Westland 2030

WESTLAND 2030
Samen maken wij Westland

1

Voorwoord

PAG. 4

Aanleiding en doel

PAG. 8

3 Proces
PAG. 10

Inhoudsopgave 4 Van opbrengst
naar ambitie
2 PAG. 12

5 Scenarioplanning en
toekomstscenario’s
PAG. 16

6 Ambities in relatie
tot de scenario’s
PAG. 18

7 Vervolg
PAG. 28

Bijlage I Ambities
Bijlage II Westland

PAG. 32

Scenario’s

PAG. 34

3

01 Voorwoord De wereld Tijdens deze collegeperiode is met
om ons heen Westlanders, (maatschappelijke) organisaties,
4 verandert. ondernemers en jonge professionals op
meerdere momenten nagedacht over de
De economie en de samenleving veranderen toekomst van Westland.
en de technologie ontwikkelt in een rap
tempo door. Het aantal megasteden groeit Westland heeft zich de afgelopen 120 jaar
de komende tientallen jaren, en het belang ontwikkeld tot de wereldwijde hotspot als het
van gezond en veilig voedsel neemt toe. gaat om de glastuinbouw en haar inwoners die
De schaarste aan grondstoffen nemen bekend staan om de ‘Westlandse mentaliteit’
toe. Robotisering neemt een plek in ons van aanpakken en onderlinge verbondenheid.
dagelijks leven met zelfrijdende bussen en
keukenrobots. De techgiganten nemen banken Dit document biedt handvatten om keuzes te
over door online betaalsystemen aan te bieden. maken en ervoor te zorgen dat Westland op de
Apple ontwikkelt apps die je gezondheid toekomst gericht is. Zo kunnen we proactief en
met onder meer hartslag en bloeddruk bijtijds afgewogen lange termijn beslissingen
monitoren én kunnen voorspellen of je een nemen. Westland bevindt zich in een
hartinfarct kunt verwachten. En dan hebben transitiefase waarbij scherpe keuzes gemaakt
we het nog niet over de elkaar opvolgende moeten worden om te overleven als sector en
ontwikkelingen in de glastuinbouwsector met als hechte gemeenschap. In dit document zijn
Ledverlichting, de kas als nieuwe energiebron, de ambities voor Westand in 2030 geschetst,
gebruik van aardwarmte en hergebruik van evenals de gevormde toekomstscenario’s.
regenwater en grondstoffen. Het is duidelijk;
deze ontwikkelingen dwingen ons om mee te Het is aan ons, gemeente én Westlanders,
bewegen en door te ontwikkelen. om de ambities en de scenario’s levend te
houden en regelmatig aan te passen aan de
De uitdaging is om een koers te bepalen veranderingen om ons heen. Dit document is
waarmee we op deze veranderingen kunnen nooit af, het is een levend document. Het kan
inspelen. ons de nodige richting geven hoe we Westland
verder willen ontwikkelen zodat we ons thuis
De vraag ‘Hoe ziet u Westland in 2030?’ stond blijven voelen in ‘ons’ bruisend Westland, en
centraal tijdens het traject ‘Samen maken wij Westland daadwerkelijk de wereld gaat voeden
Westland - Westland in 2030’. en vergroenen.

Het getoonde enthousiasme en de drive van
alle betrokken Westlanders bij dit traject kan
een opmaat zijn om met elkaar verder te
bouwen aan een toekomstbestendig Westland,
voor onze volgende generatie en de generaties
daarna.

Agnes van Ardenne-van der Hoeven

Burgemeester gemeente Westland

5

“Het is aan óns, gemeente
en Westlanders, om het
living document regelmatig
aan te passen aan de
veranderingen om ons
heen.”

67

02 Aanleiding en doel De wereld Door de decentralisaties verandert de rol van
om ons heen zowel het rijk als de gemeente. De invoering
verandert. van de Omgevingswet is een ander voorbeeld
van de vele veranderingen die op ons af
Op het wereldtoneel zijn er geopolitieke komen. Veranderingen in de samenleving
ontwikkelingen waardoor onderlinge waarbij een groter beroep wordt gedaan op
verhoudingen onder druk staan, zijn er zorg voor elkaar, de vergrijzing en de druk die
migratiestromen van mensen die als gevolg ligt op de balans tussen werk, vrije tijd en zorg,
van oorlog een veilig heenkomen zoeken, worden ook steeds meer zichtbaar.
staat de Europese unie onder druk vanwege
verschillende belangen van de leden en stapt Met bekende en onbekende op stapel staande
hierdoor het Verenigd Koninkrijk uit de EU. Al veranderingen in het achterhoofd, is het de
deze ontwikkelingen hebben ook directe invloed uitdaging om als gemeente en samenleving een
op bijvoorbeeld de handelsverhoudingen, gezamenlijke koers te bepalen waarmee we
wat ook in Westland als toonaangevend op deze veranderingen kunnen reageren, deze
internationaal tuinbouwgebied merkbaar is. De kunnen beïnvloeden of gebruiken. Het is daarbij
technologische ontwikkelingen volgen elkaar in van belang om het ruimtelijk-economisch
rap tempo op, robotisering en digitalisering zijn domein en het sociaal-maatschappelijke
niet meer uit onze wereld weg te denken. Deze domein met elkaar te verbinden. Al deze
ontwikkelingen raken niet alleen economische ontwikkelingen versterken de behoefte aan
structuren maar maken ook een vast onderdeel een toekomstagenda voor Westland, die
uit van ons dagelijks leven. Daarnaast staat rekening houdt met de bestaande visies én
de economische structuur in met name de die gedragen wordt door partners en inwoners
primaire glastuinbouw (productie) onder druk in de Westlandse samenleving. Daarom is
en is het de vraag of deze op termijn houdbaar gekozen om eerst te komen tot een breed
is. gedragen beeld van Westland in 2030 op
basis van gesprekken en bijeenkomsten. Je
Ook de rol van overheden en de Westlandse moet tenslotte eerst kijken waar je naartoe wilt
samenleving verandert. Gemeenten geven voordat je de navigatie goed kan instellen. Met
bijvoorbeeld vorm aan de transformatie binnen de uitkomsten van dit proces kan een agenda
het sociaal domein na de decentralisaties worden opgesteld en indien nodig, bijgesteld.
Jeugd, Zorg en Participatie.
“In 2030 leven
8 wij in een groene
omgeving, dan niet
alleen het groen
onder het glas
maar ook tussen
de huizen in”

9

Om tot een beeld voor Westland 2030 te
komen is een proces gestart op basis van de
volgende uitgangspunten:

1. Samen met partners:

Als we in gesprek gaan over hoe Westland er in

2030 uit kan zien en welke ambities we hebben

voor Westland, is het van belang dat we daar

een zo breed mogelijk vertegenwoordiging van

de Westlandse samenleving bij betrekken. De

toekomst van Westland is niet alleen een zaak

van de gemeentelijke organisatie. De toekomst

is van iedereen: Samen maken we Westland!

03 Proces Daarom hebben we meerdere bijeenkomsten 3. Rol van de gemeente:
georganiseerd met sleutelfiguren uit o.a.
10 onderwijs en bedrijfsleven, maatschappelijk In dit proces heeft de gemeente de rol van
middenveld en raadsleden. Verder hebben initiatiefnemer en trekker. De gemeente is in
we enthousiaste young professionals hun het proces een verbindende factor en zorgt er
mening gevraagd, gebruik gemaakt van inbreng voor dat er een eindproduct wordt opgeleverd.
door scholen met hun leerlingen en vragen De trekkersrol in het proces betekent niet dat
voorgelegd aan inwoners van Westland. de gemeente ook als vanzelfsprekend aan zet
is bij het vervolg.

2. Richtinggevend en aanvullend: 4. Aanpak:

Het beeld en de daaraan verbonden ambities Om het gesprek aan te gaan zijn er meerdere
voor Westland in 2030 kunnen niet los bijeenkomsten georganiseerd onder de
gezien worden van de lange termijn visies titel “Samen maken wij Westland”. Tijdens
die al binnen de gemeente Westland en de werksessies, interviews en bijeenkomsten
(Metropool)regio zijn vastgesteld. Denk hierbij stond de vraag “Hoe ziet u Westland in het
onder andere aan de structuurvisie, woonvisie, jaar 2030?” centraal. Voor het college van
Roadmap Next Economy. De opbrengsten uit B&W en voor leden van de gemeenteraad zijn
dit proces leveren een aanvullend beeld op dat nog aparte bijeenkomsten verzorgd waarbij
een bijdrage kan leveren bij de uitvoering van een trendwatcher heeft verteld welke trends
bestaande visies, of bij de totstandkoming van hij voorziet die in de toekomst een belangrijke
nieuw op te stellen visies en beleid. rol gaan spelen. Aan de hand hiervan is een
discussie gevoerd wat dat voor Westland zou
kunnen betekenen.

11

Opbrengst aantrekkelijk te houden voor alle generaties.
Op het terrein van recreatie, cultuur en
Tijdens de gehouden interviews, enquêtes, evenementen komt iedereen volop aan zijn
bijeenkomsten en sessies hebben circa 1250 trekken. Zo blijft onze sterke sociale kracht zich
personen hun mening over Westland in 2030 ontwikkelen en creëren we een aantrekkelijk
gegeven. De opbrengst was zeer uiteenlopend leefklimaat dat ook hoogopgeleiden van buiten
en divers. Hieronder is de opbrengst compact Westland trekt.
weergegeven in twee overkoepelende thema’s.

04 Van opbrengst naar ambities Samenleving

Sterke sociale betrokkenheid
Behoud van Westlandse eigenheid
Goede samenspraak tussen bewoners en
gemeente
Onderlinge betrokkenheid tussen de
verschillende groepen

Leefbaarheid: Woningaanbod
Sociale samenhang,
leven en wonen in Voldoende (betaalbare) woningen voor jong
Westland en oud
Een toegankelijke woningmarkt met
Betrokkenen zijn het erover eens dat Westland voldoende doorstroming
in 2030 een gemeente moet zijn waar mensen
gezond leven in een groene, aantrekkelijke Leefomgeving
leefomgeving met voldoende speel- en
recreatiemogelijkheden. Een saamhorig Voldoende groen in de directe leefomgeving
Westland, letterlijk een sámenleving waar Mogelijkheden voor recreatie voor inwoners
elke kern een eigen karakter heeft, maar en als trekpleister voor mensen buiten
iedereen zich Westlander voelt. Mensen kijken (toerisme)
naar elkaar om en voelen zich geborgen in Tuinbouw als onderdeel van de
een dorpse, groene leefomgeving met goede leefomgeving
zorgvoorzieningen en werkgelegenheid. Met
voldoende betaalbare woningen om Westland 13

12

Sterke Ambities: Met het formuleren van deze drie ambities
economie is het mogelijk om te kunnen afwegen welke
Hierboven is beschreven welk beeld er is stappen genomen moeten worden om de
Voor het economisch domein is de input meer opgehaald tijdens de bijeenkomsten. Deze zijn ambities in samenhang te kunnen realiseren.
divers. Enerzijds is er de roep om te focussen ingedeeld in twee hoofdthema’s, Economie en Daarbij zal meewegen dat de opgebrachte
op efficiënte, duurzame productie en de inzet Leefbaarheid. Zoals in hoofdstuk 3 opgenomen ambities wellicht conflicterend of onhaalbaar
van onze uitgebreide tuinbouwkennis, logistieke ligt er een belangrijke opdracht om in het kunnen zijn.
capaciteit en slimme technologieën om een beeld voor Westland in 2030 het belang van Dat betekent dat in beeld moet worden
cruciale rol te gaan spelen bij het voeden van het ruimtelijk-economisch domein en het gebracht wat de beïnvloeding is van buitenaf
9 miljard monden in 2030. Een Greenport 3.0 sociaal-maatschappelijke domein met elkaar bij het realiseren van ambities. Ook is het
die bijdraagt aan de gezondheid en geluk van te verbinden. Dit wordt met het hierboven noodzakelijk om bij de ambities te bepalen
mensen, in verbinding met andere sectoren, geschetste beeld bevestigd. Om deze beelden wie aan zet zijn om tot realisatie te komen.
zoals de medische wereld, hightech sector, van Westland ook om te kunnen zetten Is dat de lokale overheid (gemeente) of is dat
chemie, farmacie, de energie- en watersector naar een toekomstagenda zijn de beelden het bedrijfsleven, of kan de samenleving hierin
om kansen te verzilveren en te experimenteren omgevormd naar drie ambities waarin de een rol pakken? Hier zal in hoofdstuk 8 over
met nieuwe producten en technieken. bovengenoemde opbrengst goed tot zijn recht de vervolgstappen nader worden ingegaan. Om
Anderzijds zijn er veel mensen die vinden dat komt. Deze treft u hieronder in schema aan. een afweging te maken welke ambities kunnen
we in moeten zetten op verbreding naar andere (De ambities treft u uitgeschreven in bijlage I) worden gerealiseerd en wat de inzet moet zijn
bedrijvigheid. Hierbij springt met name het om deze te realiseren, is gebruik gemaakt van
kwalitatief aantrekkelijker maken van Westland Economie scenarioplanning.
voor recreatie en toerisme in het oog, met
name in de kustzone en vanaf de Westlandse Naast teelt ook kennis als toonaangevend Westland voedt en AmbitieS Thuis in Westland
wateren. Om dit te realiseren zou meer ruimte export product vergroent de wereld
moeten ontstaan voor groen, sterker moeten Ruimte voor innovatie zowel voor gevestigde Bruisend Westland Goed wonen in Westland
worden ingezet op levendige kernen en beter bedrijven als voor startups Oplossingen voor Wonen voor alle
openbaar (rail)vervoer. Doorontwikkeling duurzaamheid binnen wereldvoedselproblematiek Jongeren vinden het fijn in bevolkingsgroepen
tuinbouw Lokaal (in Westland) de op Westland te wonen Voldoende (betaalbare)
Tuinbouw in verbinding met andere sectoren locatie (elders op de wereld) Hoogopgeleiden vinden een woningen voor jong en oud
Passende arbeidsmarkt Naast teelt ook kennis goede plek in Westland Toegankelijke woningmarkt
als toonaangevend Onderlinge betrokkenheid met voldoende doorstroming
Bereikbaarheid exportproduct tussen de verschillende Groen
Ruimte voor innovatie groepen Tuinbouw als onderdeel van
Goede openbaar vervoer verbindingen Tuinbouw in verbinding met Aantrekkelijk door het de leefomgeving
tussen Westland en omliggende gemeenten andere sectoren aanbod van cultuur en
Soepele vervoersbewegingen voor transport evenementen voor alle 15
en logistiek generaties
Duurzaamheid vervoer Cultuur
Toerisme

14

Om te komen tot realistische en haalbare waarin de te maken keuzes goed moeten
oplossingsrichtingen om onze ambities te uitpakken en daardoor het gewenste
realiseren hebben we gebruik gemaakt van resultaat kunnen bereiken. We gebruiken
scenarioplanning en toekomstscenario’s. de toekomstscenario’s dus feitelijk als een
Hieronder lichten we toe wat het gebruik afwegingskader om oplossingsrichtingen te
hiervan inhoud, en hoe dit kan helpen bij het toetsen op succes in de Westlandse context in
maken van de juiste keuzes. alle scenario’s.

