FOCUS KSSM Sejarah Tg2 (2023)

Format 190mm X 260mm Extent : 120pg (6.9 mm) Confirmed ??? (All 4Cpg70gsm) Status CRC Date 1/3

PELANGI BESTSELLER





CC032063
TINGKATAN
2 KSSM FOCUS




Sejarah



Sejarah TINGKATAN




FOCUS KSSM Tingkatan 2 – siri teks rujukan yang lengkap dan padat dengan
ciri-ciri istimewa untuk meningkatkan pembelajaran murid secara menyeluruh. 2
Siri ini merangkumi Kurikulum Standard Sekolah Menengah (KSSM) yang baharu KSSM
serta mengintegrasikan keperluan Ujian Akhir Sesi Akademik (UASA). Sejarah
• Rama Chendra Govindasamy
Pastinya satu sumber yang hebat bagi setiap murid!
• Norsaliza Mohd Zain
• Lee Sin Lian
REVISI PENGUKUHAN & CIRI-CIRI
› Infografik PENTAKSIRAN EKSTRA
› Peta Konsep
› Praktis Formatif › Aktiviti PAK-21
› Nota Komprehensif
› Praktis Sumatif › Cabaran KBAT
› Kertas Model UPSA › Info Sejarah
› Kertas Model UASA › Aplikasi Harian
› Jawapan › Resos Digital Kod QR




JUDUL-JUDUL DALAM SIRI INI
• Bahasa Melayu • Matematik • Sejarah TINGKATAN 2
• Tatabahasa • Mathematics • Geografi
Beli eBook • Penulisan • Sains • Pendidikan Islam
• Science
• Reka Bentuk dan Teknologi
• English
di sini! • Bahasa Cina

RESOS DIGITAL
KSSM
› › Info › › Video › › Infografik
› › Kertas Model UPSA
› › Kertas Model UASA

W.M: RM16.95 / E.M: RM17.95
W.M: RM??.?? / E.M: RM??.??
CC032063
ISBN: 978-629-7537-69-6
Menepati Format

PELANGI Pentaksiran UASA

Format: 190mm X 260mm TP Focus Tg123 2023 Sej Tg2_pgi CRC














Sejarah TINGKATAN








• Rama Chendra Govindasamy 2 KSSM
• Norsaliza Mohd Zain
• Lee Sin Lian

Format: 190mm X 260mm TV Focus Tg123 2023 Sej Tg2_pgii CRC



PENERBITAN PELANGI SDN. BHD. (89120-H)
Ibu Pejabat:
66, Jalan Pingai, Taman Pelangi,
80400 Johor Bahru, Johor Darul Takzim, Malaysia.
Tel: 07-331 6288
E-mel: [email protected]

Pejabat Jualan:
Lot 8, Jalan P10/10, Kawasan Perusahaan Bangi,
Bandar Baru Bangi, 43650 Bangi, Selangor Darul Ehsan, Malaysia.
Tel: 03-8922 3993
Pertanyaan: [email protected]



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 2023
Hak cipta terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini
boleh diterbitkan semula, disimpan untuk pengeluaran, atau
ditukarkan dalam apa-apa bentuk atau dengan alat apa jua
pun, sama ada dengan cara elektronik, sawat, gambar,
rakaman, atau sebagainya, tanpa kebenaran daripada
Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. terlebih dahulu.

ISBN: 978-629-7537-69-6
eISBN: 978-629-7537-70-2 (eBook)


Cetakan Pertama 2023




































Dicetak di Malaysia oleh Herald Printers Sdn. Bhd.
Lot 508, Jalan Perusahaan 3, Bandar Baru Sungai Buloh, 47000 Selangor Darul Ehsan.
Sila layari https://plus.pelangibooks.com/errata/ untuk mendapatkan pengemaskinian bagi buku ini (sekiranya ada).

KANDUNGAN







Tema Warisan Negara Tema Warisan Negara


Bab Bab
1 Kerajaan Alam Melayu 1 5 Kesultanan Melayu Melaka 41
Peta Konsep 1 Peta Konsep 41
1.1 Konsep Alam Melayu 2 5.1 Pengasasan Kesultanan Melayu Melaka 42
1.2 Kewujudan Kerajaan di Alam Melayu 4 5.2 Kegemilangan Kesultanan Melayu Melaka 42
1.3 Kerajaan di Alam Melayu yang Masyhur 5 5.3 Pengakhiran Kesultanan Melayu Melaka yang
1.4 Kerajaan di Alam Melayu dan Kerajaan Luar yang Berpusat di Melaka 51
Sezaman 7
Praktis Sumatif 5 53
Praktis Sumatif 1 12

Bab
Sistem Pemerintahan dan Kegiatan 6 Kesultanan Johor Riau 55
Bab Ekonomi Masyarakat Kerajaan
2 Alam Melayu 14 Peta Konsep 55

Peta Konsep 14 6.1 Pengasasan Kesultanan Johor Riau 56
2.1 Sistem Pemerintahan 15 6.2 Kegemilangan Kesultanan Johor Riau 59
2.2 Kegiatan Ekonomi 16 Praktis Sumatif 6 63
Praktis Sumatif 2 21
Bab Kesultanan Melayu Pahang, Perak,
7 65
Bab Sosiobudaya Masyarakat Terengganu dan Selangor
3 Alam Melayu 23 Peta Konsep 65

Peta Konsep 23 7.1 Pengasasan Kesultanan Pahang, Perak,
3.1 Bahasa dan Tulisan 24 Terengganu dan Selangor 66
3.2 Persuratan 25 7.2 Warisan Kesultanan Melayu Melaka di Pahang,
3.3 Seni Bina 27 Perak, Terengganu dan Selangor 68
3.4 Struktur Sosial 28 Praktis Sumatif 7 73
Praktis Sumatif 3 29
Bab Kerajaan Kedah, Kelantan,
8 75
Agama, Kepercayaan dan Negeri Sembilan dan Perlis
Bab Keunikan Warisan Masyarakat
4 Kerajaan Alam Melayu 31 Peta Konsep 75
8.1 Pengasasan Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri
Peta Konsep 31 Sembilan dan Perlis 76
4.1 Agama dan Kepercayaan 32 8.2 Hubungan Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri
4.2 Keunikan Warisan Masyarakat Kerajaan Alam Sembilan dan Perlis dengan Negeri-negeri
Melayu 34 Melayu yang Lain 79
Praktis Sumatif 4 39 Praktis Sumatif 8 82




iii





KAND FOC 2023 SEJ TG2.indd 3 02/03/2023 7:56 AM

Bab Warisan Kerajaan Kedah, Kelantan, 10.4 Keunikan Masyarakat Bumiputera Sarawak dan
9 Negeri Sembilan dan Perlis 84 Sabah 97
Praktis Sumatif 10 103
Peta Konsep 84
9.1 Warisan Kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis 85
9.2 Keunikan Adat dan Pemerintahan JAWAPAN 105
Negeri Sembilan 89
Kertas Model UPSA
Praktis Sumatif 9 91 (Ujian Pertengahan Sesi Akademik)
http://plus.pelangibooks.com/Resources/
Focus2023/SejarahT2/UPSA.pdf
Bab
10 Sarawak dan Sabah 93

Peta Konsep 93 Kertas Model UASA
(Ujian Akhir Sesi Akademik)
10.1 Sarawak dan Sabah dalam Alam Melayu 94
10.2 Kemunculan Pemerintahan Tempatan 95 http://plus.pelangibooks.com/Resources/
Focus2023/SejarahT2/UASA.pdf
10.3 Kegiatan Ekonomi Masyarakat Sarawak
dan Sabah 96



















































iv





KAND FOC 2023 SEJ TG2.indd 4 02/03/2023 7:56 AM

Warisan Negara
Sejarah Tingkatan 2 Bab 1 Kerajaan Alam Melayu
Bab
1 Kerajaan Alam Melayu









PETA KONSEP


Kerajaan Alam Melayu




Kewujudan
Konsep Alam Kerajaan Alam Kerajaan Luar Keagamaan Diplomatik
Melayu Sezaman
Melayu


• Aspek geografi • Funan • Abad pertama • Hindu • Hubungan
– Abdul Hadi – Lembah – Empayar Rom – Penemuan dengan China
Haji Hassan Sungai – Empayar artifak pengaruh – Funan
– Alfred Russel Mekong Parsi Hindu di – Champa
Wallace • Champa – Empayar Lembah – Srivijaya
– Prof. Dr. Ding – Selatan Kushan Bujang, Kedah – Kedah Tua
Choo Ming dan tengah – Dinasti Han – Angkor
– Prof. Vietnam • Abad kesembilan – Majapahit
Emeritus • Srivijaya – Empayar • Hubungan
Tan Sri Dato’ – Lembah Byzantine dengan India
Pendeta Sungai Musi, – Kerajaan – Funan
(Dr.) Ismail Sumatera Abbasiyah – Srivijaya
Hussein • Angkor – Dinasti Tang – Angkor
– Prof. – Lembah – Kerajaan Chola – Majapahit
Emeritus Sungai • Abad ke-14 • Buddha
Dato’ Dr. Mekong – Empayar – Penemuan
Nik Hassan • Majapahit Mongol artifak pengaruh
Shuhaimi – Lembah – Kesultanan Buddha di
Nik Abdul Sungai Delhi Lembah Bujang,
Rahman Brantas, – Kerajaan Turki Kedah
• Aspek bahasa Jawa Timur Uthmaniyah • Islam
dan budaya • Kedah Tua – Ukiran pengaruh
– Prof. – Sungai Mas Islam yang
Emeritus dan Sungai Rom Anticoch ditemukan di
Dato’ Dr. Bujang Alexandria Tyre Barbaricon Tamralipti Guangzhou Beruas, Perak
Asmah Hj. • Gangga Nagara Aden Baygaza Turan Oc Eo
Arikamedu
Omar – Pantai Barat Petunjuk Kedah Tua
Pedagang luar ke Alam Melayu
– Sutan Takdir bahagian Pedagang Alam Melayu ke pelabuhan luar Palembang Tuban
Barang dari Alam Melayu ke Rom
Alisjahbana tengah Tanah
– Dato’ A. Aziz Melayu
Deraman





Akses kepada
INFOGRAFIK





1 1





01 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 1 02/03/2023 7:59 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 1 Kerajaan Alam Melayu

3. Pada masa dahulu, gugusan tanah luar
1.1 Konsep Alam Melayu terbentang yang menghubungkan kawasan
daratan dengan kepulauan di Alam Melayu
dikenali sebagai Pentas Sunda.
BAB
Pengenalan
4. Pentas Sunda ini terdiri daripada ciri-ciri
1
1. Alam Melayu meliputi gugusan kepulauan fizikal dan hidupan yang hampir serupa.
dan tanah besar yang terletak di bahagian
tenggara benua Asia. 5. Manusia yang tinggal di Alam Melayu
berkongsi corak tamadun yang sama seperti
2. Terdapat pelbagai istilah yang dikaitkan kepercayaan, asal-usul keturunan, bahasa,
dengan Alam Melayu antaranya ialah budaya dan masyarakat.
Kepulauan Melayu dan Dunia Melayu
dan istilah ini berubah-ubah mengikut 6. Oleh itu, konsep Alam Melayu dapat dilihat
peredaran zaman. dari sudut geografi, bahasa dan budaya.
Geografi

1. Terdapat beberapa orang tokoh yang menerangkan tentang konsep Alam Melayu dari sudut
geografi. Rajah berikut menggambarkan pandangan dan kajian para sarjana dari dalam dan luar
negara:

Profesor Emeritus Dato’ Dr.
Nik Hassan Shuhaimi Nik Alam Melayu meliputi kawasan dari Madagaskar ke Tanah
Abdul Rahman Melayu, Papua New Guinea, Australia, New Zealand,
Kepulauan Pasifik dan sampai ke Taiwan.
(Ahli Arkeologi)



Abdul Hadi Haji Hassan Alam Melayu merupakan suatu lingkungan geografi yang
(Ahli Akademik) luas meliputi Kepulauan Melayu hingga selatan Thailand.




Profesor Emeritus Tan Sri
Dunia Melayu meliputi selatan Vietnam, Kemboja, selatan
Dato’ Pendeta (Dr.) Ismail Myanmar, Segenting Kra, Malaysia, Indonesia, Brunei dan
Hussein (Ahli Bahasa dan Filipina.
Budayawan)



Kepulauan Melayu meliputi Tanah Melayu hingga
Alfred Russel Wallace Tenasserim dan Kepulauan Nicobar, Filipina dan
(Sarjana Barat)
Kepulauan Solomon hingga Papua New Guinea.




Profesor Dr. Ding Choo Dunia Melayu merupakan sebuah kawasan yang luas
Ming (Pengkaji Manuskrip meliputi Malaysia, Indonesia, Brunei, Singapura, selatan
Melayu) Thailand dan Filipina.


2. Kesimpulannya, kesemua sarjana berpendapat bahawa wilayah Alam Melayu merangkumi
Malaysia, Indonesia, Singapura, Brunei, Filipina, selatan Thailand, selatan Myanmar dan
selatan Indochina. Kini, Alam Melayu menjadi sebahagian daripada Asia Tenggara.



2





01 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 2 02/03/2023 7:59 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 1 Kerajaan Alam Melayu

Bahasa
1. Konsep Alam Melayu juga dapat diketahui dan dikenali dari aspek penggunaan bahasa serumpun
yang dikaitkan dengan bahasa Melayu. BAB

2. Bahasa Melayu tergolong dalam bahasa Austronesia yang merupakan antara 200 bahasa yang 1
digunakan oleh masyarakat di Alam Melayu.
3. Berikut adalah pandangan tokoh-tokoh yang menunjukkan bahasa di Alam Melayu adalah
serumpun dan mempunyai persamaan bunyi sebutannya:
Profesor Emeritus Dato’ Dr. Asmah Haji Omar, Sutan Takdir Alisjahbana, tokoh bahasa:
tokoh bahasa: • Bahasa Melayu telah digunakan
• Bahasa serumpun di Alam secara meluas sejak awal Masihi
Melayu ada kaitan dengan lagi.
bahasa etnik peribumi. • Ini berlaku kerana sifat orang
• Persamaan ini didapati melalui Melayu suka belayar telah
kata-kata tertentu. mengembangkan bahasa ini.
• Terdapat pertalian kekeluargaan • Sifat bahasa Melayu yang sederhana.
antara bahasa-bahasa serumpun dengan • Bahasa Melayu mudah dipelajari
bahasa Melayu. membolehkan bahasa ini diterima di Alam
Melayu.


