เอกสารประกอบการอบรมพัฒนาศักยภาพนักส่งเสริมคุณธรรม

๔๘ ทั้งนี้ การจัดทำธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง จะต้องดำเนินการให้เกิดผลเป็นจริงและต่อเนื่อง กลไกสำคัญที่จะทำให้เป็นจริง ต้องเริ่มจากมีผู้นำที่คิดดี มีแกนนำที่เห็นด้วย มีกลุ่มคนที่ช่วยทำ หากเราจะ ดำเนินการในระดับหมู่บ้าน ก็ควรต้องเห็นชอบร่วมกันในสภาผู้นำหมู่บ้าน หรือ คณะกรรมการหมู่บ้าน เป็นกลไกขับเคลื่อนดำเนินการ หากเราจะจัดทำธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง ในระดับตำบล ก็ควรใช้สภา ประชาชน หรือสภากลางของคนในท้องถิ่นนั้น ๆ ที่ควรประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น องค์กร ปกครองส่วนท้องที่ สภาองค์กรชุมชนตำบล สภาวัฒนธรรมตำบล ส่วนการจัดทำระดับเมือง ต้องให้มี กลไกร่วมที่สำคัญในการขับเคลื่อนที่นำโดยผู้ว่าราชการจังหวัด นายอำเภอ หรือนายกเทศมนตรี เป็น แกนกลาง ขั้นตอนที่ 2 ทบทวนประเด็นเป้าหมายและตัวชี้วัดความสุขชุมชน ในขั้นตอนที่นี้ ชุมชนท้องถิ่นนั้น ๆ ต้องร่วมกันทบทวนเป้าหมายความสุขของชุมชน ว่ามีหรือไม่ ถ้ามี มีเพียงพอรอบด้านหรือไม่ และมีตัวบ่งชี้อะไรที่จะบอกว่าเป็นรูปธรรมที่จะเกิดขึ้นร่วมกันในชุมชน ขั้นตอนที่ 3 ร่วมกันร่างธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง สิ่งที่กลไกการขับเคลื่อนงานควรดำเนินการ คือ ๑. ตั้งคณะทำงาน ยกร่างธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง โดยให้คณะนี้ มีองค์ประกอบมาจากผู้นำ ที่หลากหลายมิติ ทั้งเพศ วัย อายุ ประสบการณ์ และกลุ่มคนที่เป็นผู้แทนกลุ่มต่าง ๆ ในหมู่บ้านหรือชุมชน นั้น ๆ 2. ประกาศแผน ขั้นตอน หรือ Road Map การจัดทำธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง ว่าจะ ดำเนินการให้แล้วเสร็จ ในช่วงเวลาใด และเชิญชวนให้ชาวบ้านที่สนใจรับรู้ สิ่งที่จะทำ เข้าร่วมแสดงความ คิดเห็นในเวทีได้อย่างอิสระ ตามวันเวลาที่กำหนด เมื่อคณะทำงาน ได้รวบรวม กลั่นกรอง จัดหมวดหมู่ ยกร่างแล้ว (ภายใน 1 – 2เดือน) ก็ให้ คณะทำงานที่ยกร่าง นำเสนอในที่ประชุมกลไกขับเคลื่อนหรือเวทีกลาง ตามที่ประกาศในแผนงานนั้น เพื่อให้ที่ประชุมพิจารณา ในขั้นตอนนี้ จะต้องให้ที่ประชุม แสดงความเห็นของตนเองที่เป็นประโยชน์ใน การนำมาใช้เป็นหลักการในการอยู่ร่วมกันเป็นชุมชน ซึ่งคณะทำงานจะต้องรับมาพิจารณา ทั้งนี้ หลักการของธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง ต้องยึดเป้าหมายความสุขของชุมชนท้องถิ่น แต่ ละด้านมาเป็นหลัก ซึ่งลักษณะการเขียนจะประกอบด้วย หลักการข่มพฤติกรรมที่ควรข่ม ซึ่งจะออกมาใน ลักษณะห้าม หรือจะไม่ปฏิบัติ รวมถึงการลงโทษ และยกย่องพฤติกรรม การกระทำที่ควรยกย่อง ซึ่งจะ ออกในลักษณะให้ปฏิบัติ ส่งเสริม ร่วมมือ ให้คุณค่า หรือให้รางวัลแก่การทำความดีในเรื่องนั้น ๆ แบบอย่างการเขียนในลักษณะ “ห้าม” และ “ให้”

๔๙ ขั้นตอนที่ 4 ทบทวนข้อเสนอ ปรับปรุง หลังจากสมาชิกที่เสนอความเห็นกันแล้ว คณะที่ทำงานยกร่าง ควรได้รวบรวมความเห็นอัน หลากหลาย นำมาทบทวน ปรับปรุง จัดลำดับความสำคัญ (ประมาณ 1 เดือน) และนำเรื่องการเสนอ พิจารณาร่างธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง เข้าเป็นวาระสำคัญ เพื่อขอการรับรองจากที่ประชุมอีกครั้ง ขั้นตอนที่ 5 รับรองร่างธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง คณะทำงานยกร่าง จะนำร่างธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง นำเสนอต่อเวทีกลาง เพื่อตรวจสอบ ว่าได้จัดทำขึ้นโดยยึดความเห็นตามข้อเสนอที่ที่ประชุมได้เสนอขึ้นมาหรือไม่ และทำการลงมติว่าจะรับร่าง ตามนั้นหรือไม่ หากข้อใดที่ไม่ผ่านก็ให้พักหรือตัดออกไปก่อน เพื่อให้เกิดการรับรองในข้อเสนอที่เห็นชอบ ร่วมกัน ที่เป็นส่วนใหญ่ ซึ่งการจัดทำธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมืองนี้ ควรจะมีการทบทวนอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง และอาจมีการเสนอเพื่อเพิ่มเติมได้ตามความเห็นชอบร่วมกัน ขั้นตอนที่ 6 ประกาศใช้ธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง การประกาศใช้ธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง เพื่อให้ชาวบ้าน ในหมู่บ้าน หรือชุมชนท้องถิ่นนั้น ๆ ได้ยึดถือปฏิบัติร่วมกัน สามารถทำในลักษณะต่าง ๆ ที่เหมาะสม และสอดคล้องกับวิถีวัฒนธรรม ได้แก่ 1. ประกาศใช้ทั่วไป ผ่านเวทีประชุมของสภากลาง ของชุมชนท้องถิ่นนั้น ๆ พร้อมจัดทำเป็น เอกสารแจกจ่ายให้ทุกครัวเรือน 2. ประกาศทั่วไป ในเวทีประชุมของหมู่บ้าน พร้อมจัดทำเป็นเอกสารแจกจ่ายให้ทุกครัวเรือน 3. ทำพิธีปฏิญานตน ว่าจะปฏิบัติตามธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง นั้น ๆ ต่อหน้าสิ่งศักดิ์สิทธิ์ใน หมู่บ้าน หรือที่ชาวบ้านเคารพนับถือ พร้อมจัดทำเป็นเอกสารแจกจ่ายให้ทุกครัวเรือน 4. ทำพิธีสาบานตนว่าปฏิบัติตามธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง ต่อหน้าสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในหมู่บ้าน หรือที่ชาวบ้านเคารพนับถือ พร้อมจัดทำเป็นเอกสารแจกจ่ายให้ทุกครัวเรือน ขั้นตอนที่ 7 ทบทวนธรรมนูญหมู่บ้าน/ ชุมชนเมือง เมื่อปฏิบัติตามหลักธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง ไปได้สักระยะหนึ่ง ก็ให้มีการทบทวนสิ่งที่ เกิดขึ้นร่วมกัน โดยทั่วไป ควรมีการทบทวนธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง อย่างน้อย 3 เดือนต่อครั้ง เพื่อ ค้นหา ชื่นชมความสำเร็จร่วมกัน จากนั้น ก็ขยายจากจุดเล็ก ๆ ไปสู่เรื่องอื่น ๆ เมื่อครบ 1 ปี แล้ว จะต้อง มีการทบทวนใหญ่อีกครั้ง เพื่อพิจารณาว่าสิ่งใดที่บัญญัติไว้ดีแล้ว สิ่งใดที่ควรบัญญัติเพิ่ม โดยไม่หักล้างหรือ ทำลายข้อบัญญัติเดิมที่ดีอยู่แล้ว

๕๐ องค์ความรู้ที่เกี่ยวข้องกับ “ธรรมนูญหมู่บ้าน/ชุมชนเมือง” ที่ หน้าปก / ภาพ แสดงองค์ความรู้ ชื่อองค์ความรู้ QR-code 1 ธรรมนูญความสุขชุมชน 2 ธรรมนูญชุมชน สร้างสุขบนฐานที่สมดุล 3 สารคดีดอกไม้บานสื่อสารความดี (ชุมชนบ้านม้าร้อง) https://www.youtube.com/watch?v=zLGQ3LjjP oo

๕๑ เครื่องมือที่ ๕ เครดิตความดี (Moral Credit)

