Praktis Pintar KSSM Sains - Thn 4

Date: 09/08/2021
Status: CRC
Book Format: 190mm x 260mm



Praktis Asas Kecemerlangan Spine: Sadle Stiching PRAKTIS PINTAR KSSR
PELANGI

Subjek TAHUN
FRC324042
1 2 3 4 5 6
Bahasa
Melayu ✔ ✔ ✔ ✔ ✔ ✔
Tatabahasa ✔ ✔ ✔ Praktis Asas Kecemerlangan
SAINS
SAINS
SAINS TAHUN Penulisan ✔ ✔ ✔ Praktis PINTAR
4 English ✔ ✔ ✔ ✔ ✔ ✔


Grammar
✔ ✔
✔
SEMAKAN Writing ✔ ✔ ✔
KSSR
Matematik / ✔ ✔ ✔ ✔ ✔ ✔
Siri PRAKTIS PINTAR KSSR menampilkan praktis Mathematics
topikal sebagai bahan tambahan kepada buku teks
dan Pentaksiran Bilik Darjah (PBD). Sains / ✔ ✔ ✔ ✔ ✔ ✔
Science
Praktis yang dimuatkan boleh digunakan sebagai
bahan pengukuhan dan pengayaan, serta sebagai Sejarah ✔ ✔ ✔
pentaksiran formatif untuk mengukur tahap Sains
pembelajaran murid. Konsep KBAT dan i-THINK Pendidikan
turut diterapkan untuk memenuhi keperluan yang Islam ✔ ✔ ✔ ✔ ✔ ✔
terkini. Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.

Pentaksiran sumatif disediakan juga untuk menilai Pelajaran
pencapaian keseluruhan murid. Siri ini sememangnya Jawi ✔ ✔ ✔ ✔ ✔ ✔
pilihan yang terbaik untuk mempertingkatkan
SAINS
pengajaran dan pembelajaran dalam setiap subjek. SAINS

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 2022
Hak cipta terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini boleh diterbitkan semula, disimpan untuk pengeluaran, atau
ditukarkan dalam apa-apa bentuk atau dengan alat apa jua pun, sama ada dengan cara elektronik, sawat, gambar, rakaman
atau sebagainya, tanpa kebenaran daripada Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. terlebih dahulu. Norhayati Mohamad Noh
Cetakan Pertama 2022 Tahun 4 Suwaibatullaslamiah Jalaludin
(Penulis Buku Teks)
Nota Pintar

Praktis Topikal TAHUN


Praktis Berteraskan DSKP


Aktiviti PAK-21 4


Pentaksiran Akhir Tahun
W.M: RM7.50 /E.M: RM7.80
FRC324042
PELANGI ISBN: 978-967-2878-49-0 KBAT & i-THINK SEMAKAN

Dicetak di Malaysia oleh Percetakan Jiwabaru Sdn. Bhd.
No. 2, Jalan P/8, Kawasan Miel Fasa 2, Bandar Baru Bangi, 43650 Bangi, Selangor Darul Ehsan. Jawapan Lengkap KSSR
Sila layarihttps://plus.pelangibooks.com/errata/ untuk mendapatkan pengemaskinian bagi buku ini (sekiranya ada).

Kandungan






Aktiviti PAK-21 .......................................................... i Praktis Pengukuhan 6 ..........................................48
Online Quick Quiz 3 ............................................. 51
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
TEMA 1: Inkuiri dalam Sains
Praktis 7 Tenaga ................................53
Praktis 1 Kemahiran Saintifik ................1 7.1 Tenaga dan Sumbernya ..............................55

7.2 Sumber Tenaga Boleh Dibaharui dan Sumber
1.1 Kemahiran Proses Sains .................................2
Praktis Pengukuhan 1.............................................4 Tenaga tidak Boleh Dibaharui .....................57
Praktis Pengukuhan 7 ..........................................59

TEMA 2: Sains Hayat
TEMA 4: Sains Bahan
Praktis 2 Manusia.................................9 Praktis 8 Bahan ..................................63


2.1 Organ Pernafasan Manusia .......................... 11 8.1 Sumber Asas Bahan .....................................64
2.2 Perkumuhan dan Penyahtinjaan .................. 11 8.2 Sifat Bahan ....................................................65
2.3 Gerak Balas Terhadap Rangsangan ........... 12 Praktis Pengukuhan 8 ..........................................66
Praktis Pengukuhan 2 .......................................... 14 Online Quick Quiz 4 .............................................69
Online Quick Quiz 1 ...............................................17

Praktis 3 Haiwan .................................18 TEMA 5: Bumi dan Sains Angkasa

3.1 Organ Pernfasan Haiwan............................. 19 Praktis 9 Bumi ....................................70
3.2 Haiwan Vertebrata........................................20
Praktis Pengukuhan 3 ..........................................22 9.1 Graviti Bumi ....................................................71
9.2 Putaran dan Peredaran Bumi ......................72
Praktis 4 Tumbuh-tumbuhan ............28 Praktis Pengukuhan 9 ..........................................74


4.1 Gerak Balas Tumbuh-tumbuhan .................29 TEMA 6: Teknologi dan Kehidupan Lestari
4.2 Fotosintesis ....................................................30
Praktis Pengukuhan 4 .......................................... 31 Praktis Mesin ...................................79
Online Quick Quiz 2 .............................................34 10
10.1 Tuas .............................................................. 81
TEMA 3: Sains Fizikal 10.2 Mesin Ringkas dan Mesin Kompleks ..........82
Praktis Pengukuhan 10 ........................................85
Praktis 5 Sifat Cahaya .......................36 Online Quick Quiz 5 .............................................88