Melanau
Bahasa Melayu Bahasa Jawa Bahasa Melayu Tagalog (Sibu, Kadazandusun
(Malaysia) (Indonesia) (Brunei) (Filipina) (Sabah)
Sarawak)
Empat Papat Ampat Apat Pat Apat
Lima Limo Lima Lima Limah Limo




Budaya
1. Penduduk Alam Melayu turut mempunyai budaya serumpun yang unik
yang merangkumi aspek bahasa dan tulisan, persuratan, struktur sosial,
kesenian, kepercayaan dan adat.
2. Menurut budayawan Dato’ A. Aziz Deraman, Alam Melayu telah
berkembang maju dengan munculnya beberapa kepandaian dalam
bidang kesenian yang merupakan ciptaan asli di Alam Melayu. Antara
kepandaian itu ialah:
(i) Pembuatan gangsa
(ii) Seni mempertahankan diri Dato’ A. Aziz Deraman
(iii) Seni persembahan seperti wayang kulit
3. Nilai serumpun yang terdapat dalam kalangan masyarakat Alam Melayu ialah amalan gotong-
royong.

Praktis Formatif 1.1

1. Siapakah yang menulis buku bertajuk Ilmu Alam
Melayu yang digunakan di sekolah-sekolah di Asal Usul Bahasa
Tanah Melayu? Melayu
2. Nyatakan dua istilah lain bagi Alam Melayu. INFO




3





01 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 3 02/03/2023 7:59 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 1 Kerajaan Alam Melayu

1.2 Kewujudan Kerajaan di Alam Melayu



1. Kerajaan Alam Melayu berkembang daripada petempatan kecil yang kemudiannya menjadi
BAB
pelabuhan dan seterusnya berkembang menjadi kerajaan.
1
2. Kerajaan-kerajaan di Alam Melayu telah muncul seawal abad pertama, antaranya ialah:


Kerajaan Angkor:
• Wujud pada abad kesembilan.
• Lokasi di Lembah Sungai
Mekong. Kerajaan Champa:
• Pusat kerajaan di Hariharalaya. • Wujud pada abad kedua.
• Lokasi di Selatan dan tengah
Vietnam.
• Pusat kerajaan di Indrapura.
Kerajaan Kedah Tua:
• Wujud pada abad kelima.
• Lokasi di Lembah Sungai Mas
dan Sungai Bujang. Kerajaan Funan:
• Pusat kerajaan di Sungai Mas • Wujud pada abad pertama.
dan Pangkalan Bujang. • Lokasi di Lembah Sungai
Mekong.
• Pusat kerajaan di Vyadhapura.







Kerajaan Gangga Nagara:
• Wujud pada abad keenam.
• Lokasi di Pantai Barat bahagian
tengah Tanah Melayu.
Kerajaan Srivijaya: • Pusat kerajaan di Pangkalan.
• Wujud pada abad ketujuh.
• Lokasi di Lembah Sungai Musi,
Sumatera.
• Pusat kerajaan di Palembang.



Kerajaan Majapahit:
• Wujud pada abad ke-13.
• Lokasi di Lembah Sungai Brantas,
Jawa Timur.
• Pusat kerajaan di Kota Trowulan.



Praktis Formatif 1.2

1. Mengapakah kerajaan Alam Melayu memulakan Praktis Formatif 1 1 • Mencipta
pentadbiran di lembah Sungai?
2. Sebutkan nama kerajaan yang mempunyai dua Pada pandangan anda, apakah kemahiran yang
pusat pemerintahan yang berbeza? perlu dimiliki untuk membina pelabuhan?




4





01 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 4 02/03/2023 7:59 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 1 Kerajaan Alam Melayu

1.3 Kerajaan Alam Melayu yang (e) Zaman kemasyhuran kerajaan Champa
berlaku di bawah pemerintahan Che
Masyhur
Bong Nga. BAB
1. Kerajaan Funan: (f) Kejayaan pertama adalah Che Bong
(a) Pusat pemerintahan terletak di Nga berjaya mengatasi ancaman Dai 1
Vyadhapura. Viet.
(b) Diasaskan oleh seorang Brahmin yang (g) Kejayaan kedua adalah meluaskan
bernama Kaundinya. empayar Champa ke Wilayah Dai Viet
(c) Beliau berkahwin dengan pemerintah hingga Lembah Sungai Merah.
wanita di Sungai Mekong bernama (h) Kejayaan ketiga adalah serangan
Soma dan membentuk kerajaan Funan. kerajaan Champa ke atas wilayah Dai
(d) Kerajaan ini menjadi terkenal semasa Viet berjaya membunuh Raja Tran Due
pemerintahan Fan Shih-man. Tong, iaitu pemerintah Dai Viet.
(e) Kejayaan beliau adalah berjaya (i) Pada tahun 1369, pemerintahan Che
meluaskan empayar Funan dari Sungai Bong Nga mendapat pengiktirafan
Mekong hingga Teluk Camranh di daripada Dinasti Ming.
sebelah timur. Seterusnya beliau juga (j) Pada tahun 1441, kerajaan Champa
menguasai selatan Myanmar dan mengalami kemerosotan apabila
Segenting Kra. pemerintahnya bernama Indravarman
(f) Kejayaan menguasai wilayah ini meninggal dunia.
membolehkan Funan menguasai (k) Kematian pemerintah ini telah memberi
jalan perdagangan utama antara timur peluang kepada Dai Viet melancarkan
dengan barat. beberapa serangan ke atas kerajaan
(g) Kesannya, pada abad ketiga Funan Champa.
menjadi pusat perdagangan utama di (l) Pada tahun 1471, Dai Viet berjaya
Alam Melayu. menawan kerajaan Champa.
(h) Raja terakhir dalam kerajaan Funan 3. Kerajaan Srivijaya:
bernama Rudravarman. (a) Pengasas kerajaan Srivijaya bernama
(i) Kemerosotan kerajaan Funan berlaku Dapunta Hyang Sri Jayanasa pada
apabila kerajaan Chenla, iaitu kerajaan tahun 683 M berpusat di Palembang.
yang terletak di utara Funan telah (b) Dapunta Hyang Sri Jayanasa telah
menyerang Funan. mengukuhkan kerajaan Srivijaya
dengan menakluk kawasan sekitarnya
seperti Bangka dan Taruma.
INFO SEJARAH (c) Srivijaya mencapai zaman
INFO SEJARAH
kemasyhurannya semasa era
Brahmin ialah golongan agama Buddha atau pemerintahan Sangramadhananjaya
Hindu. Golongan agama ini memiliki keupayaan pada abad kelapan.
untuk mengetuai sesuatu pentadbiran pada masa (d) Antara wilayah yang berjaya ditakluk
dahulu. adalah Sumatera, selatan Myanmar,
Tanah Melayu dan Segenting Kra.
(e) Kesan penaklukan wilayah-wilayah
2. Kerajaan Champa: ini telah membolehkan Srivijaya
(a) Kerajaan Champa telah diasaskan pada menguasai jalan laut antarabangsa,
tahun 192 M oleh Chu-Lien. iaitu Selat Melaka dan Selat Sunda
(b) Pusat kerajaannya terletak di seterusnya menjadi kuasa perdagangan
Indrapura. utama di Alam Melayu.
(c) Kerajaan Champa sering diserang oleh (f) Srivijaya turut menjadi pusat pengajian
kerajaan Dai Viet. agama Buddha.
(d) Kejayaan Chu-Lien adalah berjaya (g) Pada tahun 1025, serangan tentera
membebaskan Champa daripada Chola dari selatan India telah
pengaruh China. melemahkan kerajaan Srivijaya.

5





01 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 5 02/03/2023 7:59 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 1 Kerajaan Alam Melayu

4. Kerajaan Angkor: (b) Kerajaan Majapahit berpusat di Kota
(a) Kerajaan Angkor diasaskan oleh Trowulan.
Jayavarman II dari Chenla. (c) Kemasyhuran kerajaan Majapahit
(b) Kerajaan ini berpusat di Hariharalaya. bermula apabila pemerintah bernama
BAB
(c) Jayavarman II telah menyatukan Tribuana Tunggadewi melantik Patih
1
wilayah di Lembah Sungai Mekong. Gajah Mada sebagai Perdana Menteri
(d) Semasa pemerintahan Suryavarman Majapahit.
II, beliau telah meluaskan empayar (d) Patih Gajah Mada berjaya
Angkor dari sekitar Lembah Sungai mengembalikan keamanan dan
Mekong hingga selatan Myanmar. keselamatan kerajaan ini.
(e) Suryavarman II juga berjaya (e) Patih Gajah Mada juga berjaya
menghalang ancaman daripada meluaskan tanah jajahannya ke timur
Champa dan Dai Viet. Pulau Jawa; pesisir pantai timur
(f) Beliau juga berjaya mewujudkan Sumatera; pesisir selatan dan barat
jalinan perdagangan antara pedagang Pulau Borneo; bahagian selatan dan
tempatan dengan pedagang luar. timur Sulawesi; dan Kepulauan Maluku.
(g) Usaha Suryavarman II ini diteruskan (f) Kesannya Majapahit berjaya menjadi
oleh Jayavarman VII yang berupaya pusat perdagangan pada abad ke-14.
meluaskan empayar Angkor hingga ke (g) Sebab utama yang menyebabkan
sempadan Annam. kerajaan Majapahit menjadi lemah
(h) Sumbangan kedua Jayavarman VII ialah kematian Patih Gajah Mada dan
adalah membina Angkor Thom. serangan kerajaan Demak pada tahun
(i) Sumbangan ketiga Jayavarman VII ialah 1478.
mendirikan 102 buah hospital.
(j) Kematian Jayavarman VII telah 6. Kerajaan Kedah Tua:
(a) Kerajaan Kedah mula berkembang
menyebabkan Angkor lemah.
(k) Pada tahun 1594, serangan Siam telah apabila masyarakat di Guar Kepah
menjalankan kegiatan perdagangan
melemahkan kerajaan Angkor.
dengan pedagang dari luar di Sungai
Mas.
(b) Pusat kerajaan pada peringkat awal
ialah di Sungai Mas dan Pangkalan
Bujang.
(c) Bukti kewujudan kerajaan Kedah Tua
dapat dikukuhkan melalui catatan
golongan agama dan pedagang dari
China, India dan Arab-Parsi.
(d) Menurut sumber China, kerajaan
Kedah Tua dikenali sebagai Chieh Ch’a.
(e) Sumber dari India dan Arab pula
merujuk kerajaan Kedah Tua sebagai
Kataha dan Kalah-bar.
(f) Kemasyhuran kerajaan Kedah Tua
berkaitan dengan kemajuan dan
kepesatan kegiatan perdagangan di
Angkor Thom merupakan ibu kota kerajaan Angkor
Lembah Bujang.
5. Kerajaan Majapahit: (g) Ini berlaku apabila pedagang dari
(a) Raden Vijaya mengasaskan kerajaan timur dan barat ke Kedah Tua untuk
Majapahit pada tahun 1294 dengan menjalankan kegiatan perdagangan
bantuan tentera Mongol dalam dengan penduduk tempatan dan
perebutan kuasa di Jawa. pedagang luar yang lain.



6





01 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 6 02/03/2023 7:59 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 1 Kerajaan Alam Melayu

(h) Kerajaan Kedah Tua juga menjadi pusat (h) Pada tahun 1025, serangan tentera
keagamaan agama Buddha. Chola dari India telah melemahkan
(i) Kemasyhuran kerajaan Kedah Tua kerajaan ini dan serangan ini juga turut BAB
menyebabkan kerajaan Srivijaya memusnahkan pelabuhan Gangga
menguasai Kedah Tua. Nagara. 1
(j) Pada tahun 1025, serangan tentera
Chola dari India telah melemahkan Praktis Formatif 1.3
kegiatan perdagangan di Kedah Tua.
(k) Pada abad ketujuh, sejarah Kedah 1. Siapakah pemerintah yang berperanan
mengalami perubahan apabila memasyhurkan kerajaan Funan?
munculnya pengasasan Kesultanan 2. Apakah sumbangan utama Chu-Lien semasa
Kedah yang memulakan sejarah menjadi pemerintah kerajaan Champa?
kerajaan baharu di Kedah. 3. Senaraikan dua jalan laut antarabangsa yang
berjaya dikuasai oleh kerajaan Srivijaya.



1.4 Kerajaan Alam Melayu dan
Kerajaan Luar yang Sezaman

1. Kerajaan Alam Melayu juga muncul sezaman
dengan kerajaan-kerajaan luar yang lain.
Ini membuktikan bahawa kerajaan Alam
Melayu turut membangun dan maju
Penemuan candi di kawasan Lembah Bujang menjadi standing dengan kerajaan tersebut.
bukti kewujudan kerajaan Kedah Tua.
2. Hubungan kerajaan Alam Melayu dengan
7. Kerajaan Gangga Nagara: kerajaan luar yang sezaman dapat dilihat
(a) Berdasarkan kajian arkeologi, kerajaan melalui aspek perdagangan, keagamaan
Gangga Nagara muncul pada abad dan hubungan diplomatik.
keenam.
(b) Terdapat bukti lain yang menunjukkan Kerajaan Luar yang Sezaman
kerajaan Gangga Nagara telah berfungsi
sebagai pusat pelabuhan sejak abad 1. Jadual berikut menunjukkan hubungan
kelima. kerajaan Alam Melayu dengan kerajaan luar
(c) Berdasarkan sumber tradisi, nama yang sezaman:
pengasas kerajaan Gangga Nagara ialah Kerajaan
Raja Ganji Sarjuna. Alam Abad Kerajaan luar yang
(d) Pendapat lain menyatakan kerajaan Melayu sezaman
Gangga Nagara telah dibuka oleh
Raja Khemer dari Kemboja dan pada Funan Pertama • Empayar Rom
peringkat awal pusat kerajaan ini • Empayar Parsi
• Empayar Kushan
terletak di Pangkalan. • Dinasti Han
(e) Kerajaan ini menjadi masyhur pada
abad kesembilan. • Champa Kesembilan • Kerajaan Abbasiyah
(f) Sejak abad kelima lagi, kerajaan ini • Srivijaya • Empayar Byzantine
dikunjungi oleh pedagang luar kerana • Angkor • Dinasti Tang
kekayaan hasil bumi seperti emas dan • Kerajaan Chola
bijih timah. • Champa Ke-14 • Empayar Mongol
(g) Pada tahun 850 M, kerajaan Gangga • Angkor • Kerajaan Turki
Nagara berjaya mempertahankan • Majapahit Uthmaniyah
kedaulatannya daripada serangan • Kesultanan Delhi
kerajaan Srivijaya.



7





01 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 7 02/03/2023 7:59 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 1 Kerajaan Alam Melayu

Hubungan Perdagangan
1. Kerajaan Alam Melayu telah menjalin hubungan perdagangan dengan kerajaan luar.
2. Hal ini berlaku kerana kerajaan Alam Melayu terletak di kedudukan yang strategik, iaitu di laluan
BAB
perdagangan timur dan barat. Kekayaan hasil bumi pula mendorong para pemerintah kerajaan
1
Alam Melayu menjalinkan hubungan perdagangan dengan kerajaan lain.
3. Peta berikut menunjukkan jalan perdagangan Alam Melayu dengan kerajaan luar bermula dari
abad pertama hingga abad ke-15:
U


Rom
Antioch
Tyre
Alexandria
Barbaricon Tamralipti Guangzhou

Barygaza
Turan
Aden
Arikamedu Oc Eo

Kedah
Tua
Petunjuk
Palembang
Pedagang luar ke Alam Melayu. Tuban
Pedagang Alam Melayu
ke pelabuhan luar.
LAUTAN HINDI
Barangan Alam Melayu dibawa
ke Rom.