๕๒ เครื่องมือที่ ๕ เครดิตความดี (Moral Credit) ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) โดยกลุ่มงานวิจัยนวัตกรรมและระบบพฤติกรรมไทย ได้ดำเนินการศึกษา แนวโน้มโลก และสังคมไทย รวมทั้งวิธีคิดของคนในแต่ละช่วงวัยที่เปลี่ยนแปลงไป โดยพบว่ามีความสนใจ ไม่เหมือนกันในการทำความดี โจทย์ท้าทายของงานส่งเสริมคุณธรรม คือ จะต้องพัฒนาระบบสร้างแรงจูงใจ ทางสังคมที่ส่งผลกับการปรับเปลี่ยนเชิงพฤติกรรมด้านคุณธรรมของคนไทย โดยมุ่งเน้นการสร้างแรงจูงใจเชิงบวก (Positive Motivation) โดยที่ผ่านมาศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) ภายใต้การนำของ รศ.นพ.สุริยเดว ทรีปาตี ผู้อำนวยการ ศูนย์คุณธรรม ได้พัฒนากรอบแนวคิดเครดิตสังคม (Social credit) จากกรอบแนวคิดระบบนิเวศมนุษย์ Microsystem คือ สิ่งแวดล้อมที่เจอทุกวัน (Immediate environment) เช่น ครอบครัว สถานศึกษา สถานที่ทำงาน ชุมชน ดังนั้น บ้าน โรงเรียน สถานที่ทำงาน ชุมชน จึงมีอิทธิพลในการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมมาก ที่สุด Mesosystem คือ reaction between system (ปฏิสัมพันธ์ระหว่างระบบ) เช่น ครอบครัวกับบุคคล ถ้ามีปฏิสัมพันธ์กันอย่างไรบุคคลก็จะตอบกลับอย่างนั้น ยกตัวอย่างเช่น บุคคลอยู่ในครอบครัวมีคุณธรรม อยู่ใน องค์กรและชุมชนที่มีคุณธรรม ก็จะมีโอกาสถูกหล่อหลอมให้มีคุณธรรม

๕๓ รศ.นพ.สุริยเดว ทรีปาตี ได้พัฒนาแนวคิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมในมนุษย์ที่ประยุกต์ระหว่าง Bloom's Taxonomy และ Transtheoretical model (TTM) แบ่งเป็น 1. Learning by studying 2. Learning by doing 3. Learning by feeling เกิดจากการอบรม ปฏิบัติการ การมีทีมที่คอยแนะนำ จนเกิดการปฏิบัติเป็น กิจวัตร จากกรอบแนวคิดที่กล่าวมาข้างต้น ปี ๒๕๖๔-๒๕๖๕ ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) ดำเนินการ โครงการศึกษาแนวคิดและความเป็นไปได้ในการปรับใช้กลไกระบบเครดิตสังคม (Social Credit) และโครงการ ศึกษาและทดลองดำเนินงานระบบเครดิตสังคม โดยเทียบเคียงกับกลไกสร้างแรงจูงใจเชิงบวกที่มีการดำเนินงานอยู่ ในสังคมไทย เช่น ธรรมนูญชุมชน ธนาคารความดี และพัฒนาให้เครดิตทางสังคมเป็นกลไกในการสร้างแรงจูงใจทาง สังคมเชิงบวก (Positive motivation) ที่มีลักษณะเฉพาะที่สร้างสภาพแวดล้อมที่ “คนดีมีพื้นที่ยืน ความดีพื้นที่ ในสังคม” ด้วยการประยุกต์ใช้แนวคิดเชิงเศรษฐศาสตร์ ร่วมกับการประเมินพฤติกรรมเชิงบวกอย่างเป็นระบบผ่าน ตัวชี้วัด ซึ่งมีการกำหนดเกณฑ์คะแนน และสิทธิประโยชน์ที่จะได้รับหากแสดงพฤติกรรมสอดคล้องกับบรรทัดฐาน ร่วมกันในสังคม เป้าหมายการพัฒนาระบบเครดิตทางสังคม จึงเป็นการพัฒนากลไกให้คนในสังคมอยู่ร่วมกันอย่างปกติสุข เน้นการกระตุ้นและการสร้างแรงจูงใจในการแสดงพฤติกรรมในเชิงบวกที่เป็นภาคสมัครใจ ปี ๒๕๖๖ ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) ได้ศึกษาและพัฒนารูปแบบการนำระบบสร้างแรงจูงใจ ทางสังคม (Social Credit) ไปใช้ ซึ่งแบ่งเป็น ๓ ระดับ คือ

๕๔ ๑. ระดับบุคคล (Population based) พิจารณาจากการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของประชาชนที่เกิดขึ้น จริง ซึ่งเชื่อมโยงกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ๒. ระดับองค์กร (Organization based) พิจารณาจากการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของคนในองค์กร วัฒนธรรม องค์กร โดยอาจเชื่อมโยงกับมาตรฐานด้านคุณธรรมสำหรับองค์กร และกระบวนการรับรององค์กรคุณธรรมที่ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) ดำเนินการพัฒนา ๓. ระดับชุมชน (Community based) พิจารณาจากการดำเนินการที่มีผลกระทบ (Impact) เกิดขึ้นจริงใน ชุมชน การดำเนินการที่ลดความเสี่ยงด้านต่างๆ ของชุมชน รายละเอียดตามแผนภาพที่ 1 การขับเคลื่อนระบบเครดิตทางสังคม ข้อมูลจาก : สำนักพัฒนาองค์ความรู้ นวัตกรรมและสื่อสารสนเทศ โดยกลุ่มงานวิจัยนวัตกรรมและระบบพฤติกรรมไทย โดยแนวทางการใช้ระบบเครดิตทางสังคมเชิงบวกหรือการใช้ระบบสร้างแรงจูงใจทางสังคมในระดับบุคคล องค์กร และชุมชนจะนำไปดำเนินการร่วมกับบุคคล องค์กรและชุมชนนำร่อง รวมทั้งการประสานความร่วมมือกับ องค์กรที่มีบทบาทด้านการให้สิทธิประโยชน์ เพื่อถอดบทเรียนการนำไปใช้และจัดทำเป็นข้อเสนอแนะในการ ขับเคลื่อนระบบสร้างแรงจูงใจทางสังคมต่อไป (แผนภาพที่ 1 การขับเคลื่อนระบบเครดิตทางสังคม)

๕๕ ทั้งนี้ เชื่อว่า การสร้างแรงจูงในการทำความดี หากแต่ละสังคม ชุมชน ได้ส่งเสริมกันจริงๆ จังๆ การทำ ความดีจะแพร่หลาย และกระตุ้นให้สังคมไม่ทอดทิ้งกัน เป็นพลังของ Soft Power ที่อยู่ในใจคน และเป็นระบบ ที่จะจัดการกับการทำความดี ให้เป็นสิ่งที่จับต้องได้ สัมผัสได้ แลกเป็นวัตถุสิ่งของ สวัสดิการหรือเป็นตัวเงินได้ จะสร้างเสริมระบบเศรษฐกิจจากความดี สอดคล้องกับทิศทางหรือนโยบายของรัฐบาลในปัจจุบัน ในคู่มือฉบับนี้ สำนักส่งเสริมและขับเคลื่อนเครือข่ายทางสังคม ได้จัดทำขึ้น เพื่อเป็นเครื่องมือ ในการส่งเสริมการพัฒนาเครดิตสังคม ในรูปแบบขององค์กรและชุมชน ซึ่งได้มีการดำเนินการอยู่จริง แต่ยัง ขาดการส่งเสริมให้เกิดการดำเนินการอย่างแพร่หลาย และครอบคลุม ซึ่งองค์กรและชุมชนต่างๆ ต่างให้ความ สนใจอย่างมากที่จะพัฒนาตนเอง เพื่อยกระดับการมีเครดิตสังคม ตามเป้าหมายของแผนปฏิบัติการด้าน การส่งเสริมคุณธรรมแห่งชาติ และมตอสมัชชาคุณธรรมแห่งชาติ ครั้งที่ ๑๓ (ปี ๒๕๖๖) ที่ผ่านมา ซึ่งในที่นี้ สำนักส่งเสริมฯ จึงขอเสนอคู่มือฉบับนี้ สำหรับการส่งเสริมเครดิตทางสังคม ในประเภทองค์กร ประเภทชุมชน รวมถึงประเภทที่จัดการขึ้นระดับเมือง เป็นหลัก โดยจะใช้คำว่า เครดิตความดีหรือ MORAL CREDIT เป็น คำศัพท์ ที่ใช้หลักในคู่มือนี้ เนื่องจากพิจารณาเห็นว่า คำนี้ น่าจะเหมาะกับการส่งเสริมทางสังคม เนื่องจากเป็น คำที่ไม่สื่อให้คนเข้าใจว่า เป็นเครดิตทางสังคม แบบที่รับรู้กันในลักษณะสากลหรือที่ต่างประเทศดำเนินการ ซึ่ง ส่วนใหญ่เป็นเครดิตสังคม ประเภทบุคคล ซึ่งมีทั้งการลดคะแนนเครดิตจากการทำผิด และการเพิ่มคะแนนจาก การทำความดี ซึ่งส่วนใหญ่สังคมรับรู้ว่าเน้นการจับผิดมากกว่าจับถูก MORAL CREDIT เป็นคำศัพท์ที่ใช้กัน ในการส่งเสริมภายในของศูนย์คุณธรรม โดยทั่วไป จะคล้ายกับ คำว่า เครดิตทางสังคม หรือ SOCIAL CREDIT ที่สังคมทั่วไปรู้จัก โดยเครดิตความดีนี้ มีความหมายถึงการมีระบบ ส่งเสริมความดีที่องค์กร หรือชุมชนนั้นๆ ได้กำหนดขึ้น เพื่อมารองรับการทำความดี เป็นการสร้างแรงจูงใจให้คน กล้าหาญ และเชื่อมั่นต่อการทำความดี ทั้งในรูปแบบเป็นรางวัล เป็นทุน เป็นโอกาสในการเข้าถึงสวัสดิการ รวมถึง เป็นการปกป้องคุ้มครอง และ ยกย่องเชิดชูคนทำความดีทุกรูปแบบ หลักการสำคัญในการพัฒนาเครดิตความดี ประกอบด้วย ๑. ให้คุณค่าต่อการทำความดี โดยมีเป้าหมายให้คนในองค์กรหรือชุมชนมีความกล้าหาญ เชื่อมั่น และศรัทธาต่อการทำความดี และเป็น แรงจูงใจให้คนทำความดี โดยเชื่อว่าทำความดีแล้ว จะได้รับผลจากการทำความดีเป็นการขับเคลื่อนความ ดีในรูปแบบ Positive Driven โดยไม่ไปตำหนิ ต่อว่าหรือด้อยคุณค่าคนทำดี ๒. ตอบแทนความดี โดยการแสดงออกว่าการทำความดีนั้น องค์กรหรือชุมชน สังคมให้การยอมรับและมีการให้กลับคืน จากการทำความดีนั้น ไม่ว่าจะเป็นเงิน เป็นวัตถุ สิ่งของ รางวัล สิทธิประโยชน์ สวัสดิการต่างๆ รวมถึงการ ได้รับการปกป้อง คุ้มครอง รักษาความปลอดภัยให้รู้สึกว่าการทำความดีนั้น มีความสบายใจและยอมรับ จากสังคม