05 Scenarioplanning en Wat is scenarioplanning? Vier scenario’s voor Westland
toekomstscenario’s
In een razendsnel veranderende wereld is De scenario’s voor Westland zijn tot
het lastig te voorspellen hoe de toekomst er stand gekomen door te kijken naar welke
uit komt te zien. Denk aan de crisis, Brexit, ontwikkelingen in de omgeving de meeste
Trump, de opkomst van social media en de verandering voor Westland teweeg kunnen
smartphone… brengen. Daarbij is ook gekeken naar de
opbrengsten van eerdere ‘Samen maken wij
Scenarioplanning is een methode die niet de Westland’ bijeenkomsten. Op basis van een
zekerheden, maar juist onzekerheden uit de aantal analyses dat is uitgevoerd zijn de twee
externe omgeving als uitgangspunt neemt. zogeheten kernonzekerheden vastgesteld: twee
Onzekerheden waar je als gemeente, of externe ontwikkelingen met een grote impact
als stakeholder, weinig tot geen invloed op voor Westland op enerzijds de samenleving en
kunt uitoefenen, maar die wel bepalen hoe anderzijds op de economie namelijk:
de omgeving en samenleving eruit kunnen
gaan zien en waar je uiteindelijk wel mee Een gesloten wereld ten opzichte
moet omgaan. Onzekerheden waar we dus van een open wereld
ook rekening mee moeten houden als we Een sterke samenleving versus een
de ambities voor de toekomst van Westland kwetsbare samenleving
willen realiseren. Binnen deze methodiek
van scenarioplanning werken we met Dit heeft geleid tot vier scenario’s die zijn
toekomstscenario’s. uitgewerkt tot (beeldende) scenarioverhalen.
De scenario’s vormen extreem gestileerde
Waarom toekomstscenario’s? verhalen, maar hebben stuk voor stuk even
veel kans om werkelijkheid te worden (zie
Toekomstscenario’s stellen ons in staat om bijlage II)
gestructureerd na te denken over de toekomst
en om ambities te vertalen naar robuuste, 17
toekomstbestendige keuzes voor oplossingen
om die ambities te kunnen realiseren.
Toekomstscenario’s zijn geen prognoses of
voorspellingen, maar ‘voorstellingen’ van
de toekomst. Het zijn toekomstbeelden van
verschillende mogelijke omstandigheden,
gebaseerd op de onzekerheden waar Westland
mee te maken heeft. Scenario’s schetsen
daarmee de verschillende “mogelijke” werelden

16

06 Ambities in relatie tot de De toekomstscenario’s voor Westland en Robuuste,
scenario’s de in het eerdere traject geformuleerde toekomstvaste
ambities vormen de ingrediënten om tot oplossingsrichtingen
een inventarisatie van toekomstbestendige Deze aangedragen oplossingsrichtingen
oplossingsrichtingen te komen. Hiervoor kunnen in alle scenario’s een goede uitwerking
hebben we tijdens de bijeenkomst van 22 hebben. De verwachte resultaten worden niet
november 2017 de verbinding gelegd tussen of nauwelijks beïnvloed door de ontwikkelingen
de scenario’s en de ambities. Tijdens deze die zich in de toekomst gaan voordoen. Dit
bijeenkomst zijn de vier toekomstscenario’s kunnen we ook wel als “geen spijt” opties
voor Westland kort gepresenteerd. Aan de benoemen.
hand van de 3 ambities, ‘Westland voedt
en vergroent de wereld’, ‘Thuis in Westland’ Onderscheidende oplossings-
en ‘Bruisend Westland’ is met zo’n 80 richtingen
deelnemers, per scenario nagedacht wat Dit zijn oplossingsrichtingen die niet in elk
er moet gebeuren en ook wat er niet moet scenario de gewenste uitwerking hebben,
gebeuren, om onze ambities te kunnen maar kunnen wel op steun kunnen rekenen.
realiseren. Deze oplossingsrichtingen kunnen meer risico
Als vervolg hierop zijn de aangedragen met zich meedragen indien de toekomst zich
oplossingsrichtingen in het licht van elk anders ontwikkelt dan het scenario waar
scenario beoordeeld op de gewenste de oplossing op toegesneden is. Bij deze
uitwerking en haalbaarheid. Hierbij is gekeken oplossingsrichtingen komt het tonen van lef en
of met de voorgestelde oplossing in elk het onderscheidende karakter naar voren.
scenario het gewenste resultaat behaald
kan worden. Daarbij wordt meegenomen Clustering van oplossingsrichtingen per
welke ontwikkelingen het gewenste resultaat ambitie
zullen beïnvloeden. We komen dan op een
onderscheid in oplossingsrichtingen: In de volgende schema’s wordt per
ambitie aangegeven welke aangedragen
12 oplossingsrichtingen als robuust en
onderscheidend worden beschouwd.
De oplossingsrichtingen zijn in thema’s
onderverdeeld.

OPEN WERELD - OPEN WERELD -
WEERBAAR SAMENLEVEN KWETSBAAR SAMENLEVEN

3 4

18 GESLOTEN WERELD - GESLOTEN WERELD - 19
WEERBAAR SAMENLEVEN KWETSBAAR SAMENLEVEN

Westland voedt en vergroent de wereld

Thema Robuust Onderscheidend

Innovatie Crossovers met andere Regels die innovatie
sectoren stimuleren (in teelt) belemmeren
Kennis exporteren en wegnemen
importeren Samenwerking onderwijs
bedrijfsleven verbeteren Schaalvergroting en
Sortiment efficiency door robotisering
WO en HBO verbinden
Areaal en productie aan de Westlandse Upgraden infrastructuur:
kennisinfrastructuur regionale wegen en
Vergroening openbare ruimte snelwegen
Logistieke ontsluiting Export van
Duurzame energie glastuinbouwexpertise

Specialties en
nicheproducten ontwikkelen

Verbreding naar andere
gewassen stimuleren

Geen areaal uitbreiden,
alleen schaalvergroting
door stapelen en
ondergronds

Inzetten op buitenlandse
franchises

Quota opnemen voor
groen bij nieuwe
gebiedsontwikkelingen

Inzetten op duurzame
energie

20 21

Bruisend Westland

Thema Robuust Onderscheidend

Cultuuraanbod verbeteren Meer inzetten op Verbreden
Strand talentontwikkeling (jeugd) cultuurinfrastructuur (meer
diversiteit in aanbod en
Voorzieningenniveau Meer aanbod voor hoger locaties)
opgeleiden
Toerisme stimuleren Strandhuisjes
Verenigingsleven Rust en kwaliteit borgen,
Aantrekkelijke ruimte Alle onderwijsniveaus in de
Basisvoorzieningen gemeente aanwezig
aanleggen Decentrale (zorg)
voorzieningen houden (in
Gescheiden watersport op alle kernen)
strand stimuleren
Stimuleren vestiging
Multifunctioneel gebruik toprestaurants met
van gebouwen streekproducten
Techno-agri themapark bijv.
Inzetten op bottom-up op of rondom Horticenter
initiatieven

E-health stimuleren

Andere wet- en regelgeving

Ondernemerschap
stimuleren en acquireren

Meer inzetten op PPS
constructies

Clustering / fusies van
verenigingen stimuleren

Ruimte voor ontmoeting
borgen

Attractieve (her)ontwikke-
ling van woningen en van
het gebied stimuleren

Showcase op het gebied
van gezond en groen

22 23

Thuis in Westland

Thema Robuust Onderscheidend

Innovatie en nieuwe Landelijk en mandelig Stimuleer bedrijven om
woonconcepten wonen voor hun werknemers
betaalbare woningen te
Erfgoed herbestemmen Tiny houses innovatie laten ontwikkelen
Diverser programmeren stimuleren en bevorderen
Ontsluiting over de weg
Bereikbaarheid verbeteren Gemeenschappelijke verbeteren
Groen en duurzaam woningen voor ouderen Parkeerplaatsen inruilen
voor groen
Overig Historisch erfgoed inzetten
voor maatschappelijke Uitbreiden naar zee
functie of startups

Meer aandacht voor
betaalbaarheid van
huur en koopwoningen
(voor alle doelgroepen,
starters, ouderen en hoger
opgeleiden)

Inzetten op hoogwaardig OV

Innoveren en
experimenteren

Groen in elke ruimtelijke
ontwikkeling een plek
geven

Duurzame woningen voor
alle doelgroepen

Groen inpassen op
leegstaande (overtollige)
glastuinbouwlocaties

Open cultuur en wij-gevoel
creëren

24 25

AWaantpvaaklt: op? “Hoe ziet u
Westland
ODme ohmetvagnegsrpijrkeekoapabnretenggsataanaznijn er meerdere in het
boipjeloesnskionmgssrticehntignegoerngaisnidsieveerrds ovanndearadrde.tEiteenl jaar 2030?”
“dSeaeml veann mdeakoepnlowsisj iWngessrtilcahntdin”g.en is herkenbaar
Teinjdiesnasl winergkasnegssgeiezse,t.inAtelsrvdieewzes oennder de 27
broijbeueunsktoemosptleonsssintognedn dsteavarna,aigs h“eHtoeeezniet
ubeWveessttilgainndg ivnanheetejradaerr2v0a3st0g?e”stceelndteraraiclh. tDineg.
sEaemn eanasnttealllionpglovassnindgeserlincehmtinegrsenwdaasthaeleinl divers.
Vgaanngoinsdgeernzeetm, evarslt, oyonudnegr dperoofensdseirosncahlesidtoetne
socphloosliseirnegns,rivcahntindgoecenn. tDeenzetokt udnirneecnteiunreenenenenkel
vsecretneagreionwgoooerddiugietprsakvkaennu,itdheevtramaagaitsscohfazpepoeolikjk
mheidt dgeenwveenlds.te effect opleveren in de andere
Vsoceonr ahreiot ’cso. llege van B&W en voor leden van de
gEer miseeeennteeraveandwziicjnhtnzoigchatpbaaratretbuisjeseennkdoemdsrtieen
vaemrzboitrigeds.wAalalerbdijrieeednetraemndbwitiaetschzeijrnhveoeofrtziveenrtvealdn
wopelloksestirnegnsdrsichhtijinvgoeonrz,ieert ldigiet dinusdeniteotedkeomnasdt ruk
eoepnébéenlavanngridjkeearmolbgitaieasn. spelen. Aan de hand
hiervan is een discussie gevoerd wat dat voor

WWeasttlkanudnnzoeunkwunenemnebtedteekenen.
oplossingsrichtingen?

De robuuste oplossingsrichtingen die al in
gang zijn gezet, moeten regelmatig worden
getoetst of ze nog passen bij de (exogene)
ontwikkelingen en of ze daarop aangepast
moeten worden. Met deze werkwijze kom
je tot een agenda die zich aanpast aan de
ontwikkelingen.

Uit bovenstaande analyse komen ook veel
robuuste oplossingsrichtingen naar voren die
nog niet in gang zijn gezet. Om de haalbaarheid
te bevorderen moet wel een afweging
plaatsvinden of de ene oplossing de andere
niet in de weg staat. Zo mag bijvoorbeeld
het doorontwikkelen van strandtoerisme de
veiligheid (reddingsbrigade) niet in de weg
staan. Daarnaast staat de vraag: Gaan we met
alle oplossingsrichtingen aan de slag of maken
we een afgewogen keuze.