4. Perkembangan hubungan perdagangan menjadi mudah kerana amalan sikap keterbukaan para
pemerintah kerajaan Alam Melayu seterusnya membawa kepada kemakmuran ekonomi.
5. Jadual berikut menunjukkan pelabuhan yang aktif pada abad pertama hingga abad ke-15:

Nama pelabuhan Nama negara sekarang
• Palembang Indonesia
• Tuban
• Kedah Tua Malaysia
• Tuaran Vietnam
• Oc-Eo
• Barbaricon • Barygaza
• Arikamdeu • Tamralipti India
• Rom Eropah
• Alexandria Mesir
• Tyre Lebanon
• Antioch
• Aden Yemen




8





01 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 8 02/03/2023 7:59 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 1 Kerajaan Alam Melayu

Hubungan Keagamaan
1. Hubungan kerajaan Alam Melayu dengan kerajaan luar mendorong penyebaran agama, iaitu
Hindu, Buddha dan Islam. BAB

2. Penyebaran agama-agama ini telah mempengaruhi pelbagai aspek kehidupan. Antara aspek 1
tersebut ialah:
(a) Pentadbiran
(b) Perundangan
(c) Ekonomi
(d) Sosiobudaya
3. Jadual berikut menunjukkan hubungan keagamaan kerajaan Alam Melayu dengan kerajaan luar:



Cara agama Hindu Cara agama Buddha Cara agama Islam
disebarkan disebarkan disebarkan





Peranan Asoka, pemerintah
• Peranan pedagang • Peranan pedagang
• Tentera empayar Maurya yang telah • Pemerintah
menghantar
sami-sami
• Golongan Brahmin • Pendakwah
Buddha ke Alam Melayu.


Bukti: Bukti: Bukti:
Penemuan artifak pengaruh Penemuan artifak pengaruh Batu nisan Sultan Malik
Hindu di Lembah Bujang, Buddha di Lembah Bujang,
Kedah. Kedah. al-Saleh, iaitu Raja Pasai.





















Hubungan Diplomatik
1. Hubungan diplomatik merupakan hubungan politik antara dua kerajaan. Alam Melayu telah
menjalinkan hubungan diplomatik dengan kerajaan China dan India.
2. Tujuan hubungan ini adalah untuk mengukuhkan kedudukannya dan membuka jalan kepada
perkembangan perdagangan.






9





01 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 9 02/03/2023 7:59 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 1 Kerajaan Alam Melayu

3. Jadual berikut menunjukkan hubungan kerajaan Alam Melayu dengan China:

Nama kerajaan Alam Melayu Abad Tujuan
BAB
Memohon bantuan ketenteraan untuk melawan Dai
Funan Ketiga
Viet.
1
Memulihkan hubungan setelah berperang dengan
Champa Ketiga
sekutu China, iaitu Dai Viet.
Mendapatkan pengiktirafan dan memperkukuh
Srivijaya Ketujuh
hubungan persahabatan serta perdagangan.
Kedah Tua Ketujuh Memperkukuh hubungan perdagangan.
Angkor Ke-12 Memperkukuh persahabatan dan perdagangan.

Majapahit Ke-14 Menjalinkan hubungan persahabatan.


4. Jadual berikut menunjukkan hubungan kerajaan Alam Melayu dengan India:

Nama kerajaan Alam Melayu Abad Tujuan
Memperkukuh hubungan perdagangan dan
Funan Ketiga
keagamaan dengan India.
Mengeratkan hubungan persahabatan dan hubungan
Srivijaya Kesembilan
keagamaan.
Angkor Ke-12 Mengeratkan hubungan persahabatan.
Majapahit Ke-14 Mengeratkan hubungan persahabatan.



5. Kerajaan Alam Melayu berjaya menjalin hubungan luar dengan China dan India kerana kerajaan
Alam Melayu:
(a) Bersifat terbuka
(b) Saling menghormati
6. Kesan hubungan diplomatik ini kepada kerajaan Alam Melayu ialah dapat membantu kemajuan
kerajaan Alam Melayu.
7. Keistimewaan kerajaan Alam Melayu ialah bijak mengurus hubungan kerajaannya dengan
kerajaan luar.
Praktis Formatif 1.4 INFO SEJARAH
INFO SEJARAH
1. Apakah amalan para pemerintah kerajaan Alam
Melayu terhadap pedagang dari luar? Hubungan diplomatik ialah hubungan
2. Mengapakah penyebaran agama-agama seperti yang dijalinkan antara kerajaan atas dasar
Hindu, Buddha dan Islam mudah berkembang permuafakatan. Hubungan diplomatik yang baik
di Alam Melayu? akan memudahkan jalinan hubungan kerjasama
3. Senaraikan kerajaan Alam Melayu yang sesebuah kerajaan sama ada dalam aspek
menjalinkan hubungan persahabatan dan sosial, budaya, agama, ekonomi mahupun
perdagangan dengan China. politik. Kesannya, kerajaan tersebut menjadi
kukuh dari segi pemerintahan dan pentadbiran
kerajaan.



10





01 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 10 02/03/2023 7:59 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 1 Kerajaan Alam Melayu

Aktiviti 1

-
21
P
PAK-21 BAB
AK
Tugasan: Anda dikehendaki memilih sebuah kerajaan luar yang sezaman dengan kerajaan Alam Melayu.
Kaji kerajaan tersebut dan terangkan mengenainya kepada rakan. Lakukan perbincangan mengenai 1
kerajaan tersebut melalui sesi soal jawab.
Objektif: • Mengenal pasti kerajaan luar yang sezaman dengan kerajaan Alam Melayu.
• Mengkaji keistimewaan kerajaan luar tersebut.
• Menyatakan pendapat mengenainya melalui sesi soal jawab.


























Aktiviti 2

PAK-21
21
AK
-
P
Tugasan: Secara individu, kenal pasti kerajaan luar yang sezaman dengan kerajaan Melayu pada abad pertama
berdasarkan peta berikut.
Objektif: Mengenal pasti kerajaan luar yang sezaman dengan kerajaan Alam Melayu.




ASIA
Empayar Empayar
Parsi Kushan Dinasti
Han
Funan















11





01 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 11 02/03/2023 7:59 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 1 Kerajaan Alam Melayu


Praktis Sumatif 1


BAB
BAHAGIAN A
1
Arahan: Pilih jawapan yang paling tepat.
1. Siapakah tokoh yang menyatakan pandangan 6. Apakah sumbangan pemerintah kerajaan Funan,
tentang konsep Alam Melayu dari aspek geografi? Fan Shih-man?
A Dato’ A. Aziz Deraman A Meluaskan empayar Funan
B Abdul Hadi Haji Hassan B Mengembangkan agama Buddha
C Sutan Takdir Alisjahbana C Menjalankan perdagangan maritim
D Profesor Emeritus Dato’ Dr. Asmah Haji D Mengamalkan undang-undang tempatan
Omar
7. Mengapakah kerajaan Srivijaya lemah pada
2. Maklumat berikut berkaitan dengan konsep Alam tahun 1025?
Melayu. A Kelemahan pemerintah
B Kemerosotan ekonomi
Dunia Melayu merupakan sebuah kawasan
yang luas meliputi Malaysia, Indonesia, Brunei, C Serangan askar Chola
Singapura, selatan Thailand dan Filipina. D Masalah kewangan

Siapakah yang mengemukakan pandangan 8. Mengapakah pada tahun 1478 kerajaan
tersebut? Majapahit mengalami kemerosotan?
A Abdul Hadi Haji Hassan A Pengasasan Kesultanan Kedah
B Profesor Dr. Ding Choo Ming B Kematian Patih Gajah Mada
C Profesor Emeritus Khoo Kay Kim C Serangan kerajaan Chenla
D Profesor Emeritus Dato’ Dr. Asmah Hj. Omar D Serangan Siam

3. Apakah nilai serumpun yang wujud dalam 9. Rajah berikut menunjukkan cara agama Hindu
masyarakat Alam Melayu? tersebar di Alam Melayu.
A Gotong-royong
B Aktif meneroka Pedagang
C Rajin berdagang
D Membuat perahu Cara penyebaran Golongan Brahmin
agama Hindu
4. Kerajaan Alam Melayu yang manakah bermula
pada abad pertama? X
A Funan
B Angkor Apakah X?
C Srivijaya A Tentera
D Majapahit B Bangsawan
C Pemerintah
5. Antara berikut, kerajaan Alam Melayu yang D Pendakwah
manakah berpusat di Tanah Melayu?
I Funan 10. Apakah bentuk hubungan yang terjalin antara
II Srivijaya kerajaan Majapahit dengan kerajaan China?
III Kedah Tua A Diplomatik
IV Gangga Negara B Ketenteraan
A I dan II C II dan III C Perdagangan
B I dan IV D III dan IV D Persahabatan





12





01 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 12 02/03/2023 7:59 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 1 Kerajaan Alam Melayu

BAHAGIAN B

1. Terdapat pelbagai pendapat daripada tokoh tempatan dan luar negara berkaitan aspek geografi Alam Melayu. BAB
(a) Senaraikan dua tokoh yang memberi pendapat tentang konsep Alam Melayu. [2 markah] 1
(b) Apakah kawasan yang meliputi Dunia Melayu menurut Profesor Dr. Ding Choo Ming? [4 markah]
(c) Jelaskan aspek yang menggambarkan penduduk Alam Melayu mempunyai budaya serumpun.
[4 markah]
2. Peta berikut menunjukkan kewujudan awal Alam Melayu bermula daripada petempatan kecil berkembang
menjadi pelabuhan.
U
CHAMPA
Angkor
FUNAN
Takua Pa Oc-Eo
Langkasuka
Kuttaraja
Kataha
Pasai LAUT CHINA SELATAN
SELAT MELAKA
SRIVIJAYA
Temasik
Kutei
Melayu
Jambi
Palembang
LAUTAN HINDI
MAJAPAHIT
Mataram Singhasari

(a) Senaraikan dua kerajaan Alam Melayu. [2 markah]
(b) Berdasarkan pengetahuan anda, mengapakah kerajaan-kerajaan awal muncul di lembah sungai?
[4 markah]
(c) Apakah faktor yang membantu kerajaan Alam Melayu menjadi terkenal? [4 markah]


BAHAGIAN C


1. Kerajaan Alam Melayu muncul sezaman dengan kerajaan luar yang membuktikan bahawa kerajaan Alam
Melayu membangun dan maju setanding dengan kerajaan luar tersebut.
(a) Jelaskan kerajaan luar yang sezaman dengan kerajaan Alam Melayu pada abad pertama dan abad
ke-14. [4 markah]

(b) Hubungan kerajaan Alam Melayu dengan kerajaan luar mendorong penyebaran agama Hindu, Buddha
dan Islam.
Bagaimanakah agama Hindu, Buddha dan Islam tersebar ke Alam Melayu? [8 markah]
(c) Pada pendapat anda, sejauh manakah kedatangan agama ke Alam Melayu telah mempengaruhi pelbagai
aspek kehidupan penduduk? [8 markah]
Menilai










13





01 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 13 02/03/2023 7:59 AM

Warisan Negara

Bab
6 Kesultanan Johor Riau









PETA KONSEP



Kesultanan Johor Riau


Cabaran ke arah kegemilangan:
Pengasasan Kesultanan Johor Riau: • Perang Tiga Segi
• Pusat pemerintahan Kota Kara • Perang Johor-Jambi
• Pusat pemerintahan Kota Sayong, Sayong Pinang
• Pusat pemerintahan Kota Batu, Johor Lama • Konflik pembesar
• Ancaman Raja Kechil




Strategi menghadapi ancaman: Kegemilangan Kesultanan Johor Riau:
• Memindahkan pusat pemerintahan • Pusat perdagangan yang unggul:
– Kedudukan yang strategik
Kota Sayong Kota Makam Tauhid U
Kota Batu Sawar U
Kota Kara Batu Hampar
Kota Seluyut Batu Sawar
Kota Panchor
Kota Tinggi Kota Johor Lama
Panchor
Johor Lama
Sg. Lebam
Singapura Sungai
Selat Tebrau Johor
Petunjuk
Kota pertahanan Kesultanan Johor Riau
SINGAPURA
• Membina kota pertahanan
• Menjalinkan hubungan dengan kuasa Belanda
– Tumpuan pedagang
– Pusat pengumpulan dan pengedaran barang
dagangan
– Kesibukan pelabuhan Johor Riau
• Pusat persuratan:
– Karya Sulalatus Salatin
– Karya Hikayat Hang Tuah
• Lain-lain karya
• Tokoh persuratan Tun Seri Lanang
– Tajul Salatin atau Mahkota Raja-Raja
– Tuhfat al-Nafis
– Salasilah Melayu dan Bugis
– Gurindam Dua Belas
– Hikayat Anak Panah Sedasa
– Syair Ungku Puteri



Akses kepada
INFOGRAFIK




55





06 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 55 02/03/2023 8:16 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 Kesultanan Johor Riau

6.1 Pengasasan Kesultanan Johor 2. Pusat pemerintahan Kota Kara, Pekan
Tua:
Riau
(a) Pada tahun 1528, Sultan Alauddin Riayat
1. Kesultanan Johor Riau merupakan sebuah Shah I membina pusat pemerintahan
kerajaan Melayu yang diasaskan oleh waris di Kota Kara, Pekan Tua.
Kesultanan Melayu Melaka. (b) Kota Kara dijadikan pusat pemerintahan
kerana:
2. Kesultanan Johor Riau mewarisi sistem
pemerintahan dan pentadbiran serta (i) Lokasinya terletak berhampiran
wilayah jajahan takluk dan naungan sungai yang lebar dan dalam
Kesultanan Melayu Melaka. memudahkan kapal untuk keluar
masuk.
3. Kesultanan Johor Riau telah berkembang (ii) Kawasan berbukit bukau di
dan diperintah oleh sultan daripada dua sekitar Kota Kara menjadi benteng
keturunan, iaitu: pertahanan daripada ancaman
(a) Dari tahun 1528 hingga 1699, luar.
pemerintahan diketuai oleh waris
berketurunan Kesultanan Melayu
Melaka.
(b) Dari tahun 1699 hingga 1824, Harian
kegemilangan dan kemasyhuran Semangat gigih dan usaha tanpa jemu yang
Kesultanan Johor Riau diteruskan oleh ditunjukkan oleh Sultan Alaudin Riayat Shah I
sultan berketurunan Johor. wajar dijadikan iktibar oleh kita dalam menzahirkan
sebagai murid menzahirkan semangat tersebut
4. Kegemilangan Kesultanan Johor Riau semangat cinta akan negara. Bagaimanakah anda
sebagai sebuah empayar yang unggul
di Alam Melayu berakhir berikutan dalam kehidupan seharian?
Perjanjian Inggeris-Belanda 1824.