๕๖ ๓. มีส่วนร่วมที่ดี โดยการทำความดีนั้น เป็นสิ่งที่องค์กรหรือชุมชน สังคมนั้นๆ กำหนดเกณฑ์ กติกา ข้อตกลงด้วยกัน เห็นชอบด้วยกัน ว่าสิ่งใดควรปฏิบัติ ไม่ควรปฏิบัติ เป็นธรรมนูญที่เกิดจากการมีส่วนรวม และได้ยอมรับ ปฏิบัติตามข้อตกลงนั้นร่วมกันแล้ว เมื่อส่วนใหญ่เห็นตรงกันแล้วว่าดี จึงมีการให้เครดิตความดีตอบแทน อย่างเปิดเผย ๔. บนความยั่งยืน การทำความดี เป็นความยั่งยืนในตัวเองอยู่แล้ว การสร้างระบบมารองรับความดี จึงเป็นการสร้างระบบมา รองรับให้การทำความดีนั้น เป็นวิถีชีวิต เพื่อให้ชีวิตเป็นปกติสุขที่ยั่งยืนร่วมกัน การต่อยอดคิดคนและ พัฒนาระบบมารองรับความดี จึงเป็นการวางรากฐานเชิงระบบที่จะทำให้เกิดการทำความดีมีความ ต่อเนื่อง ยาวนาน “การทำความดีนั้น อาจเกิดจากกฎหมายภายนอกมาบังคับให้ทำหรือทำเพราะกลัวการลงโทษ ทำความดีเพราะเห็นว่ามีรางวัลหรือจะได้หน้าตาชื่อเสียง ทำความดีเพราะเห็นคนอื่นเขาทำกันไม่ทำ ก็ จะตกขบวนได้ หรือทำความดีด้วยใจอันบริสุทธิ์ ไม่ว่าจะเป็นความดี ในระดับใด การสร้างระบบมา รองรับความดี ล้วนมีประโยชน์ และจะส่งผลดีต่อทั้งผู้ทำและผู้กำหนดระบบด้วยกันทั้งนั้น ต่อเมื่อทำ กันบ่อยๆ เป็นประจำ ความดีที่ต้องให้คนภายนอกมาเห็นก็จะค่อยๆ จางไป ก็จะเกิดเป็นความดีที่ อยากทำที่เกิดจากภายในอันบริสุทธิ์ ไม่จำเป็นว่าจะต้องทำตามกฎ ไม่จำเป็นว่าคนจะเห็นไม่เห็น จะได้ อะไรตอบแทนกลับมา ซึ่งเมื่อถึงขั้นนี้ จะเป็นพฤติกรรมที่ดี ที่ติดตัวเป็นนิสัย เราจึงเรียกระดับนี้ว่ามี คุณธรรมขั้นที่สูงแล้ว” รูปแบบเครดิตความดี ในชุมชนปัจจุบัน ปัจจุบัน รูปแบบการทำความดี มักปรากฏให้เห็นได้หลายรูปแบบ แต่โดยทั่วไป เราสามารถแยกแยะเรื่อง รูปแบบเครดิตความดี ได้ดังนี้ ๑. รูปแบบที่มีการให้ที่เป็นตัวเงิน การให้ที่เป็นเงิน โดยเพิ่มเข้ามาในกิจกรรมที่มีอยู่แล้วขององค์กรหรือชุมชน เช่น การเพิ่มจำนวนเงินกู้ให้ สมาชิกที่คุณสมบัติที่ดี หรือปฏิบัติตนได้ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด การเพิ่มเงินสวัสดิการให้สมาชิกองค์กรที่ ปฏิบัติตามระเบียบหรือกติกากลุ่มได้ดีมากกว่าสมาชิกที่ปฏิบัติได้ทั่วๆไป ๒. รูปแบบที่มีการให้ที่เป็นสิ่งของ รางวัลหรือทรัพย์สิน โดยการมอบรางวัลหรือทรัพย์สินให้กับผู้ที่ควรค่าแก่การยกย่องหรือปฏิบัติได้ตามเกณฑ์ที่องค์กรหรือ ชุมชนกำหนด เช่น การได้รับมอบเครื่องยังชีพ อาหาร เครื่องนุ่งห่ม ยารักษาโรค จักรยาน เครื่องใช้ ครัวเรือน หรือแม้กระทั่งที่อยู่อาศัย ซึ่งเกิดจากการทำความดี และเป็นที่ประจักษ์ทางสังคม

๕๗ ๓. รูปแบบที่มีการให้ที่เป็นการสร้างการยอมรับเชิงสัญลักษณ์ โดยการแสดงให้เห็นว่า เป็นการชื่นชมยกย่องผู้ที่ทำความดีจนเป็นแบบอย่างของชุมชน ด้วยการประกาศ เกียรติคุณยกย่องผ่านสื่อต่างๆ การมอบประกาศเกียรติคุณ การจัดแสดงผลงานเชิดชูเกียรติ (HALL OF FAME) การได้รับการแต่งตั้งให้เป็นต้นแบบหรือครูผู้ถ่ายทอดในเรื่องนั้นๆ เช่น การให้สัญลักษณ์ ผ้าพันคอสีแดง เหรียญตราตั้งเพื่อระบุถึงระดับความดีเข็มสัญลักษณ์ รวมถึงการสร้างรูปปั้นหรือ อนุสาวรีย์เพื่อให้คนในชุมชนรำลึกนึกถึงคุณความดี เป็นต้น ๔. มีการให้ที่เป็นโอกาสหรือสิทธิบางอย่าง ในการช่วยเหลือจากชุมชนหรือเชื่อมกับชุมชนสู่สิทธิภายนอก การได้รับส่วนลดหย่อนดอกเบี้ยเงินกู้ การ ได้รับลดหย่อนค่าธรรมเนียมบริการ ค่ายานพาหนะ การขยายเวลาการชำระคืนเงินกู้ยืมกรณีฉุกเฉิน การ ได้สิทธิ์ในการไปศึกษาดูงาน ภายนอก การได้รับสิทธิในการคุ้มครอง ป้องกันภัยหรือประกันตัวในคดี การ ได้รับโอกาสในการแต่งตั้งเป็นกรรมการ การแลกรับบริการต่างๆ เมื่อครบเกณฑ์ การได้รับโอกาสเสนอเข้า รับทุน เข้ารับรางวัล หรือสิทธิประโยชน์อื่นๆ จากภายนอกชุมชน เป็นต้น ระดับที่มีการได้รับเครดิตความดี ระดับการได้เครดิตความดี มีด้วยกัน ๓ ระดับ ได้แก่ ๑. ระดับที่ได้เครดิตความเฉพาะตัวบุคคล เป็นการได้กับตัวเอง ซึ่งคนทั่วๆไปก็สามารถเข้าถึงได้ เป็นเครดิตความดีที่เปิดโอกาสให้กับคนทุกคนที่ ปฏิบัติตามเงื่อนไข สามารถเข้าถึงสิทธินั้นๆ มีทั้งรูปแบบที่เป็นสมาชิกและไม่เป็นสมาชิกก็ได้ แต่เป็นการได้กับตัว บุคคล ถ้าทำความดี มีแต้มสะสมความดีตามกติกา ก็จะได้รับสิทธิตามระดับที่จะพึงได้ ตัวอย่างเช่น ได้รับสวัสดิการ เมื่อเวลาเจ็บป่วยไข้ไม่สบาย การได้รับส่วนลดในกรณีซื้อของ การได้รับเข็มเชิดชูเกียรติ และการได้รับบริการจาก การบริจาคโลหิตให้กับสภากาชาดไทย สิทธิจากการคืนเงินกู้ยืม กยศ. ตรงเวลา การได้รับรางวัลจากการปฏิบัติ ตามกฎจราจร หรือการได้รับส่วนลด หรือเพิ่มจากการบริการเมื่อดูแลสุขภาพได้ดี เหล่านี้เป็นต้น ในส่วนกรณีของชุมชน มีตัวอย่างในลักษณะนี้มากมาย โดยเป็นการสร้างระบบเครดิตความดี เพื่อให้คนใน ชุมชนตนเองได้รับสวัสดิการที่เหมาะสม เช่น ขยะแลกไข่ การจัดทำธนาคารความดี โดยการนำเครดิตตนเองไปค้ำ ประกันเงินกู้ในชุมชน การนำเครดิตไปแลกกับข้าวของเครื่องใช้ เครื่องอุปโภคบริโภค การคัดเลือกครอบครัวดี เพื่อยกย่องและได้รับสวัสดิการจากกองทุนฯ หมู่บ้าน การให้เงินรางวัลแก่ครอบครัวที่ปลูกต้นไม้ เพื่อเพิ่มพื้นที่ สีเขียวของชุมชน ตามกติกาหรือธรรมนูญหมู่บ้าน เป็นต้น ๒. ระดับที่ได้เครดิตความดีที่เป็นองค์กร / ชุมชน เป็นการยอมรับหรือได้รับการเสริมหนุนจากภายนอก จากผลงานที่เป็นที่ประจักษ์ โดยสัมพันธ์กับนโยบาย ของหน่วยงานภายนอกที่เข้ามาให้การยอมรับ หรือเป็นองค์กรที่จะมอบเครดิตความดีให้ ซึ่งเป็นความสัมพันธ์

