หน่วยที่ 12 สินทรัพย์ไม่มีตัวตน
หน่วยที่ 12 สินทรัพย์ไม่มีตัวตน ความหมายของสินทรัพย์ไม่มีตัวตน สินทรัพย์ไม่มีตัวตน (Intangible Assets) มาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 38 (ปรับปรุง 2560) ให้ ความหมาย ของสินทรัพย์ไม่มีตัวตน หมายถึง สินทรัพย์ที่ไม่เป็นตัวเงินที่สามารถระบุได้และไม่มีลักษณะ ทางกายภาพ สินทรัพย์ที่เป็นตัวเงิน หมายถึง เงินสดที่ถือครองและสินทรัพย์ที่กิจการจะได้รับเป็นจำนวนเงินที่ กำหนด ไว้แน่นอน หรือจำนวนเงินที่สามารถทราบได้ รายการที่ถือเป็นสินทรัพย์ไม่มีตัวตน รายการที่ถือเป็นสินทรัพย์ไม่มีตัวตน จะต้องเป็นไปตามข้อกำหนดทุกข้อดังต่อไปนี้ 1. สามารถระบุได้ไม่รวมถึงค่าความนิยมที่เกิดขึ้นจากการรวมธุรกิจ สามารถระบุได้หมายถึง 1.1 สินทรัพย์นั้นสามารถแยกเป็นเอกเทศได้ กล่าวคือสามารถแยก หรือแบ่งออกจากกิจการ สามารถขาย โอน ให้สิทธิ ให้เช่า หรือแลกเปลี่ยนได้ เช่น โปรแกรมคอมพิวเตอร์ สิทธิบัตร ลิขสิทธิ์ ฟิล์ม ภาพยนตร์ ไม่ว่าจะโดยเอกสารหรือโดยรวมกันตามสัญญาที่เกี่ยวข้อง หรือ 1.2 สินทรัพย์นั้นเกิดจากสิทธิตามสัญญาหรือสิทธิทางกฎหมายอื่น เช่น ทรัพย์สินทางปัญญา 2. การควบคุม หมายถึง กิจการมีอำนาจในการควบคุมประโยชน์เชิงเศรษฐกิจที่จะเกิดจาก สินทรัพย์นั้น สามารถจำกัดไม่ให้ผู้อื่นเข้าถึงประโยชน์ดังกล่าว อันเกิดจากสิทธิตามกฎหมายที่มีผลบังคับ ใช้ 3. ก่อให้เกิดประโยชน์เชิงเศรษฐกิจในอนาคต หมายถึง ประโยชน์เชิงเศรษฐกิจในอนาคตที่ กิจการได้รับ จากสินทรัพย์ไม่มีตัวตน อาจรวมถึงรายได้จากการขายผลิตภัณฑ์หรือการให้บริการ ต้นทุน ที่ประหยัดได้ หรือ ประโยชน์อื่นที่เกิดขึ้นจากการใช้สินทรัพย์ไม่มีตัวตนนั้นโดยกิจการ เช่น สินทรัพย์ ทางปัญญาที่นำมาใช้กับ กระบวนการผลิตอาจลดต้นทุนการผลิตในอนาคตมากกว่าทำให้รายได้ในอนาคต เพิ่มขึ้น
ประเภทของสินทรัพย์ไม่มีตัวตน สินทรัพย์ไม่มีจําแนกประเภทตามอายุการใช้ประโยชน์ ได้เป็น 2 ประเภท คือ 1. สินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่มีอายุการใช้ประโยชน์ทราบได้แน่นอน สินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่มีอายุการใช้ ประโยชน์ทราบได้แน่นอน กิจการต้องปั่นส่วนจำนวนที่คิดค่าตัดจำหน่ายอย่างเป็นระบบตลอดอายุการใช้ประโยชน์ กล่าวคือเมื่อสินทรัพย์อยู่ในสถานที่และสภาพ ที่สามารถใช้งานได้ตามความประสงค์ของฝ่ายบริหาร และกิจการ ต้องหยุดการตัดจำหน่ายสินทรัพย์ไม่มี ตัวตน ณ วันใดวันหนึ่งที่เกิดขึ้นก่อนระหว่างวันที่กิจการจัดประเภท สินทรัพย์ดังกล่าวเป็นสินทรัพย์ที่ถือไว้เพื่อขาย เช่น ลิขสิทธิ์ สิทธิบัตร สัมปทาน สิทธิการเช่า ลิขสิทธิ์ (Copyrights) หมายถึง