FOCUS SPM Sains (2023)

Format 190mm X 260mm Extent : 424pg (18.66mm) Confirmed = 1.8mm (40pg/4C/70gsm) + 15.36mm (384pg/2C/60gsm) + 1.5 mm Status CRC Date 6/3

PELANGI BESTSELLER




SPM
CC038043



TINGKATAN KSSM FOCUS
4∙5
Sains SPM


Sains SPM





FOCUS SPM KSSM Tingkatan 4 • 5 – siri teks rujukan yang lengkap dan padat
dengan ciri-ciri istimewa untuk meningkatkan pembelajaran murid secara menyeluruh. TINGKATAN
Siri ini merangkumi Kurikulum Standard Sekolah Menengah (KSSM) yang baharu • Nor Mazliana Abdul Hashim*
serta mengintegrasikan keperluan Sijil Pelajaran Malaysia (SPM). • Mohammad Amirul Adnan* 4∙5 KSSM
Pastinya satu sumber yang hebat bagi setiap murid! • Noraini Abdullah*
• Lau Pik Ying
• Sabariah Hakim
REVISI PENGUKUHAN CIRI-CIRI • Nilavathi Balasundram

Sains
› Infografik & PENTAKSIRAN EKSTRA • Zuraini Abdul Razak
› Nota Komprehensif • Noorhaida Sukardi
› Praktis SPM › Kuasai Teknik A+ Sains SPM
› Peta Konsep › Kertas Model SPM › Mentor SPM *Penulis Buku Teks
› Aktiviti & Eksperimen › Cuba Ini!
› Tip SPM › Resos Digital Kod QR
› Jawapan Lengkap › Contoh


JUDUL-JUDUL DALAM SIRI INI Eksklusif!
• Bahasa Melayu • Matematik • Mathematics Kuasai
• Karangan • Matematik Tambahan • Additional Mathematics TeknikA+
• English • Sains • Science TINGKATAN 4•
• Bahasa Cina • Biologi • Biology Sains SPM
• Sejarah • Fizik • Physics
Beli eBook • Pendidikan Islam • Kimia • Chemistry
di sini! • Pendidikan Seni Visual • Prinsip Perakaunan 5

• Perniagaan
• Ekonomi
RESOS DIGITAL

KSSM
› › Info › › Carta Interaktif
› › Model 3D › › Video
› › Infografik
W.M: RM35.95 / E.M: RM36.95
W.M: RM??.?? / E.M: RM??.??
CC038043
ISBN: 978-629-7557-23-6
Berdasarkan
FORMAT SPM TERKINI
PELANGI

11(c) Mereka bentuk satu eksperimen makmal untuk menguji

hipotesis.

(i) Menyatakan tujuan eksperimen [1 markah]

(ii) Mengenal pasti pemboleh ubah [2 markah]
(iii) Prosedur atau kaedah [4 markah]
(iv) Penjadualan data [1 markah]




Baca pernyataan, faham dan gariskan senarai bahan dan radas yang diberikan
untuk mendapatkan maklumat mengenai pemboleh ubah dimanipulasikan
PM and pemboleh ubah bergerak balas PGB .








(i) Tujuan eksperimen [1 markah]
Untuk mengkaji // menyiasat hubungan antara PM dan PGB


(ii) Mengenal pasti pemboleh ubah [2 markah]
Pemboleh ubah dimanipulasikan:
Pemboleh ubah bergerak balas:
Pemboleh ubah dimalarkan:


(iii) Prosedur atau kaedah [4 markah]
(a) Lukis 1 atau 2 rajah dan labelkan (bergantung pada soalan)
(b) Buat 4 atau 5 ayat untuk menunjukkan prosedur (bergantung pada
soalan)
1. Susun bahan dan radas seperti rajah di atas.
2. Masukkan // Letakkan // Gunakan // Titiskan // Tambahkan PM 1
3. Ukur PGB menggunakan alat pengukur
(rujuk soalan) dan rekodkan di dalam jadual.
4. Ulang langkah 2 dan 3 menggunakan PM 2


(iv) Penjadualan data [1 markah]
PM PGB
Tuliskan PM 1 Biarkan kosong
Tuliskan PM 2




T4

n
Co
Contoh soalan: Perbandingan
t
dingan
erban
oh soalan: P
1. Jika soalan meminta perbandingan, perlu diberikan persamaan dan
perbezaan.
2. Jawab dalam bentuk ayat. Ayat perlu jelas dan ringkas.

3. Kata kunci bagi PERSAMAAN ialah ‘KEDUA-DUA’
4. Kata kunci bagi PERBEZAAN ialah ‘MANAKALA’ atau
‘BERBANDING’
5. Jika menjawab dalam bentuk jadual, PASTIKAN
Ayat ditulis dengan lengkap.
Perbezaan ditulis sebelah-menyebelah.


Contoh:
12(c) Terdapat dua jenis tindak balas nukleus, seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 12.1
dan 12.2. Terangkan perbandingan antara kedua-dua tindak balas tersebut.
[4 markah]
Jawapan:
PERSAMAAN
PERSAMAAN
• Kedua-dua tindak balas nukleus dalam
Rajah 12.1 dan 12.2 menghasilkan tenaga
nuklear.
Neutron
Tenaga
• Kedua-dua tindak balas nukleus dalam
Uranium-235 Rajah 12.1 dan 12.2 menghasilkan nukleus
yang beradioaktif.
PERBEZAAN
PERBEZAAN
Rajah 12.1 • Tindak balas nukleus dalam Rajah 12.1 tidak
memerlukan suhu yang tinggi manakala
tindak balas nukleus dalam Rajah 12.2
memerlukan suhu yang tinggi.
Tenaga Helium • Tindak balas nukleus dalam Rajah 12.1
Deuterium +
+ + menghasilkan tenaga yang lebih rendah
manakala tindak balas nukleus dalam Rajah
12.2 menghasilkan tenaga yang tinggi.
+
• Tindak balas nukleus dalam Rajah 12.1
+ Neutron menyebabkan pembelahan nucleus isotop

+ manakala tindak balas nukleus dalam Rajah
12.2 menyebabkan penggabungan nucleus
Tritium isotop.

Rajah 12.2 • Tindak balas nukleus dalam Rajah 12.1 tidak
berlaku secara semula jadi manakala tindak
balas nukleus dalam Rajah 12.2 berlaku
secara semula jadi.


T5

Format: 190mm X 260mm TP Focus SPM 2023 Sc BM _pgi CRC











Sains SPM






TINGKATAN
4∙5 KSSM
• Nor Mazliana Abdul Hashim*
• Mohammad Amirul Adnan*
• Noraini Abdullah*
• Lau Pik Ying
• Sabariah Hakim
• Nilavathi Balasundram
• Zuraini Abdul Razak
• Noorhaida Sukardi
*Penulis Buku Teks














© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 2023
Hak cipta terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini
boleh diterbitkan semula, disimpan untuk pengeluaran, atau
ditukarkan dalam apa-apa bentuk atau dengan alat apa jua
pun, sama ada dengan cara elektronik, sawat, gambar,
rakaman, atau sebagainya, tanpa kebenaran daripada
Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. terlebih dahulu.

ISBN: 978-629-7557-23-6
eISBN: 978-629-7557-24-3 (eBook)


Cetakan Pertama 2023




Lot 8, Jalan P10/10, Kawasan Perusahaan Bangi,
Bandar Baru Bangi, 43650 Bangi, Selangor Darul Ehsan, Malaysia.
Tel: 03-8922 3993 E-mel: [email protected]
Pertanyaan: [email protected]
Dicetak di Malaysia oleh The Commercial Press Sdn. Bhd.
Lot 8, Jalan P10/10, Kawasan Perusahaan Bangi, Bandar Baru Bangi, 43650 Bangi, Selangor Darul Ehsan, Malaysia.
Sila layari https://plus.pelangibooks.com/errata/ untuk mendapatkan pengemaskinian bagi buku ini (sekiranya ada).

Ciri-ciri Eksklusif Buku Ini




Tema 1: Kaedah Saintifik Tingkatan 4
Fokus Bab Sains SPM Bab 3 Teknik Mengukur Parameter Kesihatan Badan Contoh
3
menyenaraikan Bab Teknik Mengukur Parameter Menyelesaikan Masalah Melibatkan Laju, menyediakan jalan
Kesihatan Badan
objektif Kehidupan Harian Contoh 11.4 Sains SPM Bab 11 Daya dan Gerakan penyelesaian bagi
Laju Purata, Halaju dan Pecutan dalam
Contoh 11.2
Sebuah van memecut secara
pembelajaran Ah Kim mula mengayuh basikal dari rumahnya ke seragam daripada halaju contoh soalan
10 m s –1 hingga 20 m s –1
dalam 2.5 s. Apakah pecutan
van tersebut?
rumah Rahim sejauh 250 meter. Ah Kim mengambil
sebagai pengenalan Tingkatan Penyelesaian: Penyelesaian: Rajah 11.4
masa selama 50 saat untuk tiba di rumah Rahim.
Berapakah laju kayuhan Ah Kim?
Halaju awal, u = 10 m s –1
Laju = Jarak
Halaju akhir, v = 20 m s –1
Masa Masa diambil, t = 2.5 s di bawah setiap
4
kepada bab. = 250 m Pecutan, a = 20 m s –1 – 10 m s –1 Tingkatan subtopik.
50 s
2.5 s
= 5 m s -1
= 4.0 m s –2
Contoh 11.5 4
FOKUS BAB terletak pada arah barat daya (S 45 o B) dari P. Jarak arah timur dari P. Jumlah masa yang diambil oleh
Seorang peserta berlari dari titik permulaan O ke
Seekor lembu bergerak sepanjang satu lintasan
P yang terletak pada jarak 100 m utara dari O.
lengkung dari P ke Q. Q adalah 70 m dari P dan
Kemudian, peserta itu berlari ke titik Q, 100 m pada
peserta itu ialah 25 saat.
Cuba Ini! Suhu Badan U P 100 m 100 m Q U Infografik
diambil ialah 160 s.
yang dilalui oleh lembu itu ialah 240 m dan masa
Kadar Denyutan Nadi
Tekanan Darah
Disediakan Indeks Jisim Badan (Body Q P O mengetengahkan
Mass Index, BMI)
Rajah 11.5
Rajah 11.3
Hitungkan
selepas setiap Atlet mempunyai kadar denyutan (a) laju purata, dan Berapakah (a) jarak, (b) laju purata, (c) sesaran, dan konsep utama
(d) halaju purata peserta itu?
(b) halaju purata
Penyelesaian:
lembu itu dalam gerakan dari P ke Q.
subtopik untuk nadi yang lebih rendah berbanding Penyelesaian: (a) Jumlah jarak yang dilalui oleh peserta itu setiap bab secara
dengan individu bukan atlet
kerana otot kardiak atlet adalah
= 100 m + 100 m = 200 m
(b) Laju purata
lebih kuat.
Jumlah jarak dilalui = 240 m
Sesaran = 70 m
meningkatkan Selain kadar denyutan nadi, Masa diambil = 160 s Jumlah jarak dilalui (c) Sesaran paduan peserta itu dari titik O visual untuk
apakah parameter lain yang
Jumlah masa
25 s
= Jumlah jarak = 200 m = 8 m s –1
penting untuk mengukur tahap
(a) Laju purata =
Masa diambil
kesihatan kita?
= 100 2 + 100 2
= 100 2 m
= 240 m
160 s
penguasaan murid INFOGRAFIK (b) Halaju purata = Masa diambil = 70 m (d) Halaju purata meningkatkan
= 1.5 m s –1
Sesaran
Sesaran
Akses kepada
= Jumlah masa
160 s
terhadap subtopik = 0.44 m s –1 dalam arah barat mengikut arah U 45 o T dari titik O. pembelajaran
daya dari P
= 100 2 = 4 2 m s -1
25
yang dipelajari. 22 22 Sains SPM Bab 2 Nutrisi dan Teknologi Makanan murid.
2.2
Cuba Ini!
S1 (a) Apakah makronutrien? Senaraikan dua Sains SPM Bab 5 Genetik 159
(b) Apakah mikronutrien? Senaraikan dua
contoh makronutrien.
Rajah yang berikut menunjukkan kesan-kesan kekurangan S2 Nyatakan satu kesan kekurangan bagi setiap Praktis SPM 5
nitrogen, fosforus dan kalium terhadap tumbuhan.
contoh mikronutrien.
(c) Kalium
nutrien berikut.
(a) Nitrogen
Tip SPM Daun kekuningan S3 Dalam satu eksperimen untuk mengkaji Soalan Objektif 5. Antara yang berikut, yang
(b) Fosforus
kesan kekurangan nutrisi terhadap tumbuhan,
1. Mengapakah proses mitosis
penting bagi organisma
hidup?
(a) membalut tabung didih dengan kertas hitam?
memberitahu murid mengapakah perlu untuk Tingkatan B Untuk pembentukan B Sindrom Down 9. Kehamilan Puan Dewi telah Praktis SPM
(b) menghembus udara ke dalam larutan kultur?
manakah disebabkan oleh
A Untuk menghasilkan
mutasi gen?
variasi
A Albinisme
memasuki minggu ke-18.
Doktor ingin memastikan
gamet lelaki dan
fetus di dalam kandungan
tentang kemahiran (a) Kekurangan nitrogen 2.3 Kitar Nitrogen 4 C Untuk pertumbuhan sel 6. Kaji pernyataan di bawah. gen. Antara kaedah rawatan terdiri daripada
C Sindrom Klinefelter
Puan Dewi bebas daripada
perempuan untuk
pembiakan
D Sindrom Turner
sebarang penyakit gangguan
1. Nitrogen diperlukan untuk membentuk protein
berikut, yang manakah paling
dan bagi menggantikan
dan konsep Pinggir daun menjadi Pertumbuhan Kitar Nitrogen D Untuk memastikan setiap 22 + X. A Kaedah terapi gen soalan berformat
Satu ovum disenyawakan
sesuai untuk Puan Dewi dan
dan asid nukleik dalam organisma hidup.
sel yang tercedera atau
kandungannya?
yang mati
oleh satu sperma yang
keriting dan berwarna
2. Nitrogen wujud secara semula jadi dalam
mengandungi kromosom
perang
pelbagai bentuk dan lazimnya dalam bentuk
sel anak menerima
B Kaedah genealogi genetik
perkembangan
penting yang perlu Daun-daun menjadi terencat dan 3. Walaupun terdapat kira-kira 78% gas nitrogen setengah bilangan yang terhasil? 10. Rajah 2 menunjukkan satu SPM untuk
akar yang lemah
C Kaedah amniosentesis
hijau tua dengan
Apakah kromosom bagi anak
gas.
pinggiran berwarna
D Kaedah kariotip
kromosom daripada sel
induk
di dalam atmosfera, tumbuhan tidak dapat
A 22 + X
ungu
menyerap gas ini secara terus daripada udara.
diambil perhatian (b) Kekurangan fosforus Tompok- tompok 4. Tumbuhan hanya dapat menyerap nitrogen 2. Rajah 1 menunjukkan C 22 + Y Bilangan sejenis variasi. mengukuhkan
B 44 + XX
carta palang yang mewakili
sepasang kromosom.
D 44 + XY
kuning terbentuk
orang
pada daun-daun
terlarut di dalam air tanah. Ion-ion nitrat yang
atau diingati. Batang Tisu-tisu mati yang wujud dalam bentuk ion nitrat yang 7. Kumar yang berambut pemahaman dan
telah diserap oleh tumbuhan akan bertukar
kerinting, Rr; berkahwin
menjadi komponen protein di dalam tisu-tisu
di pucuk dan
dengan Suganthi yang
berambut lurus, rr. Jika
yang
tumbuhan dan haiwan.
lembut pinggi daun 5. Apabila tumbuhan dan haiwan mati, pengurai Tingkatan Rajah 1 orang anak, apakah
mereka mempunyai tiga
nisbah bilangan anak yang
(c) Kekurangan kalium (bakteria) akan menguraikan protein kepada akan A Sentriol berambut lurus? Rajah 2 Trait penguasaan murid
sebatian ammonium melalui proses pereputan.
mempunyai rambut kerinting
Apakah R?
kemudiannya
kepada bilangan anak yang
menukarkan sebatian ammonium kepada
A 1 : 1
nitrit dan nitrat di dalam tanah. Sebahagian
manakah yang diwakili oleh
SPM
Mentor SPM Bakteria penitritan 5 B Kromatid C 3 : 1 Antara yang berikut, yang terhadap topik
Rajah 2?
C Sentromer
B 2 : 1
nitrat mungkin diuraikan dan membentuk gas
A Ketinggian
Mentor SPM Seorang petani mendapati pokok mangganya 6. Gas nitrogen di dalam atmosfera sentiasa 3. Antara organ berikut, di D 1 : 3 B Kumpulan darah tertentu.
D Gentian gelendong
mengalami simptom berikut:
Menghasilkan buah dalam kuantiti yang sedikit
nitrogen semula.
C Jenis cap jari
bertukar menjadi ion-ion nitrat di dalam tanah
manakah meiosis berlaku?
D Jenis cuping telinga
secara semula jadi melalui pelbagai proses.
A Buah pinggang
memaparkan cara Unsur manakah yang diperlukan di dalam baja untuk 7. Kitar nitrogen ialah satu kitar semula jadi B Jantung 8. David merupakan seorang 11. Suzi pergi ke salon rambut
lelaki buta warna. Dia
mengatasi masalah ini?
C Kalsium
C Ovari
berkahwin dengan isterinya
A Fosforus
D Potasium
dan mengerintingkan
Jane, seorang pembawa
B Nitrogen
D Kolon
buta warna. Apakah
rambutnya yang lurus.
Tip Pemeriksa
sebatian nitrat oleh tumbuhan dan haiwan.
Selepas beberapa bulan,
menjawab soalan Fosforus diperlukan untuk meningkatkan kuantiti yang menukarkan nitrogen di udara kepada 4. Apakah bilangan kromosom A 25% keadaan ini?
kebarangkalian untuk anak-
anak mereka mengalami
rambutnya kembali lurus.
hasil tanaman.
bagi seorang penghidap
buta warna juga?
Antara faktor berikut, yang
sindrom Klinefelter?
Jawapan: A
manakah mempengaruhi
A 44
SPM dengan 227 B 45 C 46 B 50% C Mutasi gen
C 75%
D 47
A Persekitaran
B Mutasi kromosom
D 100%
sistematik dan Sains SPM Bab 2 Nutrisi dan Teknologi Makanan 74 D Gen Kertas Model
tepat. Tujuan: Menganggarkan nilai kalori dalam beberapa sampel makanan dengan menggunakan kalorimeter. Kertas Model SPM SPM
Eksperimen 2.1
Eksperimen 2.1
Eksperimen 2.1
Pernyataan masalah: Sampel makanan yang manakah mempunyai nilai kalori paling tinggi?
membantu murid
Hipotesis: Kacang tanah mempunyai nilai kalori yang lebih tinggi berbanding dengan roti dan ikan bilis.
KERTAS 1
Satu jam lima belas minit
kalori dalam eksperimen ini:
(a) dimanipulasikan: Jenis sampel makanan Definisi secara operasi bagi nilai 1. Antara yang berikut, yang 4. Antara termometer berikut, melatih diri
Pemboleh ubah:
Nilai kalori ialah keadaan perubahan
(b) bergerak balas: Perubahan suhu / ninlai kalori makanan
suhu lebih besar bagi kacang tanah
Jawab semua soalan. Tiap-tiap soalan diikuti empat pilihan A, B, C dan D. Pilih jawapan yang terbaik bagi setiap soalan.
(c) dimalarkan: Jisim air
apabila 1 g kacang tanah
manakah digunakan untuk
melindungi mata semasa
yang manakah paling sesuai
Radas: Kaki retort, tabung didih, termometer, penghadang, plastisin
menjalankan eksperimen?
Aktiviti/ Bahan: 1 g kacang tanah, 1 g roti, 1 g ikan bilis, kapas dan air suling dibakar sehingga habis. A Gogal B Termometer rektal 8. Apakah yang berlaku semasa menjawab soalan
digunakan untuk mengukur suhu
badan bayi?
peringkat metafasa mitosis?
B Kanta lekap
A Termometer klinik
A Penggandaan kromosom
C Cermin mata
dan jarum
B Pembentukan sentriol baharu
1. Susunan radas disediakan seperti yang Termometer
D Kaca mata hitam
C Termometer makmal
C Penyusunan kromosom di
Eksperimen Prosedur: ditunjukkan dalam Rajah 2.4. Kaki retort 2. Rajah 1 menunjukkan alat 5. Doktor memberitahu Encik Salim 9. Antara penyakit genetik berikut, dengan format
khatulistiwa sel
D Termometer inframerah
D Pergerakan kromosom ke
kutub sel
2. Jenis sampel makanan dan jisimnya, jisim
pemadam kebakaran yang
terdapat di dalam makmal
air di dalam kalorimeter dan suhu awal,
bahawa tekanan darahnya
Air suling
T 1 pada termometer direkodkan dalam Tabung didih
sekolah.
membantu murid 3. Pemetik api digunakan untuk menyalakan Kacang tanah Red tekanan darah Encik Salim? C Hemofilia SPM terkini.
yang manakah berkaitan dengan
adalah normal. Berapakah
mutasi kromosom?
bacaan yang mungkin bagi
A Sindrom Down
jadual.
B Buta warna
A 110/50 mmHg
B 135/90 mmHg
D Talasemia
sampel makanan.
memperkukuh 4. Suhu akhir, T 2 diperhatikan selepas Penghadang Rajah 2.4 Susunan radas Plastisin Virus 6. Antara yang berikut, yang 10. Rajah 2 menunjukkan dua graf
C 120/80 mmHg
D 120/100 mmHg
sampel makanan habis terbakar dan
bagi kumpulan darah serta berat
direkodkan dalam jadual.
Harmoni.
badan murid kelas Tingkatan 4