Pusat Pemerintahan Kesultanan Johor
Riau di Pekan Tua 3. Pusat pemerintahan di Kota Sayong,
BAB
Sayong Pinang:
1. Pengasasan kerajaan: (a) Pada tahun 1535, Kota Kara di Pekan
6
(a) Kesultanan Johor Riau diasaskan oleh Tua telah diserang dan dimusnahkan
Raja Ali, putera Sultan Mahmud Shah oleh Portugis.
dan Tun Fatimah. (b) Sultan Alaudin Riayat Shah I berundur
(b) Baginda menggunakan gelaran Sultan dan membuka Kota Sayong sebagai
Alauddin Riayat Shah I (1528 – 1564). pusat pemerintahan.
(c) Baginda menitahkan supaya Bendahara (c) Kota Sayong lebih selamat kerana kapal
Seri Nara Diraja menghimpunkan perang musuh sukar melintasi sungai
rakyat untuk membuka negeri di pesisir yang sempit.
Sungai Johor.

Aktiviti 1
AK
P
PAK-21
21
-
Tugasan: Anda dikehendaki memilih sebuah karya yang berkaitan dengan Kesultanan Johor Riau. Baca karya
tersebut dengan teliti kemudian, hasilkan sebuah rencana tentang isi kandungan karya tersebut.
Rencana anda hendaklah tidak kurang daripada 120 patah perkataan.
Objektif: • Menanam minat membaca.
• Mengetahui kisah sejarah Kesultanan Johor Riau.
• Menyatakan pendapat anda tentang karya persuratan.




56





06 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 56 02/03/2023 8:16 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 Kesultanan Johor Riau

4. Pusat pemerintahan Kota Batu, Johor Perang Johor-Jambi:
Lama: 1. Johor menuntut wilayah Tungkal daripada
(a) Pada tahun 1540, pusat pemerintahan Kerajaan Jambi.
Kesultanan Johor Riau dipindahkan
oleh Sultan Alauddin Riayat Shah I ke 2. Krisis dan peperangan berlaku dari tahun
Kota Batu, Johor Lama. 1659 hingga 1679.
(b) Kawasan itu juga dikenali dengan nama 3. Pada bulan Jun 1679, Johor menyerang
Tanjung Batu. Jambi. Jambi kemudian tewas dan tunduk
(c) Kemasukan kapal dagang menjadi di bawah kuasa Kesultanan Johor Riau yang
mudah kerana kedudukannya yang berpusat di Riau.
strategik di Sungai Johor yang lebar
dan dalam.
Konflik Pembesar:
Cabaran ke Arah Kegemilangan 1. Berlakunya konflik antara Bendahara Tun
1. Pelbagai cabaran yang telah dihadapi Habib Abdul Majid dengan Laksamana Tun
oleh Kesultanan Johor Riau untuk Abdul Jamil untuk menguasai pemerintahan
mempertahankan kedaulatannya. kerajaan Johor Riau.
2. Antara cabaran yang dihadapi oleh 2. Persaingan berakhir apabila Laksamana Tun
Kesultanan Johor Riau ialah peperangan di Abdul Jamil berundur ke Terengganu.
antara Johor-Acheh-Portugis, Perang Johor- 3. Bendahara Tun Habib dikenali dengan
Jambi, konflik pembesar dan ancaman Raja gelaran Bendahara Padang Saujana.
Kechil dari Siak.
4. Selepas beliau meninggal dunia, jawatan
Persaingan Johor-Acheh-Portugis: Bendahara digantikan oleh anaknya, Tun
Abdul Jalil.
1. Peperangan di antara tiga kuasa ini turut
dikenali sebagai Perang Tiga Segi atau
Perang Seratus Tahun. Praktis Formatif 1 1 BAB
• Menilai
2. Peperangan berlaku kerana ketiga-tiga kuasa Pada pendapat anda, mengapakah cabaran
tersebut cuba menguasai perdagangan di yang dihadapi oleh Kesultanan Johor Riau 6
Selat Melaka. tidak menggugat kewibawaan pemerintah dan
kedaulatan Johor?
3. Peperangan berakhir apabila Johor
memberikan bantuan kepada Belanda
untuk mengalahkan Portugis.
INFO SEJARAH
INFO SEJARAH
4. Belanda seterusnya menguasai Melaka
pada tahun 1641. Sultan Mahmud Shah II (1685-1699) merupakan
Sultan Johor ke-10. Baginda ditabalkan ketika
Johor menyerang berumur 10 tahun dan merupakan keturunan
Portugis di Melaka Acheh menyerang terakhir Raja Fatimah, iaitu cucu kepada Sultan
kerana hendak Johor Johor kerana Alauddin Riayat Shah II. Pemerintahan Kesultanan
merampas semula perdagangan Johor telah diambil alih oleh Bendahara Johor,
Melaka daripada Acheh tergugat. kerana Sultan Mahmud Shah II telah mangkat
Portugis. dijulang tanpa meninggalkan zuriat.
Portugis Acheh
Ancaman Raja Kechil:
Acheh menyerang Portugis 1. Pada tahun 1718, Raja Kechil dari Siak
di Melaka kerana Portugis
hendak menguasai menyerang Johor kerana menuntut takhta
perdagangan Acheh. Kesultanan Johor.




57





06 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 57 02/03/2023 8:16 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 Kesultanan Johor Riau

2. Raja Kechil mendakwa dirinya sebagai (b) Membina kota pertahanan:
putera Sultan Mahmud Shah I (Sultan (i) Kota pertahanan yang dibina
Mahmud Mangkat Dijulang) (1685 – 1699) oleh Kesultanan Johor Riau sering
dan mengisytiharkan dirinya sebagai Sultan berubah mengikut lokasi pusat
Johor Riau dengan menggunakan gelaran pemerintahan.
Sultan Abdul Jalil Rahmat Shah. (ii) Kota Kara yang dibina semasa
3. Raja Sulaiman, putera Sultan Abdul Jalil pengasasan kerajaan oleh Sultan
Riayat Shah IV ingin mengusir Raja Kechil Alauddin Riayat Shah I terletak di
dengan meminta bantuan daripada Opu Kuala Sungai Telor.
Bugis Lima Bersaudara. (iii) Pagar kota diperbuat dengan
pancang kayu besar setinggi 40
4. Pada 4 Oktober 1722, Raja Kechil berjaya kaki (12 meter) dan diperkuatkan
dikalahkan dan Raja Sulaiman ditabalkan dengan bedil dan meriam.
sebagai Sultan Johor dengan menggunakan (c) Menjalinkan hubungan dengan
gelaran Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah Belanda:
(1722 – 1760). (i) Kepemimpinan Kesultanan
5. Daeng Merewah dilantik sebagai Yang Johor Riau telah mengadakan
di-Pertuan Muda atau Yamtuan Muda Bugis perjanjian persahabatan dengan
yang pertama di Johor. kuasa Belanda bagi mengekalkan
kedaulatan kerajaan.
Strategi Menghadapi Cabaran (ii) Hubungan Johor-Belanda bermula
pada tahun 1602 apabila Belanda
1. Beberapa strategi telah dilaksanakan bagi menawarkan bantuan kepada
menghadapi ancaman cabaran yang dapat Sultan Alauddin Riayat Shah II
menggugat kedaulatan kepemimpinan (1597 – 1615) untuk melindungi
Kesultanan Johor Riau.
Johor daripada serangan Portugis
2. Strategi-strategi yang dilaksanakan oleh dan Acheh.
kepemimpinan Kesultanan Johor berjaya (iii) Pada 17 Mei 1606, Perjanjian Johor-
mengekalkan kedaulatan dan kestabilan Belanda ditandatangani antara
BAB
kerajaan. Sultan Alauddin Riayat Shah II dan
3. Antara strategi yang dilaksanakan ialah: Admiral Belanda, Cornelis Matelief
6
(a) Memindahkan pusat pemerintahan: de Jonge di atas kapal Belanda
(i) Sebahagian besar pusat yang bernama Oranje.
pemerintahan Kesultanan Johor (iv) Belanda juga meminta bantuan
Riau terletak di sepanjang pesisir Johor untuk menyerang Melaka.
Sungai Johor. (v) Johor turut mengambil bahagian
(ii) Semasa pemerintahan dalam perang Belanda-Portugis
Sultan Ibrahim (1677 – 1685), dengan memberikan pelbagai
kegemilangan Kesultanan Johor bantuan seperti:
Riau diteruskan di Kepulauan Riau • Membantu mengangkut
Lingga. peralatan perang.
(iii) Kepulauan Riau Lingga menjadi • Membuat tapak meriam.
pusat pemerintahan yang baharu. • Menggali parit kubu.
(iv) Pusat pemerintahan Sultan • Menyekat musuh lari ke dalam
Johor sering berpindah kerana hutan.
keperluan strategi ketenteraan • Menaikkan semangat tentera
dan pertahanan serta muslihat Belanda.
mempertahankan diri daripada (vi) Pada tahun 1641, Belanda berjaya
ancaman Portugis dan Acheh. menewaskan Portugis di Melaka
dengan bantuan Johor.





58





06 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 58 02/03/2023 8:16 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 Kesultanan Johor Riau

(b) Tumpuan para pedagang:
INFO SEJARAH (i) Pelabuhan Johor menjadi tumpuan
INFO SEJARAH
pedagang dari China, Gujerat,
Menurut sistem pemerintahan Pembesar Empat Belanda dan Inggeris.
Lipatan yang diwarisi dari Melaka, Bendahara (ii) Pedagang Jawa menjadikan Johor
merupakan pembesar terkanan dan seharusnya sebagai pelabuhan pilihan kerana
lebih berpengaruh. Akan tetapi di Kesultanan mereka tidak berminat untuk
Johor Riau, Laksamana merupakan pembesar berdagang dengan Portugis di
yang lebih berpengaruh. Keadaan ini mewujudkan Melaka.
konflik di antara Bendahara Tun Habib Abdul (c) Pusat pengumpulan dan pengedaran
Majid dan Laksamana Tun Abdul Jamil.
pelbagai barang dagangan:
(i) Pelabuhan Johor Riau menjadi
Praktis Formatif 6.1 pusat pertukaran barangan
keluaran Alam Melayu dengan
1. Apakah keistimewaan Kota Kara? barangan dari China, India dan
2. Mengapakah Raja Kechil mengancam dan Arab.
menuntut takhta Kesultanan Johor Riau? (ii) Antara barang dagangan yang
3. Apakah cabaran yang dihadapi oleh dibekalkan oleh tanah jajahan dan
Kesultanan Johor Riau untuk mempertahankan
kedaulatannya? naungan Johor ialah lada hitam,
bijih timah dan emas.
(iii) Bijih timah dibawa masuk dari
Klang, Sungai Ujong dan Bernam
6.2 Kegemilangan Kesultanan Johor serta Pulau Bangka, Sumatera.
Riau (iv) Barang tempatan lain ialah
kelapa kering, kayu gaharu,
damar, kelembak, sagu, pinang,
Pusat Perdagangan yang Unggul
ikan masin, periuk belanga, lilin
1. Pada abad ke-16 dan ke-17, Johor telah dan garam yang didatangkan
muncul sebagai pusat perdagangan yang dari Pahang, timur Sumatera, BAB
penting sekali gus menjadi tumpuan para Kepulauan Riau, Sungai Ujong,
pedagang. Klang, Naning dan Rembau. 6
(v) Pelabuhan Batu Sawar menjadi
2. Terdapat beberapa keistimewaan yang pusat perdagangan untuk
menyebabkan Johor muncul sebagai pusat barangan yang dibawa dari China
perdagangan yang unggul antaranya ialah:
(a) Kedudukannya strategik: seperti benang emas, kain sutera
(i) Keadaan sungai Johor yang putih, barang tembikar, seramik,
kuali besi, teh dan tembaga.
lebar dan dalam membolehkan (vi) Pedagang Jawa membawa beras,
pelabuhan Johor Lama, Batu Sawar pedagang Gujerat membawa kain,
dan Panchor mudah dimudiki oleh wangian dan manik manakala
kapal besar.
(ii) Pelabuhannya yang terletak di pedagang Siam mendagangkan
beras.
kawasan selatan Selat Melaka (d) Kesibukan pelabuhan Johor Riau:
membolehkan Johor mengawal (i) Terdapat 500 hingga 600 buah
lalu lintas kapal dagang dari Timur kapal dagang pelbagai bangsa
dan Barat.
(iii) Pelabuhan Riau menjadi tumpuan berlabuh di pelabuhan Johor,
terutamanya di pelabuhan Riau.
para pedagang luar untuk berurus (ii) Kapal Siam, Portugis, Inggeris
niaga kerana lokasinya terletak di dan pulau-pulau di Alam Melayu
persimpangan lalu lintas maritim adalah antara kapal dagang yang
yang amat strategik.
berlabuh di Riau.



59





06 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 59 02/03/2023 8:16 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 Kesultanan Johor Riau

(c) Sistem naungan:
Praktis Formatif 1 2 (i) Pedagang luar dan pedagang
• Menilai tempatan mendapat naungan
Mengapakah Kesultanan Johor Riau boleh muncul daripada Bendahara, Temenggung,
sebagai kerajaan masyhur dan unggul di Alam Laksamana dan Raja Indera
Melayu? Bongsu.
(ii) Melalui sistem naungan, pedagang
Pengurusan Pelabuhan mudah untuk mendapatkan surat
kebenaran kuasa Belanda untuk
1. Faktor utama yang menjadikan pelabuhan belayar tanpa gangguan di Selat
Kesultanan Johor Riau sebagai pelabuhan Melaka.
entrepot yang unggul adalah mengendalikan (iii) Berdasarkan sistem naungan,
barang dagangan dan kemampuan pihak yang memberikan naungan
membekalkan semula kapal dengan cepat akan mendapat sebahagian hasil
dan murah. keuntungan dalam bentuk cukai

2. Kecekapan dalam pengurusan pelabuhan perdagangan.
Kesultanan Johor Riau merangkumi (d) Peranan Orang Laut:
langkah-langkah berikut: (i) Orang Laut ditugaskan sebagai
(a) Kemudahan pelabuhan: pengawal pelabuhan, penunda
(i) Gudang bawah tanah disediakan kapal dagang, penunjuk arah
untuk menyimpan barang bagi kepada pedagang dan pengawal
mengelakkan daripada kebakaran. di perairan Johor dan Selat Melaka.
(ii) Pegawai yang terlatih disediakan (ii) Tentera angkatan laut turut
untuk mengendalikan urusan terdiri daripada Orang Laut
perdagangan. kerana mereka terlibat mengawal
(iii) Menyediakan barangan seperti keselamatan Kesultanan Johor
lada hitam dan rempah ratus Riau.
untuk pedagang. (e) Kemudahan membaiki dan membina
(b) Urusan jual beli: kapal:
BAB
(i) Dua bentuk perdagangan yang (i) Pelabuhan di Johor juga
dijalankan, iaitu secara tukar mempunyai kemudahan membaiki
6
barang dan menggunakan mata dan membina kapal bersaiz kecil.
wang. (ii) Orang Laut mahir dalam
(ii) Sultan Alauddin Riayat Shah I pembinaan kapal. Mereka
memperkenalkan mata wang emas membuat kapal pesisir pantai
yang dikenali sebagai mas, wang seperti kolek, banteng, penjajap,
perak sebagai kupang dan wang balok dan pencalang.
timah sebagai katun. (iii) Kemahiran ini menyebabkan
(iii) Pada akhir abad ke-18, mata wang Kesultanan Johor Riau berupaya
asing seperti Dolar Sepanyol, untuk maju.
Dolar Mexico dan duit Belanda
turut digunakan. Pusat Persuratan
(iv) Syahbandar ialah pembesar yang 1. Penghasilan karya persuratan membuktikan
bertanggungjawab menguruskan bahawa Kesultanan Johor Riau juga kaya
sistem jual beli dan mengutip dengan karya agung dan tokoh persuratan
cukai pelabuhan daripada para yang berkaliber.
pedagang.
(v) Ukuran dan berat timbangan 2. Batu Sawar dan Pulau Penyengat, Riau
barangan juga ditetapkan oleh memainkan peranan penting dalam
Syahbandar. perkembangan penulisan karya persuratan
berkaitan dengan kerajaan Melayu.