สิทธิตามกฎหมายที่รัฐบาลมอบให้บุคคลผู้ซึ่งเป็นต้น ประพันธ์งานทาง วรรณกรรมและศิลปกรรม โดยกฎหมายให้การคุ้มครองสิทธิในการเผยแพร่ต่อสาธารณชน เช่น บทประพันธ์ หนังสือ งานออกแบบ ภาพเขียน งานด้านประพันธ์เพลง อายุของลิขสิทธิ์ ตามกฎหมายไทยให้การคุ้มครองแก่ ผู้ประพันธ์หรือผู้เป็นเจ้าของตลอดชีวิตและเมื่อเสียชีวิตไปทายาทยังได้รับความคุ้มครองต่ออีก 50 ปี สิทธิบัตร (Patents) หมายถึง หนังสือสำคัญที่ออกให้เพื่อคุ้มครองการประดิษฐ์หรือการออกแบบ ผลิตภัณฑ์ที่กำหนดโดยบทแห่งพระราชบัญญัตินี้ ซึ่งกรมพัฒนาธุรกิจการค้าเป็นผู้พิจารณารับจดทะเบียนการประดิษฐ์ การออกแบบผลิตภัณฑ์และออก สิทธิให้แก่ผู้ขอ สำหรับสิทธิบัตรของการประดิษฐ์มีอายุ 15 ปี และสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ มีอายุ 7 ปี โดยต่ออายุไม่ได้ สัมปทาน (Franchises) หมายถึง สิทธิที่รัฐบาลตกลงให้สิทธิแก่บุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคล เพื่อ ประกอบกิจการเฉพาะอย่างในการดำเนินงานเกี่ยวกับสินทรัพย์ของรัฐบาล เช่น สัมปทานป่าไม้ ทำเหมืองแร่ หรือสัมปทานเกี่ยวกับด้านสาธารณูปโภคต่าง ๆ ได้แก่ สัมปทานการเดินเรือ สัมปทานเดินรถ สัมปทานถ้ามีระยะเวลากำหนดไว้แน่นอนให้ตัดจำหน่ายเท่ากับอายุสัญญา แต่ถ้าไม่มีระยะ เวลากำหนด ที่แน่นอน ให้เจ้าของกิจการประมาณเวลาขึ้นมาตามระยะเวลาที่คาดว่าจะได้รับประโยชน์แต่ไม่เกิน 40 ปี สิทธิการเช่า (Leasehold) และสัญญาเช่า (Lease) สิทธิการเช่า หมายถึง สิทธิที่ได้รับเหนืออสังหาริมทรัพย์ที่ได้เช่าจากเจ้าของสินทรัพย์โดยตรง ตาม ระยะเวลาที่กำหนดไว้ในสัญญา ซึ่งสิทธิการเช่ามักมีระยะเวลานาน เช่น 10 ปี 20 ปี หรือ 50 ปี สิทธิ การเช่า ผู้เช่า ต้องจ่ายเงินสำหรับค่าเช่าล่วงหน้าให้กับผู้ให้เช่า ซึ่งถือว่าเป็นสินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่กิจการต้องตัดเป็นค่าใช้จ่ายใน ส่วนที่รับประโยชน์หมดแล้วในวันสิ้นงวดบัญชีกิจการ และนอกจากการจ่ายเงินล่วงหน้าไปแล้ว ในแต่ละเดือนผู้เช่า ยังต้องจ่ายค่าเช่ารายเดือนด้วยสัญญาเช่าส่วนมากมักเป็นสัญญาที่มีอายุสัญญาระยะสั้น คือ 1 ปี สัญญาเช่า ลักษณะนี้จะ ถือเป็นค่าใช้จ่ายจ่ายล่วงหน้า ซึ่งเป็นสินทรัพย์หมุนเวียน
2. สินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่อายุการใช้ประโยชน์ไม่ทราบแน่นอน สินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่อายุการใช้ประโยชน์ไม่ทราบแน่นอน กิจการต้องไม่ตัดจำหน่าย มาตรฐานการ บัญชีกำหนดให้กิจการเปรียบเทียบมูลค่าที่คาดว่าจะได้รับคืนกับมูลค่าตามบัญชีของสินทรัพย์ นั้นเป็น ประจำทุกปี