สุขศึกษาและพลศึกษา ป.5 หน่วยที่ 1

สุขศกึ ษาและพลศึกษา ป.๕

หน่วยการเรยี นรทู้ ่ี ๑

ระบบย่อยอาหาร
และ

ระบบขับถ่ายปัสสาวะ

ตัวชีว้ ดั

๑. อธบิ ายความสาคญั ของระบบยอ่ ยอาหารและระบบขบั ถ่ายท่ีมีผลต่อสุขภาพ
การเจรญิ เติบโต และพฒั นาการ (พ ๑.๑ ป.๕/๑)

๒. อธิบายวิธดี ูแลระบบย่อยอาหารและระบบขบั ถา่ ยใหท้ างานตามปกติ (พ ๑.๑ ป.๕/๒)

ผังสาระการเรียนรู้ สขุ ศึกษาและพลศกึ ษา ป.๕

ระบบยอ่ ยอาหาร ระบบขบั ถา่ ยปัสสาวะ

และระบบขับถ่าย ความหมายและอวยั วะที่สาคญั
ของระบบขับถา่ ยปสั สาวะ
ระบบย่อยอาหาร ปสั สาวะ การทางานของระบบขบั ถา่ ย
ปัสสาวะ
ความหมายและอวยั วะทีส่ าคญั ความสาคญั
ของระบบย่อยอาหาร ของระบบขับถา่ ยปัสสาวะ
วธิ ีดูแลระบบขับถา่ ยปสั สาวะ
การทางานของระบบย่อยอาหาร ให้ทางานตามปกติ

ความสาคญั ของระบบยอ่ ยอาหาร

วธิ ดี ูแลระบบยอ่ ยอาหาร
ให้ทางานตามปกติ

สขุ ศึกษาและพลศกึ ษา ป.๕

ระบบยอ่ ยอาหาร

สุขศกึ ษาและพลศกึ ษา ป.๕

๑. ความหมายและอวยั วะทส่ี าคญั
ของระบบย่อยอาหาร

ระบบยอ่ ยอาหารหรือระบบทางเดินอาหาร

หมายถงึ ขบวนการแปรสภาพอาหารให้มขี นาดเลก็ ลง
เพื่อการดูดซมึ เข้าสู่เซลล์

สขุ ศกึ ษาและพลศกึ ษา ป.๕

ช่วยบดเค้ียวอาหาร
โดยมีล้ินช่วยคลุกเคลา้
อาหารและมนี า้ ลาย ฟัน หลอดอาหาร
ช่วยย่อยอาหารพวกแป้ง เปน็ ทางผา่ นของอาหาร

ท่ถี กู บดเคย้ี วแล้วกลืนลงสู่
กระเพาะอาหาร

สรา้ งน้าย่อยเก็บไวท้ ่ีถุงน้าดี ตบั กระเพาะอาหาร

ลาไสใ้ หญ่ รบั อาหารจากหลอดอาหาร

ดูดซมึ น้าและเกลอื แร่ออกจาก ลาไส้เลก็ ยอ่ ยอาหารและดูดซึม
กากอาหาร และขบั เมือกออกมา สารอาหารและนา้ เพ่ือนาไปใช้
ในการเจรญิ เตบิ โตของร่างกาย
หล่อลน่ื ให้กากอาหารท่แี ขง็

เคลือ่ นทผ่ี ่านไปสู่ปลายลาไสใ้ หญ่ อวัยวะทส่ี าคัญในระบบย่อยอาหาร ทวารหนัก
ซ่ึงเป็นสว่ นท่สี ะสมอจุ จาระ เป็นทางระบายอุจจาระ

สุขศกึ ษาและพลศกึ ษา ป.๕

๒. การทางานของระบบย่อยอาหาร

๑) อาหารถกู ย่อยทีป่ ากโดยการเค้ยี วและมนี ้าลาย
ออกมาช่วยยอ่ ย

๒) อาหารถกู กลืนลงสู่กระเพาะอาหาร และถกู ย่อย
โดยน้ายอ่ ย

สุขศกึ ษาและพลศึกษา ป.๕

๓) อาหารสง่ ไปยังลาไสเ้ ล็กและถกู ย่อยโดยนา้ ยอ่ ย สารอาหาร
ทผี่ ่านการย่อยแลว้ จะถูกดดู ซึมผ่านผนังลาไสเ้ ล็กเพื่อนาไปใช้
ในการเจริญเตบิ โตของร่างกาย