26

07 Vervolg De opbrengst van het proces is Dit document wordt gezien als een living
meervoudig: document wat periodiek moet worden
28 geactualiseerd. Daarmee heeft dit document
Een breed gedragen beeld van Westland in meerdere functies:
2030 vastgelegd in drie ambities;
Een set aan oplossingsrichtingen om de De ambities voor Westland 2030 levend
ambities te verwezenlijken; houden voor alle betrokkenen
Gebruik van scenarioplanning om daarop
afgewogen (lange termijn) beslissingen te Het document ondersteunt de trends en
nemen. ontwikkelingen om zo ook het gesprek
over ambities en keuzes te kunnen
Keuzes actualiseren.
De basis voor een agenda Westland 2030
Westlanders, organisaties en ondernemers voor alle partners en Westlanders
hebben gezamenlijk een duidelijk beeld Het document zal leiden naar een
van Westland in 2030 geschetst met gezamenlijke agenda die met elkaar
daarbij behorende ambities. Aan deze wordt opgesteld, geactualiseerd en
ambities zijn meerdere robuuste, maar samen wordt uitgevoerd.
ook onderscheidende oplossingsrichtingen
verbonden. De hoeveelheid en verscheidenheid Monitoring en actualisering
aan oplossingsrichtingen vragen om een
vervolgstap waarbij keuzes worden gemaakt. Een document waarbij we met elkaar nadenken
Op welke onderdelen wordt ingezet en welke over de toekomst, is nooit klaar en de
krijgen minder aandacht. resultaten kan je niet in beton gieten tot en
met 2030. Dit proces vraagt om tussentijdse
Living document voor Westland 2030 monitoring en, indien nodig, bijstelling. Het
living document benadrukt deze functie doordat
De aangedragen oplossingsrichtingen zijn dit periodiek kan worden geactualiseerd op
niet uitputtend. In de loop der tijd kunnen basis van ontwikkelingen of nieuwe inzichten.
er zich ook nieuwe oplossingsrichtingen De scenario’s zijn eind 2017 opgesteld.
voordoen. Hiervoor is het nodig om regelmatig Aangeraden wordt om elke twee jaar de
te monitoren of de oplossingsrichtingen nog scenario’s tegen het licht te houden en te
gelden en robuust zijn. Met de ambities, bekijken of er ontwikkelingen zijn die in de
het gebruik van scenarioplanning en de te scenario’s terugkomen. Bekeken wordt of één
maken keuzes kan een toekomstagenda voor van de scenario’s waarschijnlijker wordt en wat
Westland in 2030 opgesteld worden. Om die dit voor de ingeslagen weg kan betekenen.
agenda Westland 2030 toekomstbestendig te
houden moeten we regelmatig met elkaar de
ambities tegen het licht houden om bewust en
afgewogen keuzes te blijven maken voor de
lange termijn.

29

Rol van de samenleving en van de 31
overheid

We hebben met het traject ‘Samen maken
wij Westland – Westland in 2030’ een
periode achter de rug waarbij we samen met
Westlanders, bedrijven en organisaties tot de
ambities en oplossingsrichtingen zijn gekomen.
Bij het uitwerken van de de
oplossingsrichtingen, moet de rol van zowel
de samenleving als van de overheid per
oplossingsrichting bepaald worden. Van belang
is deze rol vooraf af te spreken om zo ook de
verwachtingen over deelname en inzet helder te
hebben.

Kortom

Er liggen nu ambities, oplossingsrichtingen
én een manier van werken. Hier kan nu op
doorgepakt worden. Dit vraagt om keuzes:
keuzes in focus binnen een ambitie, keuze
uit de set oplossingsrichtingen, keuzes in
robuustheid van besluiten voor de lange
termijn. Keuzes hebben effect op andere
oplossingsrichtingen. Alles doen kan niet, en
ook niet van alles een beetje.
Het hele traject stond in het teken van ‘Samen
maken wij Westland – Westland in 2030’. Met
deze opbrengst kunnen we met elkaar verder
bouwen aan een toekomstbestendig Westland.

“Innovatie is zeker
belangrijk maar
samenwerken
ook.”

30

B i j la g e I A m b i t i es W estland

Westland voedt en Onderlinge betrokkenheid tussen de
vergroent de wereld verschillende groepen
Aantrekkelijk door het aanbod van cultuur en
Betrokkenen zien dat we met onze uitgebouwde evenementen voor alle generaties
tuinbouwkennis, capaciteit en slimme Cultuur
technologieën een cruciale rol kunnen spelen Toerisme
om de groeiende wereldbevolking te kunnen
voeden. Westland heeft zich in de afgelopen Thuis in
120 jaar ontwikkeld tot een wereldwijde Westland
hotspot als het gaat om glastuinbouw. Wij
hebben de kennis en ervaring in huis. Of het nu Betrokkenen zijn het erover eens dat Westland
gaat om duurzame technologische systemen, in 2030 een gemeente moet zijn waar mensen
robotisering, big data, infrastructuur, slimme gezond leven in een groene, aantrekkelijke
distributie, afvalverwerking, waterzuivering of leefomgeving met voldoende speel- en
logistiek recreatiemogelijkheden. Een saamhorig
Westland, letterlijk een samen-leving waar
Kern elke kern een eigen karakter heeft, maar
iedereen zich Westlander voelt. Mensen kijken
Oplossingen voor wereldvoedselproblematiek naar elkaar om en voelen zich geborgen in
Lokaal (in Westland) als op locatie (elders op een dorpse, groene leefomgeving met goede
de wereld) zorgvoorzieningen en werkgelegenheid. Met
Naast teelt ook kennis als toonaangevend voldoende betaalbare woningen om Westland
exportproduct aantrekkelijk te houden voor alle generaties.
Ruimte voor innovatie Qua recreatie, cultuur en evenementen komt
Tuinbouw in verbinding met andere sectoren iedereen volop aan z’n trekken. Zo blijft onze
sterke sociale kracht zich ontwikkelen en
Bruisend creëren we een aantrekkelijk leefklimaat dat
Westland ook hoogopgeleiden van buiten Westland trekt.

De betrokkenen hebben aangegeven dat ze het Kern

van belang vinden dat Westland ook de plek Goed wonen in Westland

is waar je erop uit kan gaan als je er woont, Wonen voor alle bevolkingsgroepen

met een aantrekkelijk cultureel aanbod en Voldoende (betaalbare) woningen voor jong

evenementen voor jong en oud. Een plek waar en oud

ook jonge professionals en hoog opgeleiden Toegankelijke woningmarkt met voldoende

graag wonen… doorstroming

Kern Groen
Tuinbouw als onderdeel van de leefomgeving

Jongeren vinden het fijn in Westland te

wonen

Hoogopgeleiden vinden een goede plek in

Westland

32 33

B i j la g e I I S c ena r i o ’ s

01 Open wereld, Weerbaar Het is 2030. Welkom
Samenleven in een wereld waar-
in rust en samen-
werking op het
wereldtoneel weer
is teruggekeerd.

Het internationale handelsklimaat is sterk en
open en de internationale arbeidsmobiliteit is
hoog. Internationaal zijn ook de nodige stappen
gezet om klimaatverandering tegen te gaan, er
is een Parijs 2.0 getekend. Drijvende krachten
hieronder zijn technologisch en maatschappe-
lijk. Technologie heeft ervoor gezorgd dat er
sluitende, lucratieve nieuwe businessmodellen
op het gebied van duurzaamheid zijn ontstaan.
Maatschappelijk gezien is er een andere wind
gaan waaien, met meer aandacht voor de lange
termijn, het milieu, een gezonde leefomgeving
en voor elkaar. Maatschappelijk verantwoord
en duurzaam ondernemen is zo goed als een
vereiste geworden, zowel vanuit consument als
overheid. Er heerst meer empathie en toleran-
tie in de samenleving, welke ook meer divers
en multicultureel is geworden. Conflicten tus-
sen groepen doen zelden nog van zich spreken
en de samenleving in Nederland, en ook in
Westland, is toleranter, meer een ‘melting pot’,
geworden. Samen pakken burgers, bedrijven
en overheid veel zaken op in nieuwe, veelal
bottom-up initiatieven en samenwerkingsver-
banden waarin sociale innovatie en onder-
nemen centraal staan. Ook het poldermodel
heeft nieuw elan gekregen. Samen is er volop
geïnvesteerd (en geïnnoveerd) in het weerbaar
maken van de samenleving, o.a. op het gebied
onderwijs en zorg.

34 35

Open wereld en precisielandbouw. Ondersteunende
internationale regelgeving, een focus op
Het is 2030. Welkom in een wereld van de lange termijn plus de durf om in nieuwe
rust en samenwerking op het wereldtoneel. technologie te investeren, zorgt voor een enorm
Na een periode van onrust en tumult, is tempo van ontwikkeling en uitrol van zulke high
het inzicht ontstaan dat protectionisme en tech oplossingen. De nadruk op open innovatie
populisme weinig oplossingen bieden. De EU zorg er voor dat start-ups en gespecialiseerde
heeft haar kracht hervonden en de gelederen bedrijven gemakkelijk toegang krijgen tot de
gesloten. Internationale handelsverdragen ecosystemen van de techreuzen. Zo zijn enkele
hebben het handelsklimaat sterk verbeterd Westlandse bedrijven marktleiders geworden
en opener gemaakt. Dit is onder meer op het vlak van urban farming, en helpt het
terug te zien in de exportvolumes van de mee de grote maatschappelijke uitdaging
Nederlandse tuinbouwsector. Internationale van voedseltekort de wereld uit helpen. De
arbeidsmobiliteit is hoog. Maatschappelijk consument staat in algemene zin open voor de
gezien is er een andere wind gaan waaien. laatste technologieën, vooral nu er sprongen
Er is meer aandacht voor de lange termijn, zijn gemaakt op het gebied van cyberveiligheid
het milieu, een gezonde leefomgeving en en waarborging van privacy. Nieuwe
sociale cohesie. Maatschappelijk verantwoord serviceconcepten die op gebruik of toegang
en duurzaam ondernemen is vereist, zowel zijn georiënteerd maken innovatieve producten,
door de consument als door de overheid. zoals e-health, duurzame energie en autonome
Nu de gevolgen van de opwarming van de mobiliteit ook voor mensen met een kleine
aarde merkbaar beginnen te worden, zijn beurs toegankelijk. In het Westland heeft met
er internationaal de nodige stappen gezet name veel innovatie plaatsgevonden rondom de
om klimaatverandering tegen te gaan. Er is energietransitie en bio-based grondstoffen.
inmiddels een Parijs 2.0 akkoord getekend.
Het is opvallend dat veel regio’s in de EU,
zoals ook de regio Westland, zichzelf nog
scherpere ambities opleggen dan het vigerende
klimaatakkoord.

Grote bedrijven dragen hun steentje bij “Kijken naar 2030
wat verandert er,
Grote bedrijven, zoals de techreuzen de samenleving
Google en Microsoft, werken steeds vaker, verandert wat
ondersteund door open data, samen gaat er goed en
met overheden en kennisinstellingen om wat kan er heel
technologische oplossingen te verzinnen voor anders, niets is
maatschappelijke vraagstukken, van zorg en gek genoeg.”
vergrijzing, tot milieu, voedsel en onderwijs.
Het delen van data, gekoppeld met andere
nieuwe digitale technologieën en robotisering
hebben bijvoorbeeld een impuls gegeven aan
‘predictive medicine’, aan (digitaal) onderwijs
op maat, op superefficiënt energiegebruik,
slimme en autonome mobiliteitsoplossingen