๕๘ เชิงนโยบายหรือสามารถดำเนินการได้ตามที่หน่วยงานภายนอกกำหนด ยกตัวอย่างเช่น การสมทบทุนเพิ่มให้กับ องค์กรหรือชุมชนที่ดำเนินการพัฒนากองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลได้ผลดี การมอบทุนให้กับหมู่บ้านที่ชนะเลิศ ต้นแบบที่โดดเด่น การลดดอกเบี้ยเงินกู้ให้กับกองทุนหรือชุมชนที่ดำเนินการได้ดีเป็นแบบอย่าง การให้สิทธิ ประโยชน์แก่องค์กรและพนักงานในการใช้บริการสินค้าและบริการ เป็นต้น จะเห็นได้ว่า การได้รับในลักษณะนี้ เป็นการได้รับในระดับที่มากกว่าตัวบุคคล แต่เป็นการได้รับประโยชน์ ร่วมของคนทั้งองค์กรหรือชุมชนนั้นๆ ซึ่งก็ต้องขึ้นอยู่กับเงื่อนไขหรือปัจจัยที่ภายนอกกำหนด ๓. ที่ได้เครดิตความดีกันทั้งเมือง การสร้างระบบเครดิตความดีระดับเมือง เป็นเครดิตความดี ที่ได้รับจากสังคมภายนอก หรือนานาชาติ ให้ การยอมรับ ในความดีที่เป็นการสร้างให้เกิดขึ้นระดับเมืองที่โดดเด่นและเป็นที่ยอมรับ ในภาพลักษณ์ของเมือง เครดิตความดีระดับเมือง อาจได้รับกลับมาในลักษณะการยกย่องชื่นชม และการมอบสิทธิ์ประโยชน์บางประการ ให้พลเมืองของเมืองนั้นๆ จากภายนอกหรือนานาชาติ ซึ่งเป็นเกียรติประวัติของเมือง และเป็นคุณความดีที่ได้รับ การชื่นชมและยอมรับ ตัวอย่างเช่น รางวัลเมืองสะอาดที่สุดในโลก เมืองที่น่าอยู่ที่สุดในโลก เมืองที่อากาศดีที่สุด ในโลก เมืองที่ปลอดภัยที่สุดในโลก เมืองที่น่าอยู่ที่สุดในโลก เมืองที่ทันสมัยที่สุดในโลก เป็นต้น ซึ่งนอกจากรางวัลที่ ได้แล้ว ยังส่งผลต่อการพัฒนาเศรษฐกิจ รายได้ และการลงทุน รวมถึงการเพิ่มขึ้นของนักท่องเที่ยวจากภายนอก ที่ จะเข้ามาใช้บริการมากขึ้น กรณีตัวอย่างเครดิตความดีของชุมชน ๑. ธนาคารความดีชุมชนตำบลหนองสาหร่าย “ความดี ค้ำประกันเงินกู้ได้”

๕๙ ชุมชนตำบลหนองสาหร่าย ที่อำเภอพนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี ถือเป็นต้นกำเนิดเรื่องธนาคารความดี ที่สร้างชื่อเสียงให้คนรู้จักกันไปทั่วประเทศในเวลานี้ โดยชุมชนได้ประกาศนโยบาย ใช้ความสุขเป็นเป้าหมาย การพัฒนา โดยกำหนดความดี ๒๓ ข้อ เป็นประเด็นเป้าหมายสู่ความสุขชุมชน อาทิ กตัญญูดี วินัยดี พอเพียงดี สุขภาพดี สิ่งแวดล้อมดี วัฒนธรรมดี เป็นต้น และใช้ข้อตกลงเป็นธรรมนูญชุมชนภายใต้ ๒๓ ความดี จำนวน ๖๗ ข้อ เป็นข้อตกลงร่วม และได้จัดทำธนาคารความดีรองรับ โดยผู้ที่สามารถทำความดีได้ตามข้อตกลงเหล่านี้ จะได้รับ สวัสดิการต่างๆ ของชุมชน ที่จัดทำขึ้นรองรับ โดยสิทธิที่โดดเด่นที่สุด คือ นำความดีที่ได้ ไปค้ำประกันเงินกู้ ของชุมชนได้ ตามจำนวนความดีที่ตนเองได้รับกรยอมรับ ซึ่งนอกจาก ความดีที่สามารถนำมาใช้ค้ำประกันเงินกู้แล้ว ยังสามารถนำไปสู่การต่อยอดเรื่องสิทธิประโยชน์และสวัสดิการอื่นๆ ที่ชุมชนจัดขึ้นได้ด้วย นอกจากธนาคารความดี หนองสาหร่ายนี้ ยังมีธนาคารความดีของชุมชน ในที่อื่นๆ มากมาย อาทิ ธนาคารความดีหัวง้ม จังหวัดเชียงราย ธนาคารความดีในโรงเรียนและโรงพยาบาลอีกหลายแห่งทั่วประเทศ ๒. ราชทรัพย์สร้างสุข “มีส่วนร่วมดี มีรางวัล” เป็นชุมชนเข้มแข็งเป็นสุข ในเครือข่ายความสุขชุมชน ที่อยู่ในเมือง โดยตั้งอยู่ที่เขตบางซื่อ กรุงเทพมหานคร ซึ่งอยู่ในที่ดินของสำนักทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ ส่วนหนึ่งเป็นประชากรที่อยู่มาเดิม แต่ส่วน ใหญ่เป็นคนต่างถิ่นจากภูมิภาคต่างๆ เข้ามาเช่าอยู่อาศัย ชุมชนแห่งนี้ อยู่ติดกับแม่น้ำเจ้าพระยา ไม่ไกลจาก สัปปายะสภาสถาน (รัฐสภา) เป็นชุมชนที่มีชื่อเสียงและได้รับการยอมรับว่าเป็นชุมชนเมืองที่มีความสะอาด โดย การเอาจริงเอาจังจากผู้นุมชน และชาวชุมชนที่เสียสละทำเพื่อส่วนรวม ปฏิบัติการเรื่องการสร้างเครดิตความดี ได้ ใช้วิธีการพิจารณาจากการมีส่วนร่วมดีของคนนชุมชน ท่ออกมาช่วยงานชุมชนสม่ำเสมอ ต่อเนื่อง ซึ่งกรรมการ ชุมชน จะใช้เป็นเกณฑ์ในการตอบแทนความดีด้วยสิ่งของที่ได้จากหน่วยงานภายนอก อาทิ ข้าวสาร อาหารแห้ง ของที่ระลึก ให้ทุนการศึกษาแก่บุตรหลาน รวมถึงโอกาสการศึกษาดูงาน และทุนต่างๆ การได้โอกาสไปศึกษาดูงาน หลังจากผ่านสถานการณ์โควิด -19 ชุมชนได้ต่อยอดแจกเมล็ดพันธุ์ ปลูกพืชผักสวนครัวไว้รับประทานในแต่ละบ้าน การมีส่วนร่วมดี จึงเป็นเครดิตความดีของคนราชทรัพย์ เหมาะกับความเป็นชุมชนเมือง

