KERTAS PENERANGAN 3

Kod WIM IKBN/SLW3413 /KP(3/7) Mukasurat : 1 drpd 10

INSTITUSI LATIHAN
KEMAHIRAN BELIA DAN SUKAN

KERTAS PENERANGAN
(INFORMATION SHEET)

KOD DAN NAMA SLW03 SIJIL LANJUTAN TEKNOLOGI ELEKTRIK
KURSUS/COURSE (PENDAWAIAN ELEKTRIK TIGA FASA– PW4)
CODE AND NAME 4
SEMESTER SLW3413 PEPASANGAN DAN PENYELENGGARAAN
KOD DAN NAMA PENDAWAIAN INDUSTRI TIGA FASA
SUBJEK / SUBJECT’S
CODE & NAME

BAB 1. PENGENALAN KABEL, KOD WARNA DAN PENGGUNAAN
2. SUSUTAN VOLTAN DAN KEUPAYAAN MEMBAWA ARUS
3. FAKTOR KEPELBAGAIAN 3 FASA
4. PERLINDUNGAN DAN PEMBUMIAN
5. UJIAN PEMASANGAN
6. PENDAWAIAN KONDUIT DAN SESALUR PVC
7. PENDAWAIAN KONDUIT DAN SESALUR GI

OBJEKTIF /OBJECTIVE SECARA TEORI, PELAJAR AKAN DAPAT MEMAHAMI TENTANG
KONSEP PENGIRAAN SUSUTAN VOLTAN DAN KEUPAYAAN
MEMBAWA ARUS DENGAN MENGGUNAKAN FORMULA
TERTENTU YANG TELAH DITETAPKAN PERATURAN IEE EDISI
KE 16.

TAJUK/TITLE FAKTOR KEPELBAGAIAN 3 FASA
TUJUAN/PURPOSE PELAJAR AKAN DAPAT MENGETAHUI CARA PENGIRAAN
FAKTOR KEPELBAGAIAN TIGA FASA

SLW 3413 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod WIM IKBN/SLW3413/KP(3/7) Mukasurat : 2 drpd 10

Pengenalan

Faktor kepelbagaian ialah satu pengiraan anggaran pengurangan kadaran arus untuk
kabel-kabel dan alat-alat kawalan daripada kadaran arus sebenar. Faktor kepelbagaian
menganggapkan bahawa bukan semua punca keluaran disambungkan ke beban pada masa
yang sama di dalam sesuatu pemasangan. Saiz kabel utama dan subutama serta peranti
kawalannya tidak semestinya mengikut kadaran arus keseluruhan beban di sesuatu
pemasangan.

Penggunaan Faktor Kepelbagaian

Faktor kepelbagaian hanya dibenarkan untuk mengira saiz pengalir dan peralatan
kawalan seperti suis utama dan pemutus litar pada pengalir utama dan subutama. Faktor
kepelbagaian tidak boleh digunakan untuk mengira saiz pengalir litar akhir kecuali litar akhir
pemasak.

Kaedah Menggunakan Faktor Kepelbagaian

Dua cara pengiraan faktor kepelbagaian

Cara I.

Pengiraan permintaan arus setiap beban dan faktor berdasarkan Jadual 4.2.
kepelbagaian Persamaan yang digunakan bagi pengiraan faktor kepelbagaian adalah:

Jumlah beban serentak yang digunakan
Faktor kepelbagaian = ————————————————————

Jumlah beban yang digunakan

Cara II.

Cara ini biasa digunakan oleh mereka yang sering membuat pengiraan faktor
kepelbagaian didalam pepasangan elektrik. Semua pengiraan arus bagi setiap jenis beban
selepas faktor kepelbagaian atau tiada faktor kepelbagaian direkodkan dan disimpan supaya
mudah untuk membuat rujukan. Contohnya jika sebuah lampu biasa 100 W, selepas faktor
kepelbagaian arusnya ialah 0.41 A dan dikalikan dengan jumlah bilangan lampu. Begitu juga
dengan lain-lain jenis beban. Selepas itu formula faktor kepelbagaian digunakan bagi
mendapatkan kadaran arus kabel dan peranti kawalannya.

Didalam tajuk ini, hanya cara I yang dibincangkan.

SLW 3413 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod WIM IKBN/SLW3413/KP(3/7) Mukasurat : 3 drpd 10

Contoh Pengiraan 1.
Sebuah rumah memerlukan bekalan 415 V (3-fasa) dan faktor kuasanya ialah 0.85

bagi membekalkan beban yang berikut pada setiap fasa agar seimbang. Beban yang hendak
dipasang adalah seperti berikut :
a) Litar pencahayaan dan kipas.