36 37

Veel werkgevers bieden in dit kader ook in Westland te focussen op met name kennis Saamhorige, ondernemende
relevante stages aan. Hoewel de digitale en onderzoek en de lokale markt, want samenleving deelt welvaart
transformatie in het bedrijfsleven banen kost, ruimte voor schaalvergroting is nauwelijks
proberen werkgevers de impact hiervan zo goed mogelijk geweest in de regio. De lagere Er heerst meer empathie en tolerantie in
mogelijk te verzachten. arbeidsintensiteit heeft er echter toe geleid de samenleving, welke ook meer divers
dat er zowel minder arbeidsmigranten als is geworden. Conflicten tussen groepen
Transitie in Nederlandse economie Van productie naar biobased jeugdigen in deze sector werken. Verregaande doen zelden nog van zich spreken en de
kennisexport digitalisering van de veiling heeft er bovendien samenleving is meer een ‘melting pot’,
De Nederlandse landbouw en industrie voor gezorgd dat er minder logistieke geworden. Er heerst vertrouwen in de toekomst
presteren sterk in dit open handelsklimaat, Westlandse tuinders hebben hun relaties bewegingen en groothandelsactiviteiten en in elkaar. De cohesie in het (West)land,
maar ook andere sectoren dragen hun steentje met kennisinstellingen zoals de TU Delft en plaatsvinden in de regio. Onlinesystemen is hoog. Er is draagvlak voor een stevige
bij. Wel is door de versnelde automatisering de WUR verstevigd. Geholpen door nationale zorgen voor kortere lijntjes tussen tuinders welvaartsstaat en ook het gemeentefonds
en digitalisering het aantal banen afgenomen, en Europese programma’s innoveren zij sterk en klanten. De banen die in de kassen en biedt inmiddels meer ruimte voor het in
bijvoorbeeld in de bouw en industrie, maar ook op nieuwe hoogwaardigere en duurzamere veiling overblijven, zijn gemiddeld genomen de lucht houden van voorzieningen, ook in
in de zakelijke/administratieve dienstverlening, producten, van groenten die met minder kennisintensiever. Door de vele om- en kleinere kernen van Westland. Waar mensen
groothandel en logistiek. Daarentegen water en grondstoffen verbouwd kunnen bijscholingstrajecten kunnen toch nog aardig geen recht op een overheidsbijdrage hebben,
is het kennisniveau van de gemiddelde worden tot gewassen die stoffen voor wat Westlanders een baan daarin vinden. pakken burgers en bedrijven veel zaken op
baan gestegen. De vraag naar traditionele biobased gewasbescherming of medicijnen in nieuwe, veelal bottom-up initiatieven en
bouwvakkers en productiemedewerkers is opleveren. Hierop hebben zij een sterke ‘Human touch’ banen drijft uitgaande samenwerkingsverbanden waarin sociale
afgenomen, maar 3d-print(onderhouds)experts internationale reputatie opgebouwd. Om te pendel  innovatie en ondernemen centraal staan.
zijn of zonnecelmonteurs is toegenomen. voldoen aan de milieuregels hebben veel Bedrijven en overheid hebben de afgelopen
Administratieve krachten zijn veelal door tuinders geïnvesteerd in het verduurzamen Alhoewel technologie banen doet verdwijnen in jaren volop geïnvesteerd (en geïnnoveerd) in
slimme software vervangen, maar de vraag van hun bedrijfsvoering, van zonnecellen bijvoorbeeld de logistiek en groothandel, maar het weerbaar maken van de samenleving.
naar IT-experts is gestegen. Orderpikkers en tot wateropslag en grondstofgebruik. De ook de bouw, zijn er veel dienstverlenende Burgers starten samen, soms met hulp van
chauffeurs moeten het afleggen tegen ‘fully benodigde investeringen hebben geleid tot banen bijgekomen. E-health technologie en lokale ondernemers, zorgcoöperaties op,
automated warehouses’ en zelfsturende trucks, meer samenwerkingsverbanden en fusies. zorgrobots zorgen weliswaar voor toegenomen variërend van wijkzorg tot woon-zorgcomplexen.
maar zulke technologieën moeten wel ingericht Kleine bedrijven kunnen het niet meer alleen efficiëntie in de zorg, maar de behoefte aan de Ouders organiseren samen de kinderopvang
en onderhouden worden. Om de digitalisering af. Wie niet verduurzaamt, heeft meer moeite ‘human touch’ is nog steeds hoog. Ook in de om deze betaalbaar te houden. De overheid
van economie en maatschappij in goede banen om te exporteren, gezien het groter belang van detailhandel is er meer behoefte aan beleving, faciliteert dit alles door soepelere regelgeving
te leiden, is door overheid en bedrijfsleven een lage carbon footprint. De transitie naar een we zijn niet per se meer online op zoek naar en fiscale maatregelen. Een toenemend
flink geïnvesteerd in de ‘digital skills’ van de duurzamer tuinbouwcluster en een sterkere het goedkoopste van het goedkoopste. aantal bedrijven financiert niet alleen
beroepsbevolking. De sociale partners hebben focus op kennis in plaats van productie, is maatschappelijke initiatieven, maar levert
een publiek-privaat ‘Digitaal Transitiefonds’ goed voor de werkgelegenheid in de bredere Authenticiteit, lokale producten en persoonlijke ook eigen werknemers om een bijdrage te
opgezet, waaruit iedere Nederlander een keten in Westland. Van onderzoek en advies, service zijn kernelementen geworden in veel leveren, bijvoorbeeld in de vorm van coaches,
bijdrage kan krijgen voor om- en bijscholing tot kassenbouw en uitgangsmaterialen, de van de Westlandse winkelstraten. De behoefte verplegers en ondersteuners of leraren. Dit
in het kader van Leven Lang Leren. Naast duurzame Westlandse glastuinbouwkennis aan de ‘human touch’ geldt eveneens voor versterkt het reeds actieve vrijwilligersleven
dit fonds doen werkgevers hun best om staat internationaal hoog aangeschreven in het de horeca en vrije tijdseconomie, zoals sport, in Westland, wat niet alleen fysiek, maar
medewerkers intern om te scholen of naar oplossen van het wereldvoedselvraagstuk. De wellness en cultuur. Gezien het relatief lage ook digitaal, floreert. Professionals uit het
ander werk te begeleiden. glastuinbouw zelf, maar ook de groothandel, is aantal banen in deze sectoren in Westland maatschappelijk veld zijn niet altijd even blij
door automatisering en mechanisering een stuk zijn, reizen nog steeds veel Westlanders met zulke bijdragen uit de samenleving en
38 minder arbeidsintensief geworden. Daarnaast hiervoor dagelijks op en neer naar Den Haag en bedrijfsleven. Ze zien het als goedbedoelde,
heeft een groeiend aantal tuinbouwbedrijven Rotterdam. maar desalniettemin, concurrentie, welke niet
besloten om ook elders in de wereld altijd de gewenste kwaliteit levert.
productievestigingen te openen en de locaties

39

Versterkte publiek-private samenwerking Tuinders in Westland mogen daarom een tijd ‘Community’ troef ten opzichte van grote
in het onderwijs heeft de aansluiting op al niet meer uitbreiden, waardoor sommigen steden
arbeidsmarkt en daarmee perspectieven voor ook internationaal zijn uitgestreken en hun
de jeugd verbeterd. Deelapps zijn inmiddels focus voor de Westlandse activiteiten hebben Gezien de toegenomen stabiliteit in de
razend populair om goederen en diensten verlegd. Steden als Den Haag en Rotterdam wereld en het land, geniet kopen op de
met elkaar uit te wisselen, waardoor er een zijn inmiddels weer iets betaalbaarder woningmarkt de voorkeur. De behoefte aan
sterke lokale deeleconomie is ontstaan, waar geworden, vooral omdat er daar ook de nodige persoonlijk contact en de ‘menselijke maat’
niet elke ondernemer even blij mee is. Lonen woningbouw heeft plaatsgevonden. Om de regio maakt de grote, meer anonieme, steden
mogen dan gematigd zijn ontwikkeld, maar de nog enigszins groen te houden, is er met name minder aanlokkelijk. Wonen in een hechte,
lokale cohesie en deeleconomie maken de de hoogte in gebouwd. Wie een (betaalbaar) kleinschaligere gemeente met een actief
Westlanders ‘rijk’. De hoge mate van welzijn huis met een tuin wil, moet soms goed zoeken vrijwilligersleven, bij voorkeur nabij groen, is
zorgt ervoor dat spanningen en problemen in in de regio. voor meer en meer mensen een baken in een
de Westlandse samenleving beperkt zijn. tijd van voortrazende technologie. Met name
Vergroening en verduurzaming directe kleinere kernen, zoals Ter Heijde, profiteren
Mobiliteitsrevolutie en digitalisering leefomgeving hier het meest van. De sterke sociale cohesie
remmen uitdijen stad en een gemiddeld gestegen opleidingsniveau
Buurten, bedrijven en overheid zetten in Westland hebben ervoor gezorgd dat in de
De verstedelijking van de randstad is zich samen in voor een duurzame en loop der jaren de kernen meer met elkaar zijn
afgeremd. Technologie is één van de drijvende klimaatbestendige, prettige en gezonde gaan samenhangen en ruimtelijke verschillen
krachten hierachter. Werken en studeren op leefomgeving. Zelfsturende auto’s hebben beperkt zijn gebleven.
afstand maakt verhuizen minder noodzakelijk. de vraag naar parkeerplaatsen verminderd
Bovendien heeft de zelfrijdende auto en (het en in sommige wijken wordt de vrijgekomen 41
Europees recht op) thuiswerken nabijheid tot ruimte benut door extra groen of speelplekken,
werk minder relevant gemaakt. De zelfrijdende welke vaker door de buurt wordt aangelegd
auto heeft voor een mobiliteitsrevolutie en beheerd.  Het groen wordt niet alleen
gezorgd. Met behulp van een app bestellen gebruikt ter verfraaiing, maar vooral ook
mensen er eentje om hen van A naar B te voor gezondheids- en klimaatredenen, zoals
brengen. Qua infrastructuur zijn er de nodige voor watermanagement. Burgers starten ook
sprongen gemaakt. ‘Smart’ wegen doorkruizen samen energiecoöperaties met bijvoorbeeld
het Westland. Tezamen met zelfsturende auto’s buurtbatterijen die de zonne-energie opslaan.
en vrachtwagens heeft dit het aantal files doen Anderen leasen een eigen zonnebatterij.
afnemen, zonder dat er uitbreiding van het Tuinders met overcapaciteit leveren ook steeds
bestaande netwerk nodig was. vaker overcapaciteit op lokale smartgrids
waar andere bedrijven en burgers op zijn
Uitleglocaties beperkt om groen in regio aangesloten. Niet alleen zijn de kosten van
te behouden duurzame energie drastisch gedaald door
nieuwe technologieën, maar ook ‘grijze’ energie
Daarnaast heeft een toegenomen aandacht is duurder beprijsd door o.a. een CO2-taks,
voor behoud van natuur en groen in de regio welke voor enkele Westlandse tuinders wel
de verstedelijking geremd. Een sterkere eerst de nodige problemen opriep.
metropoolregio met meer ruimtelijke en
economische bevoegdheden ziet erop toe dat
het aantal uitleglocaties, voor zowel wonen als
bedrijven, beperkt blijft om het aanwezige groen
te beschermen.

40

Uitdagingen Tijdlijn

Dit scenario schetst een mogelijk toekomst- 2019
beeld waar de gemeente Westland en haar
stakeholders rekening mee moeten houden. Akkoord Nederlandse Pensioenfondsen: alleen nog maar maatschappelijk verantwoorde en
Hieronder staat een selectie van enkele uitda- duurzame investeringen en beleggingen
gingen die deze toekomst met zich meebrengt
en waarop, in een latere fase een antwoord, 2020 2021
een handelingsperspectief zal moeten worden
geformuleerd. EU richt Horizon 2030 Innovatiefonds op ‘Runner up’ van de verkiezingen,
Groenlinks, neemt deel in nieuw kabinet
Wat voor rol neemt de gemeente in, bijvoor-
beeld in relatie tot de regio of tot het actieve 2023 2022
maatschappelijk middenveld en bedrijfsle-
ven? Metropoolregio Den Haag-Rotterdam wordt Mislukte oogsten in Zuid-Europa door
Zuidvleugel-Autoriteit met meer bevoegd-
Hoeveel ruimte geven we aan particuliere heden extreme droogte
initiatieven? Hoe ver moeten we loslaten?
2024
Hoe/of zorg je ervoor maatschappelijke/
vrijwillige activiteiten niet bestaande banen EU stelt carbon footprint belasting voor voedsel in
‘kannibaliseren’?
2026 2025
Hoe borg je kleinschaligheid en ‘menselijke
maat’ wat betreft wonen, buurt en gemeen- Uber Autonomous wachtlijst voor particu- Aantal arbeidsmigranten in Westland
schap? Past hoogbouw in Westland daarin? liere markt na succesvolle pilot zakelijke gehalveerd door toegenomen
mobiliteitsabonnement automatisering
Hoe faciliteer je decentrale, duurzame
energieopwekking en opslag en voorkom je 2027
verrommeling ervan?
30% nieuwbouw woon-zorgcomplexen Westland geïnitieerd door particuliere initiatieven
Hoe voorkom je ‘in- en outgroups’?
2029 2028
Hoe ga je om met mensen die niet zoveel op
hebben met het collectief? Shell kondigt stop fossiele Tesla geeft tekenbonussen om tekort
brandstofactiviteiten aan aan zonnecelbatterijtechnici en
Hoe blijf je ‘eigen’, behoud je je identitieit in monteurs op te lossen
een globaliserende wereld?

Hoe faciliteren/coördineren we een omslag
bij bedrijven naar nieuwe bedrijvigheid?

Hoe ontwikkelen en behouden we hier ta-
lent?

2030

Lokale energiecoöperaties leveren 50% totale stroom Westland

42 43

02 Het is 2030. Tweedelingen ontstaan op het gebied wie wel of
Welkom in een niet meekan in deze hypercompetitieve wereld.
wereld waarin De toenemende arbeidsmigratie en automati-
handels- sering zorgen voor een verlies van identiteit,
belemmeringen angst en spanningen tussen groepen, ook in
nauwelijks nog Westland.  De samenleving verhardt, het is
voorkomen. ieder voor zich. De welvaartsstaat staat onder
druk. Economische clustervorming heeft de ver-
stedelijking van de randstad doen versnellen,
maar in Westland is er nauwelijks woningbouw
erbij gekomen. Sterker nog, de inkomende pen-
del overtreft de uitgaande. Op ruimtelijk gebied
wordt namelijk voorrang gegeven aan de econo-
mie, welvaart boven welzijn, bedrijventerreinen
boven wonen. Westland verglast nog verder
omdat schaalvergroting samen met specialisa-
tie bij menig bedrijf de dominante strategie is.
Voor een gezonde en duurzame leefomgeving is
nauwelijks aandacht.

Open wereld, Kwetsbaar
samenleven

De wereldhandel is vergaand geliberaliseerd.
De wereld is door de sterke internationale
economische verwevenheid en technologie
nog ‘kleiner’ geworden. Ondanks een relatieve
geopolitieke rust, zijn landen en bedrijven in
een hevige economische concurrentiestrijd
verwikkeld. Korte termijn marktdenken
domineert. Bedrijven beconcurreren elkaar
vooral op de laagste prijs. Overheden proberen
bedrijven te lokken en te behouden door zo
min mogelijk regels op te leggen. Het is een
‘race to the bottom’ waarin ieder onder elkaars
prijs (of kosten) probeert te duiken. Een verder
geflexibiliseerde en geïnternationaliseerde
arbeidsmarkt en toenemende automatisering
zorgen ervoor dat (met name lager geschoolde)
arbeid goedkoop is en lonen onder druk staan.
Toptalent is mobieler en vertrekt naar waar het
gras groener is.