5.1 Pegerakan Cahaya .......................................38 Pentaksiran Akhir Tahun .......................................90
5.2 Pantulan Cahaya ..........................................39
5.3 Pembiasan Cahaya ......................................40 Jawapan .................................................................J1
Praktis Pengukuhan 5 .......................................... 41

Praktis 6 Bunyi ...................................45

6.1 Bunyi ..............................................................46










00 IFC KAND PRAK GO SAINS T6.indd 1 7/25/21 9:38 PM

Aktiviti PAK - 21






Deklamasi Nyanyian

1. Nyanyikan lagu di bawah dengan menggunakan melodi lagu yang dinyatakan. Kemudian,
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
jawab soalan-soalan yang diberikan.



Lagu: Perfect (Ed Sheeran)
Tajuk: Sumber asas bagi bahan

Banyak bahan-bahan, di atas muka bumi,
Boleh digunakan, membuat objek,
Terdapat empat sumber asas bahan utama,
Petroleum, haiwan, tumbuhan dan batuan.

Tumbuhan banyak kita gunakan,
Untuk membuat objek,
Kerusi, meja dan bangku,
Kapas pula untuk membuat baju, tuala dan cadar,
Getah pula boleh dijadikan tayar.

Haiwan, juga berguna, untuk membuat objek,
Seperti beg kulit, dan juga kasut kulit,
Dan juga bulu haiwan, dijadikan baju sejuk,
Ulat sutera, boleh dibuat baju sutera.

Batu-batuan juga, banyak kegunaan kepada kita,
Logam besi, timah emas dan kaca,
Tembikar pasu, juga batu bata dan pasir,
Semuanya, berguna kepada manusia.


Ada bahan, dari petroleum,
Plastik dan kain sintetik,
Banyak barang dapat dibuat dari plastik,
Seperti pinggan, gelas dan cawan,
Kerana plastik adalah ringan,
Dan juga murah harganya,

Lain bahan, berbeza sifatnya,
Dan berbeza kebolehannya,
Ada yang terapung, ada juga yang kenyal,
Ada konduktor dan penebat juga, ada yang boleh serap air,
Berjimatlah, guna bahan-bahan asas ini.




i © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.






Layout PAK21.indd 1 7/25/21 9:38 PM

Sains Tahun 4 Aktiviti PAK-21
(a) Bina satu peta pokok untuk menunjukkan sumber asas bahan dan contoh-contohnya.








Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.













(b) Mengapakah kita perlu berjimat semasa menggunakan bahan asas? Bincangkan.













Peta i-Think
2. Lengkapkan peta pokok di bawah dengan menulis contoh-contoh haiwan mengikut kumpulan
vertebrata berikut.
Haiwan vertebrata Peta Pokok




Ikan Amfibia Reptilia Burung Mamalia




(a) (f) (k) (p) (u)
(b) (g) (l) (q) (v)
(c) (h) (m) (r) (w)
(d) (i) (n) (s) (x)

(e) (j) (o) (t) (y)











© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. ii






Layout PAK21.indd 2 7/25/21 9:38 PM

Nama: ......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................


TEMA 2
Praktis Sains Hayat

3 Haiwan


Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.


Halaman Buku Teks: 53 – 68


NOTA PINTAR


3.1 Organ Pernafasan Haiwan • Badan dilitupi bulu halus
• Melahirkan anak (kecuali platipus)
1. Haiwan perlu bernafas untuk terus hidup. • Habitatnya di darat
2. Tujuan pernafasan adalah untuk • Contoh haiwan mamalia ialah kucing,
mendapatkan oksigen. arnab, lembu dan zirafah
3. Organ pernafasan haiwan ialah peparu, 6. Ciri-ciri haiwan reptilia:
insang, kulit lembap dan spirakel. • Habitat haiwan ini kebanyakannya di
darat
Organ • Bernafas melalui peparu
pernafasan Contoh • Mempunyai kulit bersisik atau berkulit
Peparu Kucing, burung dan ikan keras
lumba-lumba • Menghasilkan telur
• Contoh haiwan reptilia ialah ular dan
Insang Ikan, ketam dan kuda buaya
laut
7. Ciri-ciri ikan:
Kulit lembap Cacing, siput dan lintah
• Hidup di dalam air
Spirakel Lipas, belalang dan • Mempunyai sisik
rama-rama • Bernafas menggunakan insang
Peparu dan Katak, salamander dan • Membiak secara bertelur
kulit sesilia • Contoh ikan ialah ikan pari dan ikan emas
8. Ciri-ciri burung:

3.2 Haiwan Vertebrata • Habitatnya di darat
• Bernafas melalui peparu
1. Haiwan boleh dikelaskan kepada dua • Badan dilitupi bulu pelepah
kumpulan iaitu vertebrata dan invertebrata. • Membiak secara bertelur
2. Haiwan vertebrata adalah haiwan yang • Contoh burung ialah burung merak dan
burung hantu
mempunyai tulang belakang.
3. Haiwan invertebrata adalah haiwan yang 9. Ciri-ciri amfibia:
• Habitat haiwan ini ialah di dalam air
tidak bertulang belakang. (berudu) dan di darat (katak dewasa)
4. Haiwan vertebrata boleh dikelaskan kepada • Menghasilkan telur
lima kumpulan haiwan iaitu mamalia, reptilia, • Bernafas melalui peparu dan kulit lembap
ikan, burung dan amfibia. • Contoh haiwan amfibia ialah katak dan
5. Ciri-ciri haiwan mamalia: salamander
• Bernafas melalui peparu




© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 18






Untitled-4.indd 18 7/25/21 9:40 PM

Sains Tahun 4 Praktis 3 Haiwan

3.1 Organ Pernafasan Haiwan

A Kelaskan haiwan-haiwan berikut mengikut organ pernafasan masing-masing. TP 2




Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.



















