การรัฐประหาร 2490

กพาร.ศรฐั. ป2ร4ะ9ห0าร

อาจารย์ อาภาพร เรยี นชัย

คํานาํ

หนังสือ E-Book เลม่ นีเปนส่วนหนึงของรายวิชา การเมือง
การปกครองไทย ในหวั ขอ้ เรอื ง การรฐั ประหาร พ.ศ. 2490

โปรดใช้วิจารณญาณในการอา่ น หากผิดพลาดประการใด
ขออภยั มา ณ ทนี ีด้วย

จดั ทําโดย
นางสาว ศิรวิ มิ ล ดําจนั ทร์

สารบญั

เรอื ง หน้า
คํานํา ก
สารบญั ข
การรฐั ประหาร พ.ศ. 2490 1
สาเหต“ุ รฐั ประหาร 2490”
ผลกระทบ 2-9

10

การรัฐประหาร
พ.ศ. 2490

รัฐประหาร พ.ศ. 2490 เกิดขึนกลางดึกของวันศุกรท์ ี 7
พฤศจิกายน 2490 เวลา 23.00 น. ต่อเนืองถึงเช้าวันเสาร์
ที 8 พฤศจิกายน 2490 กลุ่มนายทหารนอกประจาํ การทีนํา
โดย พล.ท.ผิน ชุณหะวัณ, น.อ.กาจ กาจสงคราม, พ.ต.อ.เผ่า
ศรยี านนท์, พ.อ.สฤษดิ ธนะรัชต์, พ.อ.ถนอม กิตติขจร,
พ.ท.ประภาส จารุเสถียร และ ร.อ.ชาติชาย ชุณหะวัณ นํา
กาํ ลังทหารยึดอาํ นาจการปกครองจากรัฐบาล พล.ร.ต.ถวัลย์
ธาํ รงนาวาสวัสดิ ทีบริหารประเทศมาได้เพียง 5 เดือน

“รัฐประสหาาเรหต2ุ 490”

“รัฐประหาร 2490” เมือวันที 8 พฤศจิกายน ก็เปนรัฐประหารครัง
สําคัญครังหนึงทีได้ยกเหตุผลแห่งการรัฐประหาร ดังคําแถลงการณ์
ฉบับที 1 ความบางตอนว่า “…ภาวะการณ์ของชาติไทยเท่าทีปรากฏ
ในปจจุบันนี คณะรัฐบาลปจจุบันไม่สามารถแก้ไขให้ลุล่วงไปได้ด้วยดี
จึงเปนเหตุให้พีน้องทังหลายได้รับความทุกข์ทรมานอย่างแสนสาหัา
ดังทีผจญในเวลานี… เช่น ไม่สามารถแก้ไขในเรืองภาระการครอง
ชีพของประชาชนโดยเฉพาะเรืองข้าว มิหนําซายังปล่อยให้เกิดทุจริต
เรืองนี และเรืองอืน ๆ อย่างขนาดใหญ่…”ในประกาศฉบับดังกล่าวยัง
มีการระบุถึงการคอรร์ ัปชันของนักการเมืองเพือตักตวงผลประโยชน์
เขาตนเองอันเปนอีกเหตุผลสําคัญประการหนึง และในคําแถลงการณ์
ฉบับต่อ ๆ มาก็มีการยกเหตุผลทีชีให้เห็นเพิมเติมถึงความจาํ เปนของ
คณะรัฐประหาร 2490 ซึง “…จาํ ใจต้องกระทําการยึดอํานาจ…” ซึง
พอสรุปสาเหตุได้ดังนี

ภาวะข้าวยากหมากแพง “รัฐประสหาาเรหต2ุ 490”