44 45

De wereld is open Grote bedrijven focussen op financieel
resultaat
Het is 2030. Welkom in een open wereld
waarin de vrije markt voorop staat. Na jaren van De nadruk op liberalisering en marktwerking
toenemend protectionisme en nationalisme, leidt binnen het bedrijfsleven tot een focus
zijn de grote mondiale machtsblokken tot op korte termijn winstmaximalisatie. Sinds
de conclusie gekomen dat afzondering en de kapitaalmarkt volledig open is en het
bescherming van de eigen economie niet aandelenbezit van bedrijven verspreid is
de oplossing zijn om stabiele vooruitgang te over een zeer diverse beleggersgroep, is
boeken. Na de tweede termijn van Trump zijn aandeelhouderswaarde het hoogste doel.
vrijhandelsverdragen nieuw leven in geblazen. Aandeelhouders willen een snel en hoog
Binnen de EU is de interne markt voltooid, rendement om vermogens te laten groeien
onder meer door de belastingsystemen van en door middel van consumptie de economie
de verschillende lidstaten te uniformeren. verder aan te wakkeren. Uiteindelijk bleken ook
Ook is de arbeidsmarkt internationaal zelfs visionaire en betrokken leiders zoals de
geharmoniseerd, hetgeen in Nederland Zuckerbergs en Musks van deze wereld niet
heeft geleid tot minder bescherming van opgewassen tegen aandeelhouders die zo snel
de werknemer en een zwakkere positie van mogelijk winst wilden zien. Maatschappelijk
de vakbonden. Regeringsleiders proberen verantwoord ondernemen en aandacht
massaal de markt zijn werk te laten doen voor duurzaamheid zijn voor bedrijven een
door belemmerende regelgeving af te ‘compliance factor’, ze voldoen alleen aan
schaffen. Het gevolg van de sterke focus op de minimale verplichting en doen geen stap
marktwerking en liberalisering is niet alleen verder. Bedrijven concurreren vooral op prijs
sterk groeiende wereldeconomie, maar ook een en het binnenhalen van talent. Hoewel de
hyperconcurrentie tussen werelddelen, landen economie groeit en mensen met een baan
en regio’s. Regio’s zijn in deze wereld alleen in een redelijk inkomen genieten, ontstaat er
staat om mee te concurreren wanneer ze een steeds meer een ‘race to the bottom’ waarin
competitief voordeel hebben op het vlak van bedrijven voortdurend onder elkaars prijs (of
locatie, toegang tot grondstoffen, kennis, of kosten) proberen te duiken om hun producten
kosten van arbeid. te kunnen afzetten.

Tuinbouwclusters, zoals die in het Westland,
kunnen alleen concurrerend blijven door sterk
in te zetten op schaalvergroting, verregaande
automatisering en kennisintensiteit.
De sterke focus op voortdurende
productiviteitsverbeteringen leidt in het
algemeen tot een korte termijn focus. De
consument dwingt weliswaar een bepaalde
mate van kwaliteit en duurzaamheid van
producten af, maar nationale overheden zijn
zeer terughoudend in het formuleren van lange
termijn klimaatambities, aangezien ze bang zijn
de concurrentiepositie van hun economieën te
verstoren.

46 47

Specialisatie Nederlandse economie Veel families hebben hun bedrijven verkocht gewilde en schaarse vaardigheden wordt met een kleiner inkomen en soberder zorg.
en private equity vindt zijn weg naar de ook in het Westland steeds groter. Door de Ouderen en zorgbehoevenden trekken daarom
In deze Darwinistische economie is er Westlandse economie. Bedrijven worden flexibilisering en internationalisering van de steeds vaker in bij familie om mantelzorg
voor Den Haag weinig ruimte om de steeds anoniemer en vaker internationaal arbeidsmarkt neemt de onzekerheid toe. te ontvangen. Door de grote druk op het
economie te beïnvloeden. Er wordt door aangestuurd en dat werkt vervreemdend voor De toenemende arbeidsmigratie zorgt voor vergaren van een afdoende gezinsinkomen,
de Wereldhandelsorganisatie (WHO) zeer veel Westlanders. Ondanks het feit dat het een verlies van identiteit en voor angst en zijn vrijwilligersaantallen in het Westland
kritisch gekeken naar marktverstorend Westland de wereld voedt, kan niet iedere spanningen tussen groepen. Men staat minder gedecimeerd en is de bereidheid om zich in te
overheidsbeleid. Den Haag komt niet veel inwoner gemakkelijk een baan vinden in de open voor migranten en andere culturen. De zetten voor een ander afgenomen. Het ooit zo
verder dan het mondiaal ‘branden’ van regio. Bij de veiling is het logistieke proces samenleving verhardt en populisme regeert. actieve maatschappelijk middenveld is kleiner
haar traditionele topsectoren. Binnen de zo goed als volledig geautomatiseerd en geworden, van sport en activiteiten in de buurt
Nederlandse economie zet clustering en gemechaniseerd. Bovendien is de import/ In een wereld waarin eigen verantwoordelijkheid tot onderwijs en jeugdactiviteiten. Meer en
specialisatie verder door. De traditionele export van bloemen via de fysieke veiling nog belangrijker is geworden dan solidariteit, neemt meer mensen raken sociaal geïsoleerd en
mainports zoals Rotterdam en Amsterdam/ sneller dan verwacht afgenomen en ook de de sociale cohesie af. Mensen zijn druk om krijgen niet de zorg en ondersteuning waar
Schiphol zijn succesvol en ook de Nederlandse groothandelsfunctie staat onder druk, zowel vaak met meerdere banen de eindjes aan ze behoefte aan hebben. De jeugd, waarvoor
voedings- en maakindustrie timmert aan voor sierteelt als voedsel. Steeds meer gaat elkaar te knopen en hebben geen tijd om zich het toekomstperspectief niet bepaald is
de weg. De financiële sector is echter digitaal en slaat de veiling of groothandel te bekommeren om medeburgers. Helaas geeft toegenomen, verveelt zich vaak en wordt
gedecimeerd door ‘fintech’. Technologie wordt als schakel richting de consument over. Niet ook de overheid niet thuis. Om internationaal baldadig. Alcoholgebruik, asociaal en soms
ingezet om (loon)kosten te drukken en heeft alleen in het Westland zijn er minder banen, in de pas te lopen en de vrije markt zo veel crimineel gedrag neemt toe. Westland is een
al met al de economie nog kennisintensiever in omliggende gebieden is het niet veel mogelijk zijn gang te laten gaan, is er sterk stuk onrustiger en onveiliger geworden. Een
gemaakt. De arbeidsmarkt is bovendien verder anders. Zo doet Den Haag het nog goed als bezuinigd op de welvaartsstaat. Uitkeringen zijn bijkomend probleem is dat veel inwoners te
geflexibiliseerd en geïnternationaliseerd. internationale juridische hoofdstad, maar is verlaagd, vele toeslagen en heffingskortingen trots zijn om hun problematiek te bespreken
Alhoewel sommige mensen hier perfect in de (rijks)overheid aldaar sterk gekrompen. zijn versoberd en het pensioenstelsel is met hulpverleners. Dit wordt gezien als
gedijen, zijn het met name lager geschoolden Ook zijn in de zakelijke dienstverlening veel inmiddels gebaseerd op een individueel in maatschappelijk falen. Het opkroppen van
die moeite hebben om een geschikte baan te administratieve banen verdwenen door plaats van een collectief arrangement. De emoties leidt vaker tot achter-de-voordeur-
vinden. Toptalent is daarentegen mobieler en automatisering. De Rotterdamse haven overheid probeert de zorgkosten te beheersen problematiek. Hoewel het Westland op het
vertrekt of verkast naar plekken waar werk is. vestigt record op record, maar is inmiddels door nog meer in te zetten op marktwerking. eerste gezicht floreert, worden de haarscheuren
Steeds vaker vertrekt talent naar het Verre zo goed als compleet geautomatiseerd, van Zo mogen zorgverzekeraars en ziekenhuizen in het maatschappelijk fundament langzaam
Oosten, waar ontwikkelingen nog veel sneller kranen tot en met zelfsturende trucks. Grote inmiddels winstuitkeringen doen aan hun zichtbaar.
gaan dan hier. Voor wie achterblijft geldt de internationale webshops en prijsvechtersketens aandeelhouders. De marktwerking in de zorg
‘survival of the fittest’ op de arbeidsmarkt. zetten overal ook de detailhandel onder druk. resulteert onder meer in de inzet van e-health Huren wordt populairder
Er zijn hoegenaamd geen transitie- of De winkelstraten in Westland, maar ook technologie, verdere extramuralisering en op
omscholingsfondsen beschikbaar. Ook in het daarbuiten, zijn nog maar een schim van wat ze het terugbrengen van het aantal voorzieningen. Economische clustervorming heeft de
Westland is de oplopende werkloosheid onder jaren terug waren. Ook op lokaal niveau, in Westland, worden verstedelijking van de Randstad doen
lager geschoolden een serieus probleem dat deze bezuinigingen gevoeld. In kleinere dorpen versnellen. Wonen dichtbij werk is voor
zich niet makkelijk laat oplossen. Samenleving onder druk zijn zorgvoorzieningen zoals huisartsenposten velen nog steeds het uitgangspunt. De
verdwenen, in de grotere dorpen is er nog technologische mogelijkheden voor op
Het glazen land Hoewel de economie groeit, neemt de maar één. Mensen moeten verder reizen of op afstand werken zijn weliswaar ruimschoots
kwetsbaarheid van de maatschappij hand afstand hun zorg ontvangen. aanwezig, maar werknemers maken hier maar
Om internationaal te kunnen concurreren over hand toe. Er ontstaan tweedelingen mondjesmaat gebruik van. Werknemers en
hebben tuinders ingezet op schaal en tussen degenen die wel mee kunnen in Toename sociale problematiek zelfstandigen willen zoveel mogelijk hun gezicht
kostenbesparing, onder andere door verder te een hypercompetitieve en high tech wereld laten zien op het werk of bij de opdrachtgever
mechaniseren. Er zijn megabedrijven ontstaan, en degenen die dat niet kunnen. De kloof Hoewel er een groot aantal inwoners is met om de kans op contractverlenging te vergroten.
die alles in het werk stellen om een cent tussen goed opgeleide en digitaal vaardige een goed inkomen, moet een toenemend Aangezien beschikbare banen zich vooral in de
goedkoper te produceren dan internationale werknemers en medewerkers met minder aantal Westlanders het echter doen grote steden concentreren, is de druk op de
concurrenten.
49
48

woningmarkt daar het grootst. Vooral jongere Mensen met een hoger inkomen die nog
mensen die niet vastzitten aan een (koop) in Westland blijven, zoeken overigens een
woning zoeken hun heil in de grote stad en mooie woning nabij bijvoorbeeld de duinen.
trekken weg uit Westland. In het Westland Ruimtelijke verschillen, een tweedeling
raakt huren steeds meer in trek en is de haast, beginnen zich steeds sterker af te
koopmarkt inmiddels sterk afgekoeld. De tekenen binnen de gemeente en versterken
lage baanzekerheid creëert de behoefte aan maatschappelijke kloven en spanningen.
flexibiliteit en maakt het bovendien steeds
lastiger om een hypotheek te krijgen. Weinig aandacht voor duurzaamheid

Ruimte wordt ingezet voor economische Duurzaamheid en milieu hebben nauwelijks
activiteiten directe aandacht op ruimtelijk gebied. Den
Haag heeft lokale overheden verboden
Westland is steeds meer een bedrijventerrein strengere regels op te leggen dan wat landelijk
geworden waarin economie prevaleert boven is afgesproken. Dit om de concurrentiepositie
andere zaken. Wegen zijn verbreed om meer van het land te verstevigen. Sprongen in
ruimte te maken voor de logistiek. Aandacht batterijtechnologie hebben ondanks de
voor leefomgeving, gezondheid, duurzaamheid snelle ontwikkeling van andere technologieën
en klimaatbestendigheid is van ondergeschikt nooit plaatsgevonden. Dit zorg ervoor dat de
belang. Wie het zich kon veroorloven is energiemix nog vrij divers is en er nog veel
inmiddels vertrokken naar grotere steden of gebruik wordt gemaakt van gas en andere
groenere dorpen elders in de Randstad. Vice fossiele brandstoffen (welke niet extra zijn
versa heeft er een kostengedreven uitsortering belast).
plaatsgevonden. Wie het financieel niet kan
bolwerken in de stad, zoekt zijn toevlucht tot De enige reden waarom enkele tuinders
het Westland. Het Rijk en de provincie hebben in Westland wel hebben geïnvesteerd in
de glastuinbouw veel mogelijkheden gegeven bijvoorbeeld zonnepanelen is om de kosten
om uit te breiden en hebben weinig regels van energie te reduceren. De goed lopende
opgelegd wat betreft energie- en ruimtegebruik wereldeconomie doet de vraag naar energie
of watermanagement. Op ruimtelijk gebied en grondstoffen namelijk stijgen. Tuinders die
wordt zo voorrang gegeven aan de economie, nog enige ruimte over hebben op het perceel
welvaart boven welzijn, bedrijventerreinen boven proberen ook nog wat extra geld te verdienen
wonen. De economie van het Westland wordt door windmolens, waarvoor regelgeving ook
hiermee minder divers en ook de leefomgeving is versoepeld (o.a. qua geluid en afstand tot
staat onder druk. Westland is nog meer woningen).
verglast omdat schaalvergroting de dominante
strategie is. Mensen wonen met minder plezier 51
dan vroeger in Westland omdat het leefklimaat
sterk is verslechterd door de overlast van licht
en lawaai. Steeds meer mensen beginnen zich
ook af te vragen hoe lang ze nog klimaatveilig
in Westland kunnen wonen en of ze daar dan
nog een huis willen kopen. De inkomende
pendel overtreft inmiddels de uitgaande.

50

Uitdagingen Tijdlijn

Dit scenario schetst een mogelijk 2018
toekomstbeeld waar de gemeente Westland
en haar stakeholders rekening mee moeten Politieke ‘flanken’ winnen in gemeenteraadsverkiezingen
houden. Hieronder staat een selectie van
enkele uitdagingen die deze toekomst met 2019 2020
zich meebrengt en waarop, in een latere fase
een antwoord, een handelingsperspectief zal Harde Brexit zorgt voor nieuwe wereldwijde Trump herkozen en start handelsconflict
moeten worden geformuleerd. recessie met EU

Hoe voorkomen we een groeiende kloof 2022 2021
tussen wie economisch mee kan en wie
niet? Nieuwe Europese wetgeving versterkt China trekt zich terug uit
positie en invloed aandeelhouders klimaatakkoorden
Hoe kunnen we inwoners ondanks beperkte
beschikbare tijd activeren voor een bijdrage 2023
in het maatschappelijk middenveld?
Diepzee olievondsten verlagen prijzen fossiele brandstoffen
Hoe voorkomen we een ‘brain drain’ uit
Westland/voorkomen we dat wie het zich kan 2025 2024
veroorloven naar elders verhuist?
Nieuwe Amerikaanse president leidt wereld Hervorming AOW- en pensioenstelsel
Welke economische niches kunnen we tot nieuw vrijhandelsakkoord naar individuele ‘potjes’
stimuleren om niet in de ‘race to the bottom’
terecht te komen? 2026

Hoe kunnen we ons vestigingsklimaat Het Rijk krijgt verregaande bevoegdheden om ruimtelijk te interveniëren voor topsectoren
verstevigen/verbeteren?