และเมื่อมีข้อบ่งชี้ว่าสินทรัพย์ไม่มีตัวตนอาจเกิดการด้อยค่า เช่น เครื่องหมายการค้า ค่าความนิยม เครื่องหมายการค้า (Trademarks) การตัดจำหน่ายเครื่องหมายการค้า ให้ตัดตามอายุ ของ สินทรัพย์หรือตามระยะเวลาที่จะให้ประโยชน์ สำหรับสิทธิตามเครื่องหมายการค้ารัฐให้การคุ้มครอง 10 ปี สามารถที่จะขอต่ออายุได้ ต้นทุนของเครื่องหมายการค้าเท่ากับค่าตอบแทนผู้ทำงานทางด้านศิลปะในการออกแบบเครื่องหมาย การค้าและค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนเครื่องหมายการค้ากับกระทรวงพาณิชย์ ค่าความนิยม (Goodwill) ค่าความนิยมเกิดขึ้นได้เมื่อกิจการได้มีการซื้อกิจการผู้อื่นและ ได้กำหนดค่าความนิยมขึ้นจากการซื้อกิจการนั้น ซึ่งค่าความนิยมเป็นคุณค่าที่เกิดจากภายในกิจการที่ได้ ซื้อมา เช่น เกิดจากการบริหารงานที่ดี ประสิทธิภาพในการประกอบการดี หรือทำกิจการค้ามานานจนเป็น ที่รู้จักของบุคคลทั่วไป ดังนั้นกิจการที่ถูกซื้อจะตีราคาค่าความนิยมของตนเองเพื่อบันทึกบัญชีของกิจการ ไม่ได้ เพราะค่าความนิยมเป็นสินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่ไม่สามารถระบุตัวได้ (Unidentifiable intangible assets) ต้นทุนของค่าความนิยมเท่ากับจำนวนเงินที่จ่ายเกินไปกว่าทุนของกิจการที่ได้ถูกซื้อกิจการ ซึ่งทุน ของกิจการที่ซื้อมาคำนวณได้จากสินทรัพย์หักหนี้สิน การตัดจำหน่ายค่าความนิยม เมื่อกิจการได้ซื้อกิจการผู้อื่นมาดำเนินงานต่อโดยได้บันทึก ค่าความนิยมสำหรับจำนวนเงินที่จ่ายเกินกว่าทุนของกิจการนั้นไว้ในบัญชี ดังนั้นให้ถือค่าความนิยมนั้นเป็น สินทรัพย์ที่มีอายุการใช้งานไม่จำกัด จึงควรแสดงเป็นสินทรัพย์ตลอดไป แต่ถ้าเมื่อใดที่ความสามารถใน การทำ กำไรได้ลดลง ซึ่งมีผลให้ค่าความนิยมมีมูลค่าลดลงไปด้วย กิจการจึงควรตัดจำหน่ายค่าความนิยม เป็นค่าใช้จ่าย การรับรู้รายการและการวัดมูลค่า * สินทรัพย์ไม่มีตัวตน การรับรู้รายการ กิจการจะรับรู้รายการใดรายการหนึ่งเป็นสินทรัพย์ไม่มีตัวตน กิจการต้องสามารถแสดงให้เห็นว่า รายการนั้นเป็นไป ตามเงื่อนไขทุกข้อต่อไปนี้ 1. เป็นไปตามคำนิยามของสินทรัพย์ไม่มีตัวตน และเป็นไปตามข้อกำหนดทุกข้อทั้ง 3 ข้อ ได้แก่ ระบุได้ ควบคุมได้ และก่อให้เกิดประโยชน์เชิงเศรษฐกิจในอนาคต
2. เป็นไปตามเกณฑ์การรับรู้รายการทุกข้อ ได้แก่ 2.1 มีความเป็นไปได้ค่อนข้างแน่ที่กิจการจะได้รับประโยชน์เชิงเศรษฐกิจในอนาคตจาก สินทรัพย์นั้น และ 2.2 ราคาทุนของสินทรัพย์สามารถวัดมูลค่าได้อย่างน่าเชื่อถือ การวัดมูลค่าเริ่มแรก มาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 38 (ปรับปรุง 2560) กำหนดให้กิจการต้องวัดมูลค่าสินทรัพย์ไม่มี ตัวตนเมื่อเริ่มแรก ด้วยราคาทุน ราคาทุนของสินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่ได้มาแยกต่างหาก ประกอบด้วย 1. ราคาซื้อรวมภาษีนำเข้า และภาษีซื้อที่เรียกคืนไม่ได้ หักด้วยส่วนลดการค้าต่าง ๆ และจำนวน ที่ได้รับคืนจากผู้ขาย และ 2. ต้นทุนทางตรงอื่น ๆ ในการจัดเตรียมสินทรัพย์เพื่อให้พร้อมที่จะใช้ประโยชน์ได้ตามความประสงค์ ตัวอย่างต้นทุนทางตรง ประกอบด้วย 1. ต้นทุนผลประโยชน์ของพนักงาน ที่เกิดขึ้นโดยตรงจากการทำให้สินทรัพย์อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน 2. ค่าธรรมเนียมทางวิชาชีพที่เกิดขึ้นโดยตรงจากการทำให้สินทรัพย์อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน 3. ต้นทุนการทดสอบสภาพความพร้อมใช้งาน การบันทึกบัญชีมูลค่าเริ่มแรกของสินทรัพย์ไม่มีตัวตน 1. สินทรัพย์ไม่มีตัวตนได้มาแยกต่างหาก (Separate Acquisition ) ราคาทุนของสินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่ได้มาแยกต่างหาก ได้แก่ ราคาจ่ายซื้อ และต้นทุนทางตรงทั้งหมดที่ กิจการจ่ายไปเพื่อให้ได้สินทรัพย์ไม่มีตัวตนนั้นมาพร้อมใช้ประโยชน์ ตัวอย่างที่ 1 เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2562 บริษัท แคทรียา จำกัด ซื้อลิขสิทธิ์นวนิยาย 90,000 บาท เสีย ค่าธรรมเนียม และค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการซื้อ 2,000 บาท ลิขสิทธิ์ ดังกล่าวมีอายุ 5 ปี การ บันทึกบัญชีเป็นดังนี้ 2562 เม.ย. 1 Dr. ลิขสิทธิ์ 92,000.- Cr. เงินสด 92,000.- บันทึกชื้อลิขสิทธิ์หนังสือนวนิยาย ในกรณีที่กิจการจ่ายชำระเงินเกินกว่าระยะเวลา ทำให้กิจการต้องจ่ายชำระเงินเพิ่มขึ้น กิจการ จะต้องบันทึกราคาทุนของสินทรัพย์ไม่มีตัวตนด้วยราคาเทียบเท่าเงินสด ส่วนที่ต้องชำระเพิ่มขึ้นถือเป็น ดอกเบี้ยจ่าย
ตัวอย่างที่ 2 เมื่อวันที่ 15 สิงหาคม 2562 บริษัท รสสุคนธ์ จำกัด ซื้อสิทธิบัตร ในการผลิต สินค้าเพื่อขาย ราคา 200,000 บาท เป็นเงินเชื่อ ผู้ขายทั้งเงื่อนไขชำระเงิน 2/10, n/30 ต่อมาในวันที่ 25 สิงหาคม 2562 บริษัท รสสุคนธ์ จำกัด จ่ายชำระเงินค่าสิทธิบัตรทั้งหมด การบันทึกบัญชีเป็นดังนี้ 2562 ส.ค. 15 Dr. สิทธิบัตร 200,000.- Cr. เจ้าหนี้ – สิทธิบัตร 200,000.- ซื้อสิทธิบัตรเป็นเงินเชื่อ 25 Dr. เจ้าหนี้ – สิทธิบัตร 200,000.- Cr. เงินสด 196,000.- สิทธิบัตร 4,000.- บันทึกจ่ายชำระหนี้ค่าสิทธิบัตร ตัวอย่างที่ 3 จากตัวอย่างที่ 2 หากบริษัท รสสุคนธ์ จำกัด จ่ายชำระหนี้ค่าสิทธิบัตร ในวันที่ 14 กันยายน2562 การบันทึกบัญชีเป็น ดังนี้ 2562 ส.ค. 15 Dr. สิทธิบัตร 200,000.- Cr. เจ้าหนี้ – สิทธิบัตร 200,000.- ซื้อสิทธิบัตรเป็นเงินเชื่อ ก.