ในช่วงสงครามโลกครังที 2 ประเทศไทยประสบปญหาขาดแคลนข้าว
เนืองจากปญหาหลายประการ เช่น ถูกญีปุนบังคับซือข้าว, อุทกภัย
พ.ศ. 2485, จาํ นวนประชากรในประเทศเพิมสูงขึน, การลักลอบขาย
ข้าว และการส่งข้าวให้อังกฤษตามสัญญา “ความตกลงสมบูรณ์แบบ”
ดังนันทาํ ให้ในช่วงระยะเวลาตังแต่ พ.ศ. 2480-2490 ประเทศไทยจึง
เผชิญปญหาขาดแคลนข้าวและราคาข้าวแพงมาโดยตลอด

นอกจากปญหาเรืองข้าวแล้ว สินค้าอุปโภคบริโภคอืน ๆ ก็มีราคาสูง ทาํ ให้ค่าครองชีพ
ของประชาชนสูงขึน สภาพเศรษฐกิจไม่มันคง เกิดภาวะเงินเฟอและค่าของเงินตกตา
รวมถึงปญหาขาดแคลนเงินตราต่างประเทศ สภาพการเงินและการคลังของประเทศก็มี
ปญหา ซึงล้วนเปนผลมาจากภาวะสงครามโลก

ความไม่สงบและจลาจล “รัฐประสหาาเรหต2ุ 490”

แม้สงครามจะสินสุดลง แต่ความไม่สงบยังเกิดขึนโดยทัว เกิด “เสือ”
เข้าปล้นสะดมในภาคกลาง แถบจังหวัดราชบุรี สุพรรณบุรี และ
กาญจนบุรี จนเปนทีเล่าขานจนเปนตํานานอย่าง เสือดํา เสือฝาย เสือ
ใบ เสือมเหศวร เปนต้น ในขณะทีภาคใต้ก็เผชิญกับโจรสลัด นอกจาก
นียังพบว่าทหารบางนายทีกลับไปเยียมบ้าน มักจะลอบเข้าปล้นสะดม
ชาวบ้านเพราะปญหาค่าครองชีพสูง ทหารนอกประจาํ การก็กระทาํ เช่น
กัน ซึงผู้บังคับบัญชาไม่สามารถเอาผิดวินัยทหารได้ ส่วนชาวจีนก็มัก
ก็ความวุ่นวายในย่านเยาวราช บ้างก็วิวาทกันเองเนืองจากสนับสนุนจีน
คนละฝายในสงครามกลางเมืองทีกาํ ลังดําเนินอยู่ในประเทศจีน

จอมพล ผิน บรรยายถึงสภาพกรุงเทพฯ ในเวลานันว่า “…ชาวจีนก่อการวิวาทตํารวจ
ต้องปราบปราม เราได้ยินแต่เสี ยงปนไม่เว้นแต่ละวัน… ประชาชนในพระนครเกิดอลเวง
คล้ายบ้านเมืองไม่มีขือไม่มีแป ตามร้านขายอาหารขายกาแฟและโรงมหรสพกล่าวติ
เตียนรัฐบาลแซ่ไปหมดเหลือทีจะฟงได้…”

ความอ่อนแอของรัฐบาล “รัฐประสหาาเรหต2ุ 490”

นับแต่หลังสงครามโลกครังที 2 สินสุด รัฐบาลทีขึนมาปกครอง
ประเทศล้วนแต่มีอายุสันเพียงไม่กีเดือน ทาํ ให้ขาดประสิทธิภาพใน
การบริหารและฟนฟูประเทศหลังสงคราม ซายังต้องเผชิญกับปญหา
คอรร์ ัปชันอย่างกว้างขวาง

วันที 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2490 ได้จัดการประชุมพิเศษทีทาํ เนียท่าช้างของ ปรีดี พนมยงค์ มีเปา
หมายเพือแก้การหย่อนประสิทธิภาพของรัฐบาลในการบริหารประเทศ พลเอก อดุล อุลเดชจรัส
ผู้บัญชาการทหารบก โต้เถียงกับถวัลย์ผู้เปนนายกรัฐมนตรี ในประเด็นว่า รัฐบาลเคยแถลงว่าจะ
ปราบการทุจริต แต่ “…ดูเสมือนว่าคณะรัฐบาลจะปล่อยปละละเลย ทําให้เข้าใจว่า ถ้าไม่เกิดจาก
ความอ่อนแอไร้สมรรถภาพ ก็รู้เห็นเปนใจในการกระทําเช่นนันด้วย”