manakah aplikasi Teknologi Hijau
Nilai kalori makanan (kJ g –1 ) = 4.2 × Jisim air × Kenaikan suhu
Rajah 1
ilmu sains dan 5. Nilai kalori sampel makanan dihitung Jisim makanan × 1000 Apakah jenis alat pemadam Selaput dalam sektor pengangkutan? Sains SPM Bab 1 Mikroorganisma
menggunakan rumus berikut:
A Menggunakan petrol
berplumbum
DNA
kebakaran ini?
B Menggunakan bahan api bio
protein
A Pemadam kebakaran buih
kemahiran saintifik. Keputusan: Kacang tanah Ikan bilis Roti 1 C Pemadam kebakaran serbuk C Menggalakkan pembelian DNA Bilangan individu
B Pemadam kebakaran air
kereta persendirian
D Hadkan penggunaan
kering
kenderaan awam
Jisim air (g) Kuasai 10 29 A+ 29 29 3. Antara situasi berikut, yang A Gen ialah DNA yang Selaput Kumpulan darah AB O
Sampel makanan 1 1 10 10 D Pemadam kebakaran karbon 7. Antara yang berikut, yang A B
dioksida
Jisim sample makanan (g)
gen?
Bakteriofaj
Suhu akhir, T 2 (°C)Teknik
manakah menerangkan maksud
protein
dilakukan?
Virus influenza
panjang.
manakah sesuai untuk CPR
Nilai kalori (kJ g –1 ) Sains SPM
B Gen ialah unit asas bagi
Suhu awal, T 1 (°C) 80 50 21 50 21 A Mangsa mengalami demam C Gen ialah bebenang halus di Virus mozek tembakau
pewarisan.
panas
Tingkatan
bernafas
Rajah 1.10 Contoh-contoh virus
B Mangsa pengsan dan tidak
dalam nukleus sel.
5
Perubahan suhu, T 2 – T 1 (°C) 51 2.14 0.88 0.88 D Mangsa jatuh tangga dan • Mikroorganisma yang paling seni Virus Bilangan individu Virus Corona
rambutan
D Gen ialah unit binaan asas
bagi semua organisma
• Tidak mempunyai organisasi sel
hidup.
1. Nilai kalori sampel makanan yang ditentukan dengan menggunakan kalorimeter dalam eksperimen ini
terseliuh
C Mangsa tercekik biji • Tidak menunjukkan ciri-ciri sel hidup
• Dapat dihablurkan
adalah kurang daripada nilai kalori sebenar sampel makanan. Hal ini disebabkan oleh kehilangan sedikit
Kuasai Teknik A+ Perbincangan: 384 • Terdiri daripada asid nukleik (DNA atau RNA) yang diselaputi dengan lapisan protein Model 3D Bakteriofaj
Berat badan (kg)
• Tidak mempunyai sitoplasma, membran plasma atau nukleus
• Tidak makan, berkumuh atau bertumbuh
• Membiak di dalam sel hidup
Rajah 2
tenaga kepada persekitaran dalam bentuk haba.
Sains SPM KEMAHIRAN PROSES SAINS YANG DIUJI: • 0.2 µm hingga 0.4 µm VIDEO Virus Corona
Saiz
220 Mengeksperimen
Bentuk
membantu murid 11 (a) Menyatakan satu pernyataan Soalan 11(a) dan (b) • Polihedral, contoh adenovirus • Membiak apabila berada di dalam sel hidup dengan menggunakan Resos Digital*
Pembiakan
masalah daripada maklumat yang
Rujuk situasi yang
• Sfera, contoh virus influenza
• Heliks, contoh virus mozek
[1 markah]
diberikan.
bakteriofaj)
untuk memperkasakan (b) Mencadangkan satu hipotesis untuk diberikan Nutrisi • Kompleks (gabungan heliks dan polihedral, contoh Bakteria Virus virus DNA membantu murid lebih
komponen sel hidup untuk menghasilkan salinan virus

menyiasat pernyataan di atas.
[1 markah]
kemahiran yang (c) Mereka bentuk satu eksperimen Soalan 11(c) • Tidak memerlukan makanan 1 sel perumah. DNA bakteria 2 Virus menyuntik memahami konsep
Berdasarkan eksperimen

Virus melekat pada
makmal untuk menguji hipotesis.
yang dirancang
Habitat
[1 markah]
diperlukan untuk (i) Menyatakan tujuan eksperimen (menggunakan bahan • Hidup di dalam sel hidup perumah DNA ke dalam dan mendalami
sitoplasma sel.
dan radas yang diberikan
(ii) Mengenal pasti pemboleh ubah

[2 markah]
dalam soalan)

cemerlang dalam (iii) Prosedur atau kaedah Kebanyakan ahli virologi menganggap virus 3 DNA virus membahagi 5 pembelajaran.
• Membentuk hablur apabila berada di luar sel hidup
[4 markah]



(iv) Penjadualan data
[1 markah]


Tingkatan
menggunakan bahan di dalam
dibentuk.
sel perumah. Selaput protein
Kertas 2 Sains SPM. mikroorganisma lain. Virus hanya menjalani 5 *Model 3D/Carta interaktif/
sebagai partikel seni bukan hidup kerana
virus tidak mempunyai membran sel dan
tidak menjalankan metabolisme seperti
Sel perumah pecah dan
Video/Info
berada di dalam sel perumah.
metabolisme dan dianggap ‘hidup’ apabila
membebaskan beratus-ratus
4
virus baharu yang
menyerang sel-sel lain.
Virus baharu dihasilkan.
Rajah 1.11 Pembiakan virus
197
T1
ii
00 Ciri-ciri Xclusif Sains SPM.indd 2 03/03/2023 11:32 AM

KANDUNGAN






TINGKATAN 4

Bab Sokongan, Pergerakan dan
Tema 1 Kaedah Saintifik 6 Pertumbuhan 77

Bab Langkah Keselamatan di dalam 6.1 Sokongan, Pergerakan dan Pertumbuhan
1 1 Haiwan 78
Makmal
6.2 Pergerakan dan Pertumbuhan Manusia 86
1.1 Peralatan Perlindungan Diri 2 6.3 Sokongan, Pertumbuhan dan Kestabilan
1.2 Pembuangan Bahan Sisa 4 dalam Tumbuhan 91
1.3 Pemadam Kebakaran 7 Praktis SPM 6 97
Praktis SPM 1 12
Bab
Bab 100
2 Bantuan Kecemasan 14 7 Koordinasi Badan
7.1 Sistem Endokrin Manusia 101
2.1 Resusitasi Kadiopulmonari 15
(Cardiopulmonary Resuscitation, CPR) 7.2 Gangguan kepada Koordinasi Badan 105
2.2 Heimlich Manoeuvre 17 7.3 Minda yang Sihat 109
Praktis SPM 2 20 Praktis SPM 7 112

Bab Teknik Mengukur Parameter
3 Kesihatan Badan 22
Tema 3 Penerokaan Unsur dalam Alam
3.1 Suhu Badan 23
3.2 Kadar Denyutan Nadi 25 Bab
3.3 Tekanan Darah 29 8 Unsur dan Bahan 115
3.4 Indeks Jisim Badan (Body Mass Index, BMI) 31
Praktis SPM 3 34 8.1 Asas Jirim 116
8.2 Jadual Berkala Unsur Moden 118
Penyenggaraan dan 8.3 Isotop 122
Tema 2
Kesinambungan Hidup Praktis SPM 8 125
Bab Teknologi Hijau dalam
4 Melestarikan Alam 36 Bab 9 Kimia Industri 128

4.1 Kelestarian Alam Sekitar 37
4.2 Sektor Tenaga 39 9.1 Aloi 129
4.3 Sektor Pengurusan Sisa dan Air Sisa 41 9.2 Kaca dan Seramik 134
4.4 Sektor Pertanian dan Perhutanan 44 9.3 Polimer 136
4.5 Sektor Pengangkutan 45 Praktis SPM 9 141
4.6 Teknologi Hijau dan Kehidupan 46
Praktis SPM 4 48
Bab Kimia dalam Perubatan dan
10 143
Bab Kesihatan
5 Genetik 51 10.1 Perubatan Tradisional, Perubatan Moden

5.1 Pembahagian Sel 52 dan Perubatan Komplementari 144
5.2 Pewarisan 59 10.2 Radikal Bebas 150
5.3 Mutasi 64 10.3 Bahan Antioksidan 151
5.4 Teknologi Kejuruteraan Genetik 69 10.4 Produk Kesihatan 152
5.5 Variasi 71 Praktis SPM 10 154
Praktis SPM 5 74




iii






00 Kandungan SC SPM.indd 3 03/03/2023 11:33 AM

Bab
12
Tema 4 Tenaga dan Kelestarian Hidup Tenaga Nuklear 180
Bab 12.1 Penggunaan Tenaga Nuklear 181
11 Daya dan Gerakan 156 12.2 Penghasilan Tenaga Nuklear 183
11.1 Gerakan Linear 157 12.3 Impak Penggunaan Tenaga Nuklear 186
11.2 Graf Gerakan Linear 165 12.4 Tenaga Nuklear di Malaysia 188
11.3 Pecutan Graviti dan Jatuh Bebas 169 Praktis SPM 12 190
11.4 Jisim dan Inersia 172
Praktis SPM 11 176


TINGKATAN 5


Penyenggaraan dan Bab
Tema 1 5 Sebatian Karbon 288
Kesinambungan Hidup
Bab 5.1 Pengenalan Sebatian Karbon 289
1 Mikroorganisma 193 5.2 Hidrokarbon 291
5.3 Alkohol 296
1.1 Dunia Mikroorganisma 194 5.4 Lemak 303
1.2 Mikroorganisma Berfaedah 206 5.5 Minyak Sawit 305
1.3 Pencegahan dan Rawatan Penyakit yang Praktis SPM 5 315
Disebabkan oleh Mikroorganisma 209
Praktis SPM 1 213 Bab
6 Elektrokimia 320
Bab Nutrisi dan Teknologi
2 Makanan 216 6.1 Sel Elektrolitik 321
Sel Kimia
6.2
333
2.1 Gizi Seimbang dan Nilai Kalori 217 Praktis SPM 6 337
2.2 Keperluan Nutrien oleh Tumbuhan 223
2.3 Kitar Nitrogen 227
2.4 Teknologi Pengeluaran Makanan 229 Tema 3 Tenaga dan Kelestarian Hidup
2.5 Teknologi Pemprosesan Makanan 233 Bab
2.6 Makanan Kesihatan dan Suplemen 7 Cahaya dan Optik 339
Kesihatan 237
Praktis SPM 2 240 7.1 Pembentukan Imej oleh Kanta 340
7.2 Peralatan Optik 347
Bab Praktis SPM 7 353
3 Kelestarian Alam Sekitar 245
Bab
3.1 Kitaran Hayat Produk 246 8 Daya dan Tekanan 357
3.2 Pencemaran Alam Sekitar 251
3.3 Pemeliharaan dan Pemuliharaan Alam 8.1 Tekanan dalam Bendalir 358
Sekitar 256 Praktis SPM 8 367
Praktis SPM 3 260
Penerokaan Bumi dan Angkasa
Tema 4
Lepas
Tema 2 Penerokaan Unsur dalam Alam Bab
9 Teknologi Angkasa Lepas 371
Bab
4 Kadar Tindak Balas 264 9.1 Satelit 372
9.2 Sistem Penentu Sejagat (Global
4.1 Pengenalan Kadar Tindak Balas 265 Positioning System, GPS) 379
4.2 Faktor yang Mempengaruhi Kadar Tindak Praktis SPM 9 382
Balas 270
4.3 Aplikasi Konsep Kadar Tindak Balas 280 KERTAS MODEL SPM 384
Praktis SPM 4 284
JAWAPAN 395



iv






00 Kandungan SC SPM.indd 4 03/03/2023 11:33 AM

Tema 1: Kaedah Saintifik Tingkatan 4
Sains SPM Bab 1 Langkah Keselamatan di dalam Makmal
Bab
1 Langkah Keselamatan di dalam

Makmal










FOKUS BAB Tingkatan



Peralatan Perlindungan Diri 4
Pembuangan Bahan Sisa
Pemadam Kebakaran



Keselamatan di dalam makmal merupakan
aspek utama yang perlu diberikan
perhatian untuk melindungi murid-
murid, guru dan pembantu makmal yang
melakukan tugasan di dalamnya daripada
sebarang kemalangan. Antara kemalangan
yang mungkin berlaku di dalam makmal
termasuklah tumpahan bahan kimia,
kebakaran, letupan, kejutan elektrik
dan kebocoran gas. Bagaimanakah kita
melindungi diri daripada kemalangan
semasa di dalam makmal?



























Akses kepada
INFOGRAFIK




1 1






01 TG4 FOK SAINS SPM .indd 1 03/03/2023 12:11 PM

Sains SPM Bab 1 Langkah Keselamatan di dalam Makmal

1.1 Peralatan Perlindungan diri 2. Peralatan perlindungan diri ialah kelengkapan
yang diperlukan untuk memberi perlindungan
kepada pemakainya daripada bahaya.

Peralatan Perlindungan Diri dan Fungsinya 3. Terdapat tiga bahagian badan yang memerlukan
peralatan perlindungan diri, iaitu:
1. Terdapat beberapa peralatan perlindungan diri
yang perlu digunakan semasa berada di dalam (a) Kepala
makmal atau semasa menjalankan eksperimen. (b) Badan
(c) Kaki



Gogal • Dipakai untuk melindungi mata daripada
percikan bahan kimia atau sampel yang
Tingkatan
berbahaya.
4
• Dipakai semasa menjalankan eksperimen
yang melibatkan larutan mengakis (contoh:
asid dan alkali), logam reaktif (contoh: kalium
dan natrium) dan sampel yang mengandungi
patogen (contoh: bakteria dan virus).

Topeng muka • Melindungi hidung dan mulut daripada terhidu
atau tertelan bahan kimia atau sampel yang
berbahaya.
• Dipakai semasa menjalankan eksperimen yang
melibatkan bahan kimia yang sengit (contoh:
ammonia) dan mudah meruap (contoh: aseton
dan etanol).


Sarung tangan • Dipakai untuk melindungi tangan daripada
bahan kimia atau sampel yang berbahaya.
• Sarung tangan diperbuat daripada getah, iaitu
bahan yang lengai secara kimia.

Baju makmal • Dipakai untuk melindungi baju dan badan
daripada percikan bahan kimia atau sampel
yang berbahaya.
• Direka supaya mudah untuk dibuka sekiranya
berlaku kecemasan.

Seluar panjang • Dipakai untuk melindungi paha dan betis
daripada percikan bahan kimia atau sampel
yang berbahaya.
• Seluar pendek dilarang di dalam makmal kerana
tidak selamat.

Kasut bertutup • Dipakai untuk melindungi kaki daripada
/Kasut tumpahan bahan kimia dan serpihan kaca.
keselamatan • Kasut keselamatan yang khas diperlukan dalam
sesetengah makmal untuk mengelakkan kotoran
dari luar dibawa masuk ke dalam makmal.

Rajah 1.1 Peralatan perlindungan diri pada murid



2






01 TG4 FOK SAINS SPM .indd 2 03/03/2023 12:11 PM

Sains SPM Bab 1 Langkah Keselamatan di dalam Makmal
Peralatan Perlindungan Diri di dalam Makmal
1. Selain peralatan perlindungan diri yang digunakan pada anggota badan, terdapat beberapa peralatan
yang disediakan di dalam makmal untuk melindungi diri semasa melakukan eksperimen seperti kabinet
aliran laminar, kebuk wasap, penyiram kecemasan dan pembilas mata.









Pembilas Tingkatan
mata
VIDEO 4







Kabinet aliran laminar Kebuk wasap Penyiram kecemasan dan
pembilas mata
2. Jadual 1.1 menerangkan fungsi peralatan tersebut.

Jadual 1.1 Peralatan perlindungan diri di dalam makmal dan fungsinya
Peralatan Fungsi
• Digunakan untuk mengelakkan kontaminasi semasa menjalankan aktiviti yang
melibatkan tisu kultur dan mikrobiologi.
• Peralatan ini dilengkapi dengan lampu ultraungu dan sistem aliran udara yang
Kabinet aliran laminar khas untuk memastikan ruang di dalam kabinet aliran laminar adalah sentiasa
steril.
• Sistem aliran udara direka khas untuk memastikan debu atau bahan asing dari
persekitaran tidak dapat masuk dan mencemarkan kultur dan sampel.

• Digunakan untuk menjalankan eksperimen yang melibatkan bahan yang mudah
meruap, mudah terbakar, mengakis, beracun dan berbau.
Kebuk wasap
• Sistem aliran udara dan penapis khas dalam kebuk wasap direka untuk memastikan
tiada gas-gas atau asap yang berbahaya terlepas ke persekitaran.
• Digunakan untuk membersih dan membilas bahagian badan atau pakaian yang
Penyiram kecemasan
terkena bahan kimia dengan segera.
• Digunakan khas untuk membilas dan mencuci mata yang terkena percikan bahan
Pembilas mata
kimia dengan segera.


Cuba Ini! 1.1
S1 Mengapakah makmal merupakan kawasan larangan?
S2 Isi tempat kosong dengan jawapan yang sesuai.
Peralatan perlindungan diri terdiri daripada , , ,
, dan yang dapat melindungi anggota badan
kita daripada bahan kimia berbahaya.




3






01 TG4 FOK SAINS SPM .indd 3 03/03/2023 12:11 PM

Sains SPM Bab 1 Langkah Keselamatan di dalam Makmal

1.2 Pembuangan Bahan Sisa

Bahan yang Boleh Dibuang ke dalam Singki dan Tidak Boleh Dibuang ke dalam Singki

1. Terdapat dua jenis bahan sisa, iaitu:
(a) Bahan yang boleh dibuang ke dalam singki
(b) Bahan yang tidak boleh dibuang ke dalam singki
Jadual 1.2 Jenis bahan sisa

Jenis bahan sisa Penerangan
Bahan yang boleh dibuang Bahan-bahan yang berkepekatan rendah dan tidak berbahaya seperti bahan
ke dalam singki neutral, asid lemah (pH 5 dan 6) dan alkali lemah (pH 8)
Tingkatan
Pepejal
4
• Pepejal menyebabkan singki tersumbat.
• Contoh: Cebisan kertas, pemadam, habuk kayu
Bahan yang mempunyai nilai pH kurang daripada 5 dan lebih daripada 9
• Bahan ini merupakan asid kuat dan alkali kuat.
• Contoh: Cuka, asid hidroklorik, asid sulfurik, asid nitrik, ammonia
Sebatian pelarut organik
• Pelarut organik tidak larut dalam air.
• Contoh: Parafin, eter, petroleum, benzena, kloroform, aseton
Bahan kimia
• Bahan ini bertindak balas dengan air dan mengakis salur singki.
• Contoh: Asid, gris, minyak, cat minyak, hidrogen peroksida

Bahan toksik
• Bahan ini berbahaya untuk hidupan dan mencemarkan sumber air.
• Contoh: Merkuri, sianida, gas klorin

Bahan yang tidak boleh Logam berat
dibuang ke dalam singki • Logam-logam ini diperlukan oleh badan dalam kuantiti yang sedikit, jika
berlebihan akan meninggalkan kesan bahaya kepada manusia.
• Contoh: Plumbum, arsenik, kadmium, zink, kuprum, ferum
Bahan sisa organik (bangkai)
• Bahan ini boleh menyebabkan pencemaran air dan keracunan.
• Contoh: Bangkai tikus, bangkai katak
Bahan buangan radioaktif
• Bahan ini boleh menyebabkan kerosakan kepada sel, seterusnya sel-sel boleh
mati atau menjadi tidak normal.
• Contoh: Uranium, kobalt-60, karbon-14, radium, polonium, iodin-131
Bahan meruap
• Bahan ini boleh menyebabkan pencemaran udara dan bahaya jika dihidu oleh
hidupan.
• Contoh: Hidrokarbon berhalogen, eter, minyak tanah, petrol
Bahan reaktif
• Bahan reaktif mudah bertindak balas dengan bahan lain.
• Contoh: Natrium, kalium, kalsium




4






01 TG4 FOK SAINS SPM .indd 4 03/03/2023 12:11 PM

Sains SPM Bab 1 Langkah Keselamatan di dalam Makmal
Mengurus Bahan Sisa Biologi
1. Bahan sisa biologi ialah bahan buangan yang mengandungi agen biologi yang menunjukkan potensi
risiko kepada kesihatan manusia, haiwan, tumbuhan atau alam sekitar.
2. ‘Bio’ bermaksud benda hidup. Bahan sisa biologi ialah bahan sisa daripada benda hidup. Contohnya seperti
bahan kumuhan, tisu, bangkai, medium kultur, picagari, bilah skalpel, sarung tangan dan lain-lain.
3. Prosedur Operasi Standard (POS) pelupusan bahan sisa biologi ialah prosedur yang digunakan untuk
tujuan mengurus pelupusan sisa biologi di dalam makmal bermula daripada penghasilkan sisa sehingga
sisa berkenaan dilupuskan.
4. Bahan sisa biologi terbahagi kepada empat kategori seperti dalam Jadual 1.3.
Jadual 1.3 Pengelasan bahan sisa biologi dan contohnya Tingkatan

Kategori bahan sisa Jenis bahan sisa biologi Contoh
Kategori A Peralatan tajam Picagari, jarum, kaca, bilah skalpel 4

Pepejal tidak tajam Sarung tangan, kertas tisu, larutan kultur, agar-agar
Kategori B
kering
Kategori C Bangkai/organ Haiwan makmal, haiwan uji kaji
Kategori D Cecair badan Darah, serum


5. Prosedur Operasi Standard (POS) bagi keempat-empat jenis bahan sisa biologi ini juga adalah berbeza.
Rajah 1.2 menunjukkan pelupusan setiap jenis bahan sisa tersebut.






