60





06 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 60 02/03/2023 8:16 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 Kesultanan Johor Riau

3. Kesultanan Johor Riau banyak menghasilkan
karya agung. Sebuah epik Menurut sejarawan lepas,
kepahlawanan yang naskah ini dihasilkan
4. Antara karya agung penghasilan Kesultanan merentas sepanjang oleh pengarang dari
Johor Riau ialah: zaman kegemilangan Johor selepas kekalahan
Kesultanan Melayu
Portugis di Melaka pada
(a) Sulalatus Salatin Melaka. tahun 1641.
(b) Hikayat Hang Tuah
Sulalatus Salatin Hikayat Hang Tuah
bermaksud Salasilah Naskhah asal
Raja-Raja atau karya ini bernama
Peraturan Segala Hikayat Melayu.
Raja-Raja.














Kandungan karya adalah berkaitan tentang ketaatan
atau kesetiaan Hang Tuah kepada raja dan
Kesultanan Melayu Melaka.
Karya ini menceritakan
Pada tahun 1612, asal usul keturunan raja-
karya ini telah disusun raja Melaka, adat istiadat
dan ditulis semula oleh kerajaan dan sejarah Hikayat
Tun Seri Lanang. BAB
Kesultanan Melayu Melaka. Hang Tuah
INFO 6
Praktis Formatif 6.2


1. Apakah keistimewaan yang menyebabkan Kesultanan Johor Riau berkembang menjadi pusat perdagangan
yang unggul di Alam Melayu?
2. Nyatakan kemudahan yang terdapat di pelabuhan Kesultanan Johor Riau.
3. Senaraikan tiga karya lain yang terdapat pada zaman Kesultanan Johor Riau.



Aktiviti 2

PAK-21
P AK - 21
Tugasan: Sediakan teks pidato bertajuk “Langkah untuk Memartabatkan Karya-Karya Persuratan Melayu ke
Peringkat Antarabangsa”. Berikan juga ciri-ciri karya agung semasa Kesultanan Johor Riau.
Objektif: • Mengetahui ciri-ciri karya agung semasa Kesultanan Johor Riau.
• Menerangkan langkah untuk memartabatkan karya persuratan Melayu ke peringkat antarabangsa.
• Menghargai kegemilangan yang dicapai dalam bidang persuratan Melayu.








61





06 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 61 02/03/2023 8:16 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 Kesultanan Johor Riau

5. Antara tokoh persuratan Melayu yang terkenal pada zaman ini ialah Tun Seri Lanang. Biodata
beliau adalah seperti berikut:

Nama sebenar beliau ialah Tun Muhammad bin Tun Ahmad Paduka Raja.




Dilahirkan di Bukit Seluyut, Kota Tinggi pada tahun 1565.



Beliau menjadi Bendahara Johor semasa pemerintahan Sultan Alauddin
Tun Seri Lanang Riayat Shah II.


Beliau menyusun dan menulis semula Sulalatus Salatin atas titah Raja
Abdullah, iaitu adinda Sultan Alauddin Riayat Shah II.
Tun Seri
Lanang
INFO
Dilantik sebagai penasihat Sultan Iskandar Muda Acheh dan menjadi Raja
Uleebalang di Samarlanga.


6. Karya-karya lain termasuk:
(a) Tajul Salatin atau Mahkota Raja-Raja dihasilkan oleh Bukhari al-Jauhari.
(b) Karya ini adalah antara karya persuratan yang tersohor dihasilkan pada zaman Kesultanan
Johor Riau.
(c) Tuhfat al-Nafis, Salasilah Melayu dan Bugis serta Gurindam Dua Belas dikarang oleh Raja
Haji Ali.
(d) Hikayat Anak Panah Sedasa dikarang oleh Tun Hisap Misai.
BAB
(e) Syair Ungku Puteri dikarang oleh Raja Ahmad.
6














Tuhfat al-Nafis Tajul Salatin


INFO SEJARAH
INFO SEJARAH
Terdapat beberapa sumbangan lain Tun Seri Lanang, iaitu:
(a) Terlibat secara langsung dalam perancangan menawan semula Melaka pada tahun 1586, 1587 dan 1606.
(b) Menyusun pertahanan Johor bagi menghadapi serangan Portugis dan Acheh.
(c) Menjadi utusan Johor ke Goa untuk berunding dengan Portugis pada tahun 1583.
(d) Mengatur perjanjian dengan Admiral Matelief pada 23 September 1606 untuk mempertahankan Johor
daripada serangan Acheh.



62





06 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 62 02/03/2023 8:16 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 Kesultanan Johor Riau


Praktis Sumatif 6


BAHAGIAN A


Arahan: Pilih jawapan yang paling tepat.

1. Maklumat berikut berkaitan dengan pengasasan 5. Pada pendapat anda, mengapakah pusat
Kesultanan Johor Riau. pemerintahan Kesultanan Johor Riau sering
berpindah?
Pada tahun 1528, Sultan Alauddin I Strategi ketenteraan
Riayat Shah I telah membina pusat
pemerintahan di Kota Kara, Pekan Tua. II Mencari lokasi strategik
III Mendapatkan sokongan
Mengapakah Kota Kara menjadi pilihan baginda? IV Muslihat mempertahankan diri
A Penduduk ramai A I dan II
B Pelabuhan entrepot B I dan IV
C Kedudukan strategik C II dan III
D Kekayaan hasil bumi D III dan IV
2. Mengapakah Johor menyerang Jambi pada 6. Maklumat berikut berkaitan dengan pelabuhan
tahun 1679? kerajaan Johor Riau.
A Menyelamatkan pelabuhan
B Menuntut wilayah Tungkal • Johor Lama
C Mempertahankan kedaulatan • Batu Sawar
D Mengatasi masalah ancaman Jambi • Panchor

3. Maklumat berikut berkaitan dengan ancaman Apakah peranan yang dimainkan oleh pelabuhan
Raja Kechil. tersebut dalam pembangunan Johor sebagai
pusat perdagangan yang unggul di Alam BAB
Pada tahun 1718, Raja Kechil menyerang Johor Melayu?
kerana menuntut takhta kerajaan.
A Pusat pertahanan 6
Apakah alasan Raja Kechil berbuat demikian? B Pusat pengumpulan hasil bumi
A Pewaris takhta C Pusat pengumpulan pedagang asing
B Membangunkan Johor D Pusat kawalan lalu lintas kapal dagang
C Melindungi pedagang di Johor
D Menghapuskan pengaruh Belanda 7. Apakah kepentingan karya Sulalatus Salatin dan
Hikayat Hang Tuah?
4. Maklumat berikut berkaitan dengan cabaran ke A Mencatat salasilah keturunan raja
arah kegemilangan. B Membuktikan keagungan kerajaan
• Perang Tiga Segi C Melambangkan pencapaian tamadun
• Perang Johor-Jambi D Menambah khazanah warisan bangsa

Berdasarkan pengetahuan sejarah anda, apakah 8. Apakah sumbangan Tun Seri Lanang dalam
faktor utama yang membolehkan Kesultanan bidang persuratan Melayu?
Johor Riau menghadapi cabaran tersebut? A Menyusun semula Sulalatus Salatin
A Perpaduan rakyat B Mencipta Gurindam Dua Belas
B Perlindungan Belanda C Mengarang Hikayat Hang Tuah
C Sokongan kerajaan jiran D Menghasilkan Tuhfat al-Nafis
D Kebijaksanaan pemerintah







63





06 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 63 02/03/2023 8:16 AM

Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 Kesultanan Johor Riau

BAHAGIAN B

1. Peta berikut berkaitan dengan pengasasan Kesultanan Johor Riau.
Kota Sayong Kota Makam Tauhid U
Kota Batu Sawar
Kota Kara
Kota Seluyut
Kota Panchor
Kota Tinggi Kota Johor Lama
Singapura


Petunjuk
Kota pertahanan Kesultanan Johor Riau

(a) Namakan tiga pusat pemerintahan Kesultanan Johor Riau. [3 markah]
(b) Pada peringkat awal penubuhannya, pemerintah Kesultanan Johor Riau sering memindahkan pusat
pemerintahannya bagi mengelakkan ancaman kuasa luar.
Nyatakan ancaman yang dihadapi oleh Kesultanan Johor Riau. [3 markah]
(c) Kejayaan kerajaan Johor Riau mencapai kegemilangan membuktikan kebijaksanaan pemerintah
menghadapi cabaran.
Pada pendapat anda, apakah usaha-usaha yang dapat dilaksanakan oleh kerajaan Malaysia pada hari
ini bagi mencapai kegemilangan? [4 markah]
Menilai

BAHAGIAN C

1. Peta berikut berkaitan dengan kegemilangan Kesultanan Johor Riau.

U
Batu Hampar
BAB
Batu Sawar
6
Panchor
Johor Lama
Sg. Lebam
Sungai
Selat Tebrau Johor

SINGAPURA


(a) Kesultanan Johor Riau berkembang menjadi pusat perdagangan yang unggul di Alam Melayu kerana
kedudukannya yang strategik.
Jelaskan faktor yang mendorong kedudukan pelabuhan Johor menjadi tumpuan para pedagang.
[4 markah]
(b) Pelabuhan Johor Riau memainkan peranannya sebagai pusat pertukaran barangan keluaran Alam Melayu
dengan barangan dari China, India dan Arab.
Huraikan. [8 markah]
(c) Malaysia juga mempunyai pelabuhan yang terkenal seperti Pelabuhan Klang dan Pelabuhan Tanjung
Pelepas.
Pada pendapat anda, apakah usaha-usaha yang dapat dilaksanakan bagi memperkasakan pelabuhan
di negara kita? [8 markah]
Menilai



64





06 FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 64 02/03/2023 8:17 AM

JAWAPAN





(iii) Brunei
Bab
1 Kerajaan Alam Melayu (iv) Singapura
(v) selatan Thailand
(vi) Filipina
Praktis Formatif 1.1 (Mana-mana empat)
1. R.O Winstedt (c) (i) Bahasa dan tulisan
2. • Kepulauan Melayu (ii) Persuratan
• Dunia Melayu (iii) Struktur sosial
(iv) Kesenian
Praktis Formatif 1.2 (v) Kepercayaan dan adat
1. Lembah sungai merupakan kawasan yang subur (Mana-mana empat)
dan sesuai dijalankan kegiatan pertanian.
2. Kerajaan Kedah Tua 2. (a) (i) Funan
(ii) Champa

(iii) Srivijaya
Praktis Formatif 1 1 (iv) Angkor
(v) Majapahit
• Kemahiran membina kapal. (vi) Kedah Tua
• Pentadbir yang cemerlang. (vii) Gangga Negara
• Sistem pelabuhan yang moden dan berteknologi. (Mana-mana dua)
Praktis Formatif 1.3 (b) (i) Kesuburan tanah sesuai untuk pertanian.
(ii) Mendapatkan bekalan air untuk minuman
1. Fan Shih-Man dan keperluan harian.
2. Berjaya membebaskan Champa daripada pengaruh (iii) Kemudahan pengangkutan.
China. (iv) Sistem perhubungan.
3. • Selat Melaka (c) (i) Pemerintahan yang sistematik.
• Selat Sunda (ii) Ekonomi yang maju.
Praktis Formatif 1.4 (iii) Perkembangan agama.
(iv) Kemunculan pelabuhan.
1. Amalan sikap keterbukaan para pemerintah.
2. Sikap keterbukaan penduduk Alam Melayu. BAHAGIAN C
3. • Majapahit
• Angkor 1. (a) Kerajaan luar yang sezaman dengan kerajaan
• Kedah Tua Alam Melayu pada abad pertama ialah Dinasti
• Srivijaya Han, empayar Rom, empayar Parsi, dan
empayar Kushan. Kerajaan luar yang sezaman
Praktis Sumatif 1 dengan kerajaan Alam Melayu pada abad ke-14
ialah Kesultanan Delhi, empayar Mongol, dan
BAHAGIAN A kerajaan Turki Uthmaniyah.
1. B 2. B 3. A 4. A 5. D (b) Agama Hindu disebarkan ke Alam Melayu
6. A 7. C 8. B 9. A 10. D melalui peranan pedagang, tentera, dan
Brahmin. Pemerintah empayar Maurya, iaitu
BAHAGIAN B Asoka menghantar sami Buddha ke Alam Melayu
1. (a) (i) Profesor Emeritus Dato’ Dr. Nik Hassan untuk menyebarkan agama Buddha. Agama
Shuhaimi Nik Abdul Rahman Islam tersebar ke Alam Melayu melalui peranan
(ii) Abdul Hadi Haji Hassan pedagang, pemerintah, dan pendakwah.
(iii) Profesor Emeritus Tan Sri Dato’ Pendeta (c) Penyebaran agama Hindu, Buddha, dan Islam
(Dr.) Ismail Hussein mempengaruhi aspek kehidupan masyarakat
(iv) Alfred Russel Wallace seperti perundangan, pentadbiran, ekonomi,
(v) Profesor Dr. Ding Choo Ming dan sosiobudaya. Penyebaran agama tersebut
(Mana-mana dua) menunjukkan sikap keterbukaan masyarakat
(b) (i) Malaysia Alam Melayu menerima perubahan dalam
(ii) Indonesia kehidupan mereka.