๖๐ ๓. บ้านม้าร้อง “ สมุดธนาคารหาย ยังไม่เสียใจเท่าสมุดบันทึกความดีหาย” บ้านม้าร้อง ตั้งอยู่ที่ตำบลพงศ์ประศาสตร์ อ.บางสะพาน จ.ประจวบคีรีขันธ์ มีสภาผู้นำหมู่บ้าน เป็นกลไก บริหารงาน ส่วนใหญ่ชาวบ้าน ประกอบอาชีพเกษตรกรรม พืชเศรษฐกิจ มะพร้าว ปาล์ม และยางพาราและมีการ จัดทำธรรมนูญความสุขชุมชน ๑๐ ดี ๘๙ ตัวชี้วัด เพื่อเป็นข้อปฏิบัติให้คนในชุมชนได้ปฏิบัติตามและได้อยู่ร่วมกัน อย่างมีความสุข โดยมีการประชุมสภาทุกวันที่ ๓ ของเดือน ธรรมนูญความสุขชุมชน “คนบ้านม้าร้อง” มีอยู่ ๑๐ หมวด ประกอบด้วย ๑. คนดี๒. การศึกษาดี๓. สัมมาชีพดี๔. สุขภาพดี๕. สิ่งแวดล้อมดี๖. สังคมดี๗. การเมืองการปกครองดี๘. กองทุนดี๙. สวัสดิการดี๑๐. สภาผู้นำชุมชนดีประกาศให้ใช้เดือนพฤษภาคม ๒๕๖๑ เป็นต้นมา โดยมีสมุดบันทึกความดีรายคน เมื่อคนออกมา ทำความดี ก็จะบันทึกความดีของตนเอง โดยมีผู้ใหญ่บ้าน ส.อบต. รับรอง รวมไปถึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้องช่วย รับรอง เช่น เรื่องสุขภาพ รพสต. ช่วยรับรอง ถ้าไปกิจกรรมของวัด พระก็รับรองให้ ทำความดีช่วยพ่อแม่ล้างจาน พัฒนาหมู่บ้าน เก็บขยะคัดแยก ออกทำจิตอาสา เอาสมุดความดีมายื่นในวันประชุมหมู่บ้านทุกเดือน และมีการ บันทึกความดีรายคน ทางชุมชนก็จะออกใบประกาศเกียรติคุณ คนดีศรีม้าร้อง ทุกปี ๆละ 10 คน ถ้าทำมาจนได้รับ รางวัลสามปีซ้อน ก็จะขอให้ผู้ว่าราชการลงนามเป็นผู้มอบ มีการมอบสวัสดิการกลางของหมู่บ้านที่มากกว่าคนอื่นที่ มีความดีน้อยกว่า มีการให้รางวัลความดีตามระดับ และมีสิทธิพิเศษตามสถานการณ์ที่ไม่ปกติ

๖๑ ๔. บ้านหนองกระโดนมน “ทำดี มีทุน” บ้านหนองกระโดนมน อ.หนองหญ้าไซ จังหวัดสุพรรณบุรี เป็นชุมชนต้นแบบด้านการพัฒนา ตามหลัก ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ในเครือข่ายความสุขชุมชน จุดเด่น คือ เครดิตความดีของชุมชนแห่งนี้ มุ่งสร้าง ระบบความดีที่กินได้ โดยมุ่งส่งเสริมให้กลุ่มเด็กและเยาวชนช่วยกันเก็บขยะรอบหมู่บ้าน โรงเรียน และที่บริเวณวัด ทุกวันที่ 9 ของเดือน นำขยะมาคัดแยก และนำไปขาย และรวบรวมเป็นกองทุนเพื่อการศึกษาให้กับเด็ก ที่เข้าร่วม โครงการ โดยไม่ได้กำหนดว่าจะต้องเข้าร่วมกี่ครั้ง แต่มุ่งเน้นให้เกิดเกิดการมีส่วนร่วมมากทีสุด ในแต่ละปี ซึ่งจะ มอบให้ในวันแข่งขันกีฬาประเพณี ในวันส่งท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่ ทุกปีมาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งการมีเครดิตความดี ทำ ให้เด็กๆ เกิดการตื่นตัว และเข้าร่วมกิจกรรมที่ชุมชนจัดขึ้น นำไปสู่การป้องกันยาเสพติด และต่อยอดการพัฒนา หมู่บ้านในระยะยาวได้ด้วย ๕. ชุมชนบ้านหนองเต็ง “หนองเต็ง ๙ ดี ทำดี มีกิน” บ้านหนองเต็ง ตั้งอยู่ที่ อ.นางรอง จ.บุรีรัมย์ เป็นหนึ่งในชุมชนเข้มแข็งเป็นสุข ที่ได้พัฒนาธรรมนูญสันติสุข หมู่บ้าน ๙ ดี มาตั้งแต่ปี ๒๕๕๗ เข้าร่วมพัฒนาจังหวัดบุรีรัมย์สู่ความเป็นจังหวัดคุณธรรม นำโดย ท่านเสรี ศรีหะไตร อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดในเวลานั้น ชุมชนแห่งนี้ ได้ปฏิบัติตามหลักธรมนูญสันติสุข ๙ ดี มาอย่างต่อเนื่อง ธรรมนูญสันติสุข ๙ ดี ประกอบด้วย ๙ หมวด ๑. คนดี๒. ปัญญาดี๓. สุขภาพดี๔.รายได้สมดุล ๕. สิ่งแวดล้อมดี๖. สังคมอบอุ่น ๗. หลุดพ้นอาชญากรรม ๘. มีกองทุนพึ่งพาตนเอง ๙. กรรมการหมู่บ้านเข้มแข็ง ประกาศให้ใช้เดือนตุลาคม ๒๕๕๗ เป็นต้นมา โดยเครดิตความดีที่โดดเด่นของที่นี่ คือ การจัดระบบอาสาสมัคร ดูแลผืนป่าชุมชนกว่า ๓๒๔ ไร่ มีกติกาป่าชุมชน มีการปลูกไผ่ ปลูกขี้เหล็ก เพิ่มในป่า สร้างให้ชาวบ้านมีรายได้จาก การเก็บของป่ามาขาย ซึ่งมีมูลค่ากว่า ๑ ล้านบาทต่อปี สามารถลดค่าใช้จ่ายด้านอาหารกว่า ๒ ล้านบาทต่อปี ซึ่งชาวบ้านสามารถรับผลจากการทำความดี ทั้งที่เป็นตัวเงินและไม่เป็นตัวเงินได้ชัดเจน นอกจากนี้ ยังได้ยกระดับ พัฒนาหมู่บ้านให้มีการจัดทำผักแปลงรวมให้ทุกคนมีรายได้กว่า ๒๐ ครัวเรือน มีรายได้รวมหลายแสนบาทต่อปี มีการส่งเสริมให้เด็กและเยาวชนเก็บขยะรอบหมู่บ้าน ทุกวันอาทิตย์ นำขยะไปขาย จัดทำเป็นกองทุน และมอบเป็น ทุนการศึกษา และมีการระดมรางวัล ของขวัญมอบให้กับเด็กๆ ในกิจกรรมช่วงเทศกาลปีใหม่ทุกปี ส่งผลให้เด็กและ

๖๒ เยาวชนในหมู่บ้าน ไปลามาไหว้ ยกมือไหว้ผู้ใหญ่ เป็นมารยาททางสังคมที่ดีงาม นอกจากนี้ ยังมีการรวมกลุ่ม ผู้สูงอายุทุกวันเสาร์ ออกมาขายสินค้าที่ตลาดหมู่บ้านหนองเต็ง ทำให้ผู้สูงอายุได้แบ่งปัน เมื่อมีของเหลือ ก็แบ่งปัน กันเองในชุมชน เกิดเป็นสังคมที่อบอุ่น ๖. บ้านทางสาย “รางวัลคนดี ศรีทางสาย” บ้านทางสาย ต.ธงชัย อ.บางสะพาน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เป็นหนึ่งในชุมชนเข้มแข็งเป็นสุข ในเครือข่าย ความสุขชุมชน โดยการสนับสนุนการพัฒนาจากกลุ่มเหล็กสหวิริยา หมู่บ้านทางสาย มีสภาพพื้นที่ติดริมทะเล ที่มี ชายหาดสวยงาม พร้อมกับมีวัดบ้านทางสาย ที่มีพระมหาธาตุเจดีย์ภักดีประกาศ เป็นแหล่งท่องเที่ยว เชิงสัญลักษณ์ ชุมชนที่นี่ ได้รับการพัฒนาโดยกำหนดเป้าหมายยุทธศาสตร์หมู่บ้าน ทุก ๑๐ ปี มีการกำหนด ธรรมนูญความสุขชุมชน เป็นข้อตกลงปฏิบัติ และมีกิจกรรมส่งเสริมความสุขชุมชนที่โดดเด่น ได้แก่ การจัดทำกลุ่ม ท่องเที่ยววิถีชุมชนบ้านทางสาย (โฮมสเตย์ริมทะเล) มีการนำผลกำไรจากการดำเนินงานประจำปีมาจัดสรร ผลประโยชน์ให้กับ คณะกรรมการและสมาชิกอย่างชัดเจนและเป็นธรรมตาม มติที่ประชุม คือ (๑) ปันผลคืน สมาชิก ๗๐% (๒) เข้ากลุ่ม ๑๐% (๓) กองทุนสํารอง๑๐% (๔) เข้าหมู่บ้าน ๕% (๕) บำรุงวัดถ้ำคีรีวงศ์๕% จัดทำ ”ตลาด รัก ณ ทางสาย” ร่วมกับกลุ่มเหล็ก สหวิริยา ทุกวัน เสาร์ที่ ๑ และ ๓ ของเดือน ตั้งแต่เวลา ๑๖.๐๐ - ๒๒.๐๐ น. เน้นกลุ่มผู้ค้า ที่ให้ความซื่อสัตย์ด้านราคาแก่นักท่องเที่ยวที่มาจับจ่ายใช้สอยในตลาด ไม่เอารัด เอาเปรียบกับนักท่องเที่ยวและมีความ เต็มใจในการให้บริการ ติดตามการจัดการขยะในครัวเรือนต้นแบบ ที่เข้าร่วมกิจกรรมรายสัปดาห์และรายเดือน เพื่อตรวจสอบความถูกต้อง และให้คําแนะนําที่เป็นประโยชน์ คนใน ชุมชน เมื่อปฏิบัติตามธรรมนูญความสุขชุมชนได้ดี โดยมีการจัดเก็บและบันทึกความดีในสมุดบันทึกความดี จะนำไปสู่การยกย่องเชิดชูเกียรติพร้อมทั้งมอบใบประกาศนียบัตร “คนดี ศรีทางสาย” ในงานเลี้ยงประจำปี ของหมู่บ้าน ซึ่งคนที่ได้รับใบประกาศนี้ ก็จะมีรางวัลและสวัสดิการพิเศษอื่นๆ ของชุมชน เสริมหนุนให้ทำความดี ต่อเนื่อง

