ถว่ั ฝักยาว
ฐานการเรียนรู้การผลิตพื ชอาหาร
ตามหลักการเกษตรธรรมชาติ
กศน.อาเภอคลองหอยโข่ง
สานกั งาน กศน.จังหวัดสงขลา
ถวั่ ฝักยาว
ถั่วฝักยาว ผักธรรมดา ๆ ท่ีเรามักนาไปประกอบอาหาร
ห รื อ ท า น เ ป็ น เ ค ร่ื อ ง เ คี ย ง จ ะ มี ป ร ะ โ ย ช น์ ม า ก ม า ย
ถั่วฝักยาว เป็นพื ชล้มลุกตระกูลเดียวกับพวกถ่ัวต่าง ๆ
อย่าง ถ่ัวเขียว ถ่ัวเหลือง ถ่ัวแปบ มีลักษณะพิ เศษท่ีทา
ให้แตกต่างจากถ่ัวชนิดอื่นอย่างชัดเจน ด้วยฝักสีเขียวที่
ยาวสะดุดตา โดยคนไทยเรานิยมนาไปประกอบอาหาร
หลากหลายประเภท ท้ัง ผัด แกง ตาแทนมะละกอ และใช้
เป็นส่วนผสมของอาหารอ่ืน ๆ แต่ที่นิยมท่ีสุดคือนามากิน
สด ๆ หรือเป็นเครื่องเคียงคู่กับน้าพริกและอาหารรสจัด
เพราะถ่วั ฝักยาวจะช่วยลดความเข้มข้นของอาหารลงได้
ฐานการเรียนรู้การผลิตพื ชอาหาร
ตามหลักการเกษตรธรรมชาติ
กศน.อาเภอคลองหอยโขง่
สานักงาน กศน.จังหวดั สงขลา
ถว่ั ฝักยาว
คณุ คา่ ทางโภชนาการอาหาร - วิตามนิ ซี 18.8 มลิ ลกิ รมั
ของถ่ัวฝักยาว 100 กรัม มีดังน้ี - โซเดียม 4 มลิ ลิกรมั
- โพแทสเซียม 240 มิลลิกรมั
- พลังงาน 47 กิโลแคลอรี - แคลเซยี ม 50 มลิ ลิกรมั
- คาร์โบไฮเดรต 8.35 กรัม - ทองแดง 0.048 ไมโครกรมั
- โปรตีน 2.8 กรัม - เหลก็ 0.47 มลิ ลิกรมั
- ไขมนั 0.4 กรัม - แมกนีเซียม 44 มลิ ลิกรมั
- วิตามินเอ 865 ไอยู - แมงกานีส 0.205 มิลลกิ รมั
- วติ ามินบี 1 (ไทอามีน) 0.107 มลิ ลกิ รัม - ฟอสฟอรสั 59 มลิ ลกิ รมั
- วิตามินบี 2 (ไรโบฟลาวิน) 0.110 มิลลกิ รัม - ซีลีเนียม 1.5 ไมโครกรมั
- วติ ามินบี 3 (ไนอะซิน) 0.410 มิลลกิ รัม - สงั กะสี 0.37 มิลลิกรมั
- วติ ามินบี 5 (แพนโทเทนกิ ) 0.055 มลิ ลิกรมั
- วติ ามนิ บี 6 (ไพริดอกซนิ ) 0.024 มิลลิกรมั
- วติ ามนิ บี 9 (โฟเลต) 62 ไมโครกรมั
ฐานการเรียนรกู้ ารผลติ พื ชอาหาร
ตามหลกั การเกษตรธรรมชาติ
กศน.อาเภอคลองหอยโข่ง
สานักงาน กศน.จงั หวดั สงขลา
ถว่ั ฝักยาว
ถั่วฝกั ยาว มลี กั ษณะทางพฤกษศาสตรแ์ บบไหน ?