กรณีสวรรคต

“รัฐป สาเหตุพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล รัชกาลที 8 เสด็จสวรรคต
ระหารในวันที 9 มิถุนายน พ.ศ. 2489 รัฐบาลของปรีดี และกรมตํารวจได้ทาํ การ
2490”สืบสวนและออกแถลงการณ์ 2 ฉบับ ลงวันที 10 และ 11 มิถุนายน สรุปว่า

รัชกาลที 8 สวรรคตโดยอุปทวเหตุ สอดคล้องกับแถลงการณ์สํานักพระราชวัง
ลงวันที 9 มิถุนายน ทีระบุถึงสาเหตุการเสด็จสวรรคต ตามความว่า “…ได้
ความสั นนิษฐานว่า คงจะทรงจับคลําพระแสงปนตามพระราชอัธยาศั ยทีทรง
ชอบแล้วเกิดอุปทวเหตุขึน”

แต่คําแถลงการณ์ไม่อาจลดกระแสสังคมลงไปได้ แม้จะมีการตังคณะ
กรรมการสอบสวน และปรดี ีลาออกจากตําแหน่งนายกรัฐมนตรี แต่ก็ไม่อาจ
หาข้อสรุปกรณีนีเพือชีแจงต่อสาธารณชนได้ มิหนําซา ประเด็นนียังถูกนํามา
อภิปรายโดยพรรคประชาธิปตย์ ในการอภิปรายไม่ไว้วางใจรัฐบาลถวัลย์ ใน
เดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2490 ซึงรัฐบาลถูกโจมจตีอย่างหนัก ทาํ ให้เกิดแรงสัน
คลอนเสถียรภาพและความเชือมันต่อรัฐบาล

“รัฐป สาเหตุอภิปรายไม่ไว้วางใจ
ระหาร 24เดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2490 พรรคประชาธิปตย์เปดอภิปรายไม่ไว้วางใจ
90”รัฐบาล มีญัตติ 8 ข้อคือ

ไม่สามารถรักษาความสงบเรยี บร้อยภายในตามนโยบายทีแถลงไว้
ไม่สามารถรักษานโยบายการเงินของชาติไว้ในทางมันคง ทาํ ให้ฐานะการ
คลังล้มเหลวลงทุกทาง
ในทางเศรษฐกิจ ได้ดําเนินการทางเศรษฐกิจผิดพลาด ไม่เหมาะสมแก่
ภาวะการณ์ปจจุบัน เปนเหตุให้ประชาชนเดือดร้อนในการครองชีพ
การต่างประเทศ ไม่อาจสร้างความเชือถือกับนานาประเทศตามนโยบาย
ทีแถลงไว้
ใช้อาํ นาจทางการเมืองแทรกแซงในราชการประจาํ ทาํ ให้เกิดผลเสียหาย
แก่ราชการแผ่นดิน

“ สาเหอภิปรายไม่ไว้วางใจ
รัฐประห ตุไม่สามารถรักษาฐานะของข้าราชการให้อยู่ในระดับทีสมควรทาํ ให้
าร 24ข้าราชการขาดกาํ ลังใจทีจะปฏิบัติราชการ
90”ทางการศึกษาของชาติ รัฐบาลนีก็ไม่ได้ปรับปรุงและดําเนินการตาม

นโยบายทีแถลงไว้
ไม่สามารถค้นหาข้อเท็จจริงแถลงต่อประชาชนให้ทราบว่าในหลวง
รัชกาลที 8 สวรรคตเพราะเหตุใด
การอภิปรายมีตังแต่วันที 19-27 พฤษภาคม ปรากฏว่ารัฐบาลชนะการ
ลงมติไม่ไว้วางใจมาด้วยคะแนน 86 ต่อ 55