Peparu Insang Kulit lembap Spirakel













B Jawab soalan-soalan berikut dengan betul.

1. Namakan tiga haiwan yang mempunyai lebih daripada satu organ pernafasan.




2. Apakah organ pernafasan haiwan yang kamu nyatakan di (1)?





3. Bagaimanakah organ pernafasan haiwan tersebut berfungsi?







C Kamu diminta membuat suatu persembahan infografik secara kreatif dan inovatif tentang
organ-organ pernafasan haiwan. Bentangkan persembahan di hadapan rakan-rakan kamu
di dalam kelas. KBAT Mencipta



19 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.






Untitled-4.indd 19 7/25/21 9:40 PM

Sains Tahun 4 Praktis 3 Haiwan

3.2 Haiwan Vertebrata

A Nyatakan kumpulan haiwan yang betul bagi haiwan-haiwan di bawah. TP 2


1 2 3
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.















4 5 6

















7 8 9
















B Nyatakan contoh-contoh haiwan bagi kumpulan vertebrata berikut.



1. 4.
Burung 2. Ikan 5.


3. 6.


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 20






Untitled-4.indd 20 7/25/21 9:40 PM

Sains Tahun 4 Praktis 3 Haiwan

C Lengkapkan jadual berikut dengan ciri-ciri haiwan vertebrata yang betul. TP 4



Vertebrata
Amfibia Reptilia Ikan Mamalia Burung
Ciri Khas
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.



1. 2. 3.
Cara
pembiakan







4. 5. 6. 7.
Berbulu
Litupan badan
halus







8. 9.
Organ Peparu dan Peparu
pernafasan kulit lembap







10. 11. 12.
Darat dan
Habitat Air
air








D Kamu diminta untuk menghasilkan satu persembahan secara kreatif menggunakan
Microsoft Power Point berkaitan tajuk haiwan vertebrata dan invertebrata. Bentangkan hasil
persembahan di hadapan rakan-rakan kamu di dalam kelas. Pembentangan kamu mestilah
merangkumi contoh-contoh haiwan. KBAT Mencipta TP 6




21 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.






Untitled-4.indd 21 7/25/21 9:40 PM

Sains Tahun 4 Praktis 3 Haiwan




3
Praktis Pengukuhan



Soalan Objektif 3. Antara haiwan berikut, yang manakah
B Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
bernafas melalui peparu dan kulit lembap?
3.1 Organ Pernafasan Haiwan A Salamander C Penyu
B Musang D Kuda laut
1. Rajah 1 menunjukkan seekor haiwan.
4. Rajah 3 menunjukkan pengelasan haiwan
KBAT berdasarkan struktur pernafasan masing-
Menganalisis
masing.

Haiwan

Rajah 1
Antara berikut, yang manakah mempunyai Udang Zirafah Nyamuk
organ pernafasan yang berlainan dengan M N Belalang
haiwan di atas? Rajah 3
A Kucing C Sotong
B Cicak D Tikus belanda Antara haiwan berikut, yang manakah
mewakili M dan N?
2. Rajah 2 menunjukkan seekor haiwan.
M N
A Cacing Lintah

B Kuda laut Udang
C Ketam Ikan paus

Rajah 2 D Kelawar Buaya
Antara berikut, yang manakah mempunyai
organ pernafasan yang sama dengan 5. Saya berkaki enam dan hidup di dalam
haiwan di atas? Menganalisis sarang. Saya akan bekerjasama bersama
KBAT
A C rakan-rakan untuk mencari makanan.
Saya bernafas melalui spirakel. Siapakah
saya?
A Nyamuk C Belalang

D B Lalat D Semut

6. Antara berikut, yang manakah merupakan
organ pernafasan cacing tanah?
A Badan C Insang
B Kulit lembap D Peparu



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 22






Untitled-4.indd 22 7/25/21 9:40 PM

Sains Tahun 4 Praktis 3 Haiwan

3.2 Haiwan Vertebrata Antara berikut, yang manakah mewakili
helang dan kucing dengan betul?
7. Rajah 4 menunjukkan seekor haiwan.
J K

A Melahirkan anak Bertelur
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
B Tidak menjaga
Menjaga anak
anak
C Bertelur Melahirkan anak
Rajah 4
D Menyusukan Tidak
Antara berikut, yang manakah betul anak menyusukan anak
berkaitan ciri-ciri khas haiwan di atas?
A Haiwan ini merupakan haiwan 11. Antara berikut, pernyataan yang
invertebrata. manakah adalah betul?
B Habitat haiwan ini di dalam air. A Vertebrata boleh dikelaskan kepada
C Badannya dilitupi bulu pelepah. enam kumpulan.
D Organ pernafasannya adalah peparu. B Kelawar merupakan haiwan

8. Antara berikut, yang manakah tergolong vertebrata dalam kumpulan burung.
dalam kumpulan invertebrata? C Terdapat dua kumpulan vertebrata
A Beruang kutub C Tenggiling bertelur dan tiga kumpulan vertebrata
B Obor-obor D Penguin melahirkan anak.
D Katak dan sesilia ialah contoh haiwan
9. Rajah 5 menunjukkan seekor haiwan. amfibia.