ตน้ : ถ่ัวฝกั ยาวเปน็ พชื ลม้ ลกุ เลอ้ื ยไปตามไมค้ ้า มีขอ้ ปลอ้ ง กิ่ง กา้ น และรากที่ไม่ลกึ
มาก ท้ังรากแก้วและรากแขนง
ใบ : ใบของถว่ั ฝกั ยาว เปน็ ใบประกอบที่มใี บยอ่ ยประมาณ 3 ใบ สลบั กนั อยู่บนต้น
มีขนาดเลก็ รูปไข่ ปลายแหลม สเี ขียว โดยที่โคนใบจะมหี ใู บเส้นเล็ก ๆ อยู่ 2 เส้น
ผล : ผลของถว่ั ฝกั ยาว จะออกเป็นฝักสเี ขยี ว ผวิ ขรขุ ระ ยาวประมาณ 20-60
เซนตเิ มตร ซง่ึ เปน็ ส่วนที่เราทา้ มาประกอบอาหารกันนัน่ เอง
เมลด็ : เมล็ดถวั่ ฝกั ยาวจะมลี กั ษณะคลา้ ยไต กลมเล็กนอ้ ย และมีหลายสี เชน่ ขาว ดา้
น้าตาล และสสี ลบั
ดอก : ดอกของถ่วั ฝกั ยาวออกเป็นชอ่ มดี อกย่อยประมาณ 2-3 ดอก โดยจะบานตอน
เช้า และหบุ ตอนบา่ ย
ฐานการเรียนรู้การผลติ พื ชอาหาร
ตามหลักการเกษตรธรรมชาติ
กศน.อาเภอคลองหอยโข่ง
สานักงาน กศน.จงั หวดั สงขลา
ถวั่ ฝักยาว
ถว่ั ฝักยาว กับสรรพคณุ ทางยาดี ๆ
ราก : รกั ษาโรคหนองในและโรคบิด ทา้ ใหเ้ จรญิ อาหาร และช่วยบา้ รงุ มา้ มได้
ฝกั สด : ระงบั อาการปวด หรอื ต้าคั้นเอาน้ามาด่ืมแกท้ อ้ งอดื แน่น เรอเปรยี้ ว เนือ่ งจากกนิ มาก
ไป
เปลือกฝกั : ลดอาการปวดบวม และชว่ ยรกั ษาแผลท่ีเต้านม
ใบ : ใชต้ ม้ นา้ กิน แก้ปัสสาวะพกิ าร รักษาหนองใน และปัสสาวะเป็นหนองได้
เมล็ด : แก้กระหายน้า อาการอาเจยี น โรคบิด ปัสสาวะกะปรบิ กะปรอย และตกขาว อกี ทั้งยัง
ชว่ ยบ้ารุงมา้ มและไตดว้ ย
ฐานการเรียนรกู้ ารผลติ พื ชอาหาร
ตามหลกั การเกษตรธรรมชาติ
กศน.อาเภอคลองหอยโข่ง
สานักงาน กศน.จังหวดั สงขลา
ถวั่ ฝักยาว
ถว่ั ฝกั ยาวกับประโยชนม์ หาศาล
1. นามาประกอบอาหาร
แน่นอนวา่ ประโยชนอ์ ันดับหน่ึงของถว่ั ฝักยาวกค็ อื นา้ มาท้าเป็นอาหาร เชน่ ตา้ ผดั แกง ท้าของ
หวาน และลวกเปน็ เครอื่ งเคยี ง เพราะเป็นผักที่ฉ่้าน้า กรอบ มีรสหวานมัน และไมเ่ หม็นเขียว ย่งิ ถ้าทาน
ค่กู บั อาหารรสจัดจะช่วยลดความเขม้ ขน้ ของอาหารนนั้ ๆ ใหก้ ลมกล่อมพอดีได้ นอกจากน้ี ยังมีการน้า
ถวั่ ฝักยาวไปบรรจกุ ระป๋องหรือแชแ่ ขง็ เพือ่ ส่งออกไปขายยงั ต่างประเทศ และน้าไปใช้เป็นพืชสมนุ ไพร
รักษาโรคต่าง ๆ ได้อีกด้วย
2. ดูแลผิวพรรณ