- 24 x 36W lampu pendarfluor
- 8 x 100W lampu pijar
- 10 x 80W kipas siling
- 3 x 65W kipas pelawas udara
b) Litar kuasa.
- 14 x13A soket alur keluar (litar jejari).
c) Pemanas air serta merta.
- 1 unit pemanas air 3.5 kW
d) Penyaman Udara
- 4 x 2 k.k. pendingin udara,
Dengan merujuk Jadual Faktor Kepelbagaian dibawah;
i. Kirakan permintaan arus sebenar dan permintaan arus selepas faktor kepelbagaian.
ii. Lukiskan susunan rajah litar dan litar akhir, nyatakan saiz kabel, saiz fius atau MCB,
kadaran suis utama dan pemutus litar bocor kebumi kendalian arus baki daripada
pengiraan faktor kepelbagaian diatas.

SLW 3413 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod WIM IKBN/SLW3413/KP(3/7) Mukasurat : 4 drpd 10

Jadual Faktor Kepelbagaian

Litar akhir yang dibekalkan JENIS BANGUNAN

Bil. dari pengalir / peralatan suis Rumah
dimana faktor kepelbagaian Rumah Kediaman / Kedai , Setor Pejabat Hotel dan
Penginapan dan Premis Perniagaan. Tumpangan.
dipakai. Persendirian.

1. Pencahayaan (Lampu) 66% dari jumlah 90% dari jumlah 75% dari jumlah
permintaan arus. permintaan arus. permintaan arus.

2. Pemanasan dan Kuasa 100% dari jumlah 100% beban penuh 100% beban penuh
(Selain 3 dan 8 di bawah) permintaan arus terbesar + 75% beban peralatan terbesar +
sehingga 10A + 50% yang lain. 80% beban penuh yang
3. Pemasak. permintaan arus kedua besar + 60%
4. Motor (Melainkan Lif). selebihnya. beban penuh yang lain.

5. Pemanas Air (Segera). 10A+30% beban 100% beban penuh peralatan terbesar + 80%
6. Pemanas Air (Kawalan penuh peralatan beban penuh yang kedua besar + 60% beban
tersambung + 5A penuh yang lain.
Larasan Suhu). untuk soket alir keluar
bantuan.

Kedai 100% beban 100% beban penuh
penuh motor terbesar motor terbesar + 50%
+ 80% beban penuh beban penuh
motor kedua besar +
60%beban penuh yang
lain.

100% pemanas terbesar dan kedua terbesar + 25% beban penuh
yang lain.

Tiada Faktor Kepelbagaian Dibenarkan.

7. Pemanas Lantai. Tiada Faktor Kepelbagaian Dibenarkan.

8. Pemanas Ruang Terma. Tiada Faktor Kepelbagaian Dibenarkan.

9. Susunan Litar Akhir (Lihat 100% dari jumlah 100% dari jumlah permintaan arus litar
Rajah Carta Susunan permintaan arus litar terbesar + 50% dari jumlah permintaan
PiawaiLitar Akhir Alur terbesar +40% litar- arus litar-litar yang lain.
Keluar). litar yang lain.
100% permintaan 100% permintaan arus
10. Soket Alur Keluar Selain 100% permintaan arus titik penggunaan titikpenggunaan yang
dari9 dan Peralatan Kekal arus titik penggu- yang terbesar + 75% terbesar +75% dari
dari yang disenararaikan naan terbesar + dari titik penggunaan titik penggunaan bilik
Diatas. 40%dari titik peng- yang lain. utama + 40% yang lain
gunaan yang lain

SLW 3413 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod WIM IKBN/SLW3413/KP(3/7) Mukasurat : 5 drpd 10

Jawapan pengiraan 1 Permintaan arus
anggaran
Bil. Keterangan beban yang Permintaan arus 6.48 x 66%
digunakan maksima =4.27A
3.33 x 66%
1. 24 x 36W lampu pendarfluor 24 x 36 x 1.8 =2.2A
240
2. 8 x 100W lampu pijar 2.83 x 66%
=6.48A = 1.86A

8 x 100
240

=3.33A

3. 10 x 80W kipas siling 10 x 80__
240 x 0.85
= 2.83A

4. 3 x 65 kipas pelawas udara 6 x 65__ 1.38 x 66%
240 x 0.85 =0.91A
= 1.38A

5. 14 x 13A soket alur keluar 1 litar akhir = 2 x 13A 16+(16 x 40% x 6)
(litar jejari) soket alur keluar = 54.4A
7 x 16A
= 112A