Hoe zorgen we voor een groter (sociaal)
huuraanbod?

Hoe kunnen we duurzaamheid zonder
strengere regelgeving een impuls geven?
lent?

2028 2027

Aantal tuinbouwbedrijven Westland Internationaal akkoord over
gehalveerd ten opzichte van tien jaar
geleden arbeidsmarkten gesloten; FNV heft
zichzelf op

2029 2030

CBS: kwart Nederlanders doet aan banen SCP: 10% ouderen leeft bij kinderen

52 stapelen, Westland één van de koplopers 53

03 Gesloten wereld, Weerbaar Het is 2030. Economische groei en eigen, korte termijn
samenleven Welkom in een financieel gewin zijn in relevantie afgenomen.
wereld die is ‘ge- De cohesie in de Nederlandse, maar ook
regionaliseerd’. Westlandse, samenleving is hoog. Het
Internationale maatschappelijk middenveld floreert,
handel is het is sterk georganiseerd en bijzonder
afgenomen. actief. Er heerst een mentaliteit van
‘samen de schouders eronder zetten’. De
Europa is op ‘twee snelheden’ verder samenwerking tussen bedrijven, overheid en
gegaan, waarin we voornamelijk nog met kennisinstellingen, de ‘gouden driehoek, zorgt
het noordwesten zakendoen. In menig land voor de nodige innovatie, maar ook voor een
is zowel vanuit overheden als burgers en lokale arbeidsmarkt met een goede match
bedrijven steeds meer nadruk komen te tussen vraag en aanbod. Maatschappelijk
liggen op zelfvoorzienendheid en het lokale, verantwoord en duurzaam ondernemen zijn niet
van energie tot voedsel. De circulaire en meer weg te denken uit Westland en zijn een
biobased economie hebben ook momentum belangrijk onderdeel van de sterke regionale
gekregen. In Westland heeft de dalende identiteit en betrokkenheid. Ook ruimtelijk
export van eindproducten en de hang naar spelen duurzaamheid en gezondheid van de
autarkie voor een andere economie gezorgd, leefomgeving een grotere rol.
eentje die breder en meer divers is, maar
ook kennisintensiever (minder focus op 55
eindproducten). Niet alleen om in meer
en meer zaken zelf te kunnen voorzien en
onafhankelijker van het buitenland te worden,
maar ook omdat de ‘zeitgeist’ is omgeslagen.
Er is meer nadruk gekomen op welzijn, op zorg
voor de ander, de lange termijn en het milieu
en klimaat.

54

De wereld is ‘gekrompen’ Men is wars van de negatieve effecten van
internationalisering, met een grote druk
Het is 2030. Welkom in een wereld die kleiner op het milieu, kinderarbeid en ongezonde
en regionaler is geworden. Als gevolg van arbeidsomstandigheden. Men wil weten waar
handelsconflicten tussen onder andere de VS spullen vandaan komen en onder wat voor
en China, Rusland en de EU, is de wereldhandel omstandigheden het is geproduceerd. In
afgenomen en is de wereldeconomie in algemene zin kan men zeggen dat men kleiner
recessie. Ook binnen de EU zijn de (handels) is gaan leven. In plaats van het verwerven van
relaties bekoeld. Na een nieuwe ronde van meer inkomen, ligt de nadruk op het verkleinen
conflicten over bezuinigingen en hervormingen, van uitgaven. Delen, ruilen, huren en leasen
is Europa op ‘twee snelheden’ verder worden gezien als een (maatschappelijk en
gegaan. Nederland doet met name nog zaken ecologisch) goed alternatief voor bezit.
met Noord- en West-Europese landen. Het
toenemende protectionisme, binnen en buiten Afnemende handel noopt tot verbreden
Europa, heeft zelfvoorzienendheid hoog op de economie
agenda gezet, zowel bij overheden als burgers
en. Landen en regio’s willen op het vlak van Het tijdperk van grote multinationals is zo goed
energievoorziening, voedselvoorziening en als voorbij. Sectoren die erg afhankelijk waren
dergelijke niet langer afhankelijk zijn van van (verre) export hebben klappen gekregen.
andere regio’s. Bedrijven willen vaak niet Mainports als Rotterdam en Schiphol hebben
afhankelijk zijn van zeer specifieke producten hun belangrijke internationale logistieke
of exportmarkten. Burgers willen op hun beurt posities zien slinken. Amsterdam heeft
niet afhankelijk zijn van de overheid of een internationale hoofdkantoren zien verdwijnen
werkgever en starten als ZZP-er of verenigen en internationale organen zijn vertrokken
zich in coöperatieve verbanden. De nadruk op uit Den Haag. Ook in de glastuinbouw is de
zelf- en samenredzaamheid heeft maatschappij vraag uit het buitenland sterk afgenomen.
en economie sterk veranderd. Hoewel de dalende (weder)export heeft geleid
tot een sterke reductie van werkgelegenheid
Nieuw maatschappelijk elan in het land, is deze op andere plekken juist
gegroeid. De roep om zelfvoorzienendheid heeft
De snelheid van de transformatie van ertoe geleid dat bedrijven meer activiteiten
maatschappij en economie is te verklaren zijn gaan ‘inshoren’ en productieactiviteiten
uit het feit dat de noodzaak tot meer naar de thuismarkten hebben teruggebracht.
zelfvoorzienendheid samenviel met een Dit heeft voor een bredere en meer diverse
maatschappelijke kentering. Politici en burgers Nederlandse en Westlandse economie gezorgd.
hebben (financiële) lessen geleerd uit het In deze geregionaliseerde economie zijn meer
verleden. Ongebreidelde economische groei, kansen ontstaan voor kleinschalige, nationaal
korte termijn financieel gewin en risicovolle georiënteerde bedrijven, bijvoorbeeld in de
financiële constructies zijn in relevantie maakindustrie en de voedingssector. Het
afgenomen. Er wordt gespaard in plaats MKB is een nog grotere (banen)motor van
van schulden gemaakt. Er is meer nadruk de Nederlandse, en Westlandse, economie
gekomen op welzijn, op zorg voor de ander, geworden. Ambachtelijke bedrijven en beroepen
de lange termijn en het milieu en klimaat. De zijn ook weer helemaal in.
hang naar het lokale, naar meer zekerheid en
authenticiteit is sterk.

56 57

Een maatschappelijke discussie over de impact Verduurzaming van de economie De collectievere oriëntatie van de samenleving Alhoewel de rust en saamhorigheid voor
van technologie op de maatschappij en de heeft voor een herwonnen draagvlak voor velen positief uitpakt, zijn er toch mensen,
arbeidsmarkt heeft bovendien grootschalige De circulaire en biobased economie hebben de verzorgingsstaat geleid.  Eigen bijdrages vooral jongeren, die meer dynamiek zoeken
arbeidssubstitutie afgewend. De menselijke inmiddels veel momentum gekregen. Niet voor zorg zijn zonder veel weerstand en daarvoor kijken naar andere plaatsen, niet
factor wordt nog steeds voor veel beroepen alleen om in meer en meer zaken zelf te inkomensafhankelijk gemaakt om zowel de alleen in Nederland, maar zelfs buiten Europa.
als onvervangbaar beschouwd. Technologie kunnen voorzien en onafhankelijker van het toenemende kosten van vergrijzing te dragen Toch zijn er ook nog wel de nodige spanningen
ondersteunt, maar vervangt zelden de mens. buitenland te worden, maar ook omdat de als toegang tot goede zorg voor iedereen te in Westland. Niet iedereen heeft iets op met
‘zeitgeist’ is omgeslagen. Hierbij hebben ze garanderen. Het maatschappelijk middenveld al dat georganiseer en al die initiatieven. Wie
Van tomaten- naar kennisexporteur ook een steun in de rug gekregen van het kan rekenen op een groeiend aantal vrijwilligers ‘niet genoeg’ bijdraagt aan een bottom-up idee,
Rijk. Het stimuleren van zelfvoorzienendheid dat zich georganiseerd en langdurig wil wordt ook wel eens met de nek aangekeken en
Het slechtere exportperspectief voor wordt als van groot economisch strategisch inzetten voor de Westlandse maatschappij. gezien als een profiteur. 
Westlandse tuinders heeft ervoor gezorgd dat belang gezien, vooral op het gebied van Onderling organiseren burgers bijvoorbeeld
een aanzienlijk deel hun focus heeft verlegd energie en grondstoffen. Westlandse tuinders mantel- en ouderenzorg (ook voordeliger Groen, gezond wonen in een
van de teelt van eindproducten naar onderzoek hebben dan ook goed gebruik gemaakt van gezien de inkomensafhankelijkheid van veel ‘community’
en ontwikkeling en op uitgangsmaterialen. fiscale voordelen om hun bedrijfsvoering te zorg) en buurtactiviteiten. Ook de jeugd wordt
Westland staat daarom minder bekend als vergroenen met bijvoorbeeld zonnepanelen, actief betrokken hierbij, vooral wie zonder Op ruimtelijk gebied spelen duurzaamheid
exporteur van bijvoorbeeld tomaten en meer om te investeren in de teelt van gewassen werk zit. Jeugdoverlast is in de loop der jaren en gezondheid van de leefomgeving een
als exporteur van kennis op het gebied van die stoffen voor medicijnen of de chemische afgenomen. Burgers ondernemen samen grotere rol. De verglazing van de regio is
voedselproductie. Met name de groothandel industrie (zoals stoffen voor verf) opleveren en ook vaker, van zorgcoöperaties en woon- stopgezet. De succesvolle transitie richting
in Westland voelt hier de klappen van. Een om nieuwe toepassingen voor hun restafval zorgcomplexen tot het gezamenlijk exploiteren een meer biobased economy heeft ervoor
ander deel van de tuinders is zich juist meer te vinden, van bioplastics en biofuels tot van wind- of zonneparken. Veel van zulke gezorgd dat Westlandse tuinders diversere
gaan toeleggen op het verbreden van hun eiwitten voor de voedingsmiddelenindustrie. initiatieven en sociale ondernemingen worden producten kunnen telen en meer kunnen
assortiment, vooral nu de import van bepaalde De logistieke stromen die hierbij horen hebben met crowdfunding gefinancierd en ook lokale verdienen met minder oppervlak. Afgenomen
groenten, fruit en bloemen is afgenomen. nieuwe werkgelegenheid voor Westlanders bedrijven dragen eraan bij. Dit houdt het exportmogelijkheden hebben uitbreiding
Er zijn nu bijvoorbeeld Westlandse tuinders gecreëerd. De verduurzaming van de economie voorzieningenniveau ook in de kleinere dorpen van het glastuinbouw areaal ook minder
die jaarrond tropische vruchten telen, van heeft een verdere boost gekregen door de op peil nu de overheidsinkomsten onder druk noodzakelijk gemaakt. Daardoor is er meer
mango tot sinaasappel. Het aan de ene omslag van bezit naar gebruik. staan door de gekrompen economie. Alhoewel ruimte voor een prettige, groene en gezonde
kant afnemen van exportvolumes, maar aan zulke initiatieven de nodige ondersteuning leefomgeving. Burgers en bedrijven hebben
de andere kant verbreden van het aanbod Saamhorige, zorgzame en bieden, is de kwaliteit vaak nog een samen een slag gemaakt in het vergroenen van
heeft het banenverlies, alsook behoefte aan ondernemende samenleving aandachtspunt. buurten. Westland staat inmiddels te boek als
buitenlandse arbeidskrachten, beperkt. De een goede woongemeente, vooral omdat grote
verminderde arbeidsmobiliteit binnen Europa Door de verbreding en diversificatie van de Sterke, maar weinig dynamische steden minder populair zijn geworden. Een
heeft het überhaupt lastiger gemaakt voor economie zijn tweedelingen tussen hoog- en Westlandse samenleving en identiteit meer zelfvoorzienende Nederlandse economie
bedrijven om hen in te huren. Niet dat veel laagopgeleid, vast en flexibel, jong en oud niet heeft spreiding van werkgelegenheid door het
bedrijven dat willen, local sourcing, maar ook noemenswaardig toegenomen. Voor zowel De toegenomen zorg voor elkaar en de buurt land opgeleverd, waardoor de concentratie
‘local staffing’, is nu een belangrijk element hoog- als laagopgeleiden, jong en oud, zijn er doet de verschillen in leefbaarheid en veiligheid van banen in de ‘mainports’ en grote steden
van maatschappelijk verantwoord ondernemen, banen verdwenen en banen bijgekomen. Het tussen wijken en dorpen in Westland afnemen. is afgeremd. Meer mensen zijn op zoek
waar haast elk bedrijf wel aan moet voldoen. gevoel dat de ene groep harder wordt getroffen Het heeft tot een meer samenhangende en naar ruimte en groen in kleinere steden en
De samenwerking tussen bedrijven, overheid of meer profiteert dan de ander is nauwelijks inclusieve Westlandse identiteit geleid. De dorpen waar meer gemeenschapsgevoel
en kennisinstellingen, de ‘gouden driehoek’, is aanwezig. Verharding en individualisering van dorpenidentiteit is niet geheel verdwenen, maar heerst. Flexibiliteit, meer vrije tijd en zingeving
sterk en zorgt voor zowel de nodige innovatie de samenleving hebben in de loop der jaren een overkoepelende Westlandse identiteit hebben een centralere plaats ingenomen
als voor een lokale arbeidsmarkt met een juist plaatsgemaakt voor meer solidariteit en is ontstaan en zorgt ervoor dat burgers bij hen. Daarnaast zijn authenticiteit en
goede match tussen vraag en aanbod. sociale cohesie. Er heerst weer een mentaliteit uit verschillende dorpen ook samen meer gemeenschapszin locatiefactoren van belang
van ‘samen de schouders eronder zetten’. ondernemen en organiseren. geworden op het gebied van wonen.