ในถั่วฝักยาวมีวิตามินซีเปน็ สว่ นประกอบอยคู่ ่อนขา้ งมาก และอยา่ งท่ีเรารู้กนั ดีวา่ วิตามินซีเป็น
สารส้าคัญที่ช่วยดูแลผิว ทัง้ ลดรวิ้ รอย รอยแดง ยืดอายผุ วิ และชว่ ยบ้ารงุ ไมใ่ หผ้ ิวแห้ง อกี ทงั้ ยังเปน็ สารที่
สา้ คัญต่อผวิ หนัง หลอดเลือด และเส้นเอน็ ในร่างกายเรา แถมถ้าเรากินอาหารท่ีมวี ิตามนิ ซสี ูงบอ่ ย ๆ
สามารถช่วยปอ้ งกนั ไม่ใหเ้ ป็นโรคมะเร็งผวิ หนังได้ด้วยนะ
3. เสรมิ สร้างภมู ิคมุ้ กนั
ใคร ๆ กอ็ ยากมีภมู คิ มุ้ กันสูงเพ่อื จะไดป้ อ้ งกนั การเจ็บไขไ้ ด้ป่วยใช่ไหมคะ งั้นเราขอแนะน้า
ถ่ัวฝกั ยาวเปน็ ทางเลอื กในการช่วยสร้างภูมคิ ุ้มกัน เพราะการทานถ่ัวฝกั ยาวจะไปชว่ ยเสริมการท้างาน
ของฮีโมโกลบิน ทา้ ให้มอี อกซิเจนไปเล้ยี งส่วนต่าง ๆ ในร่างกายไดท้ ่ัวถึง สง่ ผลใหเ้ ราไมอ่ อ่ นเพลยี แถม
ในถั่วฝกั ยาวยังมวี ิตามนิ ซีทช่ี ว่ ยเสรมิ สรา้ งภมู ิค้มุ กนั ใหร้ า่ งกาย ป้องกนั โรคหวัด
4. ชว่ ยใหน้ อนหลับสนทิ
ถ้ารา่ งกายเราขาดแมกนเี ซียม อาจท้าให้เรามอี าการผิดปกติเก่ยี วกับการนอนได้ เพราะ
แมกนีเซยี มเปน็ แรธ่ าตุจา้ เปน็ ท่ชี ่วยบรรเทาความเครียดและทา้ ให้สมองผ่อนคลาย หากขาดไปก็ทา้ ให้
เราวิตกกังวล เครียด จนนอนไม่หลับไดง้ ่าย ฉะนน้ั การทานถวั่ ฝกั ยาวซง่ึ มแี มกนีเซียมสงู จงึ ชว่ ยให้
สมองผ่อนคลายมากข้นึ และเครยี ดน้อยลง ซ่งึ ทา้ ให้เรานอนหลับไดส้ นทิ ขึน้ ค่ะ
ฐานการเรยี นร้กู ารผลติ พื ชอาหาร
ตามหลักการเกษตรธรรมชาติ
กศน.อาเภอคลองหอยโขง่
สานักงาน กศน.จงั หวดั สงขลา
ถวั่ ฝักยาว
5. บารงุ สายตา
วิตามินเอและวิตามินบี 1 สามารถบ้ารุงสายตา ปอ้ งกันไม่ให้ประสาทตาเสื่อม ปอ้ งกนั โรค
เกี่ยวกับดวงตา เชน่ โรคต้อกระจก ตอ้ หนิ และยงั ชว่ ยใหส้ ายตาเรามองเหน็ ได้ชัดเจนมากข้นึ ซ่งึ ถ้าใคร
ทย่ี งั ไม่มีปญั หาฟนั แข็งแรง
เพราะว่าในถวั่ ฝกั ยาวมีแคลเซยี ม ธาตุเหล็ก และฟอสฟอรสั อยเู่ ยอะ เมือ่ ธาตทุ งั้ สามทา้ งาน
รวมกนั ก็ชว่ ยสายตา เราขอแนะน้าให้กนิ ถัว่ ฝกั ยาวหรอื อาหารทมี่ วี ติ ามินเอและวิตามินบี 1 เยอะ ๆ
เพ่ือชว่ ยบา้ รงุ สายตาและปอ้ งกันโรคเกี่ยวกับตาไว้กอ่ นเลย หรือถา้ ใครทีม่ ปี ัญหาเกยี่ วกับสายตาแล้ว ก็
สามารถทานถั่วฝกั ยาว เพื่อช่วยบา้ รงุ ให้สายตากลบั มาเปน็ ปกตไิ ด้นะคะ