Rajah 1.2 Pelupusan keempat-empat jenis bahan sisa biologi mengikut Prosedur Operasi Standard (POS)


5






01 TG4 FOK SAINS SPM .indd 5 03/03/2023 12:11 PM

Sains SPM Bab 1 Langkah Keselamatan di dalam Makmal
Langkah Mengurus Kemalangan di dalam Makmal

1. Kemalangan di dalam makmal boleh (d) Terkena serpihan letupan tindak balas
disebabkan oleh kecuaian, kelalaian, kejadian logam reaktif
di luar jangkaan atau kurang kemahiran dan (e) Termometer pecah
pengetahuan dalam pelaksanaan eksperimen.
(f) Kebocoran gas atau kebocoran bahan kimia
2. Antara kemalangan yang biasa berlaku di (g) Kejutan elektrik
dalam makmal ialah:
(a) Terkena serpihan kaca 3. Carta alir dalam Rajah 1.3 menunjukkan
(b) Terkena asid atau alkali pekat langkah-langkah yang perlu diambil sekiranya
(c) Berlaku kebakaran kecil berlaku kemalangan yang melibatkan tumpahan
bahan kimia.
Tingkatan
4















Rajah 1.3 Langkah keselamatan apabila kemalangan (tumpahan bahan kimia) berlaku

4. Termometer yang pecah membebaskan wap tersentuh atau melalui penyerapan kulit
merkuri. Apabila disedut secara berlebihan, dalam kuantiti tertentu. Racun merkuri boleh
wap merkuri akan menyebabkan kita sukar menyerang sistem saraf, sistem pembiakan,
bernafas, batuk dan muntah. Kaca dari saluran pencernaan dan ginjal.
termometer yang pecah juga berbahaya jika
tidak dibuang dengan berhati-hati. 6. Carta alir dalam Rajah 1.4 menunjukkan
langkah-langkah menguruskan kemalangan
5. Keracunan merkuri berlaku apabila seseorang yang melibatkan tumpahan merkuri.
terkena merkuri melalui cara terhidu wap,




















Rajah 1.4 Langkah keselamatan apabila kemalangan (tumpahan merkuri) berlaku



6






01 TG4 FOK SAINS SPM .indd 6 03/03/2023 12:11 PM

Sains SPM Bab 1 Langkah Keselamatan di dalam Makmal
7. Jika kemalangan disebabkan kejutan elektrik 9. Terdapat organisasi yang mengurus dan
berlaku, langkah-langkah yang perlu diambil menyediakan modul keselamatan di
ialah: dalam makmal, iaitu National Institute for
(a) Dalam keadaan selamat, matikan suis Occupational Safety and Health (NIOSH).
serta-merta, cuba alihkan mangsa daripada
sumber elektrik.
Cuba Ini! 1.2
(b) Periksa bahagian badan mangsa jika
terdapat tanda melecur. Letakkan kain S1 Berikan tiga contoh bahan kimia yang tidak
yang telah disteril di atas tempat melecur boleh dibuang ke dalam singki.
dan balut menggunakan pembalut luka. S2 Bagaimanakah kita dapat mengelakkan
kemalangan berlaku? Tingkatan
(c) Dapatkan rawatan dengan segera. S3 Nyatakan jenis-jenis bahan sisa biologi.
8. Jika terkena asid pekat, basuh dengan air dan S4 Apakah tujuan utama bahan sisa biologi
bilas dengan 1% larutan natrium bikarbonat dinyahkontaminasi secara autoklaf? 4
dan basuh dengan air sekali lagi. Jika terkena S5 Apakah langkah pertama yang perlu dilakukan
alkali pekat pula, basuh dengan air dan bilas jika berlaku tumpahan merkuri di dalam makmal?
dengan 1% asid asetik dan basuh dengan air
sekali lagi.


1.3 Pemadam Kebakaran 3. Alat pemadam kebakaran ialah sejenis
alat yang digunakan untuk mengawal atau
memadamkan kebakaran.
Jenis Pemadam Kebakaran
4. Terdapat empat jenis alat pemadam kebakaran
1. Kebakaran boleh berlaku jika terdapat bahan yang biasa digunakan. Alat pemadam kebakaran
api, oksigen dan haba. dikelaskan berdasarkan medium pemadam
kebakaran.
2. Oleh itu, untuk memadam kebakaran, salah satu
daripada syarat itu perlu disingkirkan. 5. Jadual 1.4 menunjukkan empat jenis alat
pemadam kebakaran.

Jadual 1.4 Jenis alat pemadam kebakaran dan kegunaannya
Jenis alat pemadam Warna label Penerangan
kebakaran

Air
• Memadamkan bahan kebakaran jenis
pepejal, seperti kain, kertas dan kayu.
Merah • Air mempunyai kesan penyejukan
dan menyingkirkan salah satu syarat
kebakaran, iaitu haba.


Buih • Memadamkan bahan kebakaran jenis
pepejal seperti kain, kertas dan kayu
serta cecair atau gas yang mudah
terbakar seperti minyak, cat dan gas
Krim asli.
• Buih mempunyai kesan penyejukan
seperti air. Selain itu, buih juga
akan membentuk satu lapisan
mengasingkan api dengan bahan api.



7






01 TG4 FOK SAINS SPM .indd 7 03/03/2023 12:11 PM

Sains SPM Bab 1 Langkah Keselamatan di dalam Makmal

Karbon dioksida
• Memadamkan bahan kebakaran jenis
elektrik seperti papan transformer,
peralatan elektrik, gas dan wap.
Hitam
• Karbon dioksida memadamkan api
dengan menyingkir dan menggantikan
oksigen (salah satu syarat kebakaran).

Serbuk kering
• Memadamkan semua jenis kebakaran
sama ada logam atau bukan logam
seperti kalium, magnesium dan
Biru natrium
• Serbuk kering menutupi api dengan
Tingkatan
membentuk satu lapisan antara bahan
api dan oksigen.
4
6. Kebakaran boleh dibahagikan kepada beberapa kelas. Jadual 1.5 menunjukkan kelas kebakaran,
penerangan dan jenis alat pemadam kebakaran yang sesuai digunakan.
Jadual 1.5 Kelas kebakaran dan jenis alat pemadam kebakaran yang sesuai
Kelas kebakaran Penerangan Jenis alat pemadam kebakaran
Kebakaran melibatkan bahan api mudah terbakar jenis • Air
Kelas A pepejal (kecuali logam) seperti kayu, kertas, kain dan • Buih
sampah. • Serbuk kering
Kebakaran melibatkan bahan api mudah terbakar jenis • Buih
Kelas B cecair seperti petrol, diesel, tar, varnis dan cat. • Serbuk kering
• Karbon dioksida
Kebakaran melibatkan bahan api jenis gas atau wap • Serbuk kering
Kelas C
seperti gas LPG, LNG, oksigen dan lain-lain. • Karbon dioksida
Kebakaran melibatkan bahan api jenis logam seperti • Serbuk kering
Kelas D
magnesium, aluminium, natrium, kalium dan sebagainya.
Kebakaran melibatkan peralatan elektrik. • Serbuk kering
Kelas E
• Karbon dioksida
Kebakaran melibatkan lemak dan minyak masak. • Serbuk kering
Kelas F
• Karbon dioksida
7. Terdapat satu jenis lagi pemadam kebakaran 9. Selimut kebakaran digunakan untuk
yang biasa dijumpai di dalam makmal, iaitu menyelubungi tempat yang terbakar. Selimut
jenis ABC. Pemadam kebakaran jenis ini kebakaran diperbuat daripada kain rintangan
mempunyai beberapa kelebihan, iaitu: api yang mempunyai dua lapisan gentian kaca.
(a) Digunakan untuk semua jenis kebakaran Fungsi selimut kebakaran adalah:
(terutamanya Kelas A, B dan C), kecuali (a) Boleh memadamkan api yang kecil atau
kebakaran Kelas D yang disebabkan oleh sederhana dengan berkesan
logam. (b) Menyelamatkan seseorang yang terkena
(b) Tidak berbahaya kepada manusia dan haiwan nyalaan api dengan cara membalut badan
(c) Tidak mencemarkan tanah mangsa
(d) Menghasilkan kelembapan yang lebih lama 10. Selain itu, di dalam setiap makmal juga perlu
(e) Penyelenggaraan yang minimum mempunyai sekurang-kurangnya dua baldi
(sekurang-kurangnya sekali setahun) berisi pasir kering. Pasir kering digunakan untuk
8. Selain itu, setiap makmal juga perlu mempunyai memadamkan kebakaran kecil termasuklah
sekurang-kurangnya satu selimut kebakaran. pembakaran logam.


8






01 TG4 FOK SAINS SPM .indd 8 03/03/2023 12:11 PM

Sains SPM Bab 1 Langkah Keselamatan di dalam Makmal
Kaedah Penggunaan Pemadam Kebakaran
1. Alat pemadam kebakaran sangat mudah digunakan. Cara menggunakan alat pemadam kebakaran dengan
betul ditunjukkan dalam Rajah 1.5. Tingkatan




























Rajah 1.5 Cara menggunakan alat pemadam kebakaran dengan betul 4

2. Jika berlaku kebakaran, penggera kebakaran perlu diaktifkan dengan segera. Semua suis elektrik juga
perlu ditutup. Pastikan semua orang keluar dari makmal dalam keadaan teratur.
3. Jika kebakaran berlaku ke atas badan murid, pastikan murid tersebut tidak berlari-lari, sebaliknya baring
di atas lantai. Gunakan selimut api untuk membalut badan mangsa. Elakkan menyiram badan mangsa
dengan air atau menggunakan alat pemadam kebakaran ke atas mangsa.



Langkah menggunakan alat pemadam kebakaran yang betul boleh diingat dengan mudah menggunakan singkatan
PASS.
P Pull: Cabut pin keselamatan
A Aim: Halakan muncung alat pemadam kebakaran ke pangkal api
S Squeeze: Tekan pemicit
S Sweep: Semburkan ke arah api dari kiri ke kanan

Menjalankan Audit Alat Pemadam (c) Bilangan jenis pemadam kebakaran
Kebakaran di Sekolah (d) Lokasi alat pemadam kebakaran dalam
1. Bagi menjamin keselamatan berterusan di pelan kecemasan sekolah
makmal sekolah, alat pemadam kebakaran (e) Tekanan pada pemadam kebakaran
hendaklah sentiasa diselenggara. 4. Pengauditan ini perlu dilakukan pada tempoh
2. Oleh sebab itu, alat-alat tersebut perlu diaudit tertentu dan dimaklumkan kepada semua warga
atau diperiksa secara berkala. sekolah untuk meningkatkan kesedaran tentang
cara dan lokasi alat pemadam kebakaran supaya
3. Cara menjalankan audit alat pemadam
kebakaran adalah dengan memeriksa: dapat digunakan semasa kecemasan.
(a) Tarikh luput alat pemadam kebakaran 5. Proses audit keselamatan kebakaran adalah
(b) Jenis pemadam kebakaran wajib di negara-negara maju.


9






01 TG4 FOK SAINS SPM .indd 9 03/03/2023 12:11 PM

Sains SPM Bab 1 Langkah Keselamatan di dalam Makmal
Mencipta Alat Pemadam Kebakaran Ringkas

Aktiviti 1.1
Eksperimen 2.1
Eksperimen 2.1
Tujuan: Mencipta alat pemadam kebakaran ringkas.

Bahan dan radas: Lilin, botol mineral 500 ml, paip getah 30 cm, serbuk penaik, cuka, tanah liat, spatula
Prosedur:
1. Lubang ditebuk pada penutup botol. Paip getah dimasukkan pada penutup botol tersebut dan tanah liat
digunakan bagi memastikan paip tersebut tidak bergerak dan tiada ruang udara di sekeliling penutup botol.
2. Empat spatula serbuk penaik dimasukkan ke dalam botol mineral 500 ml.
Tingkatan
3. 1/3 cawan cuka dimasukkan ke dalam botol mineral dan ditutup dengan cepat.
4
4. Paip getah dihalakan ke arah lilin yang telah dinyalakan.
5. Pemerhatian direkodkan.



Paip getah
Penutup botol







Botol mineral

Mencipta alat
Campuran serbuk pemadam
penaik dan cuka
kebakaran
VIDEO ringkas



Perbincangan:
1. Apabila serbuk penaik dan cuka dicampurkan, tindak balas berlaku dengan cepat. Gas karbon dioksida
akan terhasil.
2. Gas karbon dioksida akan memadamkan api daripada lilin.
3. Gas karbon dioksida akan menyingkir dan menggantikan oksigen. Penyingkiran oksigen akan
menyebabkan api terpadam kerana oksigen merupkan salah satu syarat kebakaran.
Kesimpulan: Alat pemadam kebakaran berfungsi dengan menghasilkan gas karbon dioksida.




Cuba Ini! 1.3
S1 Apakah syarat berlaku kebakaran?
S2 Nyatakan jenis-jenis alat pemadam kebakaran.
S3 Nyatakan dua kelebihan alat pemadam kebakaran jenis ABC.





10






01 TG4 FOK SAINS SPM .indd 10 03/03/2023 12:11 PM

Sains SPM Bab 1 Langkah Keselamatan di dalam Makmal




PETA KONSEP




Langkah Keselamatan di dalam Makmal Tingkatan









4

























































11






01 TG4 FOK SAINS SPM .indd 11 03/03/2023 12:11 PM

Sains SPM Bab 1 Langkah Keselamatan di dalam Makmal
Praktis SPM 1



Soalan Objektif

1. Antara yang berikut, yang D Di dalam botol khas yang P: Segera memberitahu
manakah alat perlindungan berada di dalam kebuk guru/pembantu makmal
diri yang digunakan pada wasap Q: Kaut tumpahan bahan
anggota badan? 5. Mengapakah minyak tidak kimia
A Kabinet aliran laminar boleh dibuang ke dalam R: Jadikan kawasan
B Gogal singki? tumpahan sebagai
C Kebuk wasap A Minyak merupakan bahan kawasan larangan
D Pembilas mata
yang mudah meruap. S: Buang dengan selamat
Tingkatan
2. Apakah fungsi kebuk wasap? B Minyak merupakan T: Sekat kawasan
A Untuk mengelakkan pelarut organik. tumpahan daripada
4
kontaminasi semasa C Minyak adalah contoh merebak menggunakan
pasir
aktiviti berkaitan bahan reaktif.
mikrobiologi dijalankan D Minyak merupakan A P, Q, R, S, T
B Untuk membersih dan bahan kimia yang tidak B T, S, R, Q, P
membilas dengan segera larut dalam air. C P, R, T, Q, S
bahagian badan atau 6. Antara yang berikut, yang D P, R, Q, T, S
pakaian yang terkena manakah merupakan langkah
bahan kimia yang betul bagi menguruskan 9. Antara yang berikut, yang
C Untuk membilas serta pembuangan sisa bangkai? manakah menunjukkan
mencuci dengan segera A Sisa hendaklah disimpan kesan bahaya merkuri?
mata yang terkena bahan sementara di tempat khas. A Merkuri boleh menyerang
kimia B Sisa hendaklah dibungkus sistem saraf, saluran
D Untuk menjalankan dengan cermat dan pencernaan, sistem
eksperimen yang disimpan sementara di pembiakan dan ginjal.
menggunakan bahan dalam penyejuk beku. B Merkuri boleh
yang mudah meruap, C Sisa hendaklah ditanam menyebabkan
mudah terbakar, beracun, dengan baik. kemandulan.
mengakis dan berbau D Sisa hendaklah C Merkuri boleh
dibungkus kemudiannya menyebabkan diabetes.
3. Natrium merupakan logam dibuang di tempat D Merkuri boleh
yang sangat reaktif. Sebagai pembuangan sampah. menyebabkan kanser.
langkah keselamatan dan 7. Damien menggunakan darah
perlindungan diri, peralatan sebagai salah satu bahan 10. Jika kebakaran berpunca
yang manakah sesuai eksperimen. Apakah cara daripada lemak dan minyak
digunakan untuk memegang yang harus dilakukan oleh masak, apakah jenis
natrium di dalam makmal? Damien bagi melupuskan pemadam kebakaran yang
A Forseps darah tersebut? sesuai digunakan?
B Spatula A Dimasukkan ke dalam A Air dan buih
C Rod kaca bekas khas B Buih dan serbuk kering
D Pemegang kayu B Dibuang dalam tong C Buih
D Serbuk kering dan
biobahaya
4. Aiman ditugaskan untuk C Dibungkus dengan rapi karbon dioksida
membuang sisa asid di dalam beg plastik
hidroklorik pekat. Di biobahaya 11. Apakah kelebihan
manakah sepatutnya Aiman D Dinyahkontaminasi dan menggunakan pemadam
membuang sisa tersebut? dilupuskan terus ke kebakaran jenis ABC?
A Di dalam singki dalam singki makmal A Boleh menyelimutkan
B Di dalam botol reagen mangsa
C Di dalam singki yang 8. Susun langkah berikut B Tidak berbahaya kepada
berada di dalam kebuk dengan betul sekiranya manusia dan haiwan
wasap berlaku tumpahan bahan C Perlu selalu diselenggara
kimia di dalam makmal. D Tidak tahan lama

12






01 TG4 FOK SAINS SPM .indd 12 03/03/2023 12:11 PM

Sains SPM Bab 1 Langkah Keselamatan di dalam Makmal
Soalan Subjektif

Bahagian A

1. Jadual 1 menunjukkan keputusan bagi suatu eksperimen yang dijalankan oleh seorang murid untuk
menentukan nilai pH bagi beberapa bahan yang bersifat asid.
Jadual 1
Jenis bahan Cuka Jus oren Jus tomato Kopi hitam Susu lembu
Nilai pH 2 3 4 5 6

Berdasarkan Jadual 1, Tingkatan
(a) Nyatakan faktor yang diubah dalam eksperimen tersebut. [1 markah]
(b) Nyatakan faktor yang diperhatikan. [1 markah]
(c) Berikan definisi secara operasi bagi asid. [1 markah] 4
(d) Selepas menjalankan eksperimen, nyatakan bahan yang boleh terus dibuang ke dalam singki.
[2 markah]

Bahagian B
2. Rajah 1 menunjukkan Siew Ling sedang menjalankan eksperimen.
Berdasarkan Rajah 1,
(a) Nyatakan satu kesalahan yang dilakukan oleh Siew Ling. [1 markah]
(b) Berikan dua contoh peralatan perlindungan diri yang perlu digunakan oleh
Siew Ling. [2 markah]
(c) Sekiranya Siew Ling menjalankan eksperimen menggunakan asid pekat,
di manakah Siew Ling harus menjalankan eksperimen itu?
[1 markah]
(d) Selepas menjalankan eksperimen, Siew Ling terus membuang asid pekat
tersebut ke dalam singki. Wajarkah tindakan tersebut? Terangkan.
[2 markah]
Rajah 1
3. Rajah 2.1 menunjukkan kebakaran sejenis bahan.
(a) Berdasarkan Rajah 2.1, nyatakan
(i) jenis kebakaran. [1 markah]
(ii) alat pemadam kebakaran yang sesuai digunakan untuk
memadamkan kebakaran tersebut. [1 markah]
(b) Rajah 2.2 menunjukkan tiga jenis alat pemadam kebakaran.
Pemadam Pemadam kebakaran Pemadam kebakaran
kebakaran jenis air jenis buih jenis serbuk kering
Rajah 2.1
Rajah 2.2
(i) Sekiranya berlaku kebakaran berpunca daripada logam, alat pemadam kebakaran yang manakah
paling sesuai digunakan? [1 markah]
(ii) Berikan satu contoh pemadam kebakaran yang tidak ditunjukkan dalam Rajah 2.2. [1 markah]
(c) Kebakaran boleh berlaku dalam situasi di luar jangkaan. Dengan menggunakan bahan-bahan seperti
botol mineral, paip getah, tanah liat, cuka dan serbuk penaik, reka cipta satu alat pemadam kebakaran
dan labelkan. [3 markah]








13






01 TG4 FOK SAINS SPM .indd 13 03/03/2023 12:11 PM

Tema 2: Penerokaan Unsur dalam Alam Tingkatan 5
Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
Bab
6 Elektrokimia


















































Elektrokimia ialah kajian tentang hubung kait
antara proses elektrik dengan kimia, termasuk
penukaran tenaga kimia kepada tenaga elektrik
dan sebaliknya, serta reka bentuk dan aplikasi
peranti elektrokimia.
Tingkatan
FOKUS BAB Apakah maksud elektrolisis?
5
Apakah faktor yang mempengaruhi sel elektrolitik?
Sel Elektrolitik Apakah aplikasi proses elektrolisis dalam industri?
Sel Kimia Bagaimanakah kita boleh menghasilkan tenaga
elektrik daripada pelbagai sumber?




Akses kepada
INFOGRAFIK




320
320





06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 320 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
6. Rod karbon yang terendam di dalam elektrolit
6.1 Sel Elektrolitik dikenal sebagai elektrod.



Elektrolisis Elektrod
1. Perkataan elektrolisis berasal daripada dua • Konduktor yang mengalirkan elektrik ke
dalam atau keluar daripada elektrolit
perkataan, iaitu ‘elektro’ yang bermaksud • Contoh: Rod karbon
arus elektrik dan ‘lisis’ yang bermaksud
penguraian.
2. Elektrolisis ialah proses penguraian suatu
sebatian kepada unsur juzuknya apabila arus Anod Katod
elektrik mengalir melaluinya dalam keadaan • Elektrod yang • Elektrod yang
lebur atau akueus. disambungkan pada disambungkan pada

3. Michael Faraday (1791 – 1867) ialah terminal positif bateri terminal negatif bateri
pelopor dalam bidang elektrolisis. Beliau
memperkenalkan istilah elektrolisis pada 7. Proses elektrolisis melibatkan dua peringkat:
tahun 1834. (a) Peringkat 1: Pergerakan ion-ion ke
elektrod-elektrod
• Kation (ion positif) bergerak ke katod,
elektrod yang bercas negatif.
• Anion (ion negatif) bergerak ke anod,
elektrod yang bercas positif.
(b) Peringkat 2: Nyahcas ion-ion
• Kation dinyahcas di katod dengan
Rajah 6.1 Michael Faraday menerima elektron daripada katod yang
mempunyai elektron yang berlebihan.
4. Suatu sel elektrolitik terdiri daripada bateri, • Anion dinyahcas di anod dengan
elektrolit yang mengandungi kation (ion menderma elektron kepada anod yang
positif) dan anion (ion negatif) dan dua kekurangan elektron.
elektrod.
• Elektron mengalir daripada anod kepada
Bateri katod melalui wayar penyambung dalam
litar luar.
• Apabila ion-ion dinyahcas pada
elektrod, ion-ion itu membentuk atom
Elektrod
atau molekul. Tingkatan
Elektrolit
Bateri
e- e- 5
Rajah 6.2 Sel elektrolitik e- e-
+ –
5. Bahan kimia boleh dikelaskan kepada: Anod e- e- Katod
(a) Elektrolit – bahan yang dapat mengalirkan e- + e-
e-
e-
arus elektrik sama ada dalam keadaan Anion – e- – e- + Kation
leburan atau dalam larutan akueus dan e-
mengalami perubahan kimia
(b) Bukan elektrolit – bahan yang tidak Rajah 6.3 Proses elektrolisis
dapat mengalirkan arus elektrik sama ada
dalam keadaan leburan atau dalam larutan Elektrolisis
akueus.
Model 3D


321






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 321 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
Proses Elektrolisis Sebatian Ion dalam 2. Walau bagaimanapun, apabila dileburkan
Pelbagai Keadaan atau dilarutkan di dalam air, sebatian ini
1. Sebatian ion tidak mengalirkan arus dapat mengalirkan arus elektrik. Hal ini
elektrik dalam keadaan pepejal kerana ion- kerana ion-ion itu bebas bergerak dalam
ion itu dipegang dalam kekisi dan tidak dapat keadaan leburan atau akueus.
bergerak dengan bebas. 3. Contohnya, pepejal plumbum(II) bromida
tidak dapat mengalirkan arus elektrik,
manakala plumbum(II) bromida lebur dapat
mengalirkan arus elektrik.