105





JAW FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 105 02/03/2023 8:28 AM

Sejarah Tingkatan 2 Jawapan

Sistem Pemerintahan dan Kegiatan (iii) Simbol perpaduan rakyat pelbagai kaum.
Bab
2 Ekonomi Masyarakat Kerajaan Alam (iv) Menyeimbangkan kuasa antara pemimpin
Melayu dengan kerajaan.
Praktis Formatif 2.1 2. (a) (i) Mengusahakan pembuatan garam.
(ii) Mengusahakan pembuatan gula.
1. Raja-raja Majapahit menggunakan gelaran
Maharaja, Sri Maharaja dan Sri Bathara. (iii) Mengusahakan pembuatan minyak.
(iv) Mengusahakan pembungkusan daging
2. Corak sistem pemerintahan kerajaan Alam Melayu kerbau.
ialah sistem beraja. (v) Membuat mi daripada beras.
(Mana-mana tiga)
Praktis Formatif 1 1 (b) (i) Emas
(ii) Perak
Kebaikan sistem pemerintahan beraja adalah dapat (iii) Bijih besi
mewujudkan kestabilan di Alam Melayu. (c) (i) Kebijaksanaan pemerintah mengurus
sumber alam.
Praktis Formatif 2.2 (ii) Kegigihan dan kerajinan rakyat mencari
1. • Pertanian rezeki.
• Perdagangan (iii) Memiliki tanah yang subur.
• Mengutip hasil hutan dan laut (iv) Sikap berani meneroka.
• Perlombongan dan pembuatan.
BAHAGIAN C
2. Kesan pembinaan sistem pengairan oleh pemerintah
Majapahit ialah pengeluaran padi sawah dapat 1. (a) Faktor kejayaan kegiatan perdagangan di
ditingkatkan. Alam Melayu ialah peranan pemerintah yang
3. Di pelabuhan kerajaan Srivijaya, Tuhan Vatakvurah berwibawa. Memiliki pelabuhan yang strategik.
berperanan sebagai penyelia kegiatan perdagangan Pemerintah berupaya menyediakan pelbagai
dan perkapalan. kemudahan pelabuhan. Sistem cukai yang
sesuai dan berpatutan. Memiliki pegawai yang
Praktis Sumatif 2 amanah dan bertauliah. Mempunyai sistem
sukatan, ukuran dan timbangan yang baik.
BAHAGIAN A (b) Pedagang dari China membawa pelbagai
barangan seperti sutera, tembikar, pinggan,
1. A 2. A 3. C 4. A 5. D
6. D 7. A 8. D 9. A 10. D mangkuk, payung, gula dan gendang untuk
mendapatkan barangan yang mempunyai nilai
BAHAGIAN B perubatan dari pedagang tempatan. Pedagang
India pula membawa kapas, tembikar dan
1. (a) (i) Kurung Bnam yang bermaksud raja
gunung. pelbagai jenis batu berharga seperti akik
(ii) Rajadhiraja melambangkan raja Funan dan karnelian untuk dijual kepada penduduk
sebagai raja segala raja. tempatan. Mereka mendapatkan kain sutera dari
(iii) Cakravatin yang bermaksud pemerintah China dan pelbagai jenis barangan dari Alam
alam sejagat. Melayu seperti rempah, gaharu dan kapur barus.
(Mana-mana dua) Pedagang Arab dan Parsi membawa pelbagai
jenis tembikar, minyak wangi, barangan kaca
(b) (i) Raja-raja Srivijaya mempunyai unsur dan manik yang didagangkan dengan pedagang
kesaktian. Dianggap sebagai Bodhisattva, Alam Melayu. Mereka membeli rempah dan
iaitu peranan raja sebagai Buddha di bumi. kayu wangi untuk dijual semula ke Tanah Arab
(ii) Raja Srivijaya digelar sebagai Raja di dan Rom.
Gunung dan Maharaja di Pulau.
(iii) Raja dibantu oleh Yuvaraja, iaitu Putera (c) Cadangan untuk memajukan pelabuhan di negara
Mahkota, Pratiyuraja sebagai Raja Muda kita ialah dengan menyediakan kemudahan
dan Raja Kumara. Raja turut dibantu oleh yang mencukupi. Melantik pegawai yang
golongan agama, tentera, pemungut cukai, berpengalaman dan bertauliah. Mengamalkan
hakim dan penjaga harta kerajaan. sistem percukaian yang berpatutan dan
(Mana-mana empat) sistematik. Membina sistem pergudangan yang
baik. Menggalakkan kemasukan pelabur asing
(c) (i) Lambang kedaulatan negara. dan mengadakan promosi di luar negara.
(ii) Menjamin kestabilan politik negara.




106





JAW FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 106 02/03/2023 8:28 AM

Sejarah Tingkatan 2 Jawapan


Bab Praktis Sumatif 3
3 Sosiobudaya Masyarakat Alam Melayu
BAHAGIAN A
Praktis Formatif 3.1 1. D 2. D 3. B 4. A 5. D
6. B 7. C 8. A 9. C 10. D
1. • Sungai Mas
• Cherok Tok Kun BAHAGIAN B
2. Jawa Kuno 1. (a) (i) Funan
3. Pertembungan pelbagai budaya menyebabkan (ii) Champa
bahasa Melayu telah menerima pengaruh (iii) Angkor
beberapa bahasa asing sehingga memperkaya lagi (iv) Kedah Tua
perbendaharaan kata bahasa Melayu. (Mana-mana dua)
4. • Tulisan Palava (b) (i) Bahasa Sanskrit
• Tulisan Khmer (ii) Bahasa Tamil
(iii) Bahasa Cina
(iv) Bahasa Parsi
Praktis Formatif 1 1 (v) Bahasa Arab
(Mana-mana empat)
Fungsi batu bersurat kepada masyarakat kerajaan Alam (c) (i) Menjadi alat komunikasi utama.
Melayu ialah menjadi medium (alat) untuk mencatatkan (ii) Menyimpan rekod-rekod pemerintahan dan
pelbagai maklumat, iaitu pemerintahan, keagamaan perundangan.
dan undang-undang, membuktikan keintelektualan, (iii) Menyebarkan ilmu pengetahuan.
meningkatkan kegiatan persuratan serta menunjukkan (iv) Mencatat hal keagamaan.
kemahiran memahat. (v) Menjadi sumber rujukan.
Praktis Formatif 3.2 (vi) Sumber bertulis kepada ahli sejarah.
(Mana-mana empat)
1. Tema utama tradisi lisan ini bertemakan asal-usul,
binatang, nasihat, seloka, teladan dan adat. 2. (a) (i) Seni bina candi
(ii) Perkapalan
2. Bukti kewujudan tersebut adalah berdasarkan (iii) Sistem pengairan
kelahiran bentuk batu bersurat.
(b) (i) Candi Bukit Choras
3. Karya saduran adalah sesebuah cerita yang isi (ii) Candi Bukit Pendiat
utama cerita tersebut diambil daripada karya yang (iii) Candi Bukit Meriam
lain.
(c) (i) Galakan pemerintah.
Praktis Formatif 3.3 (ii) Kegigihan rakyat.
1. • Seni bina candi (iii) Patuh kepada arahan raja.
• Perkapalan (iv) Lahirnya ramai artisan.
• Sistem pengairan BAHAGIAN C
2. Kerajaan Angkor membina kapal untuk kegunaan
perdagangan dan peperangan. 1. (a) Seni bina masyarakat Srivijaya dibuktikan
melalui pembinaan candi. Candi yang terkenal
3. Kerajaan Funan membina candi untuk dijadikan ialah Candi Muara Takus dan Candi Muara Jambi
rumah ibadat, pusat pendidikan dan tempat di Sumatera. Ibu kota Srivijaya, iaitu Palembang
pertemuan masyarakat. menjadi pusat membina kapal. Rekod kerajaan
Praktis Formatif 3.4 China mencatatkan fungsi Palembang sebagai
pusat binaan kapal-kapal Melayu yang besar
1. • Kelas atasan (kun-lun-po) yang boleh belayar hingga ke
• Kelas bawahan pelabuhan Tongkin dan tenggara China.
2. Tugas kelas atasan dalam struktur sosial (b) Angkor Wat dibina oleh Raja Suryavarman II.
masyarakat kerajaan Alam Melayu adalah menjaga Angkor Wat dibina pada abad ke-12. Angkor
dan melindungi rakyatnya. Wat merupakan candi agama Hindu. Angkor
3. Mereka yang berkhidmat dalam sektor sosioekonomi Wat dibina dengan keluasan 208 hektar. Binaan
dan meningkatkan status pemiliknya. menara utama di di tengah candi setinggi 65
meter. Terdapat ukiran kapal perang kerajaan






107





JAW FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 107 02/03/2023 8:28 AM

Sejarah Tingkatan 2 Jawapan

Angkor pada Angkor Wat. Inskripsi yang terpahat (ii) Majapahit
pada dinding Angkor Wat menggambarkan (iii) Kedah Tua
aspek keagamaan dan pemerintahan. (c) (i) Terbuka
(c) Seni bina sejarah harus dipulihara dan dipelihara (ii) Toleransi
sebagai bukti kukuh tentang peristiwa sejarah (iii) Mementingkan keamanan
yang benar-benar berlaku. Menjadi warisan (iv) Hormat-menghormati
sejarah negara Seni bina sejarah menjadi 2. (a) (i) Berasaskan keturunan.
sumber pelancongan. Harus dipelihara dan (ii) Pembesar mengesahkannya.
dipulihara untuk tatapan generasi masa kini dan (iii) Keturunan diraja dianggap suci dan
akan datang. Dapat memahami sejarah tanah berdaulat.
air. Dapat menjadi inspirasi untuk memajukan (iv) Raja boleh dipilih daripada golongan
seni bina negara. Sumber rujukan sejarah yang tentera seperti dalam kerajaan Funan dan
penting dan dapat dijadikan sebagai iktibar Champa.
untuk mempertahankan kedaulatan negara. (v) Wanita keturunan diraja boleh dilantik
sebagai pemerintah seperti dalam kerajaan
Majapahit.
Agama, Kepercayaan dan Keunikan (Mana-mana dua)
Bab
4 Warisan Masyarakat Kerajaan Alam (b) (i) Memelihara kedaulatan kerajaan.
Melayu (ii) Mendapatkan perlindungan.
Praktis Formatif 4.1 (iii) Meluaskan jaringan perdagangan.
(iv) Memperkukuh agama dan budaya.
1. Peranan mubaligh, pemerintah dan perkembangan
perdagangan antarabangsa. (c) (i) Pemerintah yang bijak biasanya seorang
yang berwibawa.
2. Membina corak kehidupan dan memperkaya (ii) Bijak melaksanakan pentadbiran dengan
kebudayaan tempatan masyarakat kerajaan Alam adil dan berkesan.
Melayu. (iii) Memastikan undang-undang yang adil
Praktis Formatif 4.2 dilaksanakan.
(iv) Menjamin kestabilan politik dan keamanan
1. Semasa pengaruh Hindu dan Buddha, raja dianggap dalam negeri.
sebagai titisan dewa. Setelah kedatangan Islam (v) Memajukan sistem ekonomi dan
pula, konsep khalifah diperkenalkan. memakmurkan kerajaan.
2. Diperkukuhkan dengan sistem pemerintahan yang (vi) Bijak mengukuhkan pertahanan demi
dibantu oleh para pembesar dan memperoleh menjamin kedaulatan.
ketaatan daripada rakyatnya. (Mana-mana empat)
3. Untuk memelihara kedaulatan kerajaan, BAHAGIAN C
mendapatkan perlindungan, meluaskan jaringan
perdagangan dan memperkukuhkan agama serta 1. (a) Penyebaran agama Islam pula dibuktikan melalui
budaya. penemuan batu bersurat bertarikh 1035 dan
batu nisan bertarikh 1039 di Panduranga. Islam
Praktis Formatif 1 1 mulai tersebar luas dalam kerajaan Champa
pada abad ke-14 semasa pemerintahan Sultan
Rakyat perlu menghormati agama dan budaya pelbagai Zainal Abidin.
kaum bagi mengekalkan keamanan dan keharmonian (b) Agama Hindu dan Buddha berkembang
kaum. Selain itu, menjadi teras utama perpaduan negara. serentak. Saling mempengaruhi dalam kalangan
Praktis Sumatif 4 masyarakat kerajaan Majapahit. Hayam Wuruk
telah menyatukan aliran agama Hindu dan
BAHAGIAN A ÏBuddha. Dipanggil Tripaksa pada abad ke-14.
Candi tinggalan kerajaan Majapahit yang
1. D 2. C 3. A 4. D 5. D masyhur seperti Candi Jabong, Candi Sukuh
6. D 7. D 8. C 9. C 10. D dan Candi Brahu. Agama Islam tersebar sejak
BAHAGIAN B abad ke-14. Wu Ping, pegawai kerajaan Ming
beragama Islam dilantik sebagai wakil tetap di
1. (a) (i) Hindu Majapahit. Gan Eng Chou merupakan pegawai
(ii) Buddha beragama Islam yang dilantik sebagai ketua
(iii) Islam kaum Cina di Tuban, iaitu kota pelabuhan
(b) (i) Champa
Majapahit.