12. Antara berikut, haiwan yang manakah
adalah invertebrata berkaki?
A
Rajah 5

Antara berikut, haiwan manakah adalah
dalam kumpulan yang sama dengan B
rajah di atas?
A Semut C Ular
B Kucing D Helang

10. Rajah 6 menunjukkan pengelasan haiwan
berdasarkan cara pembiakan. C

Haiwan Vertebrata



Helang Kucing D

Rajah 6




23 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.






Untitled-4.indd 23 7/25/21 9:40 PM

Sains Tahun 4 Praktis 3 Haiwan

Soalan Subjektif


1. Sekumpulan murid Tahun 4 Amanah telah mengelaskan haiwan di bawah mengikut cara
haiwan-haiwan ini bernafas.


Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.











W X Y Z
Rajah 1

(a) Apakah ciri sepunya haiwan-haiwan dalam setiap kumpulan tersebut?




(b) Nyatakan ciri-ciri sepunya bagi haiwan dalam kumpulan W, X, Y dan Z.
W: Y:

X: Z:

(c) Berdasarkan Rajah 1, lengkapkan peta pokok di bawah bagi mengelaskan semua haiwan
tersebut mengikut organ pernafasan masing-masing.
Organ pernafasan Peta Pokok





Peparu Insang Kulit lembap Spirakel



1. 3. 5. 7.

2. 4. 6. 8.

2. Rajah 2 menunjukkan beberapa ekor haiwan.








Rajah 2



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 24






Untitled-4.indd 24 7/25/21 9:40 PM

Sains Tahun 4 Praktis 3 Haiwan
(a) Apakah persamaan dan perbezaan antara haiwan-haiwan tersebut?




(b) Apakah organ-organ pernafasan yang dikenal pasti berbeza?


Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
(c) Nyatakan ciri lain yang boleh digunakan untuk mengelaskan haiwan-haiwan tersebut.





3. Rajah 3.1 menunjukkan empat jenis haiwan yang dikelaskan mengikut cara pernafasan.










Rajah 3.1
(a) (i) Haiwan manakah yang tidak sepatutnya dikelaskan dalam kumpulan ini?
KBAT Menganalisis



(ii) Nyatakan alasan berdasarkan jawapan kamu di 3(a)(i).




(b) Rajah 3.2 menunjukkan seekor haiwan.







Rajah 3.2
(i) Di manakah habitat haiwan ini?




(ii) Nyatakan bagaimana haiwan ini menyesuaikan organ pernafasan dengan
habitatnya.






(iii) Nyatakan satu contoh lain haiwan yang mempunyai organ pernafasan yang sama
dengan haiwan pada Rajah 3.2.





25 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.






Untitled-4.indd 25 7/25/21 9:40 PM

Sains Tahun 4 Praktis 3 Haiwan
4. Rajah 4 menunjukkan sejenis haiwan vertebrata.








Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.












Rajah 4

(a) Nyatakan sama ada haiwan ini melahirkan anak atau bertelur.






(b) Nyatakan organ pernafasan haiwan ini. TP 1







(c) Berikan satu inferens mengapakah haiwan ini tidak dikelaskan dalam kumpulan burung.






(d) Namakan tiga haiwan lain yang sama kumpulan dengan haiwan ini.

(i)

(ii)

(iii)

(e) Apakah makanan haiwan di atas?













© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 26






Untitled-4.indd 26 7/25/21 9:40 PM

Sains Tahun 4 Praktis 3 Haiwan

Praktis KBAT





1. Carta palang di bawah menunjukkan maklumat yang didapati daripada satu penyiasatan
yang dijalankan oleh sekumpulan penyelidik terhadap bilangan populasi haiwan
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
vertebrata mengikut kumpulan dalam suatu habitat dari tahun 2008 hingga 2011.
KBAT Menganalisis

350
Bilangan haiwan vertebrata 250
300

200
150
100
50
0
Mamalia Reptilia Amfibia Burung
Tahun 2008-2011
2008 2009 2010 2011
Rajah 1

(a) Tuliskan satu pemerhatian daripada carta palang di atas.




(b) Apakah corak yang didapati pada bilangan haiwan vertebrata dalam kumpulan
reptilia?




(c) Berikan satu inferens berdasarkan jawapan anda di (b).







(d) Nyatakan
(i) pemboleh ubah dimanipulasi :
(ii) pemboleh ubah bergerak balas:

(e) Apakah kesimpulan yang dapat dibuat berdasarkan carta palang di atas?











27 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.






Untitled-4.indd 27 7/25/21 9:40 PM

Nama: ......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................


TEMA 3
Praktis Sains Fizikal

7 Tenaga


Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.