Eksperimen 2.1
Eksperimen 2.1
Aktiviti 6.1
Tujuan: Mengkaji proses elektrolisis bagi sebatian ion dalam bentuk pepejal dan leburan.

Pernyataan masalah: Adakah proses elektrolisis berlaku di dalam sebatian ion berbentuk pepejal dan leburan?
Hipotesis: Pepejal plumbum(II) bromida tidak dapat mengalirkan arus elektrik manakala plumbum(II)
bromida lebur dapat mengalirkan arus elektrik.

Pemboleh ubah:
(a) dimanipulasikan: Bentuk plumbum bromida (serbuk / leburan)
(b) bergerak balas: Nyalaan mentol
(c) dimalarkan: Jenis rod, jisim serbuk plumbum(II) bromida
Bahan: Serbuk plumbum(II) bromida

Radas: Bateri, dawai penyambung, rod karbon, mangkuk pijar, tungku kaki tiga, alas segi tiga tanah liat,
penunu Bunsen, mentol, suis, klip buaya, pemegang tabung uji
Prosedur:

Bateri

Suis Mentol

Rod karbon Rod karbon
(anod) (katod)
Serbuk plumbum(II)
bromida
Panaskan
Tingkatan
Rajah 6.4 Susunan radas
5
1. Litar disambungkan seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 6.4.
2. Mentol diperhatikan sama ada menyala atau tidak.
3. Kemudian, serbuk plumbum(II) bromida dipanaskan pada suhu tinggi sehingga serbuk tersebut melebur.
4. Litar disambung semula, biarkan suis dihidupkan selama 20 minit dan mentol diperhatikan sama ada
menyala atau tidak.
5. Selepas itu, suis ditutup dan kedua-dua elektrod dikeluarkan daripada elektrolit. Plumbum(II) bromida
lebur dituangkan secara berhati-hati ke dalam sebuah bikar menggunakan pemegang tabung uji.
6. Semua pemerhatian direkodkan.



322






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 322 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
Pemerhatian:
Bentuk Perubahan di
plumbum(II) Mentol
bromida Katod Anod
Serbuk Tidak bernyala Tiada perubahan Tiada perubahan
Leburan Bernyala Pepejal kelabu yang berkilat terbentuk Wap perang dibebaskan


Perbincangan:
1. Mentol tidak menyala sebelum serbuk plumbum(II) bromida dileburkan kerana ion di dalam plumbum(II)
bromida tidak boleh bergerak secara bebas.
2. Plumbum(II) bromida perlu dileburkan agar ion plumbum(II) dan ion bromida boleh bergerak secara
bebas.
3. Elektrolit menghasilkan ion plumbum(II) bercas positif (kation) dan ion bromida bercas negatif (anion)
dalam aktiviti ini.
4. Kation plumbum(II) tertarik ke katod lalu menerima elektron daripada katod dan membentuk atom
plumbum.

Ion plumbum(II) + Elektron ⎯→ Atom plumbum

5. Anion bromida tertarik ke anod lalu membebaskan elektron ke anod dan membentuk bromin. Bromin
berpadu membentuk gas bromin.

Ion bromida ⎯→ Bromin + Elektron

6. Elektrolisis plumbum(II) bromida lebur membentuk logam plumbum di katod dan gas bromin di anod.
Kesimpulan:
Pepejal plumbum(II) bromida tidak dapat mengalirkan arus elektrik, manakala plumbum(II) bromida lebur
dapat mengalirkan arus elektrik. Hipotesis diterima.



4. Rajah 6.5 menunjukkan mekanisme bagi elektrolisis plumbum(II) bromida lebur.


+ –
e- e-
- e - e Tingkatan
e- e-
6
4 Dua atom bromin Br Br 5 2+ e- Ion plumbum(II) 5
bergabung untuk e- Pb e- Pb 2+ menerima dua elektron
membentuk molekul Ion plumbum(II) daripada katod.
bromin. bergerak ke katod. e-
3 Atom bromin Br Br – e-
7
terbentuk. Pb Atom plumbum
e- – e-
2 Ion bromida Br – Br termendap. Plumbum(II)
menderma satu bromida lebur
Ion bromida
1
elektron kepada anod. Anod bergerak ke anod. Katod
Rajah 6.5 Mekanisme bagi elektrolisis plumbum(II) bromida lebur



323






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 323 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
5. Elektrolisis juga berlaku apabila arus elektrik
dialirkan melalui suatu larutan akueus. Larutan akueus kuprum(II) sulfat
Terdiri daripada
6. Larutan akueus ialah larutan yang terhasil Ion sulfat Ion hidroksida,OH – Ion kuprum(II) Ion hidrogen,H +
apabila suatu sebatian dilarutkan di dalam air Bergerak ke anod Bergerak ke katod
dan membentuk ion-ion bebas. Anod (Elektrod positif) + – Katod (Elektrod negatif)
+ –
7. Suatu larutan akueus bagi suatu sebatian
mengandungi: SO 4 2– Cu 2+
(a) anion dan kation bagi sebatian itu OH – H +
(b) ion hidrogen dan ion hidroksida
daripada pengionan separa molekul air Rajah 6.6 Elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat
8. Semasa elektrolisis larutan akueus bagi suatu Faktor yang Mempengaruhi Hasil
sebatian, Elektrolisis
(a) dua jenis kation yang berlainan bergerak 1. Semasa elektrolisis dalam larutan akueus,
ke katod, iaitu kation bagi sebatian itu
dan ion hidrogen hanya satu jenis kation dan anion akan dipilih
(b) dua jenis anion yang berlainan bergerak untuk dinyahcas di elektrod masing-masing.
ke anod, iaitu anion bagi sebatian itu 2. Faktor-faktor yang mempengaruhi pemilihan
dan ion hidroksida ion untuk dinyahcas di elektrod adalah:
9. Misalnya, larutan akueus kuprum(II) sulfat (a) Kedudukan ion dalam siri elektrokimia
mengandungi ion kuprum(II) dan ion (b) Kepekatan ion dalam elektrolit
sulfat yang terbentuk daripada penceraian (c) Jenis elektrod yang digunakan dalam
kuprum(II) sulfat, ion hidrogen dan ion elektrolisis
hidroksida terbentuk daripada pengionan
separa molekul air.


Kedudukan ion dalam siri elektrokimia

1. Siri elektrokimia ialah suatu senarai ion-ion yang disusun dalam tertib menaik bagi menunjukkan
kecenderungan ion-ion untuk menderma elektron (dinyahcas).
2. Lebih rendah kedudukan sesuatu ion dalam siri elektrokimia, lebih tinggi kecenderungan ion-ion
untuk dinyahcas.


Kation Anion
Ion kalium, K + Ion fluorida, F –
Ion natrium, Na + Ion sulfat, SO 4 2–
Tingkatan
Ion kalsium, Ca 2+ Ion nitrat, NO 3 –
Ion magnesium, Mg 2+ Ion klorida, Cl –
5
Ion aluminium, Al 3+ Ion bromida, Br –
Ion zink, Zn 2+ Ion iodida, I –
Ion ferum(II), Fe 2+ Ion hidroksida, OH –
Ion stanum, Sn 2+
Ion plumbum(II), Pb 2+
Ion hidrogen, H +
Ion kuprum(II), Cu 2+
Ion argentum, Ag + Lebih mudah
Ion aurum, Au + nyahcas


Rajah 6.7 Kedudukan kation dan anion dalam siri elektrokimia


324






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 324 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
Aktiviti 6.2
Eksperimen 2.1
Eksperimen 2.1
Tujuan: Mengkaji kesan kedudukan ion dalam siri elektrokimia terhadap hasil elektrolisis.
Pernyataan masalah: Bagaimanakah kedudukan ion dalam siri elektrokimia mempengaruhi pemilihan ion
untuk dinyahcas pada elektrod?
Hipotesis: Lebih rendah kedudukan ion dalam siri elektrokimia, lebih tinggi kecenderungan ion itu untuk
dinyahcas.
Pemboleh ubah:
(a) dimanipulasikan: Kedudukan ion dalam siri elektrokimia
(b) bergerak balas: Ion yang dinyahcaskan di elektrod
(c) dimalarkan: Kepekatan elektrolit, jenis elektrod, jangka masa elektrolisis
–3
–3
Bahan: Larutan argentum nitrat 1 mol dm , larutan natrium sulfat 0.1 mol dm , kayu uji
Radas: Bateri, elektrod karbon, sel elektrolitik, suis, wayar penyambung dengan klip buaya, ammeter, tabung
uji
Prosedur:
1. Sebuah sel elektrolitik diisi dengan larutan argentum nitrat
1 mol dm sehingga separuh penuh. Larutan
–3
argentum
2. Susunan radas disediakan seperti yang ditunjukkan dalam Rajah nitrat
6.8. Elektrod
karbon
3. Suis dihidupkan untuk membenarkan arus elektrik mengalir
melalui elektrolit selama 15 minit. Suis A Ammeter
4. Perubahan yang berlaku di anod dan katod diperhatikan. Bateri
5. Sebarang gas yang dibebaskan diuji dengan kayu uji. Rajah 6.8 Elektrolisis larutan argentum
6. Semua pemerhatian direkodkan dalam jadual. nitrat
7. Langkah 1 hingga 6 diulangi menggunakan larutan natrium sulfat 0.1 mol dm .
–3
Pemerhatian:
Pemerhatian
Elektrolit
Katod Anod
Larutan argentum Pepejal kelabu berkilat terenap pada katod. Gelembung-gelembung gas terbebas.
nitrat Gas tidak berwarna yang menyalakan
semula kayu uji berbara terhasil. Tingkatan
Larutan natrium Gelembung-gelembung gas terbebas. Gas Gelembung-gelembung gas terbebas.
sulfat tidak berwarna yang memberikan bunyi ‘pop’ Gas tidak berwarna yang menyalakan
aabila diuji dengan kayu uji bernyala terhasil. semula kayu uji berbara terhasil. 5
Jarum ammeter terpesong.
Perbincangan:
1. Larutan akueus argentum nitrat terdiri daripada ion argentum, Ag , ion nitrat, NO , ion hidrogen, H dan
+
+
–
3
ion hidroksida, OH yang bergerak dengan bebas.
–
(a) Semasa elektrolisis, ion argentum dan ion hidrogen bergerak ke katod. Ion argentum lebih rendah
daripada ion hidrogen dalam siri elektrokimia. Maka, ion argentum terpilih untuk dinyahcaskan
dengan menerima elektron untuk membentuk atom argentum.
Ion argentum + elektron ⎯→ Argentum


325






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 325 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
(b) Ion nitrat dan ion hidroksida pula bergerak ke anod. Ion hidroksida lebih rendah daripada ion
nitrat dalam siri elektrokimia. Maka, ion hidroksida terpilih untuk dinyahcaskan dengan menderma
elektron untuk membentuk oksigen dan air.
Ion hidroksida ⎯→ Oksigen + Air + Elektron

2. Larutan akueus natrium sulfat terdiri daripada ion natrium, Na , ion sulfat, SO , ion hidrogen, H , dan
+
2–
+
4
ion hidroksida, OH , yang bergerak dengan bebas.
–
(a) Semasa elektrolisis, ion natrium dan ion hidrogen bergerak ke katod. Ion hidrogen lebih rendah
daripada ion natrium dalam siri elektrokimia. Maka, ion hidrogen terpilih untuk dinyahcaskan
dengan menerima elektron untuk membentuk gas hidrogen.
Ion hidrogen + elektron ⎯→ Hidrogen
(b) Ion sulfat dan ion hidroksida pula bergerak ke anod. Ion hidroksida lebih rendah daripada ion sulfat
dalam siri elektrokimia. Maka, ion hidroksida terpilih untuk dinyahcaskan dengan menderma
elektron untuk membentuk oksigen dan air.

Ion hidroksida ⎯→ Oksigen + Air + Elektron

(c) Kepekatan larutan natrium sulfat bertambah dengan beransur-ansur kerana air terurai kepada gas
hidrogen dan gas oksigen.
Kesimpulan:
Ion yang berkedudukan lebih rendah dalam siri elektrokimia akan terpilih untuk dinyahcaskan semasa
elektrolisis larutan argentum nitrat dan larutan natrium sulfat. Hipotesis diterima.




Kepekatan elektrolit
1. Kepekatan ion dalam elektrolit juga mempengaruhi pemilihan ion untuk dinyahcas di elektrod.
2. Ion yang mempunyai kepekatan yang lebih tinggi di dalam elektrolit akan dinyahcas walaupun
kedudukannya dalam siri elektrokimia adalah lebih tinggi.
3. Faktor ini hanya dipertimbangkan untuk pemilihan ion yang berlaku di anod dan juga apabila terdapat
kehadiran ion halida. Jenis ion yang dinyahcas di katod masih ditentukan oleh kedudukan ion dalam
siri elektrokimia.

Eksperimen 2.1
Aktiviti 6.3
Eksperimen 2.1
Tingkatan
Tujuan: Mengkaji kesan kepekatan ion di dalam suatu larutan terhadap hasil elektrolisis.
5
Pernyataan masalah: Bagaimanakah kepekatan ion di dalam asid hidroklorik mempengaruhi pemilihan ion
untuk dinyahcas di anod?
Hipotesis: Apabila kepekatan ion klorida adalah lebih tinggi, maka ion klorida akan terpilih untuk dinyahcaskan
di anod semasa elektrolisis asid hidroklorik.
Pemboleh ubah:
(a) dimanipulasikan: Kepekatan ion klorida
(b) bergerak balas: Ion yang dinyahcaskan di anod
(c) dimalarkan: Jenis elektrolit, jenis elektrod, jangka masa elektrolisis




326






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 326 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
–3
–3
Bahan: Asid hidroklorik 0.001 mol dm , asid hidroklorik 2 mol dm , kertas litmus biru, kayu uji, mancis
Radas: Bateri, elektrod karbon, sel elektrolitik, suis, wayar penyambung dengan klip buaya, ammeter, tabung
uji
Prosedur:
1. Sebuah sel elektrolitik diisi dengan asid hidroklorik
0.001 mol dm sehingga separuh penuh. Asid hidroklorik
–3
–3
0.001 mol dm
2. Susunan radas disediakan seperti yang ditunjukkan
dalam Rajah 6.9. Elektrod
karbon
3. Suis dihidupkan untuk membenarkan arus elektrik
mengalir melalui elektrolit selama 15 minit. Ammeter A Suis
4. Pemerhatian di anod direkodkan. Bateri
5. Sebarang gas yang terhasil di anod diuji. Rajah 6.9 Elektrolisis asid hidroklorik
6. Semua pemerhatian direkodkan dalam jadual.
7. Langkah 1 hingga langkah 6 diulang menggunakan larutan asid hidroklorik 2 mol dm .
–3
Pemerhatian:
Elektrolit Pemerhatian di anod

Asid hidroklorik Gelembung-gelembung gas terbebas. Gas tidak berwarna yang menyalakan semula
0.001 mol dm –3 kayu uji berbara terhasil.

Asid hidroklorik Gas kuning kehijauan yang berbau sengit terbebas. Gas itu menukarkan kertas litmus
2 mol dm –3 biru lembap kepada merah dan kemudian melunturkannya.

Perbincangan:
1. Larutan akueus asid hidroklorik terdiri daripada ion hidrogen, H , ion klorida, Cl dan ion hidroksida,
–
+
OH yang bergerak dengan bebas.
–
2. Semasa elektrolis, ion klorida dan ion hidroksida bergerak ke anod.
(a) Elektrolisis asid hidroklorik 0.001 mol dm –3
• Ion hidroksida terpilih untuk dinyahcaskan untuk membentuk oksigen dan air. Hal ini adalah
kerana ion hidroksida lebih rendah daripada ion klorida dalam siri elektrokimia.
Ion hidroksida ⎯→ Oksigen + Air + Elektron

(b) Elektrolisis asid hidroklorik 2 mol dm –3 Tingkatan
• Ion klorida terpilih untuk dinyahcaskan kerana kepekatannya yang tinggi dalam elektrolit
walaupun ion klorida lebih tinggi daripada ion hidroksida dalam siri elektrokimia. Maka, gas
klorin terbentuk. 5
Ion klorida ⎯→ Klorin + Elektron
3. Hanya ion hidrogen bergerak ke katod. Maka, ion hidrogen dinyahcaskan untuk membentuk gas
hidrogen.
Ion hidrogen + Elektron ⎯→ Hidrogen

Kesimpulan:
Ion klorida yang lebih pekat dalam elektrolit dipilih untuk dinyahcaskan di anod untuk menghasilkan gas
klorin. Hipotesis diterima.




327






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 327 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
(b) Elektrod tidak lengai
Jenis elektrod
• Mengalami perubahan kimia semasa
1. Terdapat dua jenis elektrod yang biasa elektrolisis
digunakan dalam elektrolisis, iaitu: • Contoh: Elektrod kuprum, merkuri
(a) Elektrod lengai 2. Apabila jenis anod yang digunakan serupa
• Hanya menyediakan suatu permukaan dengan ion logam dalam elektrolit, anod akan
bagi pemindahan elektron larut dengan membebaskan elektron bagi
• Tidak mengalami perubahan kimia membentuk kation garam itu.
semasa elektrolisis
• Contoh: Elektrod karbon, platinum



Aktiviti 6.4
Eksperimen 2.1
Eksperimen 2.1
Tujuan: Mengkaji kesan jenis elektrod terhadap hasil elektrolisis.
Pernyataan masalah: Adakah jenis elektrod mempengaruhi jenis hasil yang terbentuk semasa elektrolisis?
Hipotesis: Apabila elektrod kuprum digunakan untuk menggantikan elektrod karbon semasa elektrolisis
larutan kuprum(II) sulfat, hasil yang terbentuk pada anod semasa elektrolisis adalah berbeza.

Pemboleh ubah:
(a) dimanipulasikan: Jenis elektrod
(b) bergerak balas: Hasil yang terbentuk di elektrod
(c) dimalarkan: Jenis dan kepekatan elektrolit
Bahan: Larutan kuprum(II) sulfat 0.1 mol dm , kayu uji, kertas pasir
-3
Radas: Bateri, elektrod karbon, elektrod kuprum, sel elektrolitik, wayar penyambung dengan klip buaya,
ammeter, tabung uji, suis
Prosedur:

Larutan
kuprum(II)
sulfat
Elektrod
karbon
Ammeter A Suis

Bateri
Tingkatan
Rajah 6.10 Elektrolisis larutan kuprum(II) sulfat
5
1. Dua elektrod karbon dibersihkan dengan kertas pasir.
2. Sebuah sel elektrolitik diisi dengan larutan kuprum(II) sulfat sehingga separuh penuh.

3. Susunan radas disediakan seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 6.10.
4. Suis dihidupkan untuk membenarkan arus elektrik mengalir melalui elektrolit selama 15 minit.
5. Pemerhatian di anod, katod dan elektrolit direkodkan.
6. Langkah 1 hingga 5 diulangi dengan menggantikan elektrod karbon dengan elektrod kuprum.






328






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 328 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
Pemerhatian:

Pemerhatian
Elektrod
Anod Katod Elektrolit
Karbon Gelembung-gelembung gas terbebas. Pepejal perang terenap Keamatan warna biru
Gas tidak berwarna yang menyalakan pada katod elektrolit berkurangan
kayu uji berbara terhasil.

Kuprum Elektrod kuprum melarut ke dalam Katod menjadi lebih Keamatan warna biru
larutan. Anod menjadi lebih nipis. tebal elektrolit kekal tidak
berubah


Perbincangan:
1. Larutan akueus kuprum(II) sulfat terdiri daripada, ion kuprum(II), Cu , ion sulfat, SO , ion hidrogen,
2–
2+
4
H dan ion hidroksida, OH yang bergerak dengan bebas.
+
–
2. Elektrolisis menggunakan elektrod karbon:
(a) Ion kuprum(II) dan ion hidrogen bergerak ke katod. Ion kuprum(II) lebih rendah daripada ion
hidrogen dalam siri elektrokimia. Maka, ion kuprum(II) terpilih untuk dinyahcaskan untuk
membentuk logam kuprum.
Ion kuprum(II) + Elektron ⎯→ Kuprum
(b) Ion sulfat dan ion hidroksida bergerak ke anod. Ion hidroksida lebih rendah daripada ion sulfat
dalam siri elektrokimia. Maka, ion hidroksida terpilih untuk dinyahcaskan untuk membentuk
oksigen dan air.
Ion hidroksida ⎯→ Oksigen + Air + Elektron

(c) Keamatan warna biru elektrolit berkurangan kerana kepekatan ion kuprum(II) yang berwarna biru
berkurangan apabila semakin banyak kuprum terenap pada katod.
3. Elektrolisis menggunakan elektrod kuprum:
(a) Ion kuprum(II) dan ion hidrogen bergerak ke katod. Ion kuprum(II) lebih rendah daripada ion
hidrogen dalam siri elektrokimia. Maka, ion kuprum(II) terpilih untuk dinyahcaskan untuk
membentuk logam kuprum.
Ion kuprum(II) + Elektron ⎯→ Kuprum Tingkatan

(b) Ion sulfat dan ion hidroksida bergerak ke anod. Namun, ion-ion ini tidak dinyahcaskan, tetapi
elektrod kuprum melarut untuk membentuk ion kuprum(II). 5
Kuprum ⎯→ Ion kuprum(II) + Elektron


(c) Keamatan warna biru elektrolit kekal tidak berubah kerana kepekatan ion kuprum(II) yang
berwarna biru kekal tidak berubah.