๖๓ จะเห็นได้ว่า การสะสมความดีและตอบแทนความดีสามารถจัดการได้โดยชุมชน ในรูปแบบต่างๆ ที่เป็น ระบบ มีกลไกปฏิบัติการมารองรับ และมีการสร้างผลตอบแทนความดีที่เหมาะสมกับสมาชิกในชุมชนได้อย่าง น่าสนใจ ซึ่งหากเรามีการส่งเสริมเครดิตความดีเช่นนี้ ไปให้มากๆ ขยายผลไปทุกหมู่บ้าน ตามเจตนารมณ์ของ เครือข่ายความสุขชุมชน ตามแนวทาง อ.ไพบูลย์ วัฒนศิริธรรม สอดคล้องกับแผนปฏิบัติการด้านการส่งเสริม คุณธรรมแห่งชาติ ฉบับที่ ๒ พ.ศ. ๒๕๖๖-๒๕๗๐ คนไทยเราจะมีเครดิตความดี เป็นพื้นฐานคู่กับความเก่งแบบเต็ม พื้นที่ ซึ่งจะส่งผลดีต่อประเทศชาติและสังคมไทยในอนาคต

๖๔ กรณีตัวอย่างเครดิตความดีขององค์กรหรือหน่วยงาน ๑. สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข “Good Guy” บุคลากรที่เป็นแบบอย่างด้านคุณธรรม Good Guy เป็นกิจกรรมที่อยู่ภายใต้โครงการตลาดนัดคุณธรรม (MOPH Moral Market) เพื่อคัดเลือก บุคลากรภายในหน่วยงานที่เป็นแบบอย่างด้านคุณธรรม พอเพียง วินัย สุจริต จิตอาสา และกตัญญู เป็นกิจกรรม ที่มุ่งเน้นกระบวนการมีส่วนร่วม โดยให้บุคลากร “ร่วมคิด” แนวทางการคัดเลือกบุคคลและหน่วยงานที่สมควร ได้รับการยกย่องเชิดชู ตามบริบทหน่วยงาน “ร่วมทำ” คัดเลือกบุคคลและหน่วยงานตามแนวทางคณะทำงาน จัดทำและขับเคลื่อนแผนปฏิบัติการส่งเสริมคุณธรรมฯ ของ สำนักปลัดกระทรวงฯ โดยกำหนดให้บุคลากรของ หน่วยงานในระดับกอง แต่ละกอง ร่วมกันสังเกตพฤติกรรมของบุคลากรในหน่วยงาน และคัดเลือกบุคลากรที่เป็น ต้นแบบด้านคุณธรรม เพื่อเสนอปลัดกระทรวงสาธารณสุขพิจารณามอบเกียรติบัตร และ “ร่วมรับผล” ความสำเร็จในการทำงาน การดำเนินกิจกรรมดังกล่าว มีการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมที่สะท้อนคุณธรรม เพิ่มขึ้นแล้ว ผู้ได้รับการยก ย่อง เชิดชู ยังได้รับการพิจารณาค่าตอบแทนพิเศษ นอกเหนือจากปกติอีกด้วย กิจกรรมนี้ยังถือเป็นเครื่องมือสร้าง คนดีขององค์กร การสร้างแรงจูงใจให้บุคลากรทำความดีอย่างต่อเนื่อง พร้อมทั้งเป็นแบบอย่างในระดับองค์กรได้ เป็นอย่างดี ๒. บริษัทโทรคมนาคมแห่งชาติ จำกัด (มหาชน) Application “NT STRONG ทำดี ทำทันทีมีความสุข” บริษัทโทรคมนาคมแห่งชาติ จำกัด (มหาชน) เนื่องจากเป็นองค์กรใหญ่ ที่มีสำนักงานอยู่ทั่วประเทศ มีจำนวนผู้ปฏิบัติงานหลักหมื่น มีความตระหนักถึงเรื่องการส่งเสริมคุณธรรมภายในองค์กร ได้จัดตั้ง เครือข่าย NT STRONG สร้างการมีส่วนร่วมจากผู้ปฏิบัติงาน ตามหลักการ “เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา” มีการคัดเลือกบุคลากร

๖๕ ที่มีความโดดเด่นทางจริยธรรม ตามค่านิยมองค์กร เป็นตัวแทนจากทั่วประเทศในการจัดตั้งเครือข่าย NT STRONG เป็นแกนนำในขับเคลื่อนคุณธรรมภายในองค์กร ได้เปิดตัว Line Application “NT STRONG ทำดี ทำทันที มีความสุข” เพื่อเปิดพื้นที่เป็นช่องทางการนำเสนอผลงานที่สร้างสรรค์ ส่งเสริม เผยแพร่ สื่อสารงานจิตอาสา สร้างขวัญ กำลังใจ รวมถึงเชิดชูคนดี ถือได้ว่า NT ได้มีการสร้างนวัตกรรมในการส่งเสริมความดีรองรับให้ผู้ปฏิบัติงานในพื้นที่ โชว์ แชร์ เรื่องดีๆ ที่เกิดขึ้นภายในองค์กรได้เป็นอย่างดี ๓. บริษัทไอคิว เซ้าท์อีสต์โอเอ อุดรธานี จำกัด กิจกรรม สมุดบันทึกความดี ไอคิว สมุดบันทึกความดี ไอคิว จ.อุดรธานี เป็นองค์กรเครือข่ายธุรกิจเอกชน ที่ขับเคลื่อนคุณธรรมอยู่ในจังหวัด คุณธรรม ภาคอีสาน ซึ่งได้มีการขับเคลื่อนคุณธรรมอย่างเข้มแข็ง โดยยึดหลักคุณธรรม จริยธรรม ความซื่อสัตย์ สุจริต และมีความรับผิดชอบด้วยการดำเนินธุรกิจของบริษัทฯ อยู่บนพื้นฐานของความไว้วางใจและความน่าเชื่อถือ จากลูกค้า คู่ค้า และผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง มีกิจกรรมที่ส่งเสริมคุณธรรมทั้งภายในองค์กร และภายนอกองค์กร แต่ก่อนที่องค์กรจะออกไปทำความดีข้างนอกนั้น ก็มีกิจกรรมที่ส่งเสริมสร้างแรงบันดาลใจ และแรงจูงใจ ของบุคลากร คือสมุดบันทึกความดี ที่เมื่อบุคลากรเข้าร่วมกิจกรรมทำความดีต่าง ๆ ขององค์กร เพื่อรับของรางวัล