ความไม่พอใจของทหารบก

“รัฐป สาเหตุประการสําคัญของสาเหตุทีนําไปสู่รัฐประหารคือ ความไม่พอใจหลาย ๆ
ระหารประการของทหารบก ซึงทังสุธาชัย ยิมประเสริฐ และสุชิน ตันติกุล ต่างก็
2490”ชีให้เห็นถึงสถานภาพของทหารไทย โดยเฉพาะในส่วนของกองทัพบกทีถูก

ลดบทบาทหลังสงครามสินสุดลงไปมาก ประกอบกับการถูกเหยียดหยาม
และปญหาข้างต้นประกอบ จึงเปนเชือไฟอย่างดีทีทาํ ให้ทหารกลุ่มนีตัดสิน
ใจกระทาํ รัฐประหาร 2490

สรุป
ปจจัยทีนําไปสู่การเกิดรัฐประหารมีหลายประการด้วยกัน สาเหตุส่วนใหญ่เปนผลสืบเนืองมาจาก
สงคราม อันได้แก่ ปญหาเศรษฐกิจยังไม่ฟนตัว ปญหาความไม่สงบเรยี บร้อย ปญหาการปลดปล่อย
ทหาร เปนต้น ปญหาต่าง ๆ เหล่านีเปนสิงทีรัฐบาลชุดหลังสงครามต้องเผชิญอย่างเลียงไม่ได้ ยิง
กว่านันการทีรัฐบาลทังชุดนายปรดี ี พนมยงค์ และพลเรอื ตรี ถวัลย์ ธาํ รงนาวาสวัสดิ เปนนายก
รัฐมนตรีไม่สามารถคลีคลายกรณีรัชกาลที 8 สวรรคตให้กระจ่างแน่ชัด ย่อมทาํ ให้รัฐบาลอยู่ในฐานะ
คลอนแคลนมีแต่ทรุดลงทุกวัน เพราะไม่อาจขจัดการโจมตีของนักการเมืองฝายค้าน และการวิพากย์
วิจารณ์ของประชาชน เปนเหตุให้ผู้กระทาํ รัฐประหารนํามาเปนข้ออ้างในการทาํ รัฐประหารในทีสุด

ผลกระทบ

ผลจากรัฐประหารในครังนี ได้พลิกโฉมหน้าการเมืองไทยไปโดยสิน
เชิง เปนรัฐประหารทีได้รับเสียงสนับสนุนจากประชาชน มีการวิเคราะห์
ว่า รัฐบาล พ.ต. ควง อภัยวงศ์ แม้จะได้รับการแต่งตังและเลือกตังมา
ก็ไม่มีอาํ นาจและไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ เพราะอาํ นาจทีแท้จริงยัง
อยู่ทีคณะนายทหาร ซึงหลังจากนีพรรคประชาธิปตย์ ทีเพิงก่อตังมา
ก่อนหน้านีไม่นาน ก็มีความแตกแยกกันเองภายในพรรค สืบเนืองจาก
การพิจารณาการขึนเงินเดือนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) และ
การเข้ารับตําแหน่งรัฐมนตรใี นคณะรัฐบาลจอมพล ป. ของสมาชิก
พรรคบางคน ทาํ ให้สมาชิกพรรคหลายคนได้ลาออก เช่น ม.ร.ว.คึก
ฤทธิ ปราโมช เลขาธิการพรรค, นายเลียง ไชยกาล, นายสุวิชช พันธ
เศรษฐ, นายโชติ คุ้มพันธ์ เปนต้น ถือเปนความแตกแยกกันของพรรค
เปนครังแรก

นางสาว ศิรวิ มิ ล ดําจนั ทร์
เลขที 38 ม.6/2