Kesimpulan:
Apabila elektrod kuprum digunakan sebagai anod, anod menjadi semakin nipis. Apabila elektrod karbon
digunakan sebagai anod, gas oksigen dan air terbentuk. Hipotesis diterima.





329






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 329 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
Aplikasi Elektrolisis dalam Industri rendah daripada takat lebur aluminium
oksida. Dengan ini, aluminium oksida boleh
1. Elektrolisis banyak diaplikasikan dalam
industri. dileburkan pada suhu yang jauh lebih rendah.
7. Apabila aluminium oksida lebur, ion
aluminium dan ion oksida bebas bergerak.
Pengekstrakan 8. Apabila arus elektrik mengalir melalui
logam Penyaduran
elektrolit,
(a) ion aluminium yang bercas positif tertarik
ke katod.
Aplikasi • Ion aluminium menerima elektron dan
elektrolisis membentuk atom aluminium.
dalam
industri Ion + Elektron → Atom
aluminium aluminium
Penulenan Elektro-
logam penggumpalan • Leburan aluminium kemudian
disalurkan ke dalam acuan.

(b) ion oksida yang bercas negatif tertarik ke
Pengekstrakan logam
anod.
1. Logam seperti natrium, magnesium dan • Ion oksida membebaskan elektron ke
aluminium lebih reaktif berbanding dengan anod dan membentuk atom oksigen.
karbon. Logam ini tidak boleh diekstrak Ion oksida → Atom oksigen + Elektron
daripada bijih melalui proses penurunan oleh
karbon.
• Atom-atom oksigen berpadu untuk
2. Logam yang berada di atas karbon dalam membentuk gas oksigen.
siri kereaktifan diekstrak daripada bijih
Atom
Atom
menggunakan elektrolisis. oksigen + oksigen → Molekul
oksigen
3. Rajah 6.11 menunjukkan kaedah aluminium
diekstrak daripada bijih bauksit.
Pengekstrakan
Anod grafit
Logam daripada
+ Oksida
– VIDEO
Katod grafit
Leburan aluminium
oksida di dalam
SPM
kriolit Mentor SPM
Leburan aluminium
Tingkatan
Aluminium oksida dicampur dengan kriolit, Na AlF ,
3
6
Rajah 6.11 Kaedah aluminium diekstrak daripada dalam pengekstrakan aluminium di industri. Apakah
5
bijih bauksit fungsi kriolit?
4. Komposisi utama bauksit ialah aluminium A Untuk menyingkir bendasing
oksida. B Untuk meningkatkan kadar tindak balas
C Untuk mencegah anod daripada dioksidakan
5. Bendasing di dalam bauksit disingkirkan D Untuk menurunkan takat lebur aluminium oksida
terlebih dahulu untuk memperoleh aluminium Tip Pemeriksa
oksida. Kriolit ditambah untuk menurunkan takat lebur
aluminium oksida.
6. Kemudian, aluminium oksida dilarutkan
di dalam leburan kriolit. Campuran ini Jawapan: D
mempunyai takat lebur yang jauh lebih


330






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 330 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia

Penyaduran
1. Penyaduran ialah suatu proses pengenapan selapisan logam pada suatu bahan lain menggunakan
elektrolisis.
2. Terdapat dua tujuan utama penyaduran, iaitu:
(a) Mengelakkan sesuatu objek daripada berkarat
(b) Menjadikan objek kelihatan lebih menarik









Rajah 6.12 Tin makanan diperbuat daripada Rajah 6.13 Objek ini diperbuat daripada besi tetapi
besi (ferum). Besi disadurkan dengan selapisan timah disadurkan dengan perak (argentum) untuk
untuk mengelakkan tin daripada berkarat. menjadikan objek keliharan lebih menarik.
3. Rajah 6.14 menunjukkan proses penyaduran kunci besi dengan kuprum.

Bateri:
Bekalan arus kecil yang
malar untuk menjamin hasil Reostat digunakan
penyaduran yang kuat dan A untuk mengawal
sekata. aliran arus elektrik.




Kunci besi (katod):
Kuprum (anod):
Kuprum melarut untuk Ion kuprum(II) tertarik ke kunci
menghasilkan ion kuprum(II). besi. Ion kuprum(II) menerima
elektron daripada anod dan
Ion
Kuprum + Elektron membentuk atom kuprum.
kuprum(II)
Ion + Elektron Kuprum
Larutan kuprum(II) kuprum(II)
sulfat (elektrolit)
Rajah 6.14 Penyaduran kunci besi dengan kuprum
4. Keadaan-keadaan yang diperlukan untuk Mentor SPM
SPM
penyaduran yang berkualiti tinggi adalah
seperti berikut: Rajah di bawah menunjukkan proses penyaduran
(a) Objek logam yang hendak disadur sudu besi dengan kuprum. Tingkatan
haruslah bersih dan bebas daripada gris
(b) Kepekatan ion-ion logam penyadur 5
haruslah rendah Sudu besi
(c) Arus elektrik haruslah kecil
(d) Objek yang hendak disadur haruslah X Larutan kuprum(II)
diputar dengan mantap sulfat
Apakah bahan elektrod X?
A Besi C Argentum
B Kuprum D Kromium
Secara umumnya, susunan radas untuk proses Tip Pemeriksa
penyaduran ialah seperti berikut:
• Katod: Objek untuk disadurkan Anod yang digunakan ialah logam yang ingin
disadurkan pada sesuatu objek.
• Anod: Logam A
• Elektrolit: Leburan sebatian A Jawapan: B


331






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 331 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
mengelakkan penyingkiran bahan cemar ke
Penulenan logam
persekitaran.
1. Penulenan logam dilakukan melalui proses 2. Dalam proses ini, elektrod yang digunakan
elektrolisis. terdiri daripada logam seperti kuprum atau
2. Rajah 6.15 menunjukkan penulenan kuprum karbon yang bertindak sebagai anod dan
melalui elektrolisis. katod.

3. Air sisa akan bertindak sebagai elektrolit
untuk mengalirkan arus elektrik.
4. Misalnya, air sisa industri yang mengandungi
Anod Katod ion aluminium disingkirkan dengan
(kuprum (kuprum
tidak tulen) tulen) penghasilan aluminium hidroksida. Bahan
+ Larutan kuprum(II) cemar ini akan tergumpal di bahagian atas atau
+
sulfat
bawah larutan (air sisa) dan menghasilkan air
(a) Sebelum penulenan sisa yang tidak mencemarkan alam sekitar.
A
+ –
Flok
Kuprum Kuprum
tidak tulen Pengapungan
H 2
tulen e – OH – e –
Larutan Bahan
cemar
kuprum(II) M M n +
Bendasing sulfat Penggumpalan
M(OH) n
H 2 O
(b) Selepas penulenan Anod Pemendakan Katod
Pengoksidan Penurunan
Enap cemar
Rajah 6.15 Penulenan kuprum melalui elektrolisis
3. Kuprum tidak tulen dijadikan anod manakala Rajah 6.16 Proses elektro-penggumpalan
kuprum tulen dijadikan katod.
4. Larutan kuprum(II) sulfat dijadikan elektrolit. Cuba Ini! 6.1
5. Kuprum tidak tulen melarut dan membentuk S1 (a) Nyatakan definisi elektrolisis.
ion kuprum(II) apabila arus elektrik dialirkan (b) Rajah di bawah menunjukkan proses
melaluinya. elektrolisis.

Kuprum → Ion kuprum(II) + Elektron G

6. Ion kuprum(II) yang bercas positif tertarik Rod Rod
ke kuprum tulen pada katod. Ion kuprum(II) karbon karbon
ini menerima elektron daripada katod dan Larutan kuprum(II)
klorida
membentuk atom kuprum yang terenap pada
Tingkatan
katod (kuprum tulen). (i) Labelkan anod dan katod.
5
(ii) Namakan elektrolit, anion dan kation.
Ion kuprum(II) + Elektron → Atom kuprum (iii) Nyatakan perubahan yang berlaku pada
anod dan katod.
7. Bendasing pula akan tertinggal di dasar bekas. S2 Nyatakan faktor-faktor yang mempengaruhi
pemilihan nyahcas ion-ion di anod dan di katod.
Pengolahan air sisa menggunakan elektro- S3 Nyatakan tiga kegunaan elektrolisis dalam
penggumpalan (electro-coagulation) industri.
S4 Terangkan kaedah menyadur sudu besi dengan
1. Pengolahan air sisa menggunakan kuprum dengan menggunakan rajah berlabel.
elektro-penggumpalan digunakan untuk



332






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 332 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
(a) Zink lebih reaktif berbanding dengan
6.2 Sel Kimia kuprum. Oleh itu, atom zink lebih
cenderung membebaskan elektron untuk
membentuk ion positif yang memasuki
Perubahan Tenaga dalam Sel Kimia Ringkas
larutan (Rajah 6.18).
1. Semasa proses elektrolisis, tenaga elektrik
menyebabkan berlakunya tindak balas kimia. Zink ⎯→ Ion zink + Elektron
2. Sebaliknya, sesetengah tindak balas kimia
dapat menghasilkan tenaga elektrik melalui (b) Jadi, elektrod zink melarut di dalam
pertukaran tenaga kimia kepada tenaga elektrolit. Kepingan zink semakin
elektrik. menipis.
(c) Elektron yang dibebaskan oleh elektrod
3. Sel ringkas terdiri daripada dua elektrod yang zink mengalir melalui dawai penyambung
terendam di dalam elektrolit. ke kepingan kuprum.

4. Apabila kedua-dua elektrod disambungkan (d) Pergerakan elektron menghasilkan arus
dengan konduktor, tindak balas kimia berlaku elektrik.
dan tenaga elektrik dihasilkan. (e) Ion kuprum(II) yang bercas positif tertarik
ke elektrod kuprum.
5. Rajah 6.17 menunjukkan suatu sel ringkas. (f) Ion kuprum(II) menerima elektron dan
Kepingan zink dan kuprum digunakan sebagai membentuk atom kuprum yang terenap
elektrod dan larutan kuprum(II) sulfat sebagai pada kepingan kuprum (Rajah 6.18).
elektrolit. Apabila litar dilengkapkan, bacaan
ditunjukkan pada voltmeter. Ion kuprum(II) + Elektron ⎯→ Kuprum

V
Dawai Suis (g) Lama-kelamaan, kepingan kuprum akan
penyambung menjadi semakin tebal.
– +
Zink Kuprum (h) Pada masa yang sama, warna biru larutan
kuprum(II) sulfat menjadi semakin pudar
Larutan kuprum(II) kerana ion kuprum(II) yang berwarna biru
sulfat semakin berkurangan selepas dinyahcas
pada elektrod kuprum.
Rajah 6.17 Sel ringkas
7. Di dalam sel ringkas,
(a) kepingan zink merupakan terminal negatif
6. Rajah 6.18 menunjukkan pergerakan elektron
di dalam sel ringkas. yang membebaskan elektron
(b) kepingan kuprum merupakan terminal Tingkatan
positif
V
e – e – Pergerakan elektron 8. Secara umumnya, di dalam sel ringkas: 5
menghasilkan elektrik
e – e – (a) Elektrod logam yang lebih reaktif menjadi
terminal negatif yang membebaskan
Rod zink Rod kuprum
e – elektron.
Zn 2+ e – e – Larutan kuprum(II) (b) Elektrod logam yang kurang reaktif
sulfat
Atom zink Zn 2+ – Cu 2+ e – Cu 2+ Ion kuprum(II) menjadi terminal positif yang menerima
membebaskan e e – 2+ menerima elektron elektron.
elektron Zn 2+ Cu
Rajah 6.18 Pergerakan elektron di dalam sel ringkas





333






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 333 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
Aktiviti 6.5


Tujuan: Mengkaji penghasilan tenaga elektrik oleh sel ringkas
Bahan: Larutan kuprum(II) sulfat, kepingan kuprum, kepingan zink
Radas: Bikar, kertas pasir, dawai penyambung, klip buaya, ammeter (0 A – 5 A), suis

Prosedur:
1. Permukaan kepingan zink dan kuprum dibersihkan dengan kertas pasir.
2. Sel ringkas seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 6.19 disediakan.

A



Zink Kuprum

Larutan kuprum(II)
sulfat
Rajah 6.19 Sel ringkas
3. Litar dilengkapkan.
4. Perubahan yang berlaku pada ammeter, kepingan zink dan kepingan kuprum diperhatikan.
Pemerhatian:
Pemerhatian Inferens
Ammeter Jarum ammeter terpesong Arus elektrik dihasilkan
Kepingan zink Kepingan semakin menipis Kepingan zink melarut untuk
membentuk ion zink
Kepingan kuprum Kepingan menjadi semakin tebal Ion kuprum(II) daripada elektrolit
dinyahcas pada kepingan kuprum
Larutan kuprum(II) sulfat Warna biru menjadi pudar Kuantiti ion kuprum(II) berkurangan

Perbincangan:
1. (a) Zink yang lebih reaktif berbanding dengan kuprum menjadi terminal negatif.
(b) Atom zink membebaskan elektron untuk membentuk ion positif yang memasuki larutan.
(c) Kepingan zink semakin menipis.
2. Elektron bergerak dari kepingan zink ke kuprum melalui dawai penyambung. Aliran ini dikesan sebagai
arus elektrik.
Tingkatan
3. (a) Kepingan kuprum menjadi terminal positif yang menerima elektron.
5
(b) Ion kuprum(II) yang bercas positif di dalam elektrolit tertarik ke kepingan kuprum dan menerima
elektron untuk membentuk atom kuprum.
(c) Atom kuprum terenap pada kepingan kuprum.
(d) Oleh yang demikian, kepingan kuprum menjadi semakin tebal.
4. Keamatan warna biru larutan kuprum(II) sulfat menjadi pudar kerana ion kuprum(II) dinyahcas dan
semakin berkurangan.
Kesimpulan:
Sel ringkas menukarkan tenaga kimia kepada tenaga elektrik.





334






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 334 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
Aplikasi Konsep Sel Kimia dalam 3. Prinsip sel kimia juga diaplikasikan untuk
Menghasilkan Tenaga Elektrik daripada menghasilkan tenaga elektrik daripada sumber
Pebagai Sumber semula jadi seperti, tumbuh-tumbuhan dan air
laut.
1. Prinsip yang berfungsi dalam sel kimia
diaplikasikan untuk menghasilkan tenaga (a) Sumber: Tumbuh-tumbuhan
elektrik daripada pelbagai sumber. • Proses fotosintesis mengasingkan
elektron daripada molekul air. Tenaga
2. Antaranya ialah penciptaan pelbagai jenis sel daripada cahaya matahari diserap
kimia seperti berikut: oleh tumbuhan dan tenaga tersebut
digunakan dalam proses pembelahan
Sel kering molekul air semasa fotosintesis.
• Asas untuk menghasilkan elektrik
Terminal (+):
Rod karbon adalah dengan menggerakkan elektron.
Elektrolit: Hasil daripada pengetahuan ini, saintis
Pes ammonium boleh menggerakkan elektron yang
klorida
terhasil dengan membina sel kimia
Terminal (–): dengan litar lengkap anod dan katod.
Bekas zink
• Fotosintesis menghasilkan elektron,
dan elektron akan dialirkan daripada
Akumulator asid-plumbum anod ke katod dan seterusnya
(–) (+) penghasilan arus elektrik berlaku.
Jambatan ion
Elektrolit:
Terminal (–): Asid sulfurik e – V e –
Kepingan Katod
plumbum Terminal (+):
Kepingan e –
plumbum disalut
plumbum oksida Elektron
yang terhasil
dari proses
fotosintesis
Bateri alkali
Anod yang
diselaputi tumbuhan
Elektrolit:
Kalium hidroksida Rajah 6.20 Sel kimia tumbuhan
Terminal (–): atau natrium hidroksida
Bekas zink (b) Sumber: Air laut
Terminal (+):
Campuran mangan(IV) • Air laut dijadikan sebagai elektrolit
oksida dan karbon
dan dua jenis logam (seperti kuprum
dan aluminium) bertindak sebagai Tingkatan
Bateri argentum oksida-merkuri anod dan katod.
• Air laut mempunyai ciri elektrolit yang
Terminal (–): membolehkannya menghasilkan arus 5
Zink
Elektrolit: Terminal (+): elektrik disebabkan oleh kemasinan air
Kalium Argentum oksida laut tersebut.
hidroksida atau merkuri oksida • Tindak balas yang berlaku adalah
tindak balas redoks.
Bateri nikel-kadmium • Penggunaan pasangan elektrod yang
Elektrolit: Kalium berbeza menghasilkan arus elektrik
hidroksida yang berbeza voltannya.
Terminal (+): Nikel oksida
Terminal (–): Kadmium Membina Bateri
Buatan Sendiri
INFO

335






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 335 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
Cuba Ini! 6.2

S1 Apakah perubahan tenaga yang berlaku dalam sel ringkas?
S2 Anda dibekalkan dengan bahan dan radas berikut:

Kuprum

Larutan kuprum(II)
Aluminium
sulfat

(a) Lukis dan labelkan rajah sel ringkas untuk menunjukkan susunan radas sebuah sel kimia ringkas
menggunakan bahan dan radas tersebut.
(b) Nyatakan terminal positif dan terminal negatif sel ringkas itu.
(c) Apakah fungsi larutan kuprum(II) sulfat?
Voltmeter
S3 Nyatakan perbandingan antara sel ringkas dan sel elektrolitik. e – V e –
S4 Rajah di sebelah menunjukkan sel ringkas.
Berikan dua logam yang boleh digunakan untuk – +
menggantikan elektrod magnesium. Terangkan jawapan anda. Elektrod
magnesium Elektrod kuprum
Larutan akueus
kuprum(II) sulfat







PETA KONSEP


Elektrokimia




Sel Elektrolitik Sel Kimia
melibatkan
Elektrolisis
Sel kimia ringkas
bagi
Leburan Larutan akueus
Tingkatan
Perubahan tenaga
5
dipengaruhi oleh dalam sel kimia
diaplikasikan ringkas
dalam
Jenis Kedudukan
Pengekstrakan logam elektrod ion dalam siri
elektrokimia Aplikasi konsep sel
Penyaduran kimia
Kepekatan ion
Penulenan logam dalam elektrolit

Elektro-penggumpalan




336






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 336 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
Praktis SPM 6



Soalan Objektif 3. Rajah 3 menunjukkan 5. Objek besi biasanya
susunan radas bagi disadurkan dengan logam
1. Rajah 1 menunjukkan suatu elektrolisis larutan argentum yang lain. Apakah tujuan
aktiviti yang dijalankan untuk nitrat. penyaduran?
mengkaji elektrolisis. A Mengelakkan kakisan
A B Menjadikan objek lebih
– + lembut
Elektrod C Mempercepat proses
Suis Mentol karbon Elektrod
argentum tindak balas
Larutan D Mengurangkan kos
argentum penghasilan
Elektrod X Elektrod Y nitrat
6. Antara yang berikut, yang
Leburan Rajah 3 manakah betul bagi proses
plumbum(II)
bromida Antara yang berikut, yang penyaduran sudu besi
manakah mempengaruhi dengan argentum(perak)?
pemilihan nyahcas ion-ion di Anod Katod Elektrolit
Panaskan anod dan di katod?
Rajah 1 Anod Katod A Sudu Argentum Larutan
besi
argentum
Pernyataan manakah yang nitrat
betul tentang elektrolisis? A Kedudukan Jenis
A Elektrod X adalah katod. ion-ion elektrod B Argentum Sudu Larutan
B Elektrod Y adalah anod. dalam siri besi argentum
C Leburan plumbum elektrokimia nitrat
bromida merupakan B Kedudukan Kedudukan C Argentum Sudu Larutan
elektrolit. ion-ion ion-ion besi ferum(II) nitrat
D Elektrolisis melibatkan dalam siri dalam siri D Sudu Sudu Larutan
perubahan tenaga kimia elektrokimia elektrokimia besi argentum ferum(II) nitrat
kepada tenaga elektrik.
C Kepekatan Jenis
2. Rajah 2 menunjukkan ion-ion elektrod 7. Apakah yang berlaku semasa
susunan radas bagi elektrolisis D Jenis Kepekatan proses pengekstrakan
plumbum(II) oksida lebur. elektrod ion-ion aluminium daripada bijih
bauksit melalui elektrolisis?
A A Ion oksida menerima
4. Rajah 4 menunjukkan elektron
pengekstrakan aluminium B Ion aluminium menerima
Elektrod daripada bijihnya. elektron.
karbon Tingkatan
C Ion aluminium tertarik ke
Plumbum(II) Elektrod P anod.
oksida leburan + Elektrod D Gas oksigen terhasil pada
– Q
Rajah 2 katod. 5
Apakah hasil yang terbentuk Leburan 8. Antara yang berikut, yang
aluminium
di anod dan katod? oksida dalam manakah betul tentang
Leburan aluminium kriolit penulenan kuprum melalui
Anod Katod elektrolisis?
Rajah 4 A Ion kuprum(II) tertarik ke
A Plumbum Oksigen
Apakah yang terbentuk pada anod.
B Oksigen Plumbum elektrod P? B Kuprum tidak tulen
A Oksigen digunakan sebagai anod.
C Hidrogen Oksigen B Karbon C Bendasing terkumpul

D Oksigen Hidrogen C Kriolit pada katod.
D Aluminium D Katod melarut.


337






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 337 03/03/2023 11:56 AM

Sains SPM Bab 6 Elektrokimia
9. Rajah 5 menunjukkan satu sel ringkas. Pernyataan manakah yang betul tentang sel
ringkas tersebut?
A
A Magnesium merupakan terminal positif.
B Kuprum merupakan terminal negatif.
Kuprum Magnesium C Magnesium menerima elektron.
D Jisim kuprum bertambah.
Larutan
kuprum(II)
sulfat
Rajah 5


Soalan Subjektif

Bahagian A
1. Rajah 1 menunjukkan susunan radas bagi mengkaji proses elektrolisis larutan natrium nitrat menggunakan
elektrod karbon dan larutan kuprum(II) sulfat menggunakan elektrod kuprum.
A



A B C D
Karbon Kuprum
Larutan Larutan
natrium kuprum(II)
nitrat sulfat

Sel I Sel II
Rajah 1
(a) Apakah perubahan tenaga dalam proses elektrolisis? [1 markah]
(b) Dalam proses elektrolisis sel I,
(i) Apakah pemerhatian di elektrod B?
(ii) Apakah hasil di elektrod B?
[2 markah]
(c) Dalam elektrolisis sel II,
(i) Apakah pemerhatian di elektrod C?
(ii) Apakah hasil di elektrod C?
[2 markah]
Bahagian B
2. Rajah 2 menunjukkan proses elektrolisis untuk menyadur kunci besi.