6. ชว่ ยให้กระดกู และท้าให้เสน้ ผม ฟัน และกระดูกของเราแขง็ แรงขนึ้ ได้ ลดความเสี่ยงเปน็ โรคกระดกู
พรุนสบาย ๆ เลยค่ะ
7. ป้องกันเบาหวาน
ถว่ั ฝักยาวมคี าร์โบไฮเดรตและนา้ ตาลทีด่ ตี อ่ สขุ ภาพ แถมยงั มไี ฟเบอร์เยอะ ซึ่งชว่ ยใหน้ ้าตาล
ย่อยชา้ ลง จงึ สามารถควบคมุ ระดบั น้าตาลในเลือดไดด้ ี และช่วยปอ้ งกันโรคเบาหวานได้
8. บารงุ ครรภ์
มีการศึกษาพบว่าการทานอาหารที่ประกอบไปดว้ ยโฟเลต หรอื วติ ามนิ บี 9 เยอะ ๆ สามารถ
ลดความเสย่ี งภาวะหลอดประสาทไมป่ ดิ (neural tube defect, NTD) ไดถ้ ึง 26% เลยทเี ดยี ว ซ่ึง
ภาวะหลอดประสาทไม่ปดิ นีเ้ ป็นอันตรายกบั ลกู ในท้องมากเลยนะคะ เพราะอาจท้าให้เด็กพิการตง้ั แต่
กา้ เนิด ดง้ั นั้นคุณแม่ที่กา้ ลังต้งั ครรภ์ หรือมีแผนจะต้ังครรภ์ควรรับประทานถั่วฝกั ยาวและอาหารทีม่ ีโฟ
เลตบ่อย ๆ เพือ่ ช่วยใหล้ ูกนอ้ ยลดความเส่ียงโรคนี้และใหไ้ ด้รับสารอาหารอ่นื ๆ เพ่ือช่วยบา้ รุงครรภค์ ะ่
ฐานการเรยี นรูก้ ารผลิตพื ชอาหาร
ตามหลักการเกษตรธรรมชาติ
กศน.อาเภอคลองหอยโข่ง
สานักงาน กศน.จงั หวัดสงขลา
ถวั่ ฝักยาว
9. ลดความเสี่ยงเปน็ เกาต์
อาการเทา้ บวมของโรคเกาต์น้ันมสี าเหตุมาจากการสะสมของกรดยรู ิกในขอ้ เท้าทมี่ ากเกนิ ไป
ซ่งึ จริง ๆ แลว้ เราสามารถลดกรดยรู ิกและลดความเสีย่ งโรคเกาตไ์ ดง้ ่าย ๆ เพียงแคท่ านวติ ามนิ ซใี ห้มาก
ข้นึ อ้างองิ จากการศึกษาทพ่ี บว่าผู้ท่ที านวติ ามินซีประมาณ 1,000-1,499 มลิ ลกิ รมั เปน็ ประจ้า สามารถ
ลดความเสยี่ งในการเปน็ โรคเกาตไ์ ด้ถงึ 31% ฉะนั้นแค่เราทานผัก-ผลไม้ทมี่ วี ติ ามนิ ซีสูง ๆ อย่างเช่น
ถวั่ ฝกั ยาวก็สามารถป้องกนั โรคเกาตไ์ ด้งา่ ย ๆ แลว้
10. มสี ารตา้ นอนมุ ูลอิสระ
ในเมือ่ ถ่ัวฝกั ยาวเป็นผกั ทีม่ วี ิตามนิ ซสี ูง จึงมีสารต้านอนมุ ลู อิสระมากไปดว้ ยคะ่ เพราะวิตามนิ ซี
ก็คอื สารต้านอนมุ ลู อสิ ระชนิดหน่งึ ซงึ่ จะช่วยปกป้องเซลลร์ ่างกายไม่ให้ถูกสารพษิ สารเคมี อนมุ ลู อิสระ
มาท้าลาย พร้อมกับช่วยลดอาการอักเสบต่าง ๆ ท่เี กดิ ขน้ึ ในรา่ งกาย
11. บารงุ หวั ใจให้แขง็ แรง
ประโยชน์ดี ๆ ของถั่วฝักยาวยังไมห่ มดค่ะ เพราะนอกจากสิ่งดี ๆ ขา้ งบนแลว้ ถ่ัวฝักยาวยัง