๖๖ ตามที่องค์กรกำหนดไว้ เช่น หากเข้าร่วม 1) กิจกรรมบริจาคโลหิต, กิจกรรมร่วมลงนามงดเหล้าเข้าพรรษา ได้รับ 100 ดวง 2) กิจกรรมช่วยงานบริจาคโลหิต, กิจกรรมบำเพ็ญประโยชน์, ตามสถานที่ต่างๆ, กิจกรรมช่วยเหลือ งานสังคม (CSR) จะได้รับ 50 ดวง 3) ร่วมกิจกรรมวันสำคัญทางพุทธศาสนา ได้รับ 20 ดวง 4) ไม่มีสถิติ ขาดงาน ลางาน มาสาย ในรอบ 1 เดือน ได้รับ 10 ดวง ถือว่าเป็นกิจกรรมสร้างแรงบันดาลใจ ง่าย ๆ ที่สามารถ สร้างมีส่วนร่วม และสร้างการเปลี่ยนแปลงได้ดีในระดับองค์กร ๔. โรงเรียนมารีย์อนุสรณ์ โซเชียลความดี มารีย์อนุสรณ์ มีนโยบายในการขับเคลื่อนโซเชียลความดี เป็นการส่งเสริมการทำความดีอย่างต่อเนื่องและเหมาะสม กับยุค มีการตั้งกลุ่มไลน์แต่ละชั้นเรียน มีครูประจำชั้น และผู้ปกครอง เป็นช่องทางการทำความดี ให้ผู้ปกครอง มีส่วนร่วมด้วยการส่งเรื่องราวความดีของบุตร หลาน พร้อมรูปภาพ เช่น การสวดภาวนา การทำงานบ้าน เก็บที่นอน การช่วยเหลือตนเอง กวาดบ้าน ถูกบ้าน และส่งไลน์กลุ่ม เพื่อให้คณะกรรมการลงคะแนนความดี ในโปรแกรม T-score พร้อมกับอัพโหลดรูปภาพการทำความดี เพื่อโชว์ แชร์ เชื่อมผ่านโชเชียลมีเดียต่าง ๆ ส่งผล ให้นักเรียน ครู บุคคลากรหัวใจพองโต และต้องการทำความดีต่อเนื่อง และทุกเดือนจะมีการประมวลผลคะแนน

๖๗ จากการทำความดีในโชเชียลเครดิต ประกาศผลหน้าเสาธงและมอบเกียรติบัตร ระบบการส่งเสริมความดีนี้ เกิดความยั่งยืน มีการเปลี่ยนแปลงในกลุ่มนักเรียน ครู บุคลากร ที่ ทำความดีและก็อยากจะทำความดีต่อไป และผู้ปกครองก็เกิดความภาคภูมิใจในตัวลูกหลานของตัวเองและอยากจะส่งเสริม หล่อหลอมการทำความดีต่อไป ๕. โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชท่าบ่อ “บัตรกำนัล แทนคำขอบคุณผู้บริจาคโลหิต” โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชท่าบ่อ อำเภอท่าบ่อ จังหวัดหนองคาย ได้มีการขับเคลื่อนคุณธรรม ทั้งภายในและภายนอกองค์กร มีหนึ่งกิจกรรมที่น่าสนใจ คือ “บัตรกำนัล แทนคำขอบคุณผู้บริจาคโลหิต” เป็นกิจกรรมที่ส่งเสริมการทำความดี แก่ประชาชนทั่วไป และแก้ไขปัญหาการขาดแคลนโลหิตของโรงพยาบาล จึงจัดกิจกรรมรณรงค์ เชิญชวนให้คนมาบริจาคโลหิต เมื่อบริจาคเลือดครบ ๓ ครั้ง ใน ๑ ปี ทุกท่านจะได้รับบัตร กำนัลตรวจสุขภาพฟรี มูลค่า ๕๔๐ บาท ตรวจสุขภาพประจำปีประเภทใดก็ได้ตามวงเงิน เพื่อตอบแทนความดี ของผู้บริจาค และกระตุ้นให้เกิดการทำความดีอย่างต่อเนื่อง ผลจากการดำเนินกิจกรรมมีผู้บริจาคโลหิตเป็นประจำเพิ่มขึ้น ปี พ.ศ. ๒๕๖๓ จำนวน ๑,๑๙๙ ราย, ปี พ.ศ. ๒๕๖๔ จำนวน ๑,๗๖๕ ราย และปี พ.ศ. ๒๕๖๕ จำนวน ๑,๓๒๑ ราย แม้สถานการณ์แนวโน้มผู้บริจาค โลหิตทั่วประเทศลดลง แต่อำเภอท่าบ่อ ก็ยังคงมีปริมาณโลหิตเพียงพอ ต่อผู้ป่วย ถือว่าเป็นระบบเครดิตความดี ที่ช่วยแก้ไขปัญหาให้กับสังคมได้น่าสนใจทีเดียว

๖๘ ๖. เขตภาษีเจริญ ธนาคารเวลา' รองรับสังคมผู้สูงวัย รูปแบบธนาคารเวลา ของประเทศไทย ยังคงเป็นกลุ่มเล็กๆ ที่กระจายอยู่ทั่วประเทศ "ธนาคารเวลา" เป็นนวัตกรรมทางสังคมในการช่วยเหลือเกื้อกูลในชุมชนที่เป็นไปตามบริบทพื้นที่และเป็น "การแลกเปลี่ยนอย่าง เท่าเทียม" ซึ่งเป็นพื้นที่ "ผู้รับ" ที่อยากเริ่มเป็น "ผู้ให้" และคนที่เป็นผู้ให้ก็สามารถเรียนรู้ที่จะเป็นผู้รับ ธนาคาร เวลาจึงเป็นพื้นที่แลกเปลี่ยน "เวลา" หากเรานำเวลามาแลกเปลี่ยนกัน ก็ไม่ต้องใช้เงิน เช่น นางสาวงามตา ทำงานบ้านให้ นางสาวใจดี จำนวน ๑ ชั่วโมง นางสาวงามตาจะมีคะแนนไว้แลกเปลี่ยน กับสมาชิกท่านอื่น จำนวน ๑ ชั่วโมง ฉะนั้นการนำเวลามาแลกเปลี่ยนกัน ถือเป็นเครื่องมือที่ใช้ได้ดีในบริบทสังคมเมืองใหญ่ เพื่อสร้างความสัมพันธ์ของคนในสังคมได้ และธนาคารเวลายังมีประโยชน์ในเรื่องของการยกระดับคุณค่าของ ตัวบุคคลด้วย ธนาคารเวลา' รองรับสังคมผู้สูงวัย ภาษีเจริญ เป็นชุมชนต้นแบบที่มีเป้าหมายทำให้คนในพื้นที่มีความ เท่าเทียม ใช้ทักษะ ความถนัด ความชอบมาทำในสิ่งที่เป็นประโยชน์ในชุมชนได้ เพื่อทำให้สมาชิกเห็นคุณค่า ของตนเองและเชื่อใจกัน โดยมีผู้จัดการธนาคารเวลาเป็นคนกลางสานสัมพันธ์และทำความเข้าใจเรื่องการออมเวลา เพื่อรองรับการช่วยเหลือยามจำเป็นโดยไม่ใช้เงิน ถือว่าเป็นอีกระบบ เครดิตความดีอีกรูปแบบที่ไม่ต้องใช้เงิน ใช้แต่ เวลามาแลกกัน ภาพจาก : กรุงเทพธุรกิจ

๖๙ ๗. กองทุนเวลาเพื่อสังคม แอพพลิเคชั่น ธนาคารเวลา แอปพลิเคชัน ธนาคารเวลา ของกองทุนเวลาเพื่อสังคม เป็นการนำนวัตกรรมมาใช้ในยุคปัจจุบัน เป็นการ รวบรวมจิตอาสา (ผู้ให้) กับองค์กรที่ต้องการเป็นจิตอาสา (ผู้รับ) มาเจอกัน เป็นช่องทางในการเชื่อมโยงคน กับงาน เข้าด้วยกัน เนื่องจากส่วนใหญ่คนอยากทำจิตอาสา แต่ไม่รู้จะไปทำที่ไหน กลุ่มคนหรือองค์กรที่ต้องการจิตอาสา มาทำงานก็ไม่มีช่องทาง แอพพลิเคชันนี้ จึงเป็นเหมือนตลาด หรือพื้นที่ให้ ทั้งผู้ให้มาดูงานจิตอาสาที่ตนเองถนัด หรืออยากทำ และผู้รับแจ้งความต้องการมายังช่องทางนี้ เช่น จิตอาสาสนใจงานผู้สูงอายุ สามารถเลือกได้ว่าจะไป ทำที่ไหน พอใจงานไหน ก็ทำได้เลย จะมีการตรวจสอบหลังบ้าน ว่าองค์กรมีตัวตนจริงไหม โดยเก็บข้อมูล ของบุคคลหรือองค์กรนั้นไว้เป็นโปรไฟล์ พร้อมทั้งเก็บสะสมชั่วโมงการทำจิตอาสาไว้ แล้วนำมาแลกคะแนนความดี เพื่อนำมาแลกในรูปแบบ ผลิตภัณฑ์ บริการ ใบประกาศ ใช้เป็นข้อมูลอ้างอิง เป็นคะแนนพิเศษในการสมัครงาน ถือได้ว่าเป็นระบบที่รองรับการทำความดีได้ง่าย ๆ เมื่ออยากทำ แค่หยิบมือถือขึ้นมาเลือกงาน ถือเป็นความรวดเร็ว และทันสมัย เข้ากับยุคสมัย เป็นอีกช่องสนับสนุนให้คนทำความดีได้ง่ายที่สุด ตามความถนัด ตามความต้องการ ตามความสามารถ ยงจิรายุ อุปเสน / สาริณี ถูกจิตร สำนักส่งเสริมและขับเคลื่อนเครือข่ายทางสังคม ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) #มติสมัชชาคุณธรรมแห่งชาติครั้งที่ ๑๒ #แผนปฏิบัติการด้านการส่งเสริมคุณธรรมแห่งชาติระยะที่ ๒ พ.ศ.๒๕๖๖-๒๕๗๐