Tingkatan
Reostat
5
Kepingan
argentum
Larutan Kunci besi
argentum
nitrat
Rajah 2
(a) Apakah yang perlu dilakukan untuk menyingkirkan karat pada kunci besi? [1 markah]
(b) Bagaimanakah anda memastikan lapisan argentum pada kunci besi adalah sekata? [1 markah]
(c) Apakah fungsi reostat? [1 markah]
(d) Terangkan secara ringkas bagaimana kunci besi disadurkan dengan argentum. [2 markah]
(e) Nyakan satu sebab mengapa kunci besi perlu disadur. [1 markah]


338






06 TG5 FOK SAINS SPM.indd 338 03/03/2023 11:56 AM

JAWAPAN





Tingkatan 4 boleh dibuang terus ke dalam S3 Makanan termasuk ke salur
singki. pernafasan yang menyebabkan
3. (a) (i) Kelas B
Bab Langkah Keselamatan di oksigen tidak dapat memasuki peparu
1 (ii) Buih / Serbuk kering / dan seterusnya tidak dapat dihantar
dalam Makmal Karbon dioksida ke otak. Heimlich Manoeuvre adalah
(b) (i) Serbuk kering
Cuba Ini! 1.1 penting untuk memastikan mangsa
S1 Makmal mempunyai pelbagai jenis (ii) ABC / Selimut kebakaran / yang tercekik tidak mengalami
Karbon dioksida
bahan kimia yang berbahaya dan alat (c) kerosakan otak atau kematian.
radas yang mudah pecah. S4 Boleh. Heimlich Manoeuvre Tingkatan
S2 gogal, topeng muka, sarung tangan, Paip getah boleh dilakukan sendiri dengan
baju makmal, seluar panjang, kasut Penutup botol memberi tekanan dengan cara
bertutup membongkokkan badan pada kerusi
atau meja dan tolak badan ke atas 4
Cuba Ini! 1.2
S1 Asid, gris, minyak kerusi atau meja.
S2 Mematuhi peraturan makmal, Praktis SPM 2
menjalankan aktiviti dan eksperimen Botol Campuran
dengan cermat dan berhati-hati. mineral serbuk Soalan Objektif
S3 Peralatan tajam, pepejal tidak tajam, penaik 1. D 2. B 3. C 4. B 5. A
bangkai dan cecair badan dan cuka 6. D 7. B 8. A 9. C 10. C
S4 Untuk menyingkirkan sebarang agen Soalan Subjektif
biologi yang berbahaya pada sampel 1. (a) Melakukan tekanan dada
seperti bakteria atau kulat sebelum Bab (b) • Mangsa tidak memberi
dilupuskan ke persekitaran. 2 Bantuan Kecemasan respons atau tindak balas
S5 Memberitahu guru atau pembantu • Mangsa tiada denyutan nadi
makmal
Cuba Ini! 2.1 (c) Dapat menyelamatkan nyawa
Cuba Ini! 1.3 S1 CPR merupakan bantuan kecemasan mangsa
S1 Bahan api, oksigen dan haba yang dilakukan untuk mengembalikan (d) Tidak bersetuju. Seseorang
S2 Air, buih, karbon dioksida dan serbuk degupan jantung dan pernafasan individu perlu mempelajari
kering kepada mangsa yang menghadapi kaedah CPR yang betul
S3 • Tidak berbahaya kepada manusia masalah jantung atau pernafasan. daripada sumber yang sahih
dan haiwan S2 Situasi yang memerlukan CPR: atau daripada individu terlatih.
Hal ini kerana kaedah CPR perlu
• Tidak mencemarkan tanah (a) tidak bernafas dilakukan untuk menyelamatkan
(b) tiada denyutan nadi nyawa mangsa tanpa mengalami
Praktis SPM 1 (c) tidak menunjukkan respons kecederaan lain.
terhadap rangsangan
Soalan Objektif S3 CPR adalah penting untuk 2. (a) Kaedah Heimlich Manoeuvre
1. B 2. D 3. A 4. D 5. D memastikan pengaliran darah dapat (b) Mangsa tercekik
6. B 7. D 8. C 9. A 10. D diteruskan ke seluruh tubuh badan (c) Mangsa akan mengalami
11. B mangsa. CPR juga penting untuk kekurangan oksigen yang
mungkin menyebabkan
Soalan Subjektif memastikan bekalan oksigen ke otak kerosakan otak dan kematian
1. (a) Jenis bahan mangsa adalah berterusan untuk kepada mangsa.
(b) Nilai pH mengelakkan kerosakan otak. (d) Kerusi atau meja
(c) Asid ialah bahan yang Cuba Ini! 2.2 (e) Bawa mangsa ke hospital untuk
menghasilkan nilai pH 2 hingga rawatan lanjut.
6 apabila diuji dengan meter pH. S1 Heimlich Manoeuvre ialah bantuan Bab
(d) Kopi hitam, susu lembu kecemasan yang diberikan kepada 3 Teknik Mengukur Parameter
2. (a) Tidak memakai alat perlindungan individu yang tercekik, yang mana Kesihatan Badan
diri / Tidak menjalankan dia mengalami masalah saluran
eksperimen di stesen kerja yang pernafasan tersekat kerana makanan Cuba Ini! 3.1
betul / Tidak memakai gogal / atau bendasing termasuk ke dalam S1 Suhu badan ialah darjah kepanasan
Tidak memakai sarung tangan trakea. dan kesejukan badan.
/ Tidak memakai baju makmal / S2 Seseorang individu memerlukan S2
Tidak memakai topeng muka Heimlich Manoeuvre jika didapati:
(b) Gogal / Topeng muka / Sarung (a) memegang leher dengan kedua- Jenis Fungsi
tangan / Baju makmal dua tangan secara tiba-tiba termometer
(c) Di dalam kebuk wasap (b) tidak boleh bercakap atau batuk Termometer Diguna untuk menyukat
(d) Tidak wajar. Asid pekat tidak klinik suhu badan
boleh dibuang terus ke dalam (c) kulit, bibir dan kuku kelihatan Termometer Diguna untuk menyukat
singki. Hanya asid lemah yang kebiru-biruan atau kehitaman makmal suhu cecair
mempunyai nilai pH 5 dan 6 (d) sukar bernafas



395






06 Jaw FOK SAINS SPM.indd 395 03/03/2023 12:00 PM

Sains SPM Jawapan
Termometer Diguna untuk menyukat Soalan Subjektif peralatan serta sistem untuk
rektal suhu badan bayi melalui 1. (a) 44°C memelihara alam sekitar dan alam
dubur 54°C semula jadi serta meminimumkan
Termometer Diguna untuk menyukat (b) Kesan haba / Kuantiti haba atau mengurangkan kesan negatif
(c) Suhu
inframerah suhu badan tanpa (d) Jangkitan / Suhu persekitaran daripada aktiviti manusia.
bersentuhan dengan badan yang melampau / Tekanan dan S2 (a) Penjimatan sumber tenaga dapat
dipertingkatkan
S3 Jangkitan bakteria dan terdedah aktiviti fizikal (b) Ekonomi negara semakin kukuh
kepada keadaan panas melampau 2. (a) Menghalang merkuri daripada
menurun dengan cepat / S3 Sektor tenaga, sektor pengurusan
Cuba Ini! 3.2 Membenarkan bacaan yang sisa dan air sisa, sektor pertanian
S1 Kadar denyutan nadi ialah pengukuran lebih jitu dan tepat diambil dan perhutanan, sektor pengangkutan
bilangan denyutan jantung per minit. (b) Untuk memastikan suhu adalah
S2 Pergelangan tangan merupakan titik kurang daripada 35°C sebelum Cuba Ini! 4.2
nadi yang jelas, menonjol dan mudah. digunakan S1 (a) Penggunaan sumber bahan api
S3 Tidak. Kadar denyutan nadi tidak (c) Termometer rektal. Untuk fosil yang meningkat
seperti cap jari. Kadar denyutan nadi mendapatkan bacaan suhu yang (b) Perubahan iklim yang ekstrem
setiap individu mungkin sama atau lebih tepat bagi bayi. (c) Penghasilan gas rumah hijau yang
Tingkatan
berbeza berdasarkan faktor-faktor (d) Jangkitan / Suhu persekitaran menyebabkan pemanasan global
tertentu seperti jantina, umur dan yang melampau / Tekanan dan S2 Tenaga hidro dan tenaga solar.
4
aktiviti fizikal. Cap jari setiap individu aktiviti fizikal Malaysia merupakan negara tropika
adalah berbeza sejak lahir. 3. (a) Addakah kadar denyutan nadi yang mempunyai takungan air
S4 Denyutan nadi ialah tekanan yang manusia berbeza mengikut umur? semula jadi yang banyak. Selain itu,
dirasai apabila darah dipam oleh (b) Semakin meningkat umur Malaysia berada di khatulistiwa dan
jantung dan melalui salur darah yang seseorang, semakin rendah menerima jumlah cahaya matahari
berhampiran dengan kulit. Kadar kadar denyutan nadinya. yang mencukupi sepanjang tahun.
denyutan nadi berbeza mengikut (c) (i) Menyiasat kesan umur ke S3 Tenaga geoterma mempunyai
faktor seperti jantina, umur dan atas kadar denyutan nadi banyak had dan bergantung kepada
aktiviti fizikal. manusia. beberapa faktor terutamanya faktor
Jantina: Perempuan mempunyai (ii) Dimanipulasikan: Umur geografi yang sesuai.
kadar denyutan nadi yang lebih tinggi Bergerak balas: Kadar
daripada lelaki denyutan nadi Cuba Ini! 4.3
Umur: Semakin bertambah umur, Dimalarkan: Tempoh masa, S1 (a) Kumbahan sisa dan sampah
semakin rendah kadar denyutan nadi jantina dan jenis aktiviti fizikal yang dibuang ke sungai
Aktiviti fizikal: Aktiviti cergas (iii) Procedure: menjejaskan kualiti air mentah dan
membahayakan hidupan akuatik.
meningkatkan kadar denyutan nadi 1. Aktiviti ini dijalankan (b) Penjanaan, pengurusan
Cuba Ini! 3.3 secara berpasangan. dan penguraian sisa pepejal
S1 Tekanan darah ialah tekanan yang 2. Denyutan nadi seorang menyumbang kepada
dikenakan oleh darah pada arteri murid diambil dalam peningkatan gas rumah hijau
semasa peredaran darah ketika darah masa 60 saat. Jam S2 (a) Mengaplikasikan 5R
dipam oleh jantung ke seluruh badan. randik dipegang oleh (b) Menjalankan rawatan dan
S2 Sfigmomanometer pasangannya untuk pemprosesan ke atas sisa pepejal
S3 120/80 mmHg menjaga masa.
S4 • Mengamalkan gaya hidup yang 3. Bacaan denyutan nadi Cuba Ini! 4.4
direkodkan sebanyak tiga
sihat, mengambil diet seimbang kali untuk mendapatkan S1 Penggunaan baja kimia yang
dan melakukan senaman. bacaan yang jitu. berlebihan akan mempengaruhi
• Melakukan pemantauan di rumah 4. Langkah 2 dan 3 diulang pH tanah dan menyebabkan tanah
dengan kerap menggunakan pada guru / pembantu tidak sesuai untuk pertanian. Baja
sfigmomanometer digital. makmal (Pastikan jantina kimia yang berlebihan akan masuk
ke dalam sungai dan seterusnya
Cuba Ini! 3.4 guru / pembantu makmal mencemarkan sumber air.
S1 Indeks Jisim Badan atau Body Mass adalah sama dengan S2 (a) Mengawal aktiviti pembalakan
Index (BMI) ialah ukuran jisim badan murid yang diambil dengan mewartakan lebih banyak
berbanding dengan ketinggian. bacaan nadi.) kawasan hutan simpan
S2 Kurang jisim badan boleh (iv) Penjadualan: (b) Menanam semula pokok
meningkatkan risiko mendapat Umur Kadar denyutan (bpm) Cuba Ini! 4.5
masalah jantung, penurunan daya (tahun) 1 2 3 Purata S1 Kesan rumah hijau dan kejadian
tahan badan, anemia, kemurungan hujan asid
dan sebagainya. 16 S2 (a) Pengangkutan hijau diperkenalkan
S3 mengamalkan pemakanan yang 30 untuk meminimumkan
sihat, melakukan aktiviti fizikal yang pembebasan gas rumah hijau.
konsisten (terima jawapan lain yag (b) Penciptaan kenderaan gas
sesuai) Bab 4 Teknologi Hijau dalam asli yang tidak menggunakan
Melestarikan Alam
Praktis SPM 3 petroleum sebagai bahan api.
Soalan Objektif Cuba Ini! 4.1 Cuba Ini! 4.6
1. B 2. C 3. A 4. C 5. C S1 Teknologi Hijau merupakan S1 (a) Mengamalkan kitar semula
6. B 7. D 8. A 9. A 10. B pembangunan dan aplikasi produk, melalui pengasingan sampah.


396






06 Jaw FOK SAINS SPM.indd 396 03/03/2023 12:00 PM

Sains SPM Jawapan
(b) Menjimatkan elektrik dengan hijau dan boleh menyebabkan tinggi dan mempunyai rintangan
menutup alat elektrik yang tidak pemanasan global. terhadap perosak.
diguna. Hujan asid menyebabkan S4 Kesan baik kejuruteraan genetik
kakisan struktur bangunan dan ialah penyakit genetik dapat dikesan
Praktis SPM 4 pengaratan logam. dan dirawat pada peringkat awal.
Soalan Objektif Kesan buruk kejuruteraan genetik
1. A 2. A 3. B 4. A 5. D Bab 5 termasuklah perubahan genetik dalam
6. D 7. A 8. B 9. B 10. C Genetik makanan termodifikasi genetik boleh
Soalan Subjektif menyebabkan kesan sampingan
seperti alahan kepada pengguna.
1. (a) Sektor pertanian dan perhutanan Cuba Ini! 5.1
(b) • Pembukaan tanah untuk S1 DNA ialah struktur heliks ganda dua Cuba Ini! 5.5
penempatan dan pertanian yang dibina daripada suatu siri gen, S1 Variasi ialah perbezaan ciri antara
• Pembalakan untuk yang mana merupakan kod genetik individu daripada spesies yang sama.
perindustrian perabot dan yang menentukan ciri-ciri seseorang Tingkatan
kertas individu. S2 Variasi selanjar ialah variasi yang
(c) • Penanaman semula pokok- S2 (a) Mitosis ialah proses nukleus menunjukkan perbezaan tidak ketara
pokok balak induk membahagi menjadi dua antara individu seperti ketinggian.
• Merawat semula sisa-sisa anak nukleus yang serupa. Variasi tak selanjar ialah variasi yang 4
pertanian untuk penghasilan (b) Meiosis ialah proses nukleus menunjukkan perbezaan ketara antara
baja kompos induk membahagi menjadi individu seperti kumpulan darah.
• Penguatkuasaan dan empat anak nukleus yang tidak S3 Terdapat dua faktor yang
pengawalan aktiviti serupa. Setiap nukleus baharu mempengaruhi variasi, iaitu faktor
pembalakan mempunyai separuh daripada genetik (pindah silang, penyusunan
2. (a) X - Kenderaan perkhidmatan bilangan kromosom nukleus induk. kromosom rawak, persenyawaan
Y - Kenderaan awam S3 Pindah silang rawak dan mutasi) dan faktor
Z - Basikal S4 Mitosis menghasilkan dua sel anak persekitaran (nutrien, suhu, cahaya
(b) • Penghasilan gas rumah hijau diploid manakala meiosis dan pH.
dapat dikurangkan, kesihatan menghasilkan empat sel anak haploid.
masyarakat akan bertambah (terima jawapan lain yang betul) S4 • Variasi penting untuk kemandirian
baik, penjimatan sumber tenaga S5 Kepentingan mitosis: Menghasilkan spesies melalui penyamaran
dapat dilaksanakan dengan baik sel baharu untuk pertumbuhan diri untuk melindungi daripada
(c) • Kandungan karbon dalam Kepentingan meiosis: Menghasilkan pemangsa.
udara bertambah, kesan gamet untuk pembiakan • Variasi penting untuk membantu
rumah hijau bertambah teruk, sesuatu spesies menyesuaikan diri
berlaku pemanasan global dan Cuba Ini! 5.2 terhadap perubahan drastik dalam
perubahan iklim yang melampau S1 Fenotip merujuk kepada sifat-sifat persekitarannya.
3. (a) W - memfokuskan usaha untuk fizikal sesuatu organisma. 5
meminimumkan pembuangan S2 1 pokok berbiji bulat: 1 pokok berbiji Praktis SPM
sisa dan air sisa ke persekitaran. berkedut Soalan Objektif
Y - sektor tenaga S3 Bapa 1. C 2. C 3. C 4. D 5. A
(b) Tenaga. Teknologi Hijau 6. B 7. A 8. B 9. C 10. A
mempromosikan kecekapan Cuba Ini! 5.3 11. D
tenaga dan mencari S1 Mutasi dibahagikan kepada mutasi Soalan Subjektif
ketidakbergantungan tenaga. kromosom (sindrom Down, sindrom 1. (a)
(c) Sisa domestik yang dikumpulkan Turner dan sindrom Klinefelter) dan
boleh diproses dan dijadikan mutasi gen (buta warna, anemia Kumpulan A B AB O
sebagai baja kompos. Baja sel sabit, talasemia, hemofilia dan darah
kompos yang dihasilkan lebih albinisme). Bilangan
selamat digunakan berbanding S2 Faktor yang menyebabkan mutasi: penduduk 14 5 9 7
dengan baja kimia yang biasa semula jadi, bahan kimia toksik, sinar (b)
diguna pakai. ultraungu, sinar-X, sinar radioaktif
Sisa domestik boleh diproses dan kehamilan pada usia lewat. Bilangan penduduk
dan digunakan sebagai sumber S3 Salah satu aplikasi penyelidikan 16
bahan api biojisim. genetik adalah dalam bidang terapi
Sumber tenaga biologi ialah gen. Terapi gen digunakan untuk 14
sejenis tenaga boleh baharu memperbaiki gen-gen mutan, iaitu 12
yang berpotensi untuk gen yang abnormal atau cacat. 10
menggantikan bahan api fosil. Melalui terapi gen, gen normal 8
(d) Peningkatan penggunaan disisipkan ke dalam sel atau tisu 6
kenderaan bermotor membawa badan pesakit untuk menggantikan
kepada peningkatan dalam gen yang rosak. 4
permintaan petroleum. Cuba Ini! 5.4 2
Asap yang dikeluarkan S1 organisma termodifikasi genetik, 0 Kumpulan
dari kenderaan bermotor teknologi DNA rekombinan, terapi gen A B AB O darah
mengandungi karbon dioksida (c) Variasi tak selanjar
dan karbon monoksida. S2 Teknologi DNA rekombinan 2. (a) (i) Perempuan
Gas-gas ini ialah gas rumah S3 Makanan termodifikasi genetik (ii) Kerana kromosom seks sel
mempunyai nilai nutrisi yang lebih
anak ialah XX