108





JAW FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 108 02/03/2023 8:28 AM

Sejarah Tingkatan 2 Jawapan

(c) Kesan jika masyarakat tidak berpegang kepada (b) (i) Memilih lokasi yang strategik.
ajaran agama yang dianutinya ialah lahir (ii) Memanfaatkan alam semula jadi.
masyarakat tidak bermoral. Kadar jenayah (iii) Menaik taraf perkampungan menjadi
berleluasa. Berlaku gejala sosial. Masyarakat pelabuhan yang maju.
berpecah-belah. Kestabilan politik dan ekonomi (c) (i) Mengukuhkan perpaduan.
terjejas. Negara mundur. Mudah dijajah oleh (ii) Mengekalkan kestabilan politik.
kuasa asing. (iii) Memajukan sains dan teknologi.
(iv) Menguatkan sektor pertahanan.
2. (a) (i) Kedudukan yang strategik.
Bab
5 Kesultanan Melayu Melaka (ii) Menjadi pusat pengumpulan dan
pengedaran pelbagai barangan.
(iii) Dikunjungi pedagang dari dalam dan luar
Praktis Formatif 5.1 Alam Melayu.
1. Sekitar tahun 1400 (iv) Menjadi pusat perkapalan.
(Mana-mana dua)
2. Parameswara
(b) (i) Benang emas
(ii) Kain pelikat
Praktis Formatif 1 1 (iii) Batu delima
(iv) Tembikar
Undang-undang penting dalam kehidupan manusia untuk (v) Wangian
membendung tindakan negatif, menjadikan kehidupan (vi) Bahan makanan
manusia sistematik, tersusun, menjatuhkan hukuman (Mana-mana empat)
kepada pesalah, menjadi iktibar dan pengajaran serta (c) (i) Menambahkan sumber pendapatan negara.
menjamin keharmonian hidup. (ii) Menyediakan peluang pekerjaan.
Praktis Formatif 5.2 (iii) Menggalakkan pelancongan.
(iv) Meningkatkan taraf hidup rakyat.
1. Saudagar yang menghantar dan menyebarkan
barangan mereka untuk diperdagangkan. BAHAGIAN C
2. Negeri Sembilan 1. (a) Urusan perdagangan dikendalikan oleh
3. • Pasai Syahbandar. Peranan Syahbandar ialah
• Demak mengurus pasar dan gudang. Syahbandar
• Makasar menjaga kebajikan dan keselamatan pedagang.
• Majapahit Syahbandar memeriksa alat timbang, sukat
dan mata wang. Syahbandar menjadi hakim di
Praktis Formatif 5.3 pelabuhan dan menguruskan cukai. Syahbandar

1. • Masalah kepemimpinan menguatkuasakan peraturan keluar masuk
• Masalah perpaduan kapal.
2. • Menggunakan lancaran dan perahu berapi. (b) Perkembangan mata wang di pelabuhan
• Tembakan meriam bertalu-talu dari pantai. Melaka. Terdapat dua bentuk urusan jual beli,
• Melaka menggunakan tentera bergajah bagi iaitu pertukaran barangan dan menggunakan
menghadapi serangan Portugis. mata wang. Perdagangan tukar barang
• Kayu-kayan dan pelbagai jenis meriam serta peti- berlaku antara barangan dari China dan Alam
peti berisi serbuk peluru telah digunakan bagi Melayu dengan barangan dari Barat dan India.
memperteguhkan pertahanan Melaka di kawasan Penggunaan mata wang telah melancarkan lagi
pantai. urusan jual beli. Pada peringkat awal, digunakan
tukaran nilai seperti jongkong timah,serbuk
Praktis Sumatif 5 emas dan kulit siput (cowrie). Mata wang timah
dikenali sebagai Calains. Kepingan timah ini
BAHAGIAN A
terpahat nama Sultan Melaka yang memerintah.
1. A 2. D 3. C 4. D 5. B Terdapat juga mata wang emas dan perak. Mata
6. D 7. C 8. A 9. C 10. C wang dari Pasai, Hormuz dan Cambay juga
digunakan.
BAHAGIAN B
(c) Iktibar yang boleh diambil daripada sejarah
1. (a) (i) Kepimpinan berwibawa. Kesultanan Melayu Melaka ialah mementingkan
(ii) Sistem pentadbiran tersusun. perdagangan antarabangsa, menjalin hubungan
(iii) Sistem perundangan yang mantap. baik dengan kerajaan lain, mengukuhkan



109





JAW FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 109 02/03/2023 8:28 AM

Sejarah Tingkatan 2 Jawapan

perpaduan kaum, menguatkan pertahanan, kesultanan ini telah mencapai kegemilangannya dalam
menentang amalan rasuah dan berhati-hati aspek perdagangan dan persuratan Melayu.
dengan muslihat kuasa asing.
Praktis Sumatif 6

Bab BAHAGIAN A
6 Kesultanan Johor Riau 1. C 2. B 3. A 4. D 5. B
6. D 7. C 8. A
Praktis Formatif 6.1
BAHAGIAN B
1. Keistimewaan Kota Kara ialah terletak di lokasi
berhampiran sungai yang lebar dan dalam 1. (a) (i) Kota Kara, Pekan Tua
memudahkan kapal untuk keluar masuk serta (ii) Kota Sayong, Sayong Pinang
menjadi benteng pertahanan daripada ancaman luar (iii) Kota Batu, Johor Lama
2. Kerana Raja Kechil mendakwa dirinya sebagai putera (b) (i) Persaingan Johor-Acheh-Portugis / Perang
Sultan Mahmud Shah I (Sultan Mahmud Mangkat Segi Tiga
Dijulang) (1685 – 1699) dan mengisytiharkan dirinya (ii) Perang Johor-Jambi
sebagai Sultan Johor Riau dengan menggunakan (iii) Konflik pembesar (antara Bendahara Tun
gelaran Sultan Abdul Jalil Rahmat Shah. Habib Abdul Majid dengan Laksamana Tun
Abdul Jamil)
3. Antara cabaran yang dihadapi oleh Kesultanan Johor (iv) Ancaman Raja Kechil (menuntut takhta)
Riau untuk mempertahankan kedaulatannya ialah (Mana-mana tiga)
peperangan di antara Johor-Acheh-Portugis, Perang
Johor-Jambi, konflik pembesar dan ancaman Raja (c) (i) Menjalinkan hubungan persahabatan
Kechil dari Siak dengan negara luar.
(ii) Menyatupadukan rakyat.
(iii) Mengutamakan sistem pendidikan.
Praktis Formatif 1 1 (iv) Mendukung prinsip Rukun Negara.
(v) Memantapkan ekonomi negara.
Cabaran yang dihadapi oleh Kesultanan Johor Riau tidak (Mana-mana tiga)
menggugat kewibawaan pemerintah dan kedaulatan
Johor kerana para pemerintah pada ketika itu mempunyai BAHAGIAN C
kecekalan dan kebijaksanaan dalam menghadapi cabara 1. (a) Pelabuhan terletak di Johor Lama / Batu
getir. Sawar / Panchor mudah dimudiki oleh kapal
Praktis Formatif 6.2 besar kerana Sungai Johor lebar dan dalam.
Lokasi pelabuhan Johor terletak di kawasan
1. Antara keistimewaan yang menyebabkan Johor selatan Selat Melaka membolehkan Johor dapat
muncul sebagai pusat perdagangan yang unggul mengawal lalu lintas kapal dagang dari Timur
ialah kedudukannya yang strategik, pelabuhannya dan Barat. Pelabuhan Riau menjadi tumpuan
menjadi tumpuan para pedagang, Johor sebagai para pedagang luar untuk berurus niaga.
pusat pengumpulan dan pengedaran pelbagai Lokasinya di persimpangan lalu lintas maritim
barang dagangan serta kesibukan pelabuhan Johor Alam Melayu.
Riau.
2. Kerajaan Johor Riau menyediakan gudang bawah (b) Tanah jajahan dan naungan Johor membekalkan
lada hitam, bijih timah dan emas. Bijih timah
tanah bagi mengelakkan kebakaran pada barang dibawa masuk dari Klang, Sungai Ujong dan
dagangan, pegawai yang terlatih disediakan Bernam serta Pulau Bangka, Sumatera. Lada
untuk mengendalikan urusan perdagangan dan hitam dibawa dari Jambi dan emas dibawa dari
menyediakan barangan seperti lada hitam dan Inderagiri. Barang tempatan lain adalah kelapa
rempah ratus untuk pedagang.
kering, kayu gaharu, damar, kelembak,sagu,
3. • Tajul Salatin atau Mahkota Raja-Raja dihasilkan pinang, ikan masin, periuk belanga, lilin dan
oleh Bukhari al-Jauhari. garam. Barangan tersebut dibawa dari Pahang,
• Tuhfat al-Nafis, Salasilah Melayu dan Bugis serta timur Sumatera, Kepulauan Riau, Sungai Ujong,
Gurindam Dua Belas dikarang oleh Raja Haji Ali Klang, Naning dan Rembau. Pelabuhan Batu
• Syair Ungku Puteri dikarang oleh Raja Ahmad Sawar menjadi pusat perdagangan untuk
barangan yang dibawa dari China. Contohnya
Praktis Formatif 1 2 benang emas, kain sutera putih, barang
tembikar, seramik, kuali besi, teh dan tembaga.
Kesultanan Johor Riau telah muncul sebagai kerajaan Pedagang Jawa membawa beras. Pedagang
yang masyhur dan unggul di Alam Melayu kerana Gujerat pula membawa kain, wangian dan



110





JAW FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 110 02/03/2023 8:28 AM

Sejarah Tingkatan 2 Jawapan

manik. Pedagang Siam mendagangkan beras 7
untuk Johor. Praktis Sumatif
(c) Usaha-usaha yang dapat dilaksanakan bagi BAHAGIAN A
memperkasakan pelabuhan di negara kita 1. D 2. C 3. B 4. B 5. D
ialah menggalakkan kapal asing menggunakan 6. D 7. A 8. B 9. D 10. B
kemudahan di pelabuhan, memberi ganjaran
kepada kapal asing yang menggunakan BAHAGIAN B
pelabuhan dan meningkatkan mutu urus tadbir 1. (a) (i) Sultan sebagai tonggak utama kerajaan.
pelabuhan. Kerajaan perlu mengawal selia (ii) Putera sultan mewarisi takhta.
pengurusan dan pengendalian pelabuhan. (iii) Pemerintahan kerajaan negeri dijalankan
Mengiklankan pelabuhan di persada bersama-sama Majlis Mesyuarat Kerajaan.
antarabangsa, sering mengadakan pameran (b) (i) Mengamalkan sistem pewarisan takhta.
perdagangan di negara luar dan melengkapkan (ii) Waris ganti digelar Tengku Mahkota.
kemudahan dan keperluan di pelabuhan serta (iii) Pelantikan sultan dibuat atas persetujuan
menyediakan prasarana yang lengkap di sekitar Jumah Pangkuan Diraja Negeri.
pelabuhan.
(c) (i) Menghargai warisan budaya.
(ii) Memelihara adat istiadat Melayu.
(iii) Mempertahankan raja Melayu sebagai
Bab Kesultanan Melayu Pahang, Perak, lambang perpaduan.
7 Terengganu dan Selangor (iv) Mewujudkan kestabilan negeri / negara.
2. (a) (i) Adat melibatkan upacara melenggang perut
ketika kandungan berusia tujuh bulan.
Praktis Formatif 1 1 (ii) Bayi diperdengarkan azan sebaik sahaja
dilahirkan.
Kepentingan wang kepada manusia adalah sebagai (iii) Dijalankan upacara bercukur apabila bayi
bayaran untuk mendapatkan barang atau perkhidmatan. berusia tujuh hari.
Wang menjadi unit ukuran nilai, iaitu sesuatu barang (iv) Bayi diletak dalam buaian dan
atau perkhidmatan dinilai dalam bentuk harga. Wang diperdenegarkan alunan marhaban dalam
menjadi alat simpanan nilai yang menggalakkan orang upacara berendoi.
ramai membuat tabungan dan pelaburan. Wang dapat (Mana-mana dua)
meningkatkan taraf hidup manusia ke arah yang lebih (b) (i) Istiadat meliputi tempoh berkabung.
baik dan mewah.
(ii) Dalam tempoh perkabungan, pihak istana
Praktis Formatif 7.1 memberikan sedekah kepada rakyat.
(iii) Usungan disediakan untuk mengangkat
1. Tun Zainal Abidin mengasaskan Kesultanan jenazah ke tempat perkaman dikenali
Terengganu dengan mengambil gelaran Sultan sebagai Seraja Diraja.
Zainal Abidin I.
(iv) Setelah jenazah dimakamkan, nobat tidak
2. Sultan Abdul Jalil menganugerahkan Terengganu akan dimainkan untuk tempoh tertentu.
kepada Tun Zainal Abidin. (c) (i) Menunjukkan identiti bangsa.
3. Raja Lumu telah menghadap Sultan Perak, Sultan (ii) Mengawal tingkah laku anggota
Mahmud Shah untuk mendapatkan pengiktirafan. masyarakat.
(iii) Memelihara warisan budaya.
Praktis Formatif 1 2 (iv) Menunjukkan kekayaan warisan budaya.
BAHAGIAN C
Keunikan adat istiadat yang diamalkan oleh Kesultanan
Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor adalah 1. (a) Ekonomi sara diri dijalankan untuk menampung
menjadi lambang kedudukan yang istimewa golongan keperluan harian dan lebihannya untuk dijual.
diraja dan institusi Kesultanan Melayu. Antara aktivitinya ialah pertanian, penternakan,
perlombongan, mengutip hasil hutan dan
Praktis Formatif 7.2 perikanan. Perlombongan bijih timah adalah
1. Bijih timah kegiatan ekonomi utama. Dijalankan di
Selangor dan Perak. Masyarakat di Selangor
2. Perak merupakan antara pengusaha utama hasil mengusahakan tanaman padi. Tanaman
hutan seperti rotan, sumbu badak dan kayu-kayan. sampingan adalah buah-buahan dan sayur-
3. Antara aktiviti ekonomi sara diri ialah pertanian, sayuran. Pada abad ke-17 dan ke-18, masyarakat
penternakan, perlombongan, memungut hasil hutan di Perak mengusahakan hasil hutan. Antaranya
dan aktiviti perikanan. ialah rotan, sumbu badak dan kayu-kanan. Pada



111





JAW FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 111 02/03/2023 8:28 AM

Sejarah Tingkatan 2 Jawapan

abad ke-18, negeri Terengganu mengusahakan 8
tanaman lada hitam dan perlombongan emas. Praktis Sumatif
(b) Kesultanan Perak dan Selangor memiliki BAHAGIAN A
kelebihan kedudukan yang strategik di Selat 1. A 2. C 3. B 4. C 5. A
Melaka. Pelabuhan utama ialah Kuala Selangor 6. C 7. B 8. D
dan Pangkalan Batu di Selangor. Pelabuhan
Kuala Sungai Perak menjadi pusat perdagangan BAHAGIAN B
yang aktif pada abad ke-17 hingga ke-19. 1. (a) (i) Mengasaskan Alor Setar.
Hasil dagangan utama ialah bijih timah. Kuala (ii) Mengisytiharkan Alor Setar sebagai ibu
Terengganu merupakan pelabuhan entrepot negeri Kedah.
pada abad ke-18. Barang dagangan termasuk (iii) Membina Balai Besar pada tahun 1735.
emas, bijih timah, kain sutera, senjata, gula dan (b) (i) Kedudukan Kuala Sungai Merbok.
hasil hutan. Pelabuhan-pelabuhan diuruskan (ii) Menghala ke Selat Melaka.
oleh syahbandar dan pegawai pelabuhan yang (iii) Gunung Jerai sebagai petunjuk kepada
lain. Sistem cukai yang cekap diamalkan. pedagang luar.
Memastikan perdagangan berjalan lancar. (c) (i) Mengutamakan ekonomi dagangan.
(c) Cara kita memanfaatkan hasil alam dan hasil (ii) Mempelbagaikan hasil pengeluaran.
bumi ialah mempelbagaikan hasil pengeluaran, (iii) Menggalakkan kemajuan perindustrian.
menggalakkan kajian terhadap penggunaan (iv) Memajukan infrastruktur.
hasil hutan / hasil bumi, menggalakkan industri (v) Memelihara keamanan dalam negara.
yang berasaskan hasil hutan / hasil bumi, (Mana-mana tiga)
mengeksport hasil hutan / hasil bumi yang telah 2. (a) (i) Pembinaan pelabuhan.
diproses, mengurang / menghapuskan cukai (ii) Menjalankan aktiviti perdagangan di
eksport untuk menggalakan perkembangan pelabuhan.
ekonomi dan membuat promosi hasil hutan / (iii) Hasil perdagangan tempatan didagangkan.
hasil bumi di persada dunia.
(b) (i) Pangkalan Lembah Bujang
(ii) Pangkalan Kuala Merbok
(iii) Pangkalan Kuala Muda
(c) (i) Memajukan infrastruktur
Bab Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri (ii) Melengkapkan pelabuhan dengan pelbagai
8 Sembilan dan Perlis kemudahan
(iii) Menghapuskan / mengurangkan cukai
pelabuhan.
Praktis Formatif 1 1 (iv) Mewujudkan daya saing antara pedagang
Kewujudan pelabuhan dan kekayaan hasil bumi dengan BAHAGIAN C
kepelbagaian jenis barang dagangan menjadi tarikan 1. (a) Baginda telah mengasaskan pusat pemerintahan
pedagang tempatan dari dalam dan luar Alam Melayu. kerajaan Kelantan di Kota Bharu pada tahun
Keperluan dan tarikan ini telah mendorong berlakunya 1844. Baginda juga membina Istana Balai
perdagangan antara kerajaan. Besar sebagai tempat pentadbiran kerajaan dan
Praktis Formatif 8.1 tempat baginda bersemayam. Menguatkuasakan
undang-undang syarak. Mewujudkan keamanan
1. Ketua orang Melayu di Kedah. dan memajukan perdagangan kerajaan
2. Menjadi simbol pentadbiran Islam di Kelantan. Kelantan.
3. Adat Perpatih mengutamakan jurai sebelah ibu, (b) Negara Patani Besar meliputi gabungan wilayah
menekankan unsur demokrasi dan permuafakatan Terengganu, Patani, Singgora, Pangkalan
dan setiap hukuman adalah bertujuan untuk Datu dan Pathalung. Pengasasan kerajaan
pemulihan. Kelantan adalah hasil daripada penyatuan dua
wilayahnya. Raja Bahar mangkat pada tahun
Praktis Formatif 8.2 1670 menyebabkan Kelantan berpecah kepada
1. • Keserumpunan dua wilayah pemerintahan. Kelantan Barat
• Geografi yang berpusat di Kota Kubang Labu manakala
• Agama Kelantan Timur yang berpusat di Kota Pangkalan
Datu. Pada tahun 1762, Long Yunus berjaya
2. Untuk memperkukuh kedaulatan, mendapatkan menyatukan kedua-dua wilayah tersebut.
pengiktirafan dan menjamin kemakmuran negeri. Baginda menaiki takhta dengan mengambil