6. 1 x 3.5kW unit pemanas air 3.5 x 1000 100% permintaan arus
segera 240 =14.58A

7. 4 x 2.5 k.k. penyaman udara =14.58A 100% permintaan arus
8. Jumlah sehingga 10A + 50% arus
4 x 2.5 x 746
240 x 0.85 selebihnya
=26.42A 100% = 10A

177.02A 50% = 8A
= 18.21A

96.43A
3

=32.14A

SLW 3413 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod WIM IKBN/SLW3413/KP(3/7) Mukasurat : 6 drpd 10

1.5mm2 pvc

4 x 10mm2 pvc 6A 1 8 x 36W pendarfluor
6A
Bekalan masuk 6A 2 8 x 36W pendarfluor
415 V 6A 3
6A
63A suis fius/ 6A 8 x 36W pendarfluor
6A 4
Meter KWJ / 3 kutub 300mA/4 kutub 6A
6A 8 x 100W lampu pijar
415V 5
3 x 32A MCB
6 7 x 85W kipas siling
30 mA RCCD
40A RCCD 7 6 x 65W kipas pelawas udara

8 Simpanan
9 Simpanan

16A 1 2 x 13A ss/o
16A 2 2 x 13A ss/o
16A 3 2 x 13A ss/o
16A 4 2 x 13A ss/o

5 2 x 13A ss/o

6 2 x 13A ss/o

7 2 x 13A ss/o

8 1 x 2.5hp penyaman udara

9 1 x 2.5hp penyaman udara
10 1 x 2.5hp penyaman udara

11 1 x 2.5hp penyaman udara
12 1 x 3.5kW pemanas air

2.5mm2 pvc

Contoh Pengiraan 2

1. 1 x 4.5 kW, 240 V pemanas berlarasuhu.
2. 6 x 3 kW, 240 V pemanas berlarasuhu.
3. 1 x 6 kW, 240 V alat pemasak.
4. 1 x 4 kW, 240 V alat pemasak.
5. 2 x 3 kW, 240 V pemanas air segera.
6. 4 kW, jumlah kesemua lampu nyahcas 240 V.
7. 8 x 13 A soket alur keluar litar jejari

SLW 3413 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod WIM IKBN/SLW3413/KP(3/7) Mukasurat : 7 drpd 10

Penyelesaian

Beban Permintaan Arus Permintaan Arus Selepas
1. Pemanas berlarasuhu W/V Faktor Kepelbagaian

4.5 kW X 1 = 4 x 1/240 100% (Alat ini satu sahaja)
2. Pemanas berlarasuhu = 18.75 A 75% daripada 75 A
= 6 x 3/240 = 56.25 A
6 kW x 3 = 75 A
3. Alat pemasak = W/V 100% yang terbesar
= 6000 x 1/240
6 kW x 1 = 25 A 80% daripada 16.6 A
= 4000 x 2/240
4. Alat pemasak = 16.6 A 100% bagi kedua-duanya
4x1 = W/V
= 3000 x 2/240 90% daripada jumlah 30 A
5. Alat pemanas air segera = 25 A = 27 A
3 kW x 2 = W x 1.8/V Arus peranti = 15 A
= 4000 x 1.8/240 40% daripada arus baki
6. Lampu nyahcas = 30 A
4 kW (45 -15) x 40
= 3 x 15 A = —————— = 12 A
7. Soket alur keluar = 45 A
6 x 13 A ( Satu litar 15 A 100
Jumlah 15 + 12 = 27 A
= Jumlah permintaan arus selepas
2 x 13 A soket alur keluar) faktor kepelbagaian

Jumlah permintaan

arus sebenar
=

Contoh 3.
Sebuah kilang kecil memerlukan bekalan 415 V, 3-fasa dengan faktor kuasa 0.85 dan beban
yang hendak dipasang adalah seperti berikut :

1. Motor tiga fasa
I. 4 x 15 k.k.
II. 3 x 7.5 k.k.

III. 15 x 3 k.k.

2. Soket alur keluar
I. 30 x 13 A
II. 2 x 15 A

3. Litar pencahayaan & kipas
I. 50 lampu nyahcas (2 x 100 W)
II. 30 poin kipas siling

SLW 3413 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod WIM IKBN/SLW3413/KP(3/7) Mukasurat : 8 drpd 10

Beban Permintaan Arus W/V Permintaan Arus Selepas
Faktor Kepelbagaian
1. Motor tiga fasa 4 x 15 k.k. = 45 k.k.
I. 4 x 15 k.k. 3 x 7.5 k.k = 22.5 k.k
II. 3 x 7.5 k.k. 15 x 3 k.k = 60 k.k

III. 15 x 3 k.k. = 127.5 k.k.

2. Soket alur keluar 25 litar x 15 =
I. 30 x 13 A 2 litar x 15 = 30 A
II. 2 x 15 A

PENYUSUNAN-PENYUSUNAN LITAR PIAWAI.