Halaman Buku Teks: 123 – 140


NOTA PINTAR


7.1 Tenaga dan Sumbernya

1. Tenaga adalah keupayaan untuk melakukan kerja.
2. Tenaga diperoleh daripada beberapa sumber tenaga seperti:
• Matahari • Air
• Bahan api fosil • Nuklear
• Biojisim • Ombak
• Angin

3. Tenaga boleh wujud dalam pelbagai bentuk iaitu:
Tenaga suria • Dapat menjana tenaga elektrik
• Diperoleh daripada Matahari
Tenaga haba • Dibebaskan oleh objek yang panas.
• Contoh: Lilin dan air panas
Tenaga cahaya • Dihasilkan daripada objek yang memancarkan cahaya
• Membolehkan objek dilihat di sekeliling
• Contoh: Kilat, api dan lampu
Tenaga elektrik • Terhasil daripada pengaliran arus di dalam litar elektrik lengkap
• Digunakan pada alat elektrik seperti televisyen dan komputer
Tenaga kinetik • Terdapat pada objek yang bergerak
• Contoh: Angin bertiup dan orang yang sedang berjalan
Tenaga keupayaan • Tenaga yang tersimpan disebabkan kedudukan objek dari tempat tinggi,
objek dimampat atau objek diregang.
• Contoh: Buah kelapa jatuh dan lastik ditarik
Tenaga nuklear • Berasal daripada bahan nuklear
• Tenaga ini dihasilkan di dalam reaktor nuklear.
Tenaga kimia • Tenaga yang tersimpan di dalam makanan, bahan api fosil, biojisim
atau bateri.
Tenaga bunyi • Dihasilkan oleh objek yang bergetar
• Contoh: Bunyi gendang dan bunyi radio







53 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.






Untitled-7.indd 53 7/25/21 9:41 PM

Tahun 4 Praktis 7 Tenaga

4. Tenaga boleh berubah daripada satu bentuk ke bentuk yang lain.


Aktiviti Perubahan bentuk tenaga

Budak lelaki mengayuh basikal Tenaga kimia Tenaga kinetik
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Kipas sedang bergerak Tenaga elektrik Tenaga kinetik + Tenaga bunyi

Bermain alat muzik biola Tenaga kinetik Tenaga bunyi

Simbol anak panah ( ) bermaksud “berubah kepada”
5. Tenaga tidak boleh dicipta atau dimusnahkan tetapi boleh berubah dari satu bentuk ke bentuk
yang lain.



7.2 Sumber Tenaga Boleh Dibaharui dan Sumber Tenaga Tidak Boleh Dibaharui

1. Sumber tenaga yang boleh dibaharui ialah sumber tenaga yang boleh dijana secara berterusan.
Sumber ini tidak akan habis dan berpotensi sebagai tenaga masa depan.
2. Contoh sumber tenaga yang boleh dibaharui:
• Matahari • Angin • Ombak • Biojisim • Air









3. Sumber tenaga yang tidak boleh dibaharui ialah sumber tenaga yang terhad dan tidak boleh dijana
semula. Sumber ini akan habis apabila digunakan dan tidak dapat diganti semula.
4. Contoh sumber tenaga yang tidak boleh dibaharui:
• Nuklear • Arang batu • Petroleum • Gas asli








5. Bahan api fosil merupakan sumber tenaga penting kepada manusia. Ia digunakan untuk memasak,
menjana elektrik dan menggerakkan kenderaan.

6. Bahan api fosil perlu digunakan dengan berhemah untuk penjimatan. Kehabisan sumber ini akan
menimbulkan kesusahan kepada aktiviti manusia pada masa depan.
7. Ketiadaan bekalan elektrik menyukarkan kerja manusia. Kipas dan penghawa dingin yang tidak
berfungsi menyebabkan kehidupan manusia tidak selesa.
8. Jika tiada bahan api fosil, kenderaan tidak boleh bergerak dan manusia tidak dapat bergerak ke
tempat yang jauh dalam waktu yang singkat.




© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 54






Untitled-7.indd 54 7/25/21 9:42 PM

Sains Tahun 4 Praktis 7 Tenaga

7.1 Tenaga dan Sumbernya

A Lengkapkan peta minda berikut dengan sumber tenaga yang betul. TP 1

Peta Buih

Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.














Sumber
Tenaga


















B Senaraikan bentuk-bentuk tenaga yang wujud. TP 1



1. 2. 3.






4. 5. 6.





7. 8. 9.










55 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.






Untitled-7.indd 55 7/25/21 9:42 PM

Tahun 4 Praktis 7 Tenaga

C Tuliskan perubahan bentuk tenaga dalam jadual di bawah. TP 5

Alat Perubahan bentuk tenaga
1.


Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.


2.






3.






4.






5.






D Rajah 1 menunjukkan aktiviti harian manusia. TP 5









P Q R
Rajah 1
1. Apakah perubahan bentuk tenaga yang berlaku berdasarkan Rajah 1 di atas?
P:

Q:

R:
2. Tuliskan satu kesimpulan mengenai perubahan bentuk tenaga.






© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 56






Untitled-7.indd 56 7/25/21 9:42 PM

Sains Tahun 4 Praktis 7 Tenaga

7.2 Sumber Tenaga Boleh Dibaharui dan Sumber Tenaga Tidak Boleh Dibaharui

A Kelaskan sumber tenaga berikut kepada sumber tenaga boleh dibaharui dan sumber tenaga
tidak boleh dibaharui. TP 2


Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.










Arang batu Biojisim Gas asli Matahari












Nuklear Ombak Angin Petroleum Air









Sumber tenaga boleh Sumber tenaga tidak
dibaharui boleh dibaharui






1. 1.

2. 2.

3. 3.


4. 4.

5.









57 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.






Untitled-7.indd 57 7/25/21 9:42 PM

Tahun 4 Praktis 7 Tenaga

B 1. Tuliskan tiga langkah penjimatan penggunaan tenaga dalam kehidupan seharian. TP 4

(i)

(ii)

(iii)
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.

2. Berikan sebab mengapa kita perlu menggunakan tenaga secara berhemah.









C Perhatikan rajah-rajah di bawah. Kemudian, jawab soalan-soalan berikut dengan betul.