112





JAW FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 112 02/03/2023 8:29 AM

Sejarah Tingkatan 2 Jawapan

gelaran Yang di-Pertuan Kelantan. Mendapat (iii) Undang-Undang Perlembagaan Tubuh
pengiktirafan daripada Sultan Terengganu. Kerajaan Kelantan
Memindahkan pusat pentadbirannya ke (b) (i) Kedudukan dan peranan pemerintah /
Kota Galoh pada tahun 1777. Mengarahkan Sultan / Raja
pembinaan Masjid Kampung Laut yang menjadi (ii) Syarat penggantian pemerintah.
simbol pentadbiran Islam di Kelantan. (iii) Kuasa Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri
(c) Cabaran yang perlu kita hadapi dalam dalam pentadbiran.
usaha memajukan Malaysia sebagai pusat (iv) Tanggungjawab Sultan / Raja.
perdagangan dunia ialah rakyat belum (v) Hak rakyat dalam pentadbiran.
menguasai pengetahuan ICT sepenuhnya. (Mana-mana tiga)
Selain itu, Pelbagai kemudahan di pelabuhan (c) (i) Memelihara keamanan.
perlu dibaiki dan meningkatkan taraf pendidikan. (ii) Mewujudkan keharmonian.
Malahan, Sistem penyaluran maklumat (iii) Mengelakkan gejala sosial.
perlu dipantau supaya saingan kuasa asing (iv) Mengelakkan huru-hara.
perlu diatasi. Perpaduan rakyat masih rapuh (v) Memelihara kedaulatan negeri.
menyebabkan sesuatu usaha itu tidak berjaya. (Mana-mana empat)
2. (a) (i) Perut
Bab Warisan Kerajaan Kedah, Kelantan, (ii) Suku
9 Negeri Sembilan dan Perlis (iii) Luak
(Mana-mana dua)
(b) (i) Ketua Suku (yang dipantik oleh Buapak).
Praktis Formatif 1 1 (ii) Memilih Undang dan Penghulu.
(iii) Menjaga keamanan dan keselamatan.
• Melahirkan tenaga mahir berteknologi terkini, usahawan (iv) Menyelesaikan pertelingkahan antara suku.
kraf dan menjadi pusat rujukan, penyelidikan serta (v) Mengurus pembahagian harta pusaka.
pemuliharaan warisan negara. (Mana-mana empat)
• Menjana sumber manusia melalui proses pengajaran, (c) (i) Masyarakat bertatasusila.
penyelidikan dan pembangunan R&D, penerbitan (ii) Tidak berlaku kekacauan.
dan rundingcara bagi memelihara warisan kesenian (iii) Gejala sosial dapat dibendung.
negara. (iv) Sistem pentadbiran adat menjadi teratur.
Praktis Formatif 9.1 (v) Warisan budaya dapat dipertahankan.
(Mana-mana empat)
1. • Menjadi ketua bagi negeri.
• Ketua agama Islam. BAHAGIAN C
• Lambang perpaduan rakyat. 1. (a) Seni ukir banyak diwarisi di Kedah dan Kelantan.
2. Muhammad Hassan bin Dato’ Kerani Muhammad Bersesuaian dengan amalan Islam, motif haiwan
Arshad. dalam karya digantikan dengan motif alam
digunakan dalam hiasan pada istana / rumah /
3. Untuk disesuaikan dengan amalan Islam. bangunan / masjid. Warisan seni bina berupa
Praktis Formatif 9.2 binaan istana. Hiasan ukiran daripada kayu
berkualiti. Keunikan binaan rumah tradisional
1. Jurai sebelah ibu Melayu ialah tebar layar berbentuk “V” terbalik.
2. Dato’ Perpatih Nan Sebatang Dihiasi ukiran bermotif alam. Menggunakan
3. Bagi mewujudkan hubungan persaudaraan antara hasil hutan tempatan. Seni pertukangan
suku. dan barang perhiasan daripada emas dan
perak. Pertukangan senjata tradisional / keris
4. Untuk melindungai kepentingan individu dan berkembang pesat di Kelantan. Seni kraf tangan
masyarakat
melibatkan anyaman tikar / bakul rotan. Warisan
Praktis Sumatif 9 pembuatan wau / batik terkenal di Kelantan.
(b) Seni persembahan merupakan keunikan pada
BAHAGIAN A setiap kerajaan. Penglipur lara Awang Batil di
1. D 2. C 3. D 4. C 5. C Perlis. Mek Mulung merupakan teater tradisional
BAHAGIAN B di Kedah. Wayang kulit diangkat sebagai
warisan kebangsaan di bawah kategori warisan
1. (a) (i) Undang-Undang Tubuh Kerajaan Kedah tidak ketara. Seni silat menunjukkan kepandaian
Darulaman berjuang dan menggunakan ketangkasan
(ii) Undang-Undang Tubuh Kerajaan Perlis
menyerang / mempertahankan diri. Kini seni


113





JAW FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 113 02/03/2023 8:29 AM

Sejarah Tingkatan 2 Jawapan

silat menjadi persembahan. Dipersembahkan Praktis Formatif 10.4
dalam majlis rasmi / keramaian dan juga menjadi
acara yang dipertandingkan pada peringkat 1. Orang Melanau bukan Islam
antarabangsa. 2. Sebagai tanda terima kasih kepada Tuhan atau
(c) Warisan kesenian wayar dipertahankan pada petara.
hari ini kerana melambangkan identiti sesebuah 3. Bobohizan / Bobolian
bangsa. Warisan yang ditinggalkan oleh nenek 4. Sebagai memperingati peranan lepa dalam
moyang dapat dihayati/ difahami oleh generasi kehidupan masyarakatnya.
muda. Selain itu, memelihara budaya ketimuran
dan mencegah pencemaran budaya / pengaruh Praktis Sumatif 10
budaya Barat. Malahan, mewujudkan anggota
masyarakat bertatasusila dan melambangkan BAHAGIAN A
daya kreativiti anggota masyarakat. 1. D 2. B 3. A 4. D 5. C
6. A 7. D 8. D
BAHAGIAN B
Bab 1. (a) (i) Perdagangan
10 Sarawak dan Sabah
(ii) Menangkap ikan
(iii) Membuat perahu
Praktis Formatif 10.1 (iv) Mengusahakan sagu
1. Penemuan barangan tembikar zaman Dinasti T’ang. (Mana-mana tiga)
2. Penyebaran agama Islam di persisir pantai Sarawak (b) (i) Menanam padi
dan Sabah. (ii) Menanam buah-buahan
(iii) Mananam sayur-sayuran
Praktis Formatif 10.2 (c) (i) Mempelbagaikan hasil pengeluaran.
1. Menguruskan soal adat dan pantang larang. (ii) Mengeluarkan hasil bumi secara besar-
besaran.
2. • Iban – Tuai Rumah (iii) Mewujudkan industri berasaskan hasil
• Kayan – Kelunan Maren / Hipun Uma
bumi.
• Kenyah – Peran Lepu (iv) Menggiatkan R&D.
• Kelabit – Laih Rayeh
(v) Menggalakkan usaha mengeksport hasil
Praktis Formatif 10.3 tempatan.
(Mana-mana tiga)
1. • Melayu
• Kedayan 2. (a) (i) Pua kumbu oleh kaum Iban.
• Melanau (ii) Keringkam oleh kaum Melayu.
(iii) Sintung Duduk oleh kaum Iban.
2. • Pesisir pantai (iv) Lanji / Basong oleh kaum Iban.
• Lembah sungai (v) Terendak oleh kaum Melanau.
• Pedalaman (vi) Tiang Totem oleh kaum Orang Ulu.
(vii) Patung Burung Kenyalang oleh kaum Iban.
Praktis Formatif 1 1 (Mana-mana tiga)
(b) (i) Inavol oleh kaum Rungus.
Gunakan barangan terpakai atau barangan kitar semula (ii) Dastar oleh kaum Iranun.
untuk mengubah suai dan mereka bentuk kraf tangan (iii) Tayen / Baun / Wakid oleh kaum Murut.
yang unik. Contohnya, membuat bakul daripada kertas (iv) Tikar pandan / Duang oleh kaum Bajau.
surat khabar lama. (v) Guuk / Badi’ / Pida’ oleh kaum Bajau.
(Mana-mana tiga)
Praktis Formatif 1 2 (c) (i) Mengadakan pameran di persada dunia.
(ii) Memperkenalkan warisan budaya kepada
Mereka memanfaatkan alam semula jadi untuk pelancong asing.
memudahkan urusan seharian seperti menjadikan sungai (iii) Memasarkan hasil di pusat membeli-belah.
sebagai sumber rezeki. Mereka juga membina rumah (iv) Menggalakkan rakyat menggunakan hasil
daripada bahan semula jadi seperti kayu dan buluh. buatan.







114





JAW FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 114 02/03/2023 8:29 AM

Sejarah Tingkatan 2 Jawapan

(v) Membuat kajian secara mendalam tentang dan hilang sumber makanan menyebabkan
kegiatan pembuatan tersebut. penduduk kebuluran. Kemudahan pengangkutan
(Mana-mana empat) / perhubungan menjadi sukar menyebabkan
BAHAGIAN C aktiviti harian tergendala. Di samping itu,
penduduk turut tidak mendapat bekalan air
1. (a) Kepentingan sungai kepada masyarakat bersih.
Sarawak dan Sabah ialah sungai menjadi
sumber bekalan air untuk memasak / minum (c) Cara kita bagi memastikan kempen Cintai Sungai
Kita mencapai matlamat ialah kita hendaklah
/ mandi / mencuci pakaian. Selain itu, sungai
menjadi sistem perhubungan apabila sampan tidak mengotori sungai / menjaga kebersihan
/ bot dijadikan sebagai pengangkutan utama sungai. Selain itu, tidak membuang sampah ke
dalam sungai dan menjaga kebersihan di sekitar
untuk membawa penumpang / barang melalui
sungai. Sungai juga menyediakan kawasan sungai. Tidak memusnahkan habitat dalam
sungai dan bergotong royong membersihkan
petempatan secara tidak langsung mewujudkan
perkampungan air. Sungai menjadi sumber sungai / kawasan persekitaran sungai.
rezeki apabila penduduk tempatan dapat Malahan, menjadikan kawasan sungai tempat
beriadah. Menyumbangkan idea / wang / tenaga
menangkap ikan / mencari hasil sungai serta
menjalankan aktiviti perdagangan. untuk memelihara kepentingan sungai serta
(b) Sekiranya sungai menjadi kering, penduduk mengindah / menghias kawasan sungai.
tidak dapat menjalankan kegiatan ekonomi





















































115





JAW FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 115 02/03/2023 8:29 AM

Catatan

























































































JAW FOC 2023 SEJ TG2 2P.indd 116 02/03/2023 8:29 AM

Format 190mm X 260mm Extent : 120pg (6.9 mm) Confirmed ??? (All 4Cpg70gsm) Status CRC Date 1/3

PELANGI BESTSELLER





CC032063
TINGKATAN
2 KSSM FOCUS




Sejarah



Sejarah TINGKATAN




FOCUS KSSM Tingkatan 2 – siri teks rujukan yang lengkap dan padat dengan
ciri-ciri istimewa untuk meningkatkan pembelajaran murid secara menyeluruh. 2
Siri ini merangkumi Kurikulum Standard Sekolah Menengah (KSSM) yang baharu KSSM
serta mengintegrasikan keperluan Ujian Akhir Sesi Akademik (UASA). Sejarah
• Rama Chendra Govindasamy
Pastinya satu sumber yang hebat bagi setiap murid!
• Norsaliza Mohd Zain
• Lee Sin Lian
REVISI PENGUKUHAN & CIRI-CIRI
› Infografik PENTAKSIRAN EKSTRA
› Peta Konsep
› Praktis Formatif › Aktiviti PAK-21
› Nota Komprehensif
› Praktis Sumatif › Cabaran KBAT
› Kertas Model UPSA › Info Sejarah
› Kertas Model UASA › Aplikasi Harian
› Jawapan › Resos Digital Kod QR




JUDUL-JUDUL DALAM SIRI INI
• Bahasa Melayu • Matematik • Sejarah TINGKATAN 2
• Tatabahasa • Mathematics • Geografi
Beli eBook • Penulisan • Sains • Pendidikan Islam
• Science
• Reka Bentuk dan Teknologi
• English
di sini! • Bahasa Cina

RESOS DIGITAL
KSSM
› › Info › › Video › › Infografik
› › Kertas Model UPSA
› › Kertas Model UASA

W.M: RM16.95 / E.M: RM17.95
W.M: RM??.?? / E.M: RM??.??
CC032063
ISBN: 978-629-7537-69-6
Menepati Format

PELANGI Pentaksiran UASA