สามารถลดปจั จยั เส่ยี งโรคหวั ใจได้ด้วย เพราะในถัว่ ฝกั ยาวอุดมไปสารอาหารมากมายท่ีช่วยลดระดบั
คอเลสเตอรอล และลดความเสยี่ งหลอดเลือดอุดตัน และบ้ารงุ หวั ใจใหแ้ ขง็ แรง หา่ งไกลโรคหัวใจแบบ
สบาย ๆ เลย
12. นามาทาเป็นอาหารสตั ว์
นอกเหนอื จากประโยชนต์ ่าง ๆ ข้างบนแล้ว ถว่ั ฝกั ยาวยังนา้ มาท้าเป็นปยุ๋ พชื เพ่ือบา้ รุงดินและ
ควบคุมวัชพชื แถมยังน้าเมลด็ ยอด และลา้ ต้นมาท้าเป็นอาหารสตั ว์ไดด้ ้วย เพราะถว่ั ฝกั ยาวเป็นแหลง่
ทีม่ ีโปรตีนสงู นั่นเองค่ะ
ฐานการเรยี นรูก้ ารผลิตพื ชอาหาร
ตามหลักการเกษตรธรรมชาติ
กศน.อาเภอคลองหอยโข่ง
สานกั งาน กศน.จงั หวัดสงขลา
ถว่ั ฝักยาว
วิธีปลูกถ่ัวฝักยาว
การเตรยี มดินสาหรับปลกู ถว่ั ฝักยาว
การเตรียมหนา้ ดิน ไถหน้าดินให้ลึกลงไปดา้ นล่าง ประมาณ 22 เซนติเมตร หลงั จากนนั้ ปลอ่ ยหน้า
ดินทง้ิ ไว้ 1 สปั ดาห์ เพอื่ ให้แสงแดด กา้ จดั วัชพชื หรือ แมลงท่ีเปน็ อนั ตรายต่อการปลูกถว่ั ฝักยาว
ตอ่ มา ปรบั โครงสรา้ งในดินให้ดดี ว้ ยการใช้ ปุย๋ หมกั เพอ่ื เพม่ิ ความสมบรู ณ์ และความรว่ นซยุ ในดิน
•การ ยกรอ่ ง และ เตรียมหลุมปลูก ในการยกรอ่ ง เพือ่ เตรยี มปลกู ถัว่ ฝกั ยาว ควรก้าหนดความกวา้ ง
ประมาณ 1 เมตร หรือ ใหพ้ อดกี บั พ้ืนทีป่ ลูก และสร้างรอ่ งระหว่างพ้ืนที่ปลกู ถวั่ ฝักยาว 70 เซนตเิ มตร
หรือ ตามความเหมาะสมกบั รปู ร่างผปู้ ลูก เพือ่ ท่ีจะใชเ้ ป็นทางเดนิ ใช้สอ่ ยใหส้ ดวกสบาย
•เตรยี มหลมุ ปลกู ขดุ หลมุ จากหนา้ ดินลึกลงไปประมาณ 10-15 เซนตเิ มตร ระยะหา่ งระหวา่ งแถวที่
1 ไปถึงแถวที่ 2 และแถวตอ่ ไป ควรมีระยะหา่ ง ประมาณ 80 เซนติเมตร ส่วนระยะหา่ งระหวา่ งหลมุ
แรกจนไปถึงหลมุ ต่อไปประมาณ 50 เซนตเิ มตร จากนน้ั ใส่ปุ๋ยส้าหรบั รองกน้ หลุม ซึ่งจ้าเป็นต้องใส่ปุ๋ย
หมักจากปยุ๋ พชื สด
ฐานการเรียนรู้การผลิตพื ชอาหาร
ตามหลักการเกษตรธรรมชาติ
กศน.อาเภอคลองหอยโขง่
สานักงาน กศน.จังหวัดสงขลา
ถว่ั ฝักยาว
การหยอดเมล็ดถัว่ ฝกั ยาว
หยอดเมลด็ หลุมละ 3-4 เมล็ด จะเป็นจ้านวนที่พอเหมาะ ส้าหรับป้องกนั เมลด็ ไมง่ อก หลังจากนนั้
กลบดว้ ยปยุ๋ คอก หรอื แกลบ ความหนาประมาณ 4-6 เซนตเิ มตร เพ่ือควบคมุ ความชน้ื คลุมด้วย