๗๐ องค์ความรู้ที่เกี่ยวข้องกับ “เครดิตความดี Moral Credit” ที่ หน้าปก / ภาพแสดงองค์ ความรู้ ชื่อองค์ความรู้ QR-code ๑ Moral Credit เครดิตความดี ๒ ธนาคารความดีชุมชนตำบลหนองสาหร่าย “ความดี ค้ำประกันเงินกู้ได้” ๓ ราชทรัพย์สร้างสุข “มีส่วนร่วมดี มีรางวัล” ๔ บ้านม้าร้อง “สมุดธนาคารหาย ยังไม่เสียใจเท่า สมุดบันทึกความดีหาย” ๕ สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข “Good Guy” บุคลากรที่เป็นแบบอย่างด้าน คุณธรรม

๗๑ ที่ หน้าปก / ภาพแสดงองค์ ความรู้ ชื่อองค์ความรู้ QR-code ๖ บริษัทไอคิว เซ้าท์อีสต์ โอเอ อุดรธานี จำกัด กิจกรรม สมุดบันทึกความดี ไอคิว ๗ โรงเรียนมารีย์อนุสรณ์ โซเชียลความดี มารีย์อนุสรณ์

๗๒ เครื่องมือที่ ๖ สื่อส่งเสริมคุณธรรม

๗๓ เครื่องมือที่ ๖ สื่อส่งเสริมคุณธรรม สื่อ เป็นเครื่องมือส่งเสริม คุณธรรม พอเพียง วินัย สุจริต จิตอาสา กตัญญู ผ่านช่องทาง หรือรูปแบบ ที่เหมาะสมต่อกลุ่มเป้าหมายทุกช่วงวัย มุ่งให้เกิดการรับรู้เกิดความเข้าใจในกระบวนการทำงาน เป็น แรงบันดาลใจและนำไปสู่ การตระหนักรู้หรืออาจเกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของกลุ่มเป้าหมาย รวมถึง มีการขยายผลตัวอย่างความสำเร็จในสังคมอย่างมีประสิทธิภาพ ต่อไป รูปแบบช่องทางการเผยแพร่สื่อส่งเสริมคุณธรรม • On Air ผลิตสื่อเผยแพร่ ผ่านช่องทาง รายการโทรทัศน์รายการวิทยุ ฯลฯ • Online ผลิต เพื่อการเผยแพร่เนื้อหาสื่อสารผ่านช่องทาง แพลตฟอร์ม Website, Application, Social Media, ที่หลากหลาย เช่น คลิปวีดิโอ โปสเตอร์ info บทความ บอร์ดเกม โมเดลจำลอง • On Ground ทำกิจกรรมกับกลุ่มเป้าหมายเพื่อประชาสัมพันธ์เนื้อหาสร้างการรับรู้และเข้าใจ ในมิติด้านคุณธรรมต่าง ๆ เช่น การจัดนิทรรศการ การจัดประชุมฯ การจัดอบรม ปฏิบัติการลงมือทำ การจัดงานฯ ฯลฯ ตัวอย่าง การผลิตสื่อรูปแบบต่าง ๆ ๑. หนังสือ ใช้ในการเผยแพร่องค์ความรู้ ที่เกิดจากการทำงาน ความรู้ความคิด ประสบการณ์ สติปัญญา

๗๔ ๒. โปสเตอร์ เป็นได้ทั้งสื่อสิ่งพิมพ์ หรือออนไลน์ ประกอบด้วยภาพตัว อักษร สัญลักษณ์ ใช้อธิบายเป็นข้อความสั้น ๆ ให้ผู้อ่านเกิดความสนใจทันทีเพื่อใช้ในการประชาสัมพันธ์กิจกรรม โครงการ หรือ การจัดงานอีเว้นท์ต่าง ๆ ๓. รายการโทรทัศน์-รายการการวิทยุ เป็นรายการที่นำเสนอในหลายรูปแบบ เช่น รายการแสดง ประเภทละคร รายการสนทนา รายการอภิปราย รายการสารคดี เป็นต้น

๗๕ ๓. วีดิทัศน์- คลิปวีดิโอ เป็นภาพเคลื่อนไหวพร้อมเสียงบรรยายได้การ นำเสนอวิดีโอมีหลายรูปแบบ เช่น แนะนำองค์กร เพื่อการศึกษา เพื่อความบันเทิง วิดีโอนำเสนอ สินค้า ผลิตภัณฑ์ต่างๆ เป็นต้น รวมพลังคุณธรรม สู้ศึก Covid -19 "ให้รัก...พาเราไป" แหล่งที่มา : https://www.youtube.com/watch?v=q_Qea_Z7q8Y เราจะผ่านไปด้วยกัน - ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) แหล่งที่มา : https://www.youtube.com/watch?v=ZgoItF8RyNU

๗๖ ดร.วิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี พูดถึงศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) แหล่งที่มา : https://www.youtube.com/watch?v=4zNFvOhpX_w&t=22s ๔. Infographic การนำข้อมูลหรือความรู้มาสรุปให้เป็น “สารสนเทศในลักษณะของข้อมูล” (สัญลักษณ์ กราฟ แผนภูมิ ไดอะแกรม แผนที่) เพื่อให้เข้าใจได้ง่ายและรวดเร็ว

๗๗ ๕. โค้ดคำ ของบุคคล เป็นข้อความ แคปชั่น ข้อความสั้นๆ ความหมายดีๆ ที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับการ สร้างแรงบันดาลใจในเรื่องต่างๆ เช่น การใช้ชีวิต การทำงาน ความฝัน ความรัก เป็นต้น.

๗๘ ๖. นิทรรศการ การแสดงผลงาน สินค้า ผลิตภัณฑ์ หรือกิจกรรม ให้คนทั่วไปชม อาจเป็นได้ทั้งทาง ออนไซต์และออนไลน์

๗๙ ๗. บทความ งานเขียนที่เผยแพร่ในสื่อสิ่งพิมพ์หรือสื่ออิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งมีจุดประสงค์เพื่อเผยแพร่ ข่าวสาร ผลการวิจัย เผยแพร่ความรู้ การวิเคราะห์ทางการศึกษา การวิพากษ์วิจารณ์เป็นต้น

๘๐ ๘. ป้ายไวนิล เป็นการผลิตงานพิมพ์พลาสติกชนิดพิเศษ ในประชาสัมพันธ์อย่างมีประสิทธิภาพ ใช้โฆษณาได้ชัดเจนโดดเด่น มองเห็นได้แต่ไกล ๙. แผ่นพับ สิ่งพิมพ์ที่บรรจุข่าวสาร ข้อความและรูปภาพที่องค์กรต้องการเผยแพร่/ประชาสัมพันธ์ สามารถบรรจุข้อมูลได้มาก และพกพาได้สะดวก มีลักษณะเป็น กระดาษแผ่นเดียวกัน พับเป็นเล่ม

๘๑ ๑๐. Backdrop /Roll up ป้ายฉากหลังที่มีขนาดหน้ากว้างตั้งแต่ 2 เมตรขึ้นไป เหมาะสำหรับวางตั้ง เป็นฉากหลัง Background สำหรับถ่ายรูปในงาน หรือประชาสัมพันธ์ในงานอีเว้นท์งานประชุมสัมมนา ต่าง ๆ ช่องทางให้บริการของศูนย์คุณธรรม

๘๒ ที่ปรึกษาการจัดทำ คู่มือการอบรมพัฒนาศักยภาพ “นักส่งเสริมคุณธรรมเชิงพื้นที่ ระดับจังหวัด” รองศาสตราจารย์ นายแพทย์สุริยเดว ทรีปาตี ผู้อำนวยการศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) นายอิทธิพร วันดี ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการฝึกอบรม คณะผู้จัดทำ นายยงจิรายุ อุปเสน ผู้จัดการสำนักส่งเสริมและขับเคลื่อนเครือข่ายทางสังคม นายประมวล บุญมา หัวหน้ากลุ่มงานสมัชชาคุณธรรมและความร่วมมือนานาชาติ นายบุญญานนท์ ศรีโท นักวิชาการส่งเสริมคุณธรรมชำนาญการ นางอสมา คัดทะสิงห์ นักวิชาการส่งเสริมคุณธรรมชำนาญการ นางสาวสาริณี ถูกจิตร เจ้าหน้าที่สื่อสารองค์กรและเผยแพร่ชำนาญการ นางสาวภูริชยา ภูวญาณ นักวิชาการส่งเสริมคุณธรรม นางสาววิทิตา สิทธิผล เจ้าหน้าที่โครงการ ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) กลุ่มงานสมัชชาคุณธรรมและความร่วมมือนานาชาติ เลขที่ 69 อาคารวิทยาลัยการจัดการ มหาวิทยาลัยมหิดล (CMMU) ชั้น 16-17 ถนนวิภาวดีรังสิต แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพ 10400 โทรศัพท์ 02-644-9900 ต่อ 400 - 3 โทรสาร 02-644-4901 เว็บไซต์ : www.moralcenter.or.th Facebook : ศูนย์คุณธรรม Moral Center Thailand