58 59

Sprongen in duurzame mobiliteit en 61
logistiek

Zelfsturende auto’s of andere voertuigen
hebben de afgelopen jaren geen voet aan de
grond gekregen. Internationaal versnipperde
regelgeving remde de ontwikkeling en
een huiverige consument en overheid ziet
nog steeds het liefst een mens achter
het stuur. Wel heeft technologie zeker
een ondersteunende rol gespeeld in de
verduurzaming van de (deel)economie,
energievoorziening en (elektrische) mobiliteit.
Met lokale digitale valuta ruilt en deelt men
op digitale platforms allerlei producten en
diensten, van kinderopvang tot en met in
lokale (coöperatieve) smart grids opgewekte
energie. Duurzame mobiliteitsconcepten en
–modaliteiten, van deelauto’s tot elektrische
fietsen, zijn door de overheid gestimuleerd
om de zelfvoorzienendheid van Nederland
te stimuleren. Particulier autobezit wordt
ontmoedigd. Kilometerbeprijzing van niet-
elektrische vervoersmiddelen is ingezet door
het Rijk en provincies om een impuls te geven
aan een duurzaam OV-netwerk in de regio.
Tuinders en logistieke bedrijven in de regio
hebben slimme platformen gecreëerd om de
reststromen van kwekers en andere biobased
goederenstromen te bundelen om de ‘business
case’ sluitend te krijgen.  Dit alles, tezamen
met minder veilinglogistiek, heeft de (file)druk
op de Westlandse wegen verminderd en de
bereikbaarheid verbeterd.

60

Uitdagingen Tijdlijn

Dit scenario schetst een mogelijk 2018
toekomstbeeld waar de gemeente Westland
en haar stakeholders rekening mee moeten VS trekt zich terug uit WHO en ontketent handelsoorlog met China
houden. Hieronder staat een selectie van
enkele uitdagingen die deze toekomst met 2019 2020
zich meebrengt en waarop, in een latere fase
een antwoord, een handelingsperspectief zal Facebook verliest helft beurswaarde door Handelsconflict EU en VK na Brexit: EU
moeten worden geformuleerd. privacyschandaal, diverse landen stellen stelt importtarieven en –heffingen in
eigen strenge wetgeving in
Hoe ontwikkel je een creatieve en 2021
stimulerende omgeving voor start-ups, 2022
zelfstandigen en MKB-ers? Rusland stopt gas- en olie-export naar
‘Groen’ nieuwkabinet voert CO2 taks en Westerse landen
Hoe voorkomen we ‘spruitjeslucht’? Hoe kilometerheffing personenauto’s in; Schip-
blijven we dynamisch en innovatief? hol verliest ‘hub’ status

Hoe faciliteren we een verbreding van onze 2023
economie?
Zuid-Europese landen voeren tarieven in op Noord-Europese producten na ruzie over boetes
Hoe bied je ruimte aan de deeleconomie? over begrotingstekorten

Hoe om te gaan met ruimtelijke concurrentie 2025 2024
tussen wonen en bedrijvigheid versus
duurzame energieopwekking? Ahold stopt import groenten en fruit met Invoering aftrekpost inkomstenbelasting
hoge carbon en water footprint voor maatschappelijke inzet
Hoe om te gaan met eventueel vrijvallende
ruimte bij groothandel en veiling? 2026

Wat voor kansen liggen er voor de Ondernemers Westland starten biobased coöperatie
overcapaciteit in de glastuinbouw?

Hoe voorkom je ‘in-‘ en ‘outgroups’?

Hoe voorkom je sociale ‘freeriders’ (wel
profiteren, niets bijdragen)?

2028 2027

Vrijwilligersstop ingevoerd bij aantal West- Deelauto’s 25% van
landse verenigingen wegvervoersbewegingen

2029 2030

Containterterminal Tweede Maasvlakte Zorgcoöperaties uit ’s-Gravenzande en
staat voor 50% leeg Monster kondigen samenwerking aan

62 63

Het is 2030. door ‘one issue’ partijen, welke zich ook steeds
Welkom in een meer voor een kleinere overheid uitspreken.
wereld waarin Het publieke, sociale vangnet neemt af, terwijl
het internationaal de kwetsbaarheid van veel mensen alleen maar
rommelt en waar toeneemt. De sociale fragmentatie vertaalt
conflicten aan de zich ook ruimtelijk steeds meer door, wijken
orde van de dag zijn. verschillen sterker van elkaar. Daarnaast
voeren de economie en korte termijn denken
de boventoon op het gebied van ruimte.
Aandacht voor maatschappij, gezondheid,
milieu en duurzaamheid is er nauwelijks.

04 Gesloten wereld, Kwetsbaar De EU is sterk gefragmenteerd en een
samenleven schaduw van wat het geweest is. Internationale
handel is afgenomen en landen schermen
hun grenzen af. Economisch protectionisme
voert de boventoon, de wereld is een stuk
‘kleiner’ geworden. Nederland, en ook
Westland, plukken hier de zure vruchten van.
De economie is al jaren aan het stagneren en
krimpen. Bedrijven innoveren nauwelijks (talent
vertrekt en komt nauwelijks nog deze kant
op) en kiezen voor schaal en kostenbesparing
om de kortetermijnwinsten op te krikken. Het
poldermodel heeft al jaren terug het loodje
gelegd. Tweedelingen in de samenleving
worden groter, vooral lager opgeleiden zien
hun perspectieven slinken. Sociale mobiliteit
neemt zelfs af: ‘dubbeltjes blijven dubbeltjes’.
Armoede neemt toe. Men trekt zich terug in
de ‘eigen kring’. Onveiligheid neemt toe, de
spanningen tussen groepen lopen soms hoog
op en de lontjes zijn korter geworden. Ruimte
en tolerantie voor buitenstaanders (niet-
Westlanders) is er bovendien nauwelijks. Het is
een wereld van ‘wij tegen zij’, van hokjesdenken
en uitsluiten. Het politiek landschap is sterk
versnipperd en wordt steeds meer gekenmerkt

64 65

Protectionisme en conflicten doen Ook Nederland ontkomt niet aan deze ‘race

wereldhandel afnemen to the bottom’, waarin de korte termijn

Het is 2030. Welkom in een wereld waarin het regeert en landen en bedrijven onder

internationaal rommelt en waar conflicten aan elkaars ‘prijs’ proberen te duiken. Bedrijven
de orde van de dag zijn. De democratische innoveren nauwelijks. Het gefragmenteerde
opvolger van Trump heeft de relatie met internationale landschap zorgt ervoor dat
Rusland verder op scherp gezet en Amerika het lastig is om schaal te creëren, snel te
economisch verder geïsoleerd door wetgeving ontwikkelen (zoveel verschillende regels en
in te stellen om meer ‘Amerikaanse’ banen eisen van een toenemend aantal, inefficiënte,
terug te halen uit andere landen. Ook in andere landen en bestuurslagen) en het benodigde
landen voert protectionisme, populisme en talent te halen. Het is eigen land of volk
korte termijn denken de boventoon in deze eerst, verandering en ‘het vreemde’ worden
kwakkelende wereldeconomie. Internationale zoveel mogelijk buiten gehouden. Zonder
handel is afgenomen en landen schermen hun werkvergunning (en die krijg je nauwelijks)
grenzen af. Ook toenemende klimaatmigratie kom je in geen enkel land binnen. Talent
en grondstofconflicten hebben landen de blijft noodgedwongen thuis en frustreert
muren om zich heen doen optrekken. De EU zich mateloos. Ook in het Westland is de
is onderling verdeeld en hobbelt achter de innovatiegraad laag. Behoudendheid en de
feiten aan. Haar invloed op wereldniveau is nog korte termijn regeren, waardoor veel bedrijven
maar een schaduw van wat het geweest is. kiezen voor schaal en kostenbesparing om
Nadat de gevolgen van Brexit uiteindelijk mee de kortetermijnwinsten op te krikken. ‘Den
bleken te vallen, hebben ook andere landen Haag’ houdt nog steeds vast aan het oude
zich uit de EU teruggetrokken of een ‘opt economisch profiel, maar onze mainports
out’ bedongen. Steeds meer landen hebben en logistieke sector ondervinden enorme
bevoegdheden van Brussel weer teruggenomen concurrentie van andere Europese (lucht)
en trekken hun eigen plan om de eigen havens, en de positie van Nederland als
economie te beschermen of te stimuleren. ideale locatie voor hoofdkantoren verschraalt
Dit ‘hokjesdenken’ en nationalisme gaat zelfs door protectionisme en fiscale concurrentie.
verder dan tussen landen. Ook binnen landen Andere ‘traditionele’ sectoren in Nederland,
zelf zijn er conflicten tussen groepen, veelal zoals de zakelijke dienstverlening en landbouw
langs nationalistische lijnen. Catalonië heeft staan evengoed onder druk. Den Haag is
zich afgescheiden van Spanje, Beieren wil zich ‘hoofdstad van het internationaal recht’ af,
van Duitsland afscheiden. Zelf in Friesland nu menig internationaal orgaan is opgedoekt
begint men zich te roeren. of hooguit nog op een waakvlammetje is
gezet. Diverse kabinetten hebben naast

Race to the bottom diverse fiscale regelingen, de afgelopen jaren
het arbeidsrecht versoepeld om bedrijven
Voor handelsland Nederland is de situatie zo competitief mogelijk te laten zijn.  Onder
van protectionisme, landelijke en regionale invloed van allerhanden populistische partijen
desintegratie en kortetermijnpolitiek binnen en bewegingen is in Nederland het arbeidsrecht
Europa zeer ongunstig. Landen en regio’s verstard. Veel partijen kozen voor maatregelen
stimuleren hun eigen economie en proberen die weinig (financiële) pijn deden voor de
vaak met belastingverlagingen en soepelere overheid en hebben de rekening verlegd naar
regelgeving bedrijven binnenboord te houden. het bedrijfsleven.