ฟางขา้ วแห้งบาง ๆ รดนา้ ให้ชุม่ พอเหมาะ และดูแลรกั ษา รดนา้ เช้า – เย็น ทกุ วันจนถว่ั ฝักยาว
เจริญเตบิ โต
วิธดี ูแลถวั่ ฝักยาว และการจดั การหลงั การปลกู
กาจัดต้นถัว่ ฝักยาวทไ่ี ม่สมบรู ณท์ ้ิง
หลงั จากต้นถ่ัวฝกั ยาว เติบโต ไดใ้ น อายุ ประมาณ 15 วนั ใน 1 หลมุ ควรมีต้นถวั่ ฝกั ยาว เพยี ง 2
ตน้ ตอ่ 1 หลุม วิธจี ัดการควรเลอื กตน้ ที่แขง็ แรงไว้ แล้ว ก้าจดั ต้นทอ่ี ่อนแอทส่ี ดุ ออก
วิธีปอ้ งกนั วัชพชื เบื้องตน้
เมือ่ ปลูกถ่ัวฝกั ยาว จนมีอายุประมาณ 8 วนั ควรสา้ รวจดูวัชพชื หรอื หญา้ รอบๆแปลงถัว่ ฝกั ยาว หากพบ
เจอควรกา้ จัดออก เพ่ือป้องกนั ไมใ่ หว้ ัชพชื ไปแย่งอาหารจากตน้ ถัว่ ฝักยาว
ฐานการเรยี นรู้การผลติ พื ชอาหาร
ตามหลกั การเกษตรธรรมชาติ
กศน.อาเภอคลองหอยโข่ง
สานักงาน กศน.จงั หวดั สงขลา
ถว่ั ฝักยาว
วธิ ที าค้างถ่ัวฝกั ยาว
เมือ่ ปลกู ถ่วั ฝักยาว จนมีอายปุ ระมาณ 15–20 วัน และมใี บจรงิ 4–5 ใบ ซึ่งกา้ ลงั เลื้อยหาท่ีเกาะอยู่…
ควรหาไม้ไผ่ ยาว 2 – 2.5 เมตร เพอ่ื ให้ถั่วฝกั ยาวพันหรอื เล้ือยขนึ้ ไปตามไม้ไผ่ แต่ในระยะแรกตอ้ งช่วย
จับยอดใหพ้ ันไมค้ า้ ง โดยพันทวนเข็มนาฬกิ า วิธีทาคา้ งผัก ฉบับจับมอื ทา ! มีหลากหลายแบบ ส่วน
แบบทีเ่ กษตรกรนิยมท้าเม่อื ปลูกถวั่ ฝกั ยาว คือคา้ งแบบสามเหลย่ี มหนา้ จ่ัว
ระยะทาต้น (ถัว่ ฝกั ยาว อายปุ ระมาณ 15-20วนั )
ระยะทาดอก (ถั่วฝักยาว อายุประมาณ 30-40 วัน)
ระยะเก็บเกีย่ วผลผลติ ( 50 วนั ข้นึ ไป )
จะเก็บเกี่ยวผลผลิต ถั่วฝักยาว ตอ้ งทายงั ไงไมใ่ หด้ อกใหม่หลดุ
วิธีการเกบ็ เก่ียวผลผลติ ถวั่ ฝกั ยาว ให้ปลดิ ท่ขี ว้ั ควรระวัง ไมใ่ หด้ อกใหม่หลุด ไม่อย่างนัน้ จะมีผลตอ่
การเกดิ ฝกั ใหม่ ควรเรม่ิ เกบ็ จากผลฝักแกก่ ่อน การดแู ลผลผลติ ที่เก็บเกีย่ วไม่ควร ตากแดด และ วาง
ไว้กับพืน้ ดิน โดย ไมม่ ีสง่ิ ของรองพื้นไว้ ควรลา้ งหรอื แช่นา้ สะอาดเพอื่ ช้าระล้าง ส่งิ ปนเป้อื น เพื่อให้
ถ่ัวฝกั ยาวสดใหม่ สะอาด เพ่ิมความน่าซ้อื และเพ่มิ ราคาใหส้ ูงขน้ึ
ฐานการเรียนร้กู ารผลิตพื ชอาหาร
ตามหลักการเกษตรธรรมชาติ
กศน.อาเภอคลองหอยโขง่
สานักงาน กศน.จงั หวัดสงขลา