ย. 14 Dr. เจ้าหนี้ – สิทธิบัตร 200,000.- ดอกเบี้ยจ่าย 4,000.- Cr. เงินสด 200,000.- สิทธิบัตร 4,000.- บันทึกจ่ายชำระหนี้ค่าสิทธิบัตรไม่ได้รับส่วนลด 2. สินทรัพย์ไม่มีตัวตนได้มาจากการรวมธุรกิจ (Separate Acquisition) ในการรวมธุรกิจผู้ซื้อจะต้องบันทึกรับรู้สินทรัพย์สุทธิที่ได้มาด้วยมูลค่ายุติธรรม ผลต่างจะ รู้เป็น ค่าความนิยม หากสินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่ได้มาจากการรวมธุรกิจ สามารถแยกเป็นเอกเทศได้ หรือ เกิดจาก สิทธิตามสัญญาหรือสิทธิทางกฎหมายอื่น และเป็นไปตามนิยามของสินทรัพย์ไม่มีตัวตน
ตัวอย่างที่ 4 วันที่ 1 มกราคม 2562 กิจการได้ซื้อกิจการ บริษัท ก จำกัด โดยซื้อสินทรัพย์ และรับโอน หนี้สินในราคา 600,000 บาท สินทรัพย์สุทธิ (ไม่รวมค่าความนิยม) มีราคาตลาดดังนี้ ลูกหนี้ 45,000 บาท สินค้าคงเหลือ 40,000 บาท ที่ดิน 300,000 บาท อาคาร 200,000 บาท อุปกรณ์สำนักงาน 20,000 บาท เครื่องหมายการค้า 10,000 บาท รวมสินทรัพย์ 615,000 บาท หัก เงินกู้ธนาคาร 115,000 บาท สินทรัพย์สุทธิ 500,000 บาท การบันทึกบัญชี 2562 ม.ค. 1 Dr. เงินลงทุน - บริษัท ก จํากัด 600,000.- Cr. เงินสด 600,000.- บันทึกการซื้อกิจการจาก บริษัท ก จำกัด Dr. ลูกหนี้ 45,000.- สินค้าคงเหลือ 40,000.- ที่ดิน 300,000.- อาคาร 200,000.- อุปกรณ์สำนักงาน 20,000.- เครื่องหมายการค้า 10,000.- ค่าความนิยม 100,000.- Cr. เงินกู้ธนาคาร 115,000.- เงินลงทุน - บริษัท ก จํากัด 600,000.- บันทึกสินทรัพย์และหนี้สินที่ซื้อกิจการ บริษัท ก จำกัด
3. สินทรัพย์ไม่มีตัวตนได้มาโดยการแลกเปลี่ยน (Exchanges of Assets) สินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่ได้มาโดยการแลกเปลี่ยน จะรับรู้รายการโดยพิจารณาดังนี้ 1. รายการแลกเปลี่ยนมีเนื้อหาเชิงพาณิชย์ หากสามารถวัดมูลค่ายุติธรรมของสินทรัพย์ ที่นำไป แลกได้อย่างน่าเชื่อถือ ให้บันทึกรับรู้สินทรัพย์ไม่มีตัวตนด้วยมูลค่ายุติธรรมของสินทรัพย์ที่นำไป แลก แต่ หากมูลค่ายุติธรรมของสินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่ได้มามีหลักฐานสนับสนุนว่าการวัดมูลค่ายุติธรรม มีความ น่าเชื่อถือกว่าให้รับรู้สินทรัพย์ที่ได้มาด้วยมูลค่ายุติธรรมของสินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่ได้มา 2. รายการแลกเปลี่ยนขาดเนื้อหาเชิงพาณิชย์ มูลค่าของสินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่ได้มา จะต้องบันทึก ด้วยมูลค่าตามบัญชีของสินทรัพย์ที่นำไปแลก ตัวอย่างที่ 5 เมื่อวันที่ 5 กรกฎาคม 2562 บริษัท หิรัญญิการ์ จำกัด นำลิขสิทธิ์ ภาพยนตร์ ละคร ราคาทุน 150,000 บาท ค่าตัดจำหน่ายสะสม 60,000 บาท ไปแลกกับสิทธิบัตร ในการผลิตเครื่องออก กำลังกายละลายไขมัน วันนี้มูลค่ายุติธรรมของลิขสิทธิ์ 85,000 บาท มูลค่ายุติธรรมของสิทธิบัตร 92,000 บาท หากมูลค่ายุติธรรมของลิขสิทธิ์วัดได้อย่างน่าเชื่อถือ การบันทึกบัญชีเป็นดังนี้ 2562 ก.