Litar-litar akhir yang menggunakan alurkeluar –alurkeluar soket BS 1363.

Saiz Minimum Pengalir.

Jenis Litar. Peranti perlindung Pengalir kuprum Pengalir kuprum Pengalir aluminiumKeluasan
arus berlebihan. kabel-Kabel yangkabel-kabel yang berlapiskan lantai yang

bertebatkan yang bertebatkan kuprum kabel- dibekalkan.

getah atau p.v.k.galian. kabel bertebatkan
p.v.k..

1 Kadaran Jenis 4 5 6 7
23 mm2 mm2 mm2 mm2
2.5 1.5 100
A 4
A1 Gelang 30 atau Semua.

32

A2 Jejari 30 atau Fius
32 Katrij /
4 2.5 6 50
Pemutus 2.5 1.5 4 20
Litar.

A3 Jejari 20 Semua.

Contoh Pengiraan 3.

Pemasangan di kedai kecil memerlukan bekalan 415 V, 3 fasa bagi membekalkan beban
berikut pada satu fasa yang seimbang. Kira kadaran fius dan kadaran kabel yang hendak
digunakan bagi membekalkan pemasangan ini. Faktor kuasa diabaikan. Beban yang hendak
dipasang ialah:-

1. 1 x 4.5 Kw, 240 V dan 6 x 3 Kw, 240 V pemanas bertemostat.
2. 1 x 6 Kw, 240 V dan 1 x 4 Kw 240 V alat pemasak
3. 2 x 3 Kw, 240 V alat pemanas air segera.
4. 4 Kw jumlah kesemua lampu nyahcas 240 V.

SLW 3413 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod WIM IKBN/SLW3413/KP(3/7) Mukasurat : 9 drpd 10

5. 3 x 30 A soket keluaran litar gelang ( soket keluaran 13 A ).

( Rujuk Jadual Faktor Kepelbagaian di bawah ruangan kedai, stor, pejabat dan tempat jualan
selain kilang ).

Beban Permintaan arus W / V Permintaan arus selepas factor
kepelbagaian

1. Pemanas bertemostat 1 x 4500 / 240 Tiada peruntukan kepelbagaian
4.5 Kw = 18.75 A. = 18.75 A.
6 x 3 Kw 6 x 3000 / 240 = 75 A.
= 75 A.

2. Alat pemasak 1 x 6000 / 240 100 % yang terbesar
6 Kw = 25 A. = 25 A.
4 Kw 1 x 4000 / 240
= 16.6 A. 80 % bagi yang kedua terbesar
= 13.28 A.

3. Alat pemanas segera 2 x 3000 / 240 100 % bagi kedua-duanya
2 x 3 Kw = 25 A. = 25 A.

4. Lampu 4 Kw 1.8 x 4000 / 240 90 % daripada jumlah 30 A
5. Soket keluaran = 30 A. = 27 A.
3 x 30 A
3 x 30 A = 90 A. 100 % fius terbesar = 30 A

50 % baki jumlah fius
= 2 x 30 x 50
100
= 30 A.

Jumlah = 30 + 30 = 60 A.

Jumlah permintaan arus Jumlah permintaan arus selepas faktor
kepelbagaian
= 280.35 A.
Arus sefasa = 280.35 / 3 = 244.03 A.
= 93.45 A. Arus sefasa = 244.03 / 3

= 81.34 A.

Suis utama yang dipilih = 100 A tiga fasa dan neutral
Kadaran fius sefasa = 100 A.
Saiz kabel yang digunakan = 16 mm²
Kadaran pemutus litar 40 A / Jenis arus 30mA.

SLW 3413 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod WIM IKBN/SLW3413/KP(3/7) Mukasurat : 10 drpd 10

SOALAN :
1. Nyatakan penggunaan Faktor Kepelbagaian

Rujukan : A Samad Hanif (2004), ”Pemasangan dan Penyelenggaraan Elektrik Edisi ke 2”
Dewan Bahasa dan Pustaka, Kuala Lumpur.

SLW 3413 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)