397






06 Jaw FOK SAINS SPM.indd 397 03/03/2023 12:00 PM

Sains SPM Jawapan
(b) Lelaki termasuklah lengkungan pektoral, Soalan Subjektif
(c) 50% tulang tangan, lengkungan pelvis dan 1. (a) (i) Bacaan pada pembaris:
(d) Bilangan kromosom: 44 + XO tulang kaki. 2.5 cm, 3.8 cm, 6.2 cm
Nama penyakit: Sindrom Turner S4 Kedudukan pusat graviti dan (ii) Tumbuhan itu menyerap
3. (a) (i) Variasi selanjar keluasan tapak nutrien daripada air tanah.
(ii) Faktor genetik S5 Kanggaru menggunakan ekor (b) (i) Kadar pertumbuhan lelaki
(b) Warna kulit dipengaruhi oleh sebagai penyokong tambahan untuk adalah lebih tinggi daripada
faktor genetik dan faktor menambahkan luas tapak ketika perempuan.
persekitaran. Walaupun Ahmad (ii) Kadar pertumbuhan
mewarisi genetik kulit cerah kanggaru berdiri. perempuan adalah lebih
daripada kedua ibu bapanya, Cuba Ini! 6.2 tinggi daripada lelaki.
faktor persekitaran, iaitu sering S1 Apabila otot biseps mengecut, 2. (a) X : Biseps
terdedah kepada terik matahari Y : Tendon
dan cuaca panas menyebabkan otot triseps akan mengendur pada (b) Kuat dan tidak kenyal.
warna kulit Ahmad berbeza. masa yang sama, membenarkan (c) Apabila otot biseps mengecut,
(c) • Variasi membolehkan tangan ditarik ke atas dan lengan otot triseps mengendur. Daya
organisma menyesuaikan dibengkokkan. tarikan dipindahkan melalui
diri terhadap perubahan S2 • Mengambil gizi yang kaya dengan tendon. Radius ditarik ke atas.
Tingkatan
persekitarannya. kalsium, fosforus, vitamin, protein 3. (a) Tisu aerenkima
• Variasi membolehkan kita dan ferum. (b) Tumbuhan akuatik disokong oleh
4
membezakan dan mengecam • Mengamalkan postur yang betul daya keapungan air. Terdapat
setiap individu dalam spesies S3 Pertumbuhan manusia merujuk ruang udara / pundi udara
yang sama dengan mudah. kepada perubahan yang kekal dan dalam tisu batang / daun untuk
4. (a) (i) Meiosis I (ii) S, Q, T, R tidak berbalik, dari segi bentuk menjadikannya terapung.
(b) Kromosom menebal, memendek serta pertambahan jisim dan saiz (c) Teratai / Kiambang
dan jelas kelihatan. Kromosom sesuatu organisma dalam proses (d) Setuju, tumbuhan akuatik akan
saling menukar bahan genetik tumbesarannya. terapung atau tenggelam di
melalui suatu proses yang S4 Lengkung pertumbuhan manusia dalam air di dalam akuarium.
dikenal sebagai pindah silang. adalah berbentuk sigmoid. Kadar
(c) Apabila nukleus haploid pertumbuhan adalah cepat pada Bab
sperma bergabung dengan peringkat bayi, dan menjadi 7 Koordinasi Badan
nukleus haploid ovum semasa perlahan pada peringkat kanak-
persenyawaan, zigot yang kanak. Pertumbuhan menjadi pesat
diploid terbentuk. pada peringkat remaja dan menjadi Cuba Ini! 7.1
hampir sifar pada peringkat dewasa. S1 Hormon merupakan bahan kimia
Bab Sokongan, Pergerakan Akhirnya, pertumbuhan menjadi organik yang dirembeskan oleh
6 kelenjar endokrin secara terus ke
dan Pertumbuhan negatif pada peringkat tua.
S5 Kadar pertumbuhan remaja dalam sistem peredaran darah.
Cuba Ini! 6.1 perempuan lebih cepat kerana S2 (a) Estrogen
S1 Tiga jenis rangka haiwan, iaitu: remaja perempuan mencapai akil (b) Adrenalina
(a) Rangka dalam (Contoh: lembu) baligh lebih awal berbanding dengan (c) Tiroksina
(b) Rangka luar (Contoh: udang) remaja lelaki. S3 (a) Kekurangan: goiter ringkas;
(c) Rangka hidrostatik (Contoh: Berlebihan: goiter toksik
cacing tanah) Cuba Ini! 6.3 (b) Kekurangan: kekerdilan;
S2 S1 Kepentingan sistem sokongan Berlebihan: kegergasian
tumbuhan: (c) Kekurangan: diabetes insipidus;
Haiwan vertebrata Haiwan vertebrata (a) Ranting dan daun dipegang Berlebihan: sakit kepala
darat akuatik supaya daun berada pada
Persamaan: kedudukan yang betul untuk Cuba Ini! 7.2
Mempunyai rangka dalam penyerapan cahaya matahari. S1 (a) Penenang akan menghalang atau
Lengkungan pelvis Lengkungan pelvis (b) Bunga berada pada memperlahankan penghantaran
impuls saraf dalam koordinasi
dan pektoral besar dan pektoral kecil kedudukan betul untuk proses badan. Pengguna akan berasa
dan kuat dan lemah pendebungaan. mengantuk dan berasa tenang.
Berat badan Majoriti berat (c) Biji benih berada pada kedudukan Contoh dadah termasuklah
disokong oleh badan disokong yang strategik untuk penyebaran. morfina dan candu.
rangka dalam oleh daya apungan S2 Tumbuhan akuatik terapung (b) Perangsang akan
air mempunyai pundi udara besar dalam mempercepatkan pergerakan
akar dan daun untuk memudahkan
Mempunyai saiz Mempunyai saiz tumbuhan terapung. Kehadiran tisu impuls dalam koordinasi badan.
badan yang hampir badan yang besar aerenkima turut membantu tumbuhan Pengguna akan berasa aktif,
sama dengan berbanding dengan akuatik untuk terapung, di samping rasa tidak menentu dan selalu
rangka dalam rangka dalam penting dalam pertukaran gas. berwaspada. Contoh dadah
S3 Dengan mengira gelang pertumbuhan termasuklah nikotina dan kafeina.
S3 Sistem rangka manusia terdiri S2 Ketidakseimbangan hormon – tubuh
daripada 206 tulang yang disambung. di dalam batang tumbuhan berkayu. badan akan mengalami perubahan
Rangka manusia boleh dibahagikan Praktis SPM 6 fizikal dan mental seperti badan besar,
kepada rangka paksi dan rangka murung dan kurang daya ingatan.
apendaj. Rangka paksi termasuklah Soalan Objektif Pertuturan tidak jelas – serebrum
tengkorak, turus vertebra, sangkar 1. D 2. A 3. B 4. B 5. D terjejas dan menyebabkan pertuturan
rusuk dan sternum. Rangka apendaj 6. B 7. C 8. D 9. C 10. D tidak jelas.


398






06 Jaw FOK SAINS SPM.indd 398 03/03/2023 12:00 PM

Sains SPM Jawapan
S3 Sirosis hati – masalah kerosakan hati 2. Pengguna dadah penenang (c) (i) Koordinasi badan
seperti berparut dan mengeras akibat akan mengantuk dan kurang Tindakan refleks yang
pengambilan alkohol dan dadah cemas tetapi pengguna lambat
berlebihan. dadah perangsang akan Penyalahgunaan dadah dan
Ulser perut – masalah kelukaan pada berasa sangat yakin dan alkohol akan melambatkan
membran perut kerana perut akan berwaspada pada perubahan gerak balas sistem saraf
menghasilkan lebih banyak asid sekeliling. terhadap rangsangan.
apabila mengambil alkohol. 3. (a) Dadah merupakan bahan kimia Bahan kimia akan terkumpul
yang mengganggu fungsi neuron antara neuron aferen dan
Cuba Ini! 7.3 dan melambatkan perjalanan interneuron menyebabkan
S1 Minda merupakan fungsi otak yang impuls di antara neuron. pergerakan impuls
berkaitan dengan kesedaran kita (b) Kategori dadah: terhalang.
seperti personaliti, pemikiran, ingatan, • Kategori dadah: Jenis penenang Hilang keseimbangan
pertimbangan, intelek dan emosi. Contoh: Barbiturat// heroin// Pengambilan dadah dan
S2 Ciri-ciri minda yang sihat: Boleh morfin minuman beralkohol Tingkatan
berfikir dan membuat pertimbangan • Kategori dadah: Jenis inhalan akan menyebabkan
yang wajar, mampu mengesan Contoh: Gam// minyak gasolin// koordinasi otot lemah
rangsangan, boleh mengingati eter dan mengakibatkan cara
peristiwa silam, sanggup menerima • Kategori dadah: Jenis berjalan tidak betul. 4
cabaran, mampu membezakan betul perangsang (ii) Kesihatan fizikal dan mental
dan salah, bertanggungjawab, bebas Contoh: Amfetamina// kafein// manusia
daripada prasangka, hidup tenteram, nikotin Sirosis hati
berfikiran terbuka, mampu menaakul. • Kategori dadah: Jenis Pengambilan minuman
S3 Penyalahgunaan dadah, pengambilan Halusinogen beralkohol dan
alkohol berlebihan, tekanan mental Contoh: Marijuana// dietilamida penyalahgunaan dadah
asid lisergik boleh memberikan kesan
Praktis SPM 7 (mana-mana dua kategori toksik kepada hati. Sirosis
dengan satu contoh setiap
Soalan Objektif satunya) hati adalah masalah
1. C 2. A 3. B 4. C 5. B (c) Kesan penyalahgunaan dadah: kesihatan yang serius
6. C 7. D 8. D 9. A 10. B • Ketidakseimbangan hormon apabila hati mengalami
11. B 12. B • Pertuturan kurang jelas kerosakan yang kronik,
• Tindak balas refleks yang berparut, mengeras dan
Soalan Subjektif lambat tidak bertindak seperti hati
1. (a) Kelenjar pankreas adalah (atau mana-mana jawapan lain yang normal.
penting untuk mengawal yang sesuai) Halusinasi
kepekatan glukosa darah. 4. (a) (i) Estrogen Pengambilan dadah jenis
(b) (i) Pembuangan kelenjar (ii) - Menggalakkan inhalan dan halusinogen
(ii) Kepekatan glukosa dalam perkembangan ciri-ciri akan menjejaskan otak dan
darah seks sekunder mengubah persepsi kepada
(iii) Saiz tikus - Merangsang pembentukan penagih.
(c) Kelenjar pankreas merembeskan ovum (d) • Minda yang sihat merujuk
insulin yang berfungsi untuk (b) Semasa remaja (akil baligh) kepada keupayaan otak untuk
mengawal kepekatan gula dalam (c) (i) Testis menaakul dan berfikir.
darah, justeru mengelakkan (ii) Testosteron • Orang yang mempunyai
penyakit diabetes melitus. 5. (a) Dadah ialah bahan kimia yang minda sihat belajar menerima
2. (a) Kelenjar adrenal dimasukkan ke dalam badan teguran dengan baik dan
(b) Menyediakan badan bertindak dan mengganggu fungsi neuron mampu menjadi teladan dalam
dalam keadaan kecemasan / dalam sistem saraf dengan cara keluarga.
Meningkatkan kadar denyutan melambatkan pergerakan impuls • Dia dapat menjalin hubungan
jantung / Meningkatkan kadar saraf dalam neuron. baik di tempat kerja dan
metabolisme / Meningkatkan (b) menghasilkan kerja yang
aras glukosa darah / berkualiti.
Membesarkan saiz anak mata Jenis dadah Tindakan • Dia mengamalkan gaya hidup
(Mana-mana satu) Penenang Menghalang atau sihat dan boleh membantu
(c) (i) Kelenjar endokrin ialah memperlahankan menjana ekonomi negara.
kelenjar tanpa duktus yang penghantaran impuls
merembeskan hormon terus saraf dalam koordinasi Bab
ke dalam aliran darah. Perangsang Mempercepat 8 Unsur dan Bahan
(ii) Kelenjar pituitari / Kelenjar pergerakan impuls dalam
tiroid / Pankreas / Ovari / koordinasi badan Cuba Ini! 8.1
Testis S1 (a) takat lebur tinggi
(Mana-mana satu) Inhalan Merupakan bahan kimia (b) Ion positif atau kation
(d) 1. Dadah penenang yang disedut melalui S2 Atom, molekul dan ion
melambatkan pergerakan pernafasan dan boleh S3 Ferum boleh wujud dalam bentuk
impuls dalam koordinasi menyebabkan halusinasi atom atau ion. Atom ferum wujud
badan tetapi dadah Halusinogen Mengubah laluan impuls pada kepala tukul besi yang baharu.
perangsang mempercepat di dalam otak Apabila kepala tukul besi berkarat,
penghantaran impuls. (Mana-mana dua) ferum wujud dalam bentuk ion.


399






06 Jaw FOK SAINS SPM.indd 399 03/03/2023 12:00 PM

Sains SPM Jawapan
Cuba Ini! 8.2 Soalan Subjektif penggelongsoran antara lapisan
S1 Unsur-unsur disusun secara 1. (a) Atom, ion, molekul atom apabila daya dikenakan.
mendatar mengikut tertib nombor (b) (i) Atom S3 • Aloi superkonduktor diguna untuk
proton yang menaik, dari kiri ke (ii) Molekul membuat landasan kereta api
kanan (c) berkuasa tinggi.
S2 • Aloi superkonduktor juga diguna
dalam pembuatan mesin pengimejan
Nombor Susunan
Unsur resonans magnetik (MRI).
proton elektron
W 15 2.8.5 Cuba Ini! 9.2
X 16 2.8.6 S1 Lut sinar, lengai terhadap bahan
Y 17 2.8.7 (d) Karat / Besi oksida kimia dan mudah dibentuk (terima
Z 18 2.8.8 (e) Ion natrium / Ion klorida jawapan lain yang sesuai)
2. (a) Disusun mengikut tertib menaik S2 Aluminium silikat
S3 Susunan elektron P: 2.7 nombor proton. S3 (a) Kaca silica terlakur adalah lut
S4 Atom unsur logam akan membentuk (b) (i) S sinar dan tahan haba tinggi dan
ion positif dengan menderma (ii) U sesuai untuk dibuat kanta dan
Tingkatan
elektron, manakala atom bukan (iii) 9 cermin mata. Kaca plumbum
logam akan membentuk ion negatif (c) Gas neon / Gas R. Apabila mempunyai indeks biasan yang
4
dengan menerima elektron. elektrik dialirkan melalui neon, tinggi dan berkilat sesuai untuk
ia akan mengeluarkan cahaya dibuat prisma dan barang hiasan.
Cuba Ini! 8.3 berwarna. Gas neon juga adalah (b) Seramik adalah penebat haba
S1 Isotop ialah atom-atom suatu unsur gas nadir, yang tidak bertindak yang baik dan sesuai untuk
yang mempunyai bilangan proton balas dengan bahan kimia lain, dibuat lapisan dalam relau. Sifat
seramik yang lengai secara kimia
maka ia lebih efektif.
yang sama tetapi bilangan neutron 3. (a) 19 dan tahan karat menyebabkan
yang berbeza. Misalnya, terdapat (b) Q seramik sesuai dijadikan
dua jenis atom karbon di dalam satu (c) 2.6 perkakas dapur.
sampel unsur karbon, iaitu karbon (d) Atom Q perlu menderma S4 Kaca dapat dileburkan untuk dikitar
yang mempunyai bilangan proton 6 satu elektron untuk mencapai semula. Seramik akan menjadi keras
dan bilangan neutron 6 serta karbon susunan elektron oktet. apabila dipanaskan pada suhu yang
yang mempunyai bilangan proton (e) tinggi. Justeru, seramik tidak dapat
6 dan bilangan neutron 8. Maka, dikitar semula.
karbon mempunyai isotop.
S2 Elektron Cuba Ini! 9.3
Isotop Bromin-79 Bromin-81 Proton S1 Polimer semula jadi - wujud dalam
Bilangan 35 35 benda hidup secara semula jadi
proton Neutron Polimer sintetik - dibuat oleh manusia
melalui tindak balas kimia
Bilangan 35 35 S2 Atom-atom sulfur akan membentuk
elektron rantai bersilang di antara molekul-
Bilangan 4. (a) (i) Proton dan neutron molekul getah untuk membentuk
neutron 44 46 (ii) Nombor nukleon ialah getah tervulkan.
Nombor 79 81 jumlah bilangan proton dan
nukleon bilangan neutron dalam
atom.
S3 Isotop-isotop bagi suatu unsur (iii) 1 elektron
mempunyai bilangan proton yang (b) (i) 17
sama. (ii) Atom L dan atom J
Jadi, bilangan proton yang hadir di mempunyai bilangan
dalam satu atom fosforus-31 elektron pada petala terluar
= 31 – 16 = 15 yang sama. Rangkai silang
Maka, bilangan neutron yang hadir di
dalam satu atom fosforus-32 Bab S3 Pempolimeran ialah proses
= 32 – 15 = 17 9 Kimia Industri percantuman monomer-monomer
melalui pembentukan ikatan kimia
S4 Dalam bidang perubatan, isotop untuk menghasilkan polimer yang
kobalt-60 digunakan untuk merawat Cuba Ini! 9.1
kanser. Selain itu, isotop natrium-24 bermolekul besar berbentuk rantai.
digunakan untuk menentukan lokasi S1 Duralumin Penyahpolimeran ialah proses
darah tersumbat. Isotop iodin-131 pula S2 (a) Besi dan karbon penguraian polimer berantai panjang
digunakan untuk merawat kelenjar (b) Penambahan unsur karbon kepada monomer-monomer melalui
tiroid. ke dalam besi semasa proses proses tindakan kimia.
pengaloian mengganggu susunan
Praktis SPM 8 atom yang teratur di dalam Praktis SPM 9
besi. Hal ini demikian kerana
Soalan Objektif atom-atom karbon mempunyai Soalan Objektif
1. A 2. C 3. A 4. C 5. B saiz yang berlainan daripada 1. A 2. C 3. A 4. D 5. B
6. D 7. A 8. C 9. B 10. B atom-atom besi. Kehadiran 6. D 7. A 8. D 9. B 10. B
11. D 12. D 13. C atom-atom karbon menyukarkan 11. C 12. D


400






06 Jaw FOK SAINS SPM.indd 400 03/03/2023 12:00 PM

Sains SPM Jawapan
Soalan Subjektif Bab menghalang pembiakan
1. (a) (i) Jenis bongkah 10 Kimia dalam Perubatan bakteria
(ii) Diameter lekuk dan Kesihatan (iii) Merawat pesakit psikiatrik
(iii) Jisim pemberat (b) (i) Aspirin
(b) Gangsa lebih keras berbanding Cuba Ini! 10.1 (ii) Tidak sesuai. Aspirin
dengan kuprum / Aloi lebih S1 1. Analgesik: Aspirin, parasetamol berasid dan boleh
keras berbanding dengan logam 2. Antibiotik: Penisilin, streptomisin menyebabkan pendarahan
tulennya 3. Psikoteraputik: Antidepresen, dalaman bagi kanak-kanak
(c) Gangsa lebih keras berbanding perangsang // bengkak pada pankreas //
dengan kuprum. S2 Kaedah komplementari ialah kaedah kerosakan hati // ruam kulit
2. (a) (i) Y: Kuprum semula jadi dan memastikan pesakit 2. (a) Ubat tradisional didapati
Z: Zink sihat secara menyeluruh merangkumi daripada tumbuhan dan
(b) Pengaloian fizikal, mental dan emosi. Kaedah ini haiwan. Ubat moden diperbuat
(c) (i) Keras tidak melibatkan penggunaan ubat oleh ahli sains dalam makmal
(ii) Penambahan atom- atau pembedahan. berdasarkan bahan aktif dalam Tingkatan
atom zink menghalang S3 Kesannya termasuk penyakit tidak bahan semula jadi.
penggelongsoran atom dapat sembuh, masalah ketagihan (b)
kuprum antara lapisan. dan masalah kerintangan bakteria
Ubat
Maka, aloi ini lebih keras. berlaku. tradisional Fungsi 4
(d) Alat muzik seperti trompet Cuba Ini! 10.2
3. (a) Adakah aloi lebih keras S1 Radikal bebas ialah atom atau Tongkat Menurunkan suhu badan
berbanding dengan logam tulen? molekul yang kekurangan satu Ali yang tinggi bagi pesakit
(b) Aloi adalah lebih keras elektron yang menjadikan atom atau demam panas
berbanding dengan logam tulen. molekul tersebut tidak stabil, reaktif Lidah Rawat luka di kulit//
(c) (i) Membandingkan kekerasan dan cenderung untuk menyerang buaya meredakan bengkak
aloi dan logam tulen. atom atau molekul lain.
(ii) Pemboleh ubah S2 Kesannya termasuklah kanser, Bab
dimanipulasikan: Jenis bahan penyakit kardiovaskular, kerosakan 11 Daya dan Gerakan
yang digunakan organ dalaman dan penuaan awal.
Pemboleh ubah bergerak
balas: Kekerasan bahan Cuba Ini! 10.3 Cuba Ini! 11.1
Pemboleh ubah dimalarkan: S1 Bahan antioksidan merupakan S1 Jarak ialah jumlah panjang lintasan
Tinggi pemberat dilepaskan sebatian kimia yang diperlukan oleh yang dilalui oleh sesuatu objek,
(iii) 1. Sediakan radas seperti tubuh untuk melambatkan atau manakala sesaran ialah jarak lintasan
yang ditunjukkan dalam menghentikan proses pengoksidaan. terpendek yang menyambungkan dua
rajah. S2 Bahan antioksidan menstabilkan lokasi dalam satu arah tertentu.
radikal bebas dengan melengkapkan
Kaki retort kekurangan elektron yang dimiliki S2 Halaju = Sesaran
Masa
oleh radikal bebas, dan seterusnya
9 = 100 m
8 membantutkan reaksi berantai 9.58 saat
7 daripada pembentukan radikal bebas.
6
Pembaris 5 S3 Pengoksidaan makanan berlaku = 10.44 m s –1
meter 4 apabila makanan terdedah pada
3 Perubahan halaju
2 Pemberat udara. S3 Pecutan =
1 Masa yang diambil
0
Cuba Ini! 10.4 = (8 m s – 0 m s )
–1
–1
S1 Bahan aktif ialah sebatian kimia 10 s
Bebola aktif yang mempunyai kesan ke = 0.8 m s –2
keluli
Bongkah atas sistem badan dalam diagnosis,
kuprum penyembuhan, rawatan atau Cuba Ini! 11.2
pencegahan penyakit. S1 (a) halaju
2. Jatuhkan pemberat dari S2 Orang ramai mengambil produk (b) pecutan
ketinggian 30 cm. kesihatan untuk mengekalkan S2 Dalam graf halaju-masa, sesaran
3. Ukur kedalaman lekuk kesihatan. Gaya hidup yang semakin boleh diperoleh dengan mengira luas
pada bongkah kuprum. sibuk dan tidak mengamalkan di bawah graf.
4. Ulangi langkah 1 pemakanan yang seimbang
hingga 3 menggunakan menyebabkan sesetengah orang Cuba Ini! 11.3
bongkah loyang bagi memerlukan produk kesihatan untuk S1 Pecutan graviti ialah pecutan yang
menggantikan bongkah menjamin kesihatan. berlaku di dalam medan graviti bumi.
kuprum. S2 Objek yang jatuh bebas bermaksud
5. Rekodkan pemerhatian objek itu jatuh apabila daya graviti
dalam jadual. Praktis SPM 10. sahaja yang bertindak ke atasnya.
(iv) S3 (a) Palsu
Soalan Objektif
Kedalaman lekuk 1. D 2. C 3. A 4. C 5. A (b) Palsu
Jenis bongkah (mm) 6. D 7. D 8. B 9. C 10. C Cuba Ini! 11.4
Bongkah kuprum Soalan Subjektif S1 Inersia didefinisikan sebagai
1. (a) (i) Aspirin kecenderungan sesuatu objek
Bongkah loyang (ii) Membunuh atau mengekalkan keadaannya, sama ada
401




06 Jaw FOK SAINS SPM.indd 401 03/03/2023 12:00 PM

Sains SPM Jawapan
dalam keadaan rehat atau bergerak 3. (a) Kereta mainan bergerak dengan efisien kerana arang batu dan gas
dengan halaju seragam. Kita juga halaju seragam kerana jarak asli akan menyebabkan pembaziran
mendefinisikan inersia sebagai antara sebarang dua detik pada tenaga di samping pencemaran
tentangan sesuatu objek untuk pita adalah sama. semasa proses pembakaran bahan
mengubahkan keadaan rehat atau (b) (i) Masa antara dua detik api tersebut.
gerakan laju seragamnya. = 1 ÷ 50 s = 0.02 s S3 • Mengancam kesihatan penduduk
S2 – Apabila sebuah kereta yang sedang Masa yang diambil untuk untuk jangka masa yang panjang
bergerak berhenti secara tiba-tiba, bergerak dari M ke N • Terdapat risiko kemalangan nuklear
semua penumpang akan tersentak = 0.02 s x 5 = 0.1 s semasa reaktor beroperasi
ke hadapan. (ii) Halaju kereta mainan
– Apabila lif mula menurun, kita = 10 cm ÷ 0.1 s = 100 m s -2 Cuba Ini! 12.2
terasa seakan-akan tertinggal di (c) Sifar (tiada pecutan) S1 Pembelahan nukleus dan pelakuran
ruang asal. nukleus
S3 Semakin besar jisim sesuatu objek, (d) S2 Pembelahan nukleus
semakin tinggi inersianya. arah pergerakan S3 • Sumber tenaga yang kekurangan
4. (a) Adakah jisim objek • Keperluan tenaga yang sangat tinggi
Praktis SPM 11. mempengaruhi inersia suatu Cuba Ini! 12.3
objek?
Tingkatan
Soalan Objektif (b) Semakin besar jisim suatu objek, S1 Dua bandar raya Jepun (Hiroshima
1. B 2. B 3. D 4. B 5. D semakin besar inersia objek itu. dan Nagasaki) musnah. Banyak
4
6. C 7. A 8. B 9. A 10. C (c) (i) Mengkaji hubungan antara orang awam terkorban. Bangunan-
11. C jisim dengan inersia bangunan roboh dan terbakar.
Soalan Subjektif (ii) Pemboleh ubah S2 • Memusnahkan ekosistem di laut