66 67

Ontslagbescherming is verstevigd, loonbetaling veiligheid te vergroten en om werkgelegenheid zichzelf. Er is sprake van een verregaande eigen familie. Ruimte en tolerantie voor
bij ziekte is opgehoogd naar 3 jaar, etc. te behouden. verkokering, de wil om samen te innoveren buitenstaanders (niet-Westlanders) is er
Het effect was tegenovergesteld aan wat ontbreekt. Iedereen blijft lethargisch op diens bovendien nauwelijks. Het is een tijd van ‘wij
men beoogde. Bedrijven zijn huiverig om Westland innoveert nauwelijks eigen domein en gaat voor maximalisatie van tegen zij’, van hokjesdenken en uitsluiten.
mensen aan te nemen als dit niet strikt het eigen belang. Binnen Westland spelen ook oude rivaliteiten
noodzakelijk is en voordat men langdurig heeft De afgenomen export heeft klappen en sentimenten weer op. Naaldwijkers willen
bewezen te vertrouwen en van toegevoegde toegebracht aan de werkgelegenheid in de Dit komt vernieuwing op zowel economisch, niks doen voor of soms te maken hebben met
waarde te zijn. Menig bedrijf heeft het vaste kassen. Een toenemend aantal ondernemers sociaal als bestuurlijk vlak niet ten goede. Monsternaren. Er gaan geluiden op om de
personeelsbestand gereduceerd en werkt met heeft buitenlandse partijen overgenomen De verkokering gaat zelfs zover dat op fusie weer terug te draaien. Spanningen tussen
een flexibele schil om kosten te beheersen en om met buitenlandse teeltlocaties dicht bestuurlijk gebied niet alleen regionale groepen lopen soms hoog op en de lontjes
doen hun uiterste best om te voorkomen dat op de eindmarkt te produceren en zo samenwerkingsverbanden nauwelijks nog zijn korter geworden, onveiligheid neemt toe.
men een vast contract moet aanbieden. Van protectionistische maatregelen te omzeilen. voorkomen, maar zelfs fusiegemeenten weer Het politiek landschap is zowel nationaal als
het poldermodel is men in Nederland al een Een toenemend aantal kassen is opgedoekt worden opgesplitst. lokaal sterk versnipperd en wordt steeds meer
ruime tijd afgestapt, de sociale partners lagen tot een areaal dat nodig is voor de interne gekenmerkt door ‘one issue’ partijen. Politieke
jaren met elkaar overhoop. markt en nog enig onderzoek en ontwikkeling. Tweedelingen en spanningen maken gevechten verhinderen effectief bestuur.
Buitenlandse krachten zijn nauwelijks te vinden zich meester van Westlandse
Technologische ontwikkelingen en in Westland: protectionisme heeft dit moeilijk maatschappij Publiek en maatschappelijk vangnet is
innovatie afgeremd gemaakt en xenofobie heeft in de loop der gekrompen
jaren. Je neemt al niet zo snel iemand, laat De gekrompen economie heeft ook zijn
De verstarde arbeidsmarkt waarin het duur staan een buitenlander. Bovendien zijn er weerslag op de Westlandse samenleving. Politieke onenigheid zorgt ervoor
is om afscheid te nemen van personeel en voldoende betaalbare Nederlandse krachten Aangezien veel werkgevers erg kritisch zijn dat hervormingen uitblijven. Om de
een lage investeringsbereidheid (laat staan te vinden in deze ruime arbeidsmarkt. Op het bij het aannemen van mensen, staat een overheidskosten te beheersen, valt men
–capaciteit), heeft technologie nauwelijks gebied van kennisexport hebben Westlandse groeiend deel van de bevolking werkloos aan terug op de ‘kaasschaaf’methode. Er is
menselijke arbeid doen vervangen. Van tuinders het steeds lastiger gekregen. Vooral de kant. Wie niet gedemotiveerd thuis zit, stevig bezuinigd op de overheid. Uitkeringen
de meeste kantoor- en dienstverlenende vanuit niet-Europese hoek komt er steeds probeert de eindjes aan elkaar te knopen door en AOW zijn al jaren niet meer gecorrigeerd
banen en ‘handen aan het bed’ tot in de meer concurrentie. Met name uit Azië: daar veelal meerdere flex-banen te stapelen. Wie voor koopkracht, het recht op toeslagen is
Westlandse kassen zijn het mensenhanden is meer ruimte voor innovatie (nog minder wel een vaste baan heeft, heeft daar vaak in veel gevallen ingekort en inkomens- en
die het belangrijkste productiemiddel zijn. regelgeving en standaarden plus grotere loon voor moeten inleveren. Niet alleen staan vermogensgrenzen ervoor zijn nog strikter.
Arbeid is bovendien relatief goedkoop en overheidsstimulering) en bovendien meer lonen onder druk, maar ook pensioenen en Vooral de middeninkomens voelen zich
maakt de business case voor technologie schaal (wat helpt om toch nog op kosten de AOW zijn al jaren niet meer geïndexeerd. getroffen. Een hypotheek krijgen, bijvoorbeeld,
extra onrendabel. De zwakke economie en het te kunnen concurreren ondanks allerlei Tweedelingen in de samenleving worden groter, is voor hen steeds lastiger geworden
korte termijn denken heeft bij bedrijven ook handelsbelemmeringen). Zo concurreert vooral lager opgeleiden zien hun perspectieven en sociaal huren onmogelijk. Ook voor
de investeringsbereidheid daarin verminderd. China niet alleen steeds meer op het gebied slinken. Sociale mobiliteit neemt zelfs af: andere toeslagen komen zij niet meer in
Technologische ontwikkelingen zijn überhaupt van tomaten als eindproduct (met name ‘dubbeltjes blijven dubbeltjes’, is het gevoel aanmerking. Ook op zorg- en maatschappelijke
afgeremd door het protectionisme in de wereld voor de verwerkende industrie), maar ook bij velen. Verdringing op de arbeidsmarkt is voorzieningen is door de overheid en door
waardoor elk land, en soms zelfs regio’s, de uitgangsmaterialen en kennis daarvoor. namelijk hoog: mensen nemen banen onder de zorgverzekeraars bezuinigd. Vooral in
verschillende regels en belemmeringen oplegt. De innovatie bij Nederlandse en Westlandse hun niveau aan en doorgroeimogelijkheden kleinere dorpen staan voorzieningen onder
Ook heeft publieke opinie een rol gespeeld. bedrijven ligt een stuk lager. Niet alleen heeft zijn beperkt. Onvrede en een zekere desillusie druk. Huisartsenposten, wijkcentra, verpleeg-
‘Cyber warfare’ en cyber crime, zorgrobots een korte termijn focus de budgetten bij maken zich meester van Westland, alsook in en verzorgingshuizen zijn verdwenen of zijn
die op hol sloegen en andere schandalen menig bedrijf daarvoor doen krimpen, ook de de rest van het land. Het vertrouwen in niet ondergebracht bij anderen in grotere dorpen.
hebben mensen huiverig gemaakt voor verdere samenwerking met kennisinstellingen loopt alleen de overheid, maar ook in bedrijven en in Schaalvergroting en centralisering staat in de
inmenging van technologie in ons dagelijks stukken niet zo vlot. Overheid, bedrijfsleven, elkaar is laag. De samenleving verhardt. Men zorg centraal om kosten te besparen en korte
leven en de economie. Ook Den Haag heeft op kennisinstellingen, maatschappelijke trekt zich terug in de ‘eigen kring’, bij ‘mensen termijn winsten te maximaliseren. Niet alleen
dat gebied allerlei regels ingesteld om organisaties hebben met name oog voor zoals jij’ in de eigen straat of buurt of in de is het publieke vangnet kleiner geworden, maar

68 69

ook het maatschappelijk middenveld is de snellere groei van grote steden als Den Haag op werkloosheid heeft steeds meer moeite om gezondheid niet de hoogste prioriteit. Milieu
afgelopen jaren verzwakt. In deze verharde, en Rotterdam, maar deze worden steeds een hypotheek te krijgen, terwijl ze tegelijkertijd Effect Rapportages zijn allang niet meer
geïndividualiseerde samenleving hebben duurder. Wie betaalbaar wil wonen, kijkt naar ook niet in aanmerking komen voor een sociale verplicht. Natuur en groen moeten van het Rijk
weinigen animo om zich in te zetten voor elders, waaronder in het Westland.  Het huurwoning. Zij zijn toegewezen op een beperkt soms zelfs wijken om (betaalbare) nieuwbouw
de ander. Ook mensen die in principe al Westland is inmiddels een suburb geworden en laag kwalitatief, weinig duurzaam aanbod in in een nieuw VINEX-programma mogelijk te
met pensioen zijn, zetten zich minder als voor degenen die zich de grote steden niet de vrije sector. maken, ook al willen gemeenten iets anders.
vrijwilliger in. Zij moeten namelijk steeds kunnen veroorloven. De provincie Zuid- Zo snel en goedkoop mogelijk ‘stenen
vaker werken om hun pensioen en/of AOW Holland heeft grote bevoegdheden gekregen Duurzaamheid is het ondergeschoven stapelen’ staat voorop.
aan te vullen. Anderen zijn afgehaakt en op ruimtelijk gebied. De provincie heeft in kind
hebben geen zin meer om zich te bekommeren dat kader ook in de Zuidvleugel locaties in Dagelijks aanschuiven in de file
om ‘de ander’. De kwetsbaarheid van veel Westland en Midden-Delfland aangewezen voor Duurzaamheid geniet weinig aandacht. Alles
mensen die ondersteuning behoeven, is nieuwbouw, vooral nu het glastuinbouwareaal draait om lage kosten. Doorbraaktechnologieën Die zelfrijdende auto is er nooit van gekomen.
toegenomen. Hoe comfortabel en gezond krimpt. Veel Westlanders staan hier niet om te op het gebied van duurzame energieopwekking Een ‘digitale’ of gerobotiseerde economie die
men bijvoorbeeld oud wordt, hangt steeds springen, spanningen tussen Westlanders en of batterijtechnologie zijn uitgebleven. afstand en locatie minder relevant maakt, is
meer af van de grootte van de portemonnee ‘buitenstaanders’ zijn al toegenomen. Een afgekoelde wereldeconomie heeft niet ontstaan. Thuiswerken komt nauwelijks
of de bereidheid van familie om zich in te prijzen van energie en grondstoffen meer voor. Het loont om je gezicht te laten
zetten. Een toenemend aantal ouderen of Ruimtelijke tweedeling groeit gestabiliseerd. Zonder subsidies vanuit Den zien op de werkvloer. Mensen wonen daarom
zorgbehoevenden woont bij de kinderen in om Haag is de ‘business case’ voor volledig nog steeds graag dicht bij hun werk, vooral
de nodige ondersteuning te krijgen, wat vaak Binnen een buurt of straat zijn het met duurzame energie voor menig bedrijf en als men minder te besteden heeft aan
ook tot spanningen in huishoudens leidt. Wie name mensen uit dezelfde ‘groep’ die elkaar burger daarom vaak een twijfelgeval. In mobiliteit. Woon-werkpatronen zijn in de loop
geen familie nabij of een sterk lokaal netwerk opzoeken. De tweedeling en versplintering deze individualistische wereld werken der jaren nauwelijks veranderd. Wie in het
heeft, heeft het zwaar. Ook de jeugd kan op van de samenleving vertaalt zich daarom burgers en bedrijven bovendien nauwelijks Westland werkt neemt steeds vaker de fiets,
steeds minder ondersteuning en aandacht ook ruimtelijk steeds meer door. De samen op duurzaamheidsgebied. Nieuwe een eigen auto bezitten is steeds duurder
rekenen. Sporten zit er niet voor iedereen leefbaarheidsverschillen tussen wijken en energiecoöperaties zien bijvoorbeeld nog geworden, waardoor deze vaak stilstaat en
in en andere jeugdactiviteiten worden nog dorpen zijn sterk toegenomen. Inkomen en maar mondjesmaat het licht. De glastuinbouw autodeelconcepten zijn niet aangeslagen in
maar mondjesmaat georganiseerd. Verveling opleidingsniveau zijn een nog prominentere heeft noodgedwongen weliswaar een kleine deze individualistische wereld. Het is nog
en baldadigheid slaat bij velen toe en het scheidslijn hierin geworden. Hoger opgeleiden slag gemaakt wat betreft bijvoorbeeld het steeds de eigen heilige koe die centraal
alcoholgebruik is de afgelopen jaren verder hebben nog de meeste kans op een vaste gebruik van biomassa voor energie(zekerheid), staat, vooral voor wie buiten de gemeente
toegenomen. Aangezien volwassenen tegen baan en hypotheek en kunnen zich het maar is nog steeds erg afhankelijk van werkt. Het ov is nauwelijks een alternatief, de
lagere lonen dan voorheen werken, liggen de daardoor vaker veroorloven om in een gas. De investeringsmogelijkheden voor overheid nauwelijks geïnvesteerd daarin en
banen voor de jeugd ook niet voor het oprapen. goed onderhouden, vaak duurzaam huis, verduurzaming zijn voor menig tuinder de ontsluiting van Westland is op dat gebied
Stages worden eigenlijk alleen nog maar als te wonen in een buurt die er goed bij ligt. beperkt sinds voor velen de buitenlandse nauwelijks verbeterd. Wel valt het aantal files
verkapte goedkope arbeid ingezet en bieden Sommigen trekken zich zelfs terug in eigen markt is afgenomen. Er zijn ook nauwelijks mee. Kostenbewustzijn doet meer mensen de
weinig leerervaring en begeleiding. ‘gated community’s’. Lagere inkomens en regels die hen tot verduurzaming dwingen. auto doen staan en de gekrompen export heeft
lager opgeleiden komen vaak al niet meer in Voor een gefragmenteerd Europa is een het aantal logistieke bewegingen van en naar
Westland aangewezen als uitleglocatie aanmerking voor een hypotheek en wonen gezamenlijke duurzaamheidsagenda en de veiling en tuinders doen afnemen.
voor wonen tegen wil en dank in minder duurzame sociale handhaving daarvan een brug te ver en Den
huurwoningen. Corporaties hebben weinig Haag wil Nederlandse bedrijven niet op extra 71
Ruimtelijk voeren schaalvergroting, kunnen investeren in de (verduurzaming van) kosten jagen. Verduurzamen is alleen iets
economische clustering en centralisatie de de bestaande voorraad en de leefbaarheid wat gebeurt wanneer er directe kosten mee
boventoon. Werkgelegenheid in het land, maar van wijken. De traditionele ‘middeninkomens’ bespaard kunnen worden, bijvoorbeeld voor
ook voorzieningen, trekken steeds meer richting hebben het steeds lastiger en vallen vaak specifieke, geïmporteerde grondstoffen of
de grote steden en mainports. De druk op de tussen wal en schip. Een groeiend deel van voor energie(leverings)zekerheid. Ook op
randstad neemt daardoor toe. Dit leidt tot een hen met een baan met een relatief groot risico woongebied hebben duurzaamheid, milieu en

70

Uitdagingen Tijdlijn

Dit scenario schetst een mogelijk 2018
toekomstbeeld waar de gemeente Westland
en haar stakeholders rekening mee moeten Gasconflict Duitsland-Rusland leidt tot Europees handelsboycot
houden. Hieronder staat een selectie van
enkele uitdagingen die deze toekomst met 2019 2020
zich meebrengt en waarop, in een latere fase
een antwoord, een handelingsperspectief zal Schotland roept onafhankelijkheid uit na CBS: maatschappelijke kloven alleen
moeten worden geformuleerd. ‘harde’ Brexit maar toegenomen

Hoe voorkomen we dat we een ‘glazen 2022 2021
spookstad’ of ‘Detroit’ worden?
Nieuw kabinet stelt strengere migratiere- Internationaal Strafhof afgeschaft
Hoe geven we aandacht aan jeugd die geen gels in na golf klimaatvluchtelingen
enkele ruimte heeft om eigen ambities en
aspiraties na te jagen? 2023

Wat kunnen we doen om kwetsbare ouderen Polen zet Nederlandse werknemers uit na conflict over verblijfsvoorwaarden MOE-landers
te ondersteunen?
2025 2024
Hoe besturen we als gemeente in een
verharde en gefragmenteerde samenleving? Nederland uit top-20 innovatieve landen CAO’s afgeschaft, SER opgeheven na
conflict sociale partners
Hoe stimuleren we samenwerking/innovatie
in het bedrijfsleven en met kennisinstellingen 2026
in een ieder voor zich wereld?
Eerste gated community in gemeente Westland
Hoe gaan we om met toenemende woondruk
vanuit de grote steden in een tijd van
maatschappelijke spanningen?

Hoe kunnen we maatschappelijke kloven
tegengaan of managen?

Hoe kunnen we dynamiek en doorstroom op
de huizenmarkt creëren?

2028 2027

KvK: export Westlandse tuinders haast SCP: vertrouwen in de ander op
gehalveerd in 10 jaar historisch dieptepunt

2030

2029 ‘Honselersdijk Eerst’ wint samen

72 Aantal sportverenigingen Westland daalt met andere lokale partijen zetels in 73
voor vijfde jaar op rij gemeenteraadsverkiezingen

“In 2030 gaan we op een 75
hele andere manier om met
voedsel, op een hele andere
manier om met elkaar, veel
opener, en leven we in een
socialere wereld.”

74

76