๔) กากอาหารขบั เคล่ือนไปยงั ลาไสใ้ หญเ่ พ่ือดดู ซึมนา้
วิตามนิ และแรธ่ าตุเขา้ สู่ร่างกาย

๕) กากอาหารสว่ นทเี่ หลอื จะถูกขับออกมานอกรา่ งกาย
ผา่ นทางระบบขับถ่ายเป็นอจุ จาระ

สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๕

๓. ความสาคญั ของระบบยอ่ ยอาหาร

ระบบยอ่ ยอาหาร เป็นระบบท่ีเปลย่ี นอาหารทรี่ ับประทาน

ใหเ้ ป็นสารอาหารทจ่ี าเป็นต่อการเจรญิ เตบิ โตของรา่ งกาย ส่งผล
ให้มีพัฒนาการทางด้านร่างกาย จติ ใจ อารมณ์ และสติปัญญา
เปน็ ไปตามวัย ซงึ่ หากระบบย่อยอาหารไมส่ ามารถทางานได้
ตามปกติ จะทาใหเ้ จ็บปว่ ย ร่างกายอ่อนแอ การเจรญิ เตบิ โตและ
พัฒนาการผิดปกติ

สุขศึกษาและพลศึกษา ป.๕

๔. วธิ ีดแู ลระบบยอ่ ยอาหาร
ให้ทางานตามปกติ

๑) ทาจติ ใจให้แจม่ ใส ไมเ่ ครยี ดเพราะถ้าเครียดจะทาให้
กระเพาะอาหารหลั่งน้าย่อยออกมามากกวา่ ปกติ
เกิดอาการระคายเคืองกระเพาะอาหาร ลาไสห้ ดตวั
มากกวา่ ปกติ

สขุ ศึกษาและพลศึกษา ป.๕

๒) ดูแลรักษาความสะอาดของช่องปากและฟันโดยการ
แปรงฟนั ให้ถูกวิธี เพราะถา้ ฟนั แขง็ แรงจะช่วยบดเค้ยี ว
อาหารใหล้ ะเอยี ดกอ่ นกลืน การเค้ยี วอาหารไมล่ ะเอียด
ทาให้กระเพาะอาหารทางานหนกั มากข้นึ

๓) รับประทานอาหารให้ตรงเวลาทาใหร้ ะบบย่อยอาหาร
ทางานปกติ การรบั ประทานอาหารไม่ตรงเวลาเปน็ สาเหตุ
ของโรคกระเพาะอาหาร โรคลาไส้อักเสบ

สุขศึกษาและพลศึกษา ป.๕

๔) รับประทานอาหารท่ปี รงุ สุก สะอาด ไมร่ ับประทานอาหาร
สุก ๆ ดิบ ๆ และอาหารรสจดั เพราะอาจทาใหเ้ กดิ กรด
ในกระเพาะอาหาร มีอาการอดึ อดั ในกระเพาะอาหาร

๕) รบั ประทานอาหารท่ียอ่ ยง่ายและรบั ประทานผกั ผลไม้
เปน็ ประจา เพราะผัก ผลไม้มเี ส้นใยอาหาร ช่วยใหก้ าร
ขบั ถา่ ยสะดวก เช่น ผกั บุง้ ตาลึง คะน้า ถั่วฝกั ยาว
มะมว่ ง กล้วย ส้ม มะละกอ

สุขศึกษาและพลศึกษา ป.๕

๖) ด่มื นา้ สะอาดวนั ละ ๖-๘ แก้ว จะช่วยให้ระบบ
ยอ่ ยอาหารและการขับถา่ ยทางานได้ดี

๗) ขบั ถา่ ยอุจจาระให้เป็นเวลา เพื่อไม่ใหก้ ากอาหารตกค้าง
และมีแกส๊ ในลาไส้ และท้องผูกหรอื ขบั ถา่ ยยาก

