเพอื่ นาดอกมารับประทาน ท้ังรบั ประทานสด หรอื ลวกจ้ิมนา้ พริก รวมถงึ ใช้ประกอบอาหาร
หลายเมนู อาทิ แกงออ่ ม แกงเลียง ต้มยา เป็นต้น
5. ลาต้นใชส้ าหรับเปน็ วตั ถดุ ิบในการผลติ กระดาษ
6. เปลือกลาต้นสามารถดึงลอกเป็นเส้นได้ และจัดเป็นเส้นใยที่มีความเหนียวสูง สามารถใช้เป็น
วตั ถดุ ิบในการผลิตเชือก ด้าย และอวน เปน็ ตน้
คุณคา่ ทางโภชนาการของปอเทือง (100 กรัม)
เมลด็ ปอเทอื ง

* โปรตนี 30-35%
* ไขมัน 12.6%
– linolenic acid 4.6%
– linoleic acid 46.8%
– oleic acid 28.3%
– saturated acids 20.3%
* ความชนื้ 8.6%
* แป้ง 41.1%
* เยอ่ื ใย 8.1%
* เถา้ 3.3%
ลาตน้ และใบ
* โปรตนี 14.2%
* เยอ่ื ใยหยาบ 33.3%
* คารโ์ บเดรท 38.6%
* ไขมัน 2.5%
* เถ้า 8.0%

* แคลเซียม 0.73-2.08%
* ฟอสฟอรัส 0.19-0.51%

คุณค่าทางโภชนาการอาหารสตั ว์ของปอเทืองที่อายตุ ่าง ๆ ดว้ ยการตดั สงู 30 เซนตเิ มตรจากพน้ื ดิน (100กรมั )

องค์ประกอบทางเคมี อายุ 30 วัน อายุ 40 วัน อายุ 50 วัน
DM (%) 20.31 23.84 23.49
CP (%) 22.22 20.12 18.82
EE (%) 3.07 2.71 2.26
ASH (%) 7.66 6.47 6.37
CF (%) 12.37 18.84 25.76
NEF (%) 34.17 27.89 23.74
NDF (%) 26.36 39.32 54.33
ADF (%) 24.37 33.03 47.19
ADL (%) 4.31 6.53 8.84

สรรพคณุ ปอเทือง
ดอก
– ช่วยป้องกันโรคมะเร็ง
– ชว่ ยในการขบั ลม
– ช่วยเจริญอาหาร
– แก้ลาคออักเสบ
– ช่วยขับเสมหะ
– แก้อาการปวดท้อง รกั ษาโรคลาไส้อักเสบ
– นา้ ตม้ ใช้อาบแก้อาการคันตามผิวหนงั และรกั ษาโรคผวิ หนงั
ราก
– ชว่ ยขบั พยาธิ
– ชว่ ยขับลม
– ช่วยขับปสั สาวะ

การปลกู ปอเทือง
การปลูกปอเทืองนิยมปลูกใน 2 ฤดู คือ ฤดูหนาวหลังเก็บเก่ียวข้าว เริ่มตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน-

ธันวาคม และฤดฝู นในช่วงเดือนสิงหาคม-ตลุ าคม ท้ังนีว้ ัตถุประสงค์ของการปลูกทพ่ี บในปัจจบุ นั ไดแ้ ก่
1. ปลูกเพื่อใชไ้ ถกลบเปน็ ปยุ๋ พชื สด
2. ปลูกเพอื่ ใชท้ าหญา้ อาหาสตั ว์
3. ปลกู เพ่ือการท่องเที่ยว
4. ปลกู เพอื่ นาดอกไปรับประทาน

การเตรยี มพืน้ ทปี่ ลกู
ก่อนปลูกปอเทือง เกษตรกรมักไถพรวนดิน และตากดินไว้ก่อนประมาณ 1-2 อาทิตย์ โดยเฉพาะนา

ข้าวหลงั การเก็บเกยี่ วทีต่ ้องไถกลบตอซงั ให้อ่อนตัว และแตกย่อยในดินก่อน
วธิ ีการปลูก

– การปลูกแบบหว่าน นิยมใช้เมล็ดประมาณ 3-5 กิโลกรัม/ไร่ พร้อมกับหว่านปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-
15 อตั รา 20 กิโลกรัม/ไร่ และปยุ๋ คอกตามความเหมาะสม แลว้ ทาการไถกลบตืน้ ๆ ทั้งน้ี เพือ่ ลดตน้ ทุนอาจไม่
จาเป็นตอ้ งใชป้ ๋ยุ เคมกี ็ได้

– การปลูกดว้ ยการโรยเป็นแถว จะมรี ะยะหา่ งระหว่างแถวประมาณ 60-100 เซนติเมตร
– การปลูกเป็นหลุม จะมีระยะห่างระหว่างหลุม และแถวท่ี 50×100 เซนติเมตร หรือปรับให้ถี่ตาม
ความตอ้ งการ
การให้น้า
การให้น้าน้ันไม่จาเป็น เพราะการปลูกหลังการเก็บเก่ียวข้าว ดินจะมีความช้ืนท่ีเพียงพอตลอดระยะ
การเติบโตจนถึงเกบ็ เกีย่ วได้
การกาจดั วัชพชื
หลังจากหว่านเมล็ด และลาต้นโตแล้ว มักไม่พบวัชพืชอื่นข้ึน เพราะลาต้นปอเทืองสามารถเติบโตได้
รวดเร็ว และคลุมหน้าดินได้หมด แต่หากมีวัชพืชอื่นขึ้นอาจใช้การถอนออกเป็นระยะ แต่หากปลูกเพ่ือไถกลบ
เปน็ ปยุ๋ พชื สดจะไมจ่ าเป็นต้องถอนออก เพราะจะไถกลบเปน็ ปยุ๋ พืชสดร่วมกัน
การเกบ็ เกย่ี ว
หลังการปลูกแล้ว ประมาณ 50 -60 วัน หลังเมล็ดงอก ปอเทืองจะเริ่มออกดอก ซ่ึงสามารถเก็บมา
ประกอบอาหารได้ ส่วนการปลกู เพือ่ เก็บฝกั จะมีอายเุ กบ็ เกยี่ วฝักท่ี 120 – 150 วัน หลังเมล็ดงอก และให้ฝกั
ประมาณ 80 -150 กิโลกรัม/ไร่ ส่วนการเก็บลาต้นสาหรับเป็นอาหารให้แก่โค กระบือ จะเก็บในระยะออก
ดอก ซ่งึ สามารถให้น้าหนกั สด ประมาณ 2.5- 3 ตนั /ไร่ และนา้ หนักแห้ง ประมาณ 500-850 กโิ ลกรัม/ไร่
ปุ๋ยพืชสดปอเทือง
การปลกู ปอเทืองเพ่ือไถกลบเป็นพืชปยุ๋ ในชว่ งตน้ ฤดฝู น ควรปลกู ในช่วง 2-2.5 เดือน กอ่ นปลกู พชื
หลกั (ขา้ ว, ถว่ั หรอื ข้าวโพด เป็นตน้ ) ซ่ึงจะไถกลบเมื่อปอเทืองออกดอก ซึ่งจะมีอายปุ ระมาณ 50 -60 วนั
หลังเมล็ดงอก