ค. 5 Dr. สิทธิบัตร 85,000.- ค่าตัดจำหน่ายสะสม – ลิขสิทธิ์ 60,000.- ขาดทุนจากการแลกเปลี่ยนสินทรัพย์ 5,000. Cr. ลิขสิทธิ์ 150,000.- กําไรจากการแลกเปลี่ยนสินทรัพย์ 2,000 บันทึกนำลิขสิทธิ์ไปแลกกับสิทธิบัตร ตัวอย่างที่ 6 จากตัวอย่างที่ 5 หากมีหลักฐานสนับสนุนว่ามูลค่ายุติธรรมของสิทธิบัตรมีความ น่าเชื่อถือมากกว่า การบันทึกบัญชีเป็นดังนี้ 2562 ก.ค. 5 Dr. สิทธิบัตร 92,000.- ค่าตัดจําหน่ายสะสม – ลิขสิทธิ์ 60,000. Cr. ลิขสิทธิ์ 150,000.- กําไรจากการแลกเปลี่ยนสินทรัพย์ 2,000.- บันทึกนาลิขสิทธิ์ไปแลกกับสิทธิบัตร
ตัวอย่างที่ 7 จากตัวอย่างที่ 5 หากรายการแลกเปลี่ยนของสินทรัพย์ไม่มีตัวตนขาดเนื้อหา เชิงพาณิชย์ การบันทึกบัญชีเป็นดังนี้ 2562 ก.ค. 5 Dr. สิทธิบัตร 90,000 ค่าตัดจําหน่ายสะสม – ลิขสิทธิ์ 60,000 Cr. ลิขสิทธิ์ 150,000 บันทึกนำลิขสิทธิ์ไปแลกกับสิทธิบัตร การตัดจําหน่ายสินทรัพย์ไม่มีตัวตน มาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 38 (ปรับปรุง 2560) กำหนดให้ปันส่วนจำนวนที่คิดค่าตัดจำหน่วย ของสินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่อายุการใช้ประโยชน์ทราบได้แน่นอนอย่างเป็นระบบตลอดอายุการใช้ประโยชน์ ของสินทรัพย์ไม่มีตัวตน โดยให้เริ่มตัดจำหน่ายเมื่อสินทรัพย์อยู่ในสภาพที่ให้ประโยชน์ได้ วิธีการตัดจําหน่ายที่ใช้ปั่นส่วนจำนวนที่คิดค่าตัดจำหน่ายของสินทรัพย์ไม่มีตัวตนตามเกณฑ์ที่เป็น ระบบตลอดอายุการใช้ประโยชน์มีหลายวิธี ได้แก่ วิธีเส้นตรง วิธียอดคงเหลือลดลง และวิธีจำนวนผลผลิต กิจการเลือกใช้วิธีการตัดจำหน่ายให้เหมาะสมน่าเชื่อถือ หากไม่สามารถกำหนดรูปแบบได้อย่างน่าเชื่อถือ ให้ใช้วิธีเส้นตรง การค้านวณค่าตัดจําหน่ายวิธีเส้นตรง ค่าตัดจําหน่าย = ราคาทุนของสินทรัพย์ไม่มีตัวตน อายุการใช้ประโยชน์ ตัวอย่างที่ 8 เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2562 บริษัท บานชื่นการขนส่ง จำกัด ได้ซื้อสิทธิสัมปทาน การ เดินรถ ราคา 6,000,000 บาท มีอายุ 5 ปี การบันทึกบัญชีเป็นดังนี้ บริษัทตัดจำหน่าย วิธีเส้นตรง 2562 เม.ย. 1 Dr. สัมปทาน 6,000,000.- Cr. เงินสด 6,000,000.- บันทึกซื้อสัมปทานเดินรถ ธ.ค. 31 Dr. ค่าตัดจําหน่าย – สัมปทาน 900,000.- Cr. ค่าตัดจําหน่ายสะสม – สัมปทาน 900,000.- บันทึกตัดจําหน่ายค่าสัมปทาน 6,000,000 x 9/12 5 ปี