สขุ ศึกษาและพลศกึ ษา ป.๕

ระบบ
ขบั ถ่ายปัสสาวะ

สขุ ศกึ ษาและพลศกึ ษา ป.๕

ความหมายและอวัยวะทส่ี าคญั ของ

๑. ระบบขับถ่ายปัสสาวะ

ระบบขับถ่ายปัสสาวะ เปน็ การกรองของเสีย

ทไ่ี มม่ ปี ระโยชนต์ ่อรา่ งกาย เชน่ นา้ ยูเรยี ออกจาก
กระแสเลือด และขบั ออกมาในรปู ของน้าปัสสาวะ

สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๕

อวัยวะที่สาคญั ในระบบขบั ถ่ายปัสสาวะ
ไดแ้ ก่ ไต กรวยไต ท่อไต กระเพาะปสั สาวะ ท่อ
ปสั สาวะ เพราะทาหน้าท่ีกรองของเสียออกจาก
เลอื ด ให้อยู่ในรูปของน้าปัสสาวะ

สุขศึกษาและพลศึกษา ป.๕

กรวยไต ไตขา้ งซา้ ย
เป็นทางผ่านให้
น้าปัสสาวะไหลมารวมกนั ท่อไต
เปน็ ทางผ่านของ
ไตขา้ งขวา นา้ ปัสสาวะลงสู่
กระเพาะปัสสาวะ
กระเพาะปสั สาวะ
เปน็ ที่เก็บปสั สาวะ ท่อปัสสาวะ
เมอ่ื มีปรมิ าณมากจะ เปน็ ทางผ่านของ
ยืดหดตวั ทาให้รู้สกึ ปวด น้าปสั สาวะออกนอก
และขบั ปสั สาวะผ่านทาง รา่ งกาย

ท่อปัสสาวะ อวัยวะทีส่ าคญั ในระบบขับถา่ ยปสั สาวะ

สุขศกึ ษาและพลศกึ ษา ป.๕

๒. การทางานของระบบขบั ถา่ ยปัสสาวะ
ไต กรองของเสยี นา้ ปัสสาวะ
น้าปัสสาวะ กระเพาะปัสสาวะ
ออกจากเลือดให้อยู่ ทอ่ ไต
ในรูปน้าปัสสาวะ เป็นทีเ่ กบ็ สะสมน้าปัสสาวะ

น้าปัสสาวะ

ทอ่ ปสั สาวะ

ขบั ปัสสาวะออกนอก
ร่างกาย

สขุ ศกึ ษาและพลศกึ ษา ป.๕

๓. ความสาคัญของระบบขับถ่ายปสั สาวะ

ระบบขับถา่ ยปสั สาวะ เปน็ ระบบกาจัดของเสีย

ออกจากรา่ งกาย และชว่ ยควบคมุ ปรมิ าณนา้ ในรา่ งกาย
ใหอ้ ยใู่ นปริมาณทเ่ี หมาะสม จงึ ชว่ ยไม่ใหเ้ กดิ การสะสม
ของของเสยี หรอื เช้อื โรคในรา่ งกาย สง่ ผลใหม้ สี ขุ ภาพดี

สุขศึกษาและพลศึกษา ป.๕

วิธดี ูแลระบบขับถา่ ยปัสสาวะ

๔. ใหท้ างานตามปกติ

๑) ดื่มน้าสะอาดวนั ละ ๖-๘ แก้ว เพราะนา้ จะช่วย

ใหร้ ะบบตา่ ง ๆ ในรา่ งกายทางานเป็นปกติ

๒) ไม่กลน้ั ปสั สาวะ เพราะจะทาใหก้ ระเพาะปัสสาวะ

อักเสบ

สุขศึกษาและพลศึกษา ป.๕

๓) ไมร่ บั ประทานอาหารทมี่ รี สเคม็ จัด เพราะเสย่ี งต่อ
การเปน็ โรคไต

หากถ่ายปสั สาวะไมอ่ อก เจ็บอวัยวะเพศ

๔) เวลาขับถ่ายปัสสาวะหรอื มเี ลอื ดปนออกมา

กบั นา้ ปสั สาวะควรรีบบอกพอ่ แมใ่ หพ้ าไปพบแพทย์