Nuklear Air Arang batu Suria Bahan api fosil


1. Berdasarkan rajah di atas, yang manakah merupakan sumber tenaga yang tidak boleh
dibaharui?




2. Berdasarkan jawapan kamu di (1), mengapakah sumber tenaga ini disebut sebagai sumber
tenaga yang tidak boleh dibaharui?










3. Mengapakah sumber tenaga yang boleh dibaharui lebih baik daripada sumber tenaga yang
tidak boleh dibaharui? KBAT Menganalisis














© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 58






Untitled-7.indd 58 7/25/21 9:42 PM

Sains Tahun 4 Praktis 7 Tenaga




7
Praktis Pengukuhan



Soalan Objektif 4. Antara berikut, rajah yang manakah
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
tenaga
perubahan
menunjukkan
Tenaga dan Sumbernya keupayaan kepada tenaga kinetik?
7.1
A B
1. Rajah 1 menunjukkan sejenis sumber
tenaga.



C D



Rajah 1
Antara berikut, yang manakah betul
berkaitan sumber tenaga di atas? 7.2 Sumber Tenaga Boleh Dibaharui
A Merupakan sumber tenaga yang dan Sumber Tenaga Tidak Boleh
boleh dibaharui Dibaharui
B Logo tersebut menunjukkan tenaga itu
adalah bahan radioaktif 5. Apakah yang dimaksudkan dengan
C Tidak mencemarkan alam sekitar tenaga tidak boleh dibaharui?
D Tidak membahayakan manusia A Tenaga yang terhad sumbernya
B Tenaga yang memerlukan kos tinggi
2. Antara berikut, yang manakah tergolong C Tenaga yang tidak pernah kehabisan
dalam kumpulan bentuk tenaga? D Sejenis tenaga kimia
A Biojisim C Ombak
B Angin D Elektrik 6. Pernyataan manakah yang menerangkan
bahan api fosil?
3. Rajah 2 menunjukkan sejenis alat yang A Tenaga boleh dibaharui
menggunakan sumber cahaya matahari. B Contohnya ialah petroleum dan gas
asli
C Digunakan untuk menggerakkan kincir
angin
D Sentiasa cukup untuk masa depan

Rajah 2 7. Antara berikut, yang manakah merujuk
Apakah kegunaan alat di atas? kepada nuklear?
A Menghasilkan sumber minyak A Haiwan yang hidup di dasar laut
B Menghasilkan sumber gas asli B Fenomena tsunami
C Menukarkan tenaga suria kepada C Sumber boleh dibaharui
tenaga elektrik D Sumber tidak boleh dibaharu
D Memudahkan kerja pertukangan



59 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.






Untitled-7.indd 59 7/25/21 9:42 PM

Tahun 4 Praktis 7 Tenaga

Soalan Subjektif


1. Jadual 1 menunjukkan keputusan suatu kajian tentang anggaran penggunaan tenaga elektrik
bagi alat-alat elektrik yang berikut.

Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Alat elektrik Anggaran tenaga elektrik yang diperlukan (W)

Peti sejuk 400

Mesin basuh 200

Televisyen 200

Komputer 150

Pengering rambut 1000

Jadual 1

(a) Apakah pemboleh ubah yang dimanipulasikan?




(b) Jika tiga buah alat elektrik tambahan iaitu mesin pencetak, komputer riba dan radio
disambungkan dan digunakan serentak dengan komputer, ramalkan pemerhatian anda.










(c) Nyatakan perubahan tenaga bagi alat-alat elektrik berikut.

Alat elektrik Perubahan tenaga


Mesin basuh

Televisyen

Komputer

Pengering rambut


(d) Apakah kaedah penjimatan tenaga yang berhemah boleh diaplikasikan dalam situasi
di atas?





© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 60






Untitled-7.indd 60 7/25/21 9:42 PM

Sains Tahun 4 Praktis 7 Tenaga
2. Rajah 1 menunjukkan sejenis sumber bahan api fosil.








Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.


Rajah 1
(a) Apakah nama bahan di atas? TP 3




(b) Nyatakan tiga kegunaan bahan api fosil dalam kehidupan seharian manusia.

(i)

(ii)
(iii)




(c) Bahan ini sangat berguna pada zaman dahulu. Apakah kegunaannya?






(d) Namakan dua lagi bahan api fosil.


(i)
(ii)

(e) Salah satu sumber bahan api fosil berasal dari kawasan seperti dalam Rajah 2.














Rajah 2
Namakan tempat dalam Rajah 2 di bawah.







61 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.






Untitled-7.indd 61 7/25/21 9:42 PM

Tahun 4 Praktis 7 Tenaga

Praktis KBAT





1. Rajah 1 menunjukkan satu sumber tenaga iaitu biojisim
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.










Rajah 1
(a) Definisikan biojisim.







(b) Nyatakan dua sumber lain tenaga biojisim.






(c) Berikan satu inferens mengapakah biojisim sangat penting.







(d) Bagaimanakah tenaga biojisim dihasilkan? Tuliskan bentuk perubahan tenaga yang
berlaku.









(e) Apakah sumber tenaga alternatif pada masa depan jika sumber tenaga ini telah
habis?













© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 62






Untitled-7.indd 62 7/25/21 9:42 PM

JAWAPAN




Aktiviti PAK-21 4. (a) (ii)
(b) Menurun dan meningkat
Cadangan Jawapan (c) Puteri Islam ➞ Pengakap ➞ Persatuan Bulan
1. (a) Sabit Merah
Sumber asas bahan (d) Puteri Islam

Praktis Pengukuhan 1
Haiwan Tumbuhan Batuan Petroleum
Soalan Objektif
Baju sutera Tayar Cermin Baldi
1. D 2. A 3. C 4. A 5. C
6. A 7. B 8. A 9. D
Baju sejuk Almari Kunci Khemah
(b) Kita perlu berjimat semasa menggunakan bahan asas Soalan Subjektif
kerana bahan ini sangat penting dalam kehidupan
harian. Bahan ini juga terhad dan akan habis jika 1. (a) 1. Kadar pernafasan per minit Ali adalah paling
tidak digantikan dengan sumber yang baharu. (Terima tinggi.
mana-mana jawapan yang sesuai) 2. Kadar pernafasan per minit Ravi adalah paling
rendah.
2. (a) Ikan tuna (n) Buaya (b) Ali, Ah Chong, Amin, Ravi
(b) Ikan salmon (o) Biawak (c) Kadar pernafasan per minit
(c) Ikan pari (p) Burung hantu (d) Menarik dan menurun
(d) Ikan siakap (q) Burung raja udang (e) Setiap orang mempunyai kadar pernafasan berbeza.
(e) Ikan kembung (r) Burung gagak (f) Berlari
(f) Katak (s) Burung helang 2. (a) Untuk menyiasat hubungan antara saiz tuala dengan
(g) Kodok (t) Itik isi padu air yang tinggal.
(h) Salamander (u) Orang utan (b) (i) Saiz bekas
(i) Sesilia (v) Gajah


(ii) Isi padu awal air
(j) Neut
(w) Beruang
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
(k) Iguana (x) Kucing (c) Menurun
(l) Ular (y) Lembu (d) Jika saiz tuala meningkat, maka isi padu air yang
(m) Cicak diserap oleh tuala meningkat.
(e) Isi padu air yang tinggal akan lebih daripada 500 ml.
Praktis 1 Kemahiran Saintifik (f) Isi padu air yang tinggal menurun apabila saiz tuala
meningkat.
Kemahiran Proses Sains 3. (a) (i) Pemboleh ubah dimanipulasi
1.1
(ii) Pemboleh ubah bergerak balas
A 1. (a) Deria lihat (b) Semakin bertambah bilangan biji benih kacang di
(b) Deria bau dalam pasu, semakin berkurang ketinggian anak
(c) Deria bunyi benih pokok kacang.
(d) Deria sentuh (c) (i) Jumlah tanah
(e) Deria rasa (ii) Jenis kacang // Isi padu air
(f) Deria lihat (d) Ketinggian anak pokok semakin berkurang dan
2. (a) (i) Tumbuhan darat hampir mati kerana tidak mendapat keperluan asas
(ii) Mempunyai buah yang cukup.
(b) (i) Berkayu (e) Anak pokok terung layu dan mati kerana kekurangan
(ii) Akar tunjang cahaya matahari.
(iii) Urat jejala
(iv) Tidak berkayu
(v) Akar serabut Praktis 2 Manusia
(vi) Urat selari
3. (a) (i) Ketinggian lilin berkurangan selepas 1 jam. 2.1 Organ Pernafasan Manusia
(ii) Permukaan lilin semakin panas apabila A 1. Hidung
disentuh selepas 1 jam. 2. Trakea
(b) (i) Semakin bertambah masa, semakin 3. Peparu
berkurang ketinggian lilin.
(ii) Semakin bertambah masa, semakin panas
permukaan lilin.



J1 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.






Jawapan.indd 1 7/25/21 9:44 PM

Sains Tahun 4 Jawapan

B 1. 2. (d) Jenis aktiviti dan jumlah kadar pernafasan
(e) Semakin bertambah aktif aktiviti, semakin bertambah
jumlah kadar pernafasan.
(f) Aktiviti yang lebih aktif menyebabkan kadar
pernafasan menjadi lebih tinggi.