การจําหน่ายสินทรัพย์ไม่มีตัวตน เมื่อกิจการเลิกใช้ประโยชน์จากสินทรัพย์ไม่มีตัวตน จะต้องบันทึกการจำหน่ายสินทรัพย์ออกจากบัญชี สาเหตุของการจำหน่ายสินทรัพย์ไม่มีตัวตนออกจากบัญชี มี 3 สาเหตุ ได้แก่ 1. กิจการขายมีตัวตน 2. กิจการคาดว่าจะไม่ได้รับประโยชน์เชิงเศรษฐกิจในอนาคต 3. สินทรัพย์นั้นหมดอายุการได้รับประโยชน์ ในการจำหน่ายสินทรัพย์ไม่มีตัวตนออกจากบัญชี ระหว่างงวดบัญชี หากสินทรัพย์นั้นยัง ตัดจำหน่ายไม่ หมด กิจการต้องคำนวณค่าตัดจำหน่ายจนถึงวันจำหน่าย แล้วจึงบันทึกจําหน่ายสินทรัพย์ ออกจากบัญชี และโอน ปิดบัญชีที่เกี่ยวข้อง ผลต่างจะรับรู้เป็นกำไรจากการจำหน่ายสินทรัพย์ หรือขาดทุน จากการจําหน่ายสินทรัพย์ 1. กิจการจําหน่าย (ขาย) สินทรัพย์ไม่มีตัวตน ตัวอย่างที่ 9 เมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2560 บริษัท ปทุมมา จำกัด ซื้อสิทธิบัตรในการผลิต สินค้าเพื่อขาย ในราคา 2,500,000 บาท มีอายุ 5 ปี ต่อมาวันที่ 31 มีนาคม 2562 ได้ขาย สิทธิบัตรดังกล่าวไปในราคา 1,700,000 บาท การบันทึกบัญชีเป็นดังนี้ 2562 มี.ค.31 Dr. ค่าตัดจําหน่าย – สิทธิบัตร 125,000.- Cr. ค่าติดจําหน่ายสะสม – สิทธิบัตร 125,000.- บันทึกค่าตัดจําหน่ายสิทธิบัตร 3 เดือน Dr. เงินสด 1,700,000.- ค่าตัดจําหน่ายสะสม – สิทธิบัตร 875,000.- Cr. สิทธิบัตร 2,500,000.- กําไรจากการจําหน่ายสินทรัพย์ 75,000.- บันทึกจําหน่ายสิทธิบัตร
2. กิจการคาดว่าจะไม่ได้รับประโยชน์เชิงเศรษฐกิจในอนาคต ตัวอย่างที่ 10 จากโจทย์ตัวอย่างที่ 9 หากในวันที่ 1 ตุลาคม 2564 บริษัท ปทุมมา จำกัด พิจารณาแล้วเห็นว่า สินค้าที่ผลิตมาขายไม่ได้ จึงได้ยกเลิกการผลิตสินค้าดังกล่าว การบันทึกบัญชีเป็นดังนี้ 2562 ต.ค. 1 Dr. ค่าตัดจําหน่าย – สิทธิบัตร 375,000.- Cr. ค่าตัดจําหน่ายสะสม – สิทธิบัตร 375,000.- ตัดจําหน่ายสิทธิบัตร 9 เดือน Dr. ค่าตัดจําหน่ายสะสม – สิทธิบัตร 2,125,000.- ขาดทุนจากการจําหน่ายสินทรัพย์ 375,000.- Cr. สิทธิบัตร 2,500,000.- ตัดจำหน่ายสิทธิบัตรออกจากบัญชีเนื่องจากเลิกใช้ประโยชน์ 3. สินทรัพย์นั้นหมดอายุการได้รับประโยชน์ ตัวอย่างที่ 11 จากตัวอย่างที่ 9 หากกิจการใช้ประโยชน์จนหมดอายุการใช้งาน การบันทึกบัญชีเป็นดังนี้ 2565 มิ.ย. 30 Dr. ค่าตัดจําหน่าย-สิทธิบัตร 250,000.- Cr. ค่าตัดจําหน่ายสะสม – สิทธิบัตร 250,000.- ตัดจําหน่ายสิทธิบัตร 6 เดือน Dr. ค่าตัดจําหน่ายสะสม – สิทธิบัตร 2,500,000.- Cr. สิทธิบัตร 2,500,000.- ตัดจำหน่ายสิทธิบัตรออกจากบัญชีเนื่องใช้ประโยชน์จนหมดอายุ