• Tanah tercemar dan tidak selamat
1. (a) Kadar perubahan halaju dimanipulasikan: Jisim untuk didiami
plastisin
(b) u = 4.5 Pemboleh ubah bergerak S3 Pendedahan sinaran radioaktif
(5 x 0.02) terhadap manusia akan
= 45 cm s –1 balas: Tempoh ayunan menyebabkan kesan somatik dan
Pemboleh ubah dimalarkan:
v = 22.5 Panjang bilah gergaji kesan genetik terhadap manusia.
(5 x 0.02) (iii) 1. Lekatkan seketul Kesan somatik termasuk kelesuan,
= 225 cm s –1 plastisin berjisim 30 g katarak dan keguguran rambut.
Manakala kerosakan genetik
pada salah satu hujung
bilah gergaji yang bebas.
a = v – u 2. Sesarkan sedikit bilah termasuk kecacatan anak, mutasi sel
T
dan kanser.
= 225 – 45 gergaji dan lepaskan
2 x 0.1 berayun. Cuba Ini! 12.4
–2
= 900 cm s 3. Rekodkan masa bagi S1 • Bahan api fosil yang semakin
= 9.0 m s –2 10 ayunan lengkap kehabisan mengalakkan pembinaan
(c) Rintangan udara dan geseran di menggunakan jam randik stesen jana kuasa nuklear.
antara pita detik dengan jangka dan rekodkan dalam • Stesen tenaga nuklear tidak
masa detik. jadual. mengeluarkan bahan pencemar
2. (a) Halaju ditakrifkan sebagai kadar 4. Ulangi langkah 1 udara, justeru pencemaran udara
perubahan sesaran bagi sesuatu hingga 3 menggunakan dan kesan rumah hijau tidak akan
gerakan. pemberat 40 g, 50 g, berlaku.
(b) Kereta itu mengalami 60 g dan 70 g. S2 • Stesen jana kuasa nuklear
nyahpecutan/ pecutan negatif (iv) menghasilkan sisa radioaktif yang
(c) Jisim Masa untuk 10 Tempoh, berbahaya kepada alam dan
organisma hidup.
–1
Halaju (m s ) plastisin (g) ayunan, t (s) T • Kos pembinaan reaktor dan
30 pengurusan sisa-sisa radioaktif
adalah sangat tinggi.
40 S3 Jawapan murid
50 12.
60 Praktis SPM
70 Soalan Objektif
1. C 2. C 3. D 4. A 5. D
6. C 7. C 8. A 9. C 10. C
Bab
Masa (s) 12 Tenaga Nuklear Soalan Subjektif
(d) Pecutan 1. (a) X - Rod bahan api uranium
(b) Membebaskan tenaga haba
= Perubahan halaju Cuba Ini! 12.1 melalui pembelahan nukleus
Masa yang diambil S1 • Membunuh bakteria bagi tujuan untuk memanaskan gas yang
Halaju akhir(v) – halaju awal (u) pensterilan peralatan perubatan. melalui reaktor
=
Masa yang diambil (t) • Membunuh sel-sel kanser. (c) • Perisai konkrit
0 m s – 20 m s –1 • Mengesan kebocoran paip bawah • Rod pengawal boron
–1
=
5 s tanah. (d) • Tanah tercemar akibat radiasi
= –20 m s –1 = –4 m s –2 S2 Tenaga nuklear merupakan sumber dan kawasan sekitarnya tidak
5 s tenaga elektrik yang lebih bersih dan selamat untuk didiami
402


06 Jaw FOK SAINS SPM.indd 402 03/03/2023 12:00 PM

Sains SPM Jawapan
• Menyebabkan kesan somatik yang dikawal dengan baik S3 Mengikut bentuk masing-masing
dan kesan genetik terhadap digunakan untuk menjanakan seperti kokus untuk bakteria
manusia tenaga nuklear. Jika tindak balas berbentuk sfera, vibrio untuk bakteria
2. (a) Satu proses percantuman berantai berlaku secara tidak berbentuk koma, basilus untuk
atau penggabungan dua terkawal, letupan boleh berlaku. bakteria berbentuk rod dan spirilum
nukleus radioaktif yang ringan (c) Saya sokong untuk bakteria yang berbentuk pilin.
membentuk satu nukleus yang • Bahan api fosil di Malaysia S4 pH, suhu, nutrien, cahaya,
lebih berat disertai dengan semakin berkurang, kelembapan
pembebasan tenaga stesen jana kuasa nuklear S5 (a) Kadar pertumbuhan
(b) Persamaan - kedua-duanya sesuai digunakan untuk mikroorganisma (kecuali virus)
menghasilkan tenaga yang menyelesaikan isu ini
sangat besar • Satu stesen jana kuasa meningkat apabila kandungan
Perbezaan - pembelahan nuklear mampu menghasilkan nutrien meningkat dengan syarat
nukleus menghasilkan dua tenaga elektrik yang besar, semua faktor lain dikekalkan.
atom baharu yang lebih ringan serta mampu membekalkan (b) Semua mikroorganisma,
dan stabil, pelakuran nukleus tenaga elektrik ke lebih banyak kecuali mikroorganisma yang
menghasilkan satu atom yang kawasan penempatan. menjalankan fotosintesis seperti
lebih berat dan stabil. • Stesen jana kuasa nuklear alga dan beberapa protozoa
(c) Menjana elektrik tidak menghasilkan bahan tumbuh dangan baik di tempat
(d) • Memusnahkan ekosistem di cemar udara berbanding yang gelap. Mikroorganisma
laut dengan stesen jana kuasa yang menjalankan fotosintesis
• Penyebaran sinar radioaktif terma. Kuantiti gas rumah bertumbuh dengan baik di tempat
kepada alam sekitar dan hijau di dalam udara kita dapat yang mempunyai cahaya.
organisma hidup dikurangkan. Penghasilan S6 Asid asetik dalam cuka yang
3. (a) Proses pembelahan nukleus hujan asid dapat dikurangkan. mempunyai pH yang rendah
(b) Tenaga nuklear tidak sesuai untuk pertumbuhan
(c) Proses pembelahan dibiarkan Saya tidak sokong mikroorganisma.
berlaku secara berterusan pada • Pengamalan penjimatan S7 • Mengeringkan pakaian
suatu kadar yang seragam tenaga diperlukan bagi • Sinaran ultraungu daripada Matahari
dalam keadaan terkawal. Tenaga mengurangkan penggunaan membunuh mikroorganisma
nuklear yang dibebaskan tenaga harian. Kaedah ini
digunakan untuk memanaskan mampu mengurangkan Cuba Ini! 1.2
air sehingga menjadi stim. Stim pencemaran terma kesan dari
digunakan untuk memutarkan pembebasan haba. S1 • Menguraikan makanan yang tidak
turbin penjana elektrik. • Penggunaan sumber tenaga dicerna di dalam usus besar
(d) Menghasilkan bahzan alternatif lain seperti tenaga • Menghasilkan vitamin B dan K
radioisotop suria dan hidroelektrik adalah untuk diserap oleh badan manusia
4. (a) Pembelahan nukleus lebih selamat dan sangat S2 (a) Merembeskan enzim selulase
(b) (i) Mendidihkan air untuk kurang pencemaran. untuk menguraikan selulosa di
menghasilkan stim • Kos pembinaan stesen dalam tumbuh-tumbuhan menjadi
(ii) Memutarkan turbin jana kuasa nuklear yang gula ringkas.
(iii) Menghasilkan elektrik amat tinggi di samping (b) Merembeskan enzim untuk
(c) (i) Neutron kos penyelenggaraan dan menguraikan selulosa di dalam
(ii) Uranium-235 keselamatan yang jauh lebih kayu menjadi gula.
5. (a) (i) Menjana tenaga elektrik mahal. Secara tidak langsung
sebagai alternatif kepada menggugat ekonomi negara. S3 (a) Yis
bahan api fosil • Sisa radioaktif yang berbahaya (b) Bakteria
Menghasilkan isotop serta mempunyai jangka (c) Bakteria
radioaktif yang berguna hayat yang lama mampu S4 • Penghasilan antibiotik
dalam pelbagai bidang mencemarkan alam sekitar dan menggunakan bakteria dan kulat.
seperti perubatan, pertanian memberi kesan negatif kepada Tingkatan
dan industri manusia. Penisilin ialah antibiotik yang
(ii) • Tindak balas pembelahan dihasilkan oleh kulat manakala
nukleus menghasilkan dua Tingkatan 5 streptomisin ialah antibiotik yang
atau tiga neutron baharu. dihasilkan oleh bakteria. 5
• Neutron ini membedil Bab 1 • Mikroorganisma yang telah mati
nukleus uranium yang Mikroorganisma atau dilemahkan seperti bakteria
lain dan menyebabkan digunakan untuk menghasilkan
nukleus itu terbelah untuk Cuba Ini! 1.1 vaksin. Vaksin diberikan kepada
menghasilkan lebih banyak S1 Alga, bakteria, kulat, protozoa dan seseorang untuk merangsang
neutron. virus badan menghasilkan antibodi untuk
• Pembelahan yang S2 (a) • Terdiri daripada bahan genetik melawan penyakit.
berterusan akan berlaku dan lapisan protein sahaja
jika sekurang-kurangnya • Membiak dengan menggunakan Cuba Ini! 1.3
satu neutron membelah bahan daripada sel hidup S1 Teknik aseptik bermaksud
nukleus uranium yang lain. perumah menggunakan amalan dan prosedur
(b) Proses pembelahan nukleus (b) • Mempunyai kloroplas untuk mewujudkan keadaan yang
mencetuskan tindak balas • Mempunyai dinding sel yang bebas daripada pencemaran oleh
berantai. Tindak balas berantai diperbuat daripada selulosa mikroorganisma.


403






06 Jaw FOK SAINS SPM.indd 403 03/03/2023 12:00 PM

Sains SPM Jawapan
S2 • Pensterilan menggunakan haba, agar-agar nutrien steril Tambahan lagi, lelaki mempunyai
iaitu dengan mendidihkan atau disediakan dan dilabelkan saiz badan yang lebih besar
memanaskan sesuatu bahan atau sebagai A, B and C. berbanding dengan perempuan.
objek 2. Satu hujung dawai (b) Remaja sedang melalui proses
• Pensterilan menggunakan bahan gelung disterilkan dengan tumbesaran dan lebih aktif
kimia, iaitu dengan menggunakan memanaskannya dalam berbanding dengan orang
antiseptik atau disinfektan pada nyalaan penunu Bunsen. dewasa.
sesuatu bahan atau objek Kemudian, hujung dawai
• Pensterilan menggunakan sinaran, dialihkan daripada Cuba Ini! 2.2
iaitu dengan memancarkan sinar nyalaan penunu Bunsen S1 (a) Nutrien yang diperlukan oleh
gama kepada sesuatu bahan atau dan dibiarkan menyejuk tumbuhan dalam kuantiti yang
objek pada suhu bilik. banyak. Contohnya, kalium dan
S3 Antibiotik digunakan untuk 3. Hujung dawai gelung nitrogen.
membunuh atau merencatkan dicelupkan ke dalam (b) Nutrien yang diperlukan oleh
pertumbuhan bakteria. larutan kultur bakteria tumbuhan dalam kuantiti yang
sedikit. Contohnya, boron dan zink.
Bacillus sp..
Praktis SPM 1 4. Hujung dawai gelung S2 (a) Daun menjadi kuning
Soalan Objektif tersebut digunakan untuk (b) Pertumbuhan terbantut
(c) Tisu pada hujung dan tepi daun
1. A 2. D 3. D 4. A 5. B melumurkan kultur bakteria mati
6. C 7. A 8. B 9. B 10. D secara zigzag ke atas S3 (a) Menghalang kemasukan cahaya
11. A agar-agar nutrient steril di supaya pertumbuhan alga di
Soalan Subjektif dalam piring Petri A. dalam larutan nutrien dapat
1. (a) Mikroorganisma menjadi aktif 5. Langkah 2 hingga 4 dielakkan.
dengan kehadiran nutrien. diulang untuk piring Petri (b) Membekalkan oksigen kepada
(b) (i) Kehadiran nutrien B. akar.
(ii) Bilangan koloni Bacillus sp. 6. Piring Petri A, B dan
(c) Jika terdapat kehadiran nutrien, C ditutup dan penutup Cuba Ini! 2.3
maka kadar pertumbuhan dilekatkan dengan pita S1 Nitrogen penting untuk pembentukan
bakteria meningkat. selofan. protein dan asid nukleik dalam
(d) Larutan iodin yang mengandungi 7. Piring Petri A disimpan tumbuhan dan haiwan.
asid lemah digunakan sebagai secara terbalik di dalam S2 (a) Menukarkan nitrogen di dalam
antiseptik untuk menghalang almari yang gelap pada atmosfera kepada sebatian nitrat.
pertumbuhan bakteria pada suhu bilik, piring Petri B (b) Menukarkan sebatian ammonium
permukaan kulit yang cedera. disimpan secara terbalik yang terhasil daripada proses
2. (a) (i) Kawasan jernih di sekeliling di dalam peti sejuk pereputan kepada sebatian nitrat.
kertas turas yang direndam pada suhu 5°C dan (c) Menukarkan sebatian nitrat
di dalam penisilin kepekatan piring Petri C disimpan kepada gas nitrogen.
tinggi adalah paling besar secara terbalik di dalam S3 (a) Melalui proses pengikatan
(ii) Penisilin yang lebih pekat incubator pada suhu nitrogen atau penitritan
lebih mempengaruhi 70°C selama tiga hari. (b) Melalui proses pendenitritan
pertumbuhan bakteria 8. Selepas tiga hari, S4 Apabila haiwan dan tumbuhan
(b) (i) pH, suhu bilangan koloni bakteria mati, protein di dalam badannya
(ii) Kepekatan antibiotik pada permukaan agar- akan diuraikan kepada sebatian
(c) Tiada kawasan jernih agar dalam setiap piring ammonium.
3. (a) Membunuh atau merencatkan Petri dikira dan dicatatkan S5 Proses pereputan akan menghasilkan
pertumbuhan mikroorganisma di dalam jadual. sebatian ammonium. Seterusnya,
terutamanya bakteria dan kulat (iv) bakteria penitritan akan menukarkan
(b) Vaksin Piring Bilangan koloni sebatian ammonium kepada nitrat.
(c) • Memproses makanan seperti Petri Suhu (°C) bakteria
cuka dalam industri makanan Cuba Ini! 2.4
• Melembutkan kulit untuk A Suhu bilik
menghasilkan barang kulit B 5 S1 • Penggunaan baka yang bermutu
Tingkatan
dalam industri barangan kulit • Penggunaan teknologi moden
(d) • Menyebabkan penyakit C 70 • Penggunaan tanah dan kawasan
5
• Merosakkan makanan pengairan secara optimum
4. (a) Apakah kesan suhu terhadap • Penyelidikan dan pembangunan
pertumbuhan Bacillus sp.? Bab Nutrisi dan Teknologi • Pendidikan dan bimbingan petani
(b) Pertumbuhan Bacillus sp. adalah 2 Makanan • Pengurusan tanah yang cekap
paling pesat pada suhu bilik.
(c) (i) Mengkaji kesan suhu Cuba Ini! 2.5
terhadap pertumbuhan Cuba Ini! 2.1 S1 • Pempasteuran ialah proses
Bacillus sp. S1 (a) Kandungan tenaga yang terdapat yang melibatkan pemanasan
(ii) Dimanipulasikan: Suhu dalam sesuatu makanan. susu pada suhu 70°C selama 15
Bergerak balas: Bilangan (b) Kalorimeter bom saat, atau 63°C selama 30 minit
koloni Bacillus sp. S2 Protein, karbohidrat, lemak, vitamin dan disejukkan dengan secepat
Dimalarkan: Jenis bakteria dan mineral mungkin.
(iii) 1. Tiga piring Petri yang S3 (a) Lelaki adalah lebih aktif • Proses ini tidak membunuh
mengandungi 10 cm berbanding dengan perempuan. semua bakteria yang ada tetapi
3

404






06 Jaw FOK SAINS SPM.indd 404 03/03/2023 12:00 PM

Sains SPM Jawapan
mengekalkan rasa susu. Oleh itu, (ii) Keadaan pertumbuhan Penghadang
susu pasteur hanya boleh disimpan tumbuhan yang dikaji
selama beberapa hari sahaja. (iii) Saiz asal anak benih jagung
S2 / Isi padu larutan kultur 100 90 Termometer
(c) Daun yang kuning 80
Bahan tambah Tujuan Contoh 2. (a) (i) Lemak: Q 70 60 50 Kapas
makanan Alasan: Marjerin mempunyai Tabung didih
Pengawet Membunuh Natrium kandungan lemak yang 40 30
mikroorganisma nitrit paling tinggi. 20
supaya (ii) Protein: P 10 Air suling
makanan tahan Alasan: Susu mempunyai Kaki
lebih lama kandungan protein yang retort Sampel
makanan
Pewarna Menjadikan Antosa- paling tinggi. Jarum
makanan lebih inin (iii) Karbohidrat: R
menarik Alasan: Nasi mempunyai Plastisin
Peluntur Menjadikan Benzoil kandungan karbohidrat yang
makanan peroksida paling tinggi. 2. Sukat 20 ml air suling
kelihatan putih (b) (i) Lobak merah menggunakan silinder
dan bersih (ii) Marjerin penyukat dan masukkan
ke dalam tabung didih.
Perisa Meniru rasa MSG (c) Tekanan darah tinggi. 3. Apitkan tabung didih
semula jadi 3. (a) P : Bakteria pengikat nitrogen kepada kaki retort dan
Penstabil Menjadikan Gelatin Q : Bakteria penitritan masukkan termometer.
tekstur makanan R : Bakteria pendenitritan 4. Tetapkan kedudukan
lebih pejal (b) Nitrogen diserap dalam bentuk termometer
ion, contohnya ion nitrat.
Antioksidan Menghalang Vitamin C (c) Penguraian ialah proses menggunakan kapas.
kerosakan penukaran protein di dalam 5. Rekodkan suhu awal air
lemak dalam tisu badan yang terdapat pada suling.
makanan haiwan atau tumbuhan kepada 6. Cucukkan kacang gajus
Pengemulsi Menghalang Lesitin sebatian ammonium. pada hujung jarum dan
pemisahan (d) Bakteria/Kulat tetapkan kedudukan
lemak daripada 4. (a) Kelas makanan manakah yang jarum menggunakan
campuran mempunyai nilai kalori paling plastisin.
tinggi? 7. Nyalakan kacang gajus
Cuba Ini! 2.6 (b) Kacang gajus mempunyai menggunakan penunu
S1 Melaksanakan Akta Makanan 1983 nilai kalori yang lebih tinggi Bunsen dan catatkan
suhu tertinggi air suling
dan Peraturan Makanan 1985 untuk berbanding dengan serbuk putih selepas kacang gajus
memastikan makanan yang telah telur dan minyak masak. habis terbakar.
diproses adalah selamat, lengkap (c) (i) Menentukan nilai-nilai kalori 8. Gantikan air di dalam
dan sesuai untuk dimakan. bagi kelas makanan yang tabung didih.
S2 Maklumat yang perlu ada pada label berbeza. 9. Ulangi langkah 1 hingga
makanan yang telah diproses ialah: (ii) Pemboleh ubah 9 menggunakan roti dan
• Nama makanan dimanipulasikan: Jenis ikan bilis yang diletakkan
• Kandungan dan bahan kimia yang sampel makanan di dalam mangkuk pijar.
digunakan untuk memproses Pemboleh ubah bergerak 10. Hitung nilai kalori bagi
makanan balas: Nilai kalori sampel setiap sampel makanan
• Kuantiti setiap bahan kandungan makanan menggunakan rumus
• Tarikh luput Pemboleh ubah dimalarkan: berikut:
• Nama dan alamat pengeluar Jisim air Tingkatan
S3 Mempunyai logo Halal yang disahkan (iii) 1. Timbang kacang Nilai kalori makanan

–1
–1
oleh JAKIM gajus menggunakan 4.2 J g ° C × Jisim air (g) ×
penimbang digital dan Kenaikan suhu (°C)

Praktis SPM 2 catatkan jisimnya. = Jisim makanan (g) × 1000 5
Soalan Objektif 11. Rekodkan keputusan dalam jadual.
1. B 2. A 3. C 4. D 5. A
6. D 7. C 8. A 9. B 10. B Sampel Jisim sampel Suhu awal Suhu akhir Kenaikan Nilai kalori
11. C 12. C 13. D 14. A 15. C makanan makanan (g) air (°C) air (°C) suhu (°C) makanan (kJ g )
–1
16. A 17. A 18. C 19. B 20. D
21. A 22. A 23. B 24. C 25. B Kacang gajus
26. D Roti
Soalan Subjektif Ikan bilis
1. (a) Mengkaji kesan kekurangan
nitrogen terhadap pertumbuhan 5. (a) (i) Pemprosesan makanan menyebabkan perubahan pada makanan untuk
tumbuhan. menjadikannya tahan lebih lama, dan menjadikannya lebih menarik atau
(b) (i) Kehadiran nitrogen di dalam lebih enak untuk dimakan.
larutan kultur

405






06 Jaw FOK SAINS SPM.indd 405 03/03/2023 12:00 PM