Praktis 3 Haiwan
2.2 Perkumuhan dan Penyahtinjaan
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
C (i) Penyingkiran bahan buangan daripada badan 3.1 Organ Pernafasan Haiwan
(ii) Peparu, ginjal, kulit
(iii) Karbon dioksida, wap air, air kencing, peluh A Peparu – Kura-kura, katak, itik
(iv) Penyingkiran tinja melalui dubur Insang – Ikan
(v) Usus besar, usus kecil, dubur Kulit lembap – Katak, siput babi, cacing
(vi) Tinja Spirakel – Pepatung, belalang
B 1. Katak, salamander dan sesilia
Gerak Balas Terhadap Rangsangan 2. Kulit lembap dan peparu
2.3
3. Jika berada di darat, haiwan ini bernafas
D 1. Cahaya 4. Rasa menggunakan peparu manakala jika di dalam air,
2. Bau 5. Kulit haiwan ini bernafas menggunakan kulit yang lembap.
3. Telinga C (Terima jawapan sesuai mengikut kreativiti murid.)
6. Menutup mata apabila mata disuluh dengan cahaya
yang sangat terang
7. Menutup hidung apabila terhidu bau yang busuk 3.2 Haiwan Vertebrata
8. Terkejut dan menutup telinga apabila mendengar
bunyi yang kuat A 1. Mamalia 4. Reptilia 7. Mamalia
9. Merasa makanan dan memberi reaksi apabila merasa 2. Burung 5. Mamalia 8. Amfibia
makanan yang rosak 3. Burung 6. Mamalia 9. Burung
10. Menarik tangan jika tersentuh objek panas B Burung Ikan
E 1. Menghidu gam 1. Burung helang 4. Ikan badut
2. Penyalahgunaan dadah 2. Burung merpati 5. Ikan pari
3. Meminum arak 3. Burung tiung 6. Ikan emas
(Terima jawapan lain yang sesuai.)
F 1. Menjejaskan fungsi organ deria dan otak.
2. Menyebabkan seseorang berkhayal atau tidak C 1. Bertelur 7. Berbulu pelepah
sedarkan diri dan ketagih. 2. Melahirkan anak 8. Peparu
3. Menyebabkan mabuk 3. Bertelur 9. Insang
4. Kulit lembap 10. Kebanyakannya di darat
5. Bersisik atau berkulit keras 11. Darat
Praktis Pengukuhan 2
6. Bersisik 12. Darat
Soalan Objektif
1. C 2. C 3. D 4. D 5. B Praktis Pengukuhan 3
6. D 7. C 8. A 9. C 10. C
11. D 12. D 13. B Soalan Objektif
1. C 2. B 3. A 4. C 5. D
Soalan Subjektif 6. B 7. D 8. B 9. C 10. C
1. (a) Tangan dialih dengan cepat apabila menyentuh objek 11. D 12. A
yang tajam.
(b) Kulit Soalan Subjektif
(c) Tangan budak lelaki tersebut akan terluka. 1. (a) Cara bernafas
(d) (i) Mengelakkan organ deria daripada cedera. (b) W: Bernafas melalui peparu
(ii) Organ deria dapat berfungsi dengan baik. X: Bernafas melalui insang
(e) (i) Mendengar radio dengan bunyi yang kuat. Y: Bernafas melalui kulit lembap
(ii) Melihat cahaya yang terang secara terus. Z: Bernafas melalui spirakel
(f) (i) Hidung (ii) Telinga (iii) Lidah (c) 1. Burung
2. (a) Jumlah kadar pernafasan aktiviti berenang paling 2. Ikan lumba-lumba
tinggi berbanding aktiviti yang lain. 3. Berudu
(b) Menurun 4. Ketam
5. Cacing
(c) Berenang → Berjalan → Berdiri 6. Siput gondang



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J2






Jawapan.indd 2 7/25/21 9:44 PM

Date: 09/08/2021
Status: CRC
Book Format: 190mm x 260mm



Praktis Asas Kecemerlangan Spine: Sadle Stiching PRAKTIS PINTAR KSSR
PELANGI

Subjek TAHUN
FRC324042
1 2 3 4 5 6
Bahasa
Melayu ✔ ✔ ✔ ✔ ✔ ✔
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Tatabahasa ✔ ✔ ✔ Praktis Asas Kecemerlangan
SAINS
SAINS
SAINS TAHUN Penulisan ✔ ✔ ✔ Praktis PINTAR
4 English ✔ ✔ ✔ ✔ ✔ ✔


Grammar
✔ ✔
✔
SEMAKAN Writing ✔ ✔ ✔
KSSR
Matematik / ✔ ✔ ✔ ✔ ✔ ✔
Siri PRAKTIS PINTAR KSSR menampilkan praktis Mathematics
topikal sebagai bahan tambahan kepada buku teks
dan Pentaksiran Bilik Darjah (PBD). Sains / ✔ ✔ ✔ ✔ ✔ ✔
Science
Praktis yang dimuatkan boleh digunakan sebagai
bahan pengukuhan dan pengayaan, serta sebagai Sejarah ✔ ✔ ✔
pentaksiran formatif untuk mengukur tahap Sains
pembelajaran murid. Konsep KBAT dan i-THINK Pendidikan
turut diterapkan untuk memenuhi keperluan yang Islam ✔ ✔ ✔ ✔ ✔ ✔
terkini.

Pentaksiran sumatif disediakan juga untuk menilai Pelajaran
pencapaian keseluruhan murid. Siri ini sememangnya Jawi ✔ ✔ ✔ ✔ ✔ ✔
pilihan yang terbaik untuk mempertingkatkan
SAINS
pengajaran dan pembelajaran dalam setiap subjek. SAINS

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 2022
Hak cipta terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini boleh diterbitkan semula, disimpan untuk pengeluaran, atau
ditukarkan dalam apa-apa bentuk atau dengan alat apa jua pun, sama ada dengan cara elektronik, sawat, gambar, rakaman
atau sebagainya, tanpa kebenaran daripada Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. terlebih dahulu. Norhayati Mohamad Noh
Cetakan Pertama 2022 Tahun 4 Suwaibatullaslamiah Jalaludin
(Penulis Buku Teks)
Nota Pintar

Praktis Topikal TAHUN


Praktis Berteraskan DSKP


Aktiviti PAK-21 4


Pentaksiran Akhir Tahun
W.M: RM7.50 /E.M: RM7.80
FRC324042
PELANGI ISBN: 978-967-2878-49-0 KBAT & i-THINK SEMAKAN

Dicetak di Malaysia oleh Percetakan Jiwabaru Sdn. Bhd.
No. 2, Jalan P/8, Kawasan Miel Fasa 2, Bandar Baru Bangi, 43650 Bangi, Selangor Darul Ehsan. Jawapan Lengkap KSSR
Sila layarihttps://plus.pelangibooks.com/errata/ untuk mendapatkan pengemaskinian bagi buku ini (sekiranya ada).