ตัวอย่างที่ 12 วันที่ 1 มกราคม 2562 กิจการได้ทำสัญญาสิทธิการอาคารระยะเวลา 15 ปี โดยจ่ายเงิน ล่วงหน้าตามสัญญา 3,000,000 บาท เป็นเช็ค และต้องจ่ายค่าเช่าอาคารรายเดือน ในอัตราเดือนละ 2,000 บาท การบันทึกบัญชี 2562 ม.ค. 1 Dr. สิทธิการเช่า – อาคาร 3,000,000.- Cr. เงินฝากธนาคาร 3,000,000.- บันทึกการจ่ายเงินสิทธิการเช่าอาคาร Dr. ค่าเช่าอาคาร 2,000.- Cr. เงินสด 2,000.- จ่ายค่าเช่าอาคาร Dr. ค่าเช่าอาคาร 200,000.- Cr. สิทธิการเช่าอาคาร 200,000.- โอนสิทธิการเช่าอาคารเป็นค่าเช่าอาคาร (3,000,000) 15 ปี
การแสดงข้อมูลในงบการเงิน บริษัท... งบกำาไรขาดทุน (บางส่วน) สำหรับปีสิ้นสุดวันที่ 31 ธันวาคม 2562 หน่วย : บาท หมายเหตุ 2562 2561 ค่าใช้จ่าย ค่าใช้จ่ายในการบริหาร 3 224,000.- บริษัท …………..จํากัด งบแสดงฐานะการเงิน ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2562 และ 2561 หน่วย : บาท หมายเหตุ 2562 2561 สินทรัพย์ สินทรัพย์ไม่หมุนเวียน สินทรัพย์ไม่มีตัวตน 2 2,800,000.- XX บริษัท……………… จํากัด หมายเหตุประกอบงบการเงิน ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2562 และ 2561 1. สรุปนโยบายการบัญชีที่สำคัญ 1.1 สินทรัพย์ไม่มีตัวตน ได้แก่ สิทธิการเช่า-อาคาร กิจการทราบอายุการใช้ประโยชน์ แน่นอน 15 ปี 1.2 กิจการตัดจำหน่ายสินทรัพย์ไม่มีตัวตนวิธีเส้นตรง อายุการใช้ประโยชน์ 15 ปี 2. ไม่มีตัวตน จำนวน 2,800,000 บาท ประกอบด้วย สิทธิการเช่า 2,800,000.- 3. ค่าใช้จ่ายในการบริหาร จำนวน 224,000 บาท ประกอบด้วย ค่าเช่า 224,000.-
การแสดงรายการและการเปิดเผย ข้อมูลสินทรัพย์ไม่มีตัวตนในงบการเงิน การแสดงรายการและเปิดเผยข้อมูลต้องจัดทำการประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้า พ.ศ. 2554 เรื่องกำหนดรายการย่อที่ต้องมีในงบการเงิน ดังนี้ ตัวอย่างที่ 13 จากตัวอย่างที่ 9 หากกิจการยังไม่จำหน่ายสิทธิบัตร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2562 จะแสดงรายการและเปิดเผยข้อมูลในงบการเงิน ดังนี้ บริษัท ปทุมมา จํากัด งบแสดงฐานะการเงิน ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2562 และ 2561 หน่วย : บาท หมายเหตุ 2562 2561 สินทรัพย์ สินทรัพย์ไม่หมุนเวียน สินทรัพย์ไม่มีตัวตน 2 1,250,000.- XX บริษัท ปทุมมา จํากัด หมายเหตุประกอบงบการเงิน ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2562 และ 2561 สรุปนโยบายการบัญชีที่สำคัญ 4.1 สินทรัพย์ไม่มีตัวตน ได้แก่ สิทธิบัตร กิจการทราบอายุการใช้ประโยชน์ที่แน่นอน 5 ปี 4.2 กิจการตัดจําหน่ายสินทรัพย์ไม่มีตัวตนวิธีเส้นตรง อายุการใช้ประโยชน์ 5 ปี สินทรัพย์ไม่มีตัวตน จำนวน 1,250,000 บาท ประกอบด้วย สิทธิบัตร 2,500,000.- หัก ค่าตัดจําหน่ายสะสม 1,250,000.- 1,250,000.-