PBD Plus Biologi T4 (EG)

Cara Mengakses





Imbas untuk versi
Bahasa Inggeris
ePelangi+ merupakan portal e-pembelajaran khas untuk memperkasakan pembelajaran dan pemudahcaraan (PdPc) guru
di dalam bilik darjah melalui pelbagai bahan yang disediakan dalam Resos Digital Guru.

Tiga Langkah Mudah

LANGKAH 1 LANGKAH 2 LANGKAH 3

DAFTAR AKAUN DAPATKAN AKSES GUNAKAN BAHAN DIGITAL
Bagi pengguna baharu Hubungi wakil Pelangi. Klik bahan untuk dimuat turun
ePelangi+, imbas kod QR atau Log in ke akaun atau klik alat multimedia
layari plus.pelangibooks.com ePelangi+ dan periksa bahan untuk dipaparkan.
untuk Create new account.
digital di Dashboard.
* Semak e-mel untuk
mengaktifkan akaun.


Demi memesrakan penggunaan ePelangi+, halaman-halaman berkaitan di dalam buku ditanda dengan ikon
sebagai bahan cadangan PdPc.

Bahan Digital Penerangan

Cadangan aktiviti kepada guru untuk merancang sesi PdPc harian sejajar dengan
Strategi RPH
Modul PBD buku ini

Edisi Guru Salinan lembut edisi guru berjawapan



Praktis Amali Dua set Praktis Amali yang merupakan model Kertas 3

Praktis Ekstra SPM

Praktis Ekstra SPM Soalan latihan tambahan berformat SPM mengikut bab
Peta Konsep

Peta Konsep Konsep utama setiap bab dalam bentuk grafik
Infografik
Nota penting berwarna dalam persembahan grafik
Infografik
Simulasi
Alat multimedia menarik yang mensimulasikan sesuatu proses, konsep atau
Simulasi fenomena sains














IFC Cara Mengakses.indd 2 28/12/2022 3:51 PM



Kandungan









3.2 Konsep Pergerakan Bahan Merentasi
Rekod Pencapaian Pentaksiran Murid v Membran Plasma 31
Info Video Cetus idea Simulasi
3.3 Pergerakan Bahan Merentasi Membran
BAB Plasma dalam Organisma Hidup 37
Pengenalan kepada Biologi dan
1 Peraturan Makmal
Introduction to Biology and Laboratory 1 3.4 Pergerakan Bahan Merentasi Membran
Rules Plasma dalam Kehidupan Harian 40

Fokus Topik Peta Konsep 1 Praktis SPM 3 Fokus KBAT 43
Enrolment key Praktis
1.1 Bidang Biologi dan Kerjaya Infografik 2
1.2 Keselamatan dan Peraturan dalam Makmal BAB
Biologi 3
Video 4 Komposisi Kimia dalam Sel
1.3 Berkomunikasi dalam Biologi Cetus idea 6 Chemical Compositions in a Cell 46
1.4 Penyiasatan Saintifik dalam Biologi 8
Fokus Topik Peta Konsep 46
Praktis SPM 1 Fokus KBAT Praktis 9 4.1 Air 47
Enrolment key

4.2 Karbohidrat Info 48
BAB
2 Biologi Sel dan Organisasi Sel 12 4.3 Protein Cetus idea 51
Cell Biology and Organisation
4.4 Lipid Infografik 52
Fokus Topik Peta Konsep 12
4.5 Asid Nukleik Video 53
2.1 Struktur dan Fungsi Sel Info Simulasi 13 Praktis SPM 4 Fokus KBAT 54
Enrolment key Praktis
2.2 Proses Hidup Organisma Unisel Video 19
2.3 Proses Hidup Organisma Multisel 21 BAB

2.4 Aras Organisasi Cetus idea Infografik 22 5 Metabolisme dan Enzim
Metabolism and Enzymes 57
Praktis SPM 2 Fokus KBAT Praktis 25
Enrolment key
Fokus Topik Video Peta Konsep 57
BAB Pergerakan Bahan Merentasi 5.1 Metabolisme 58
3 Membran Plasma
Movement of Substances Across 28 5.2 Enzim Cetus idea Infografik 58
the Plasma Membrane

Fokus Topik Peta Konsep 28 5.3 Aplikasi Enzim dalam Kehidupan Harian Info 65

3.1 Struktur Membran Plasma Infografik / Model 3D 29 Praktis SPM 5 Fokus KBAT Praktis 66
Enrolment key



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. ii




00a Kandungan.indd 2 28/12/2022 3:20 PM

BAB BAB
Nutrisi dan Sistem Pencernaan
6 Pembahagian Sel 9 Manusia
Cell Division
69
Nutrition and Human Digestive System 107
Fokus Topik Peta Konsep 69 Fokus Topik Peta Konsep 107
6.1 Pembahagian Sel 70 9.1 Sistem Pencernaan 108


6.2 Kitar Sel dan Mitosis Info Video Simulasi / Infografik 71 9.2 Pencernaan Video Cetus idea 109

6.3 Meiosis Video Infografik 74 9.3 Penyerapan Video 117
6.4 Isu Pembahagian Sel Terhadap Kesihatan 9.4 Asimilasi 118
Manusia 78
Cetus idea 9.5 Penyahtinjaan 120
Praktis SPM 6 Fokus KBAT Praktis 79
9.6 Gizi Seimbang 121
Enrolment key
9.7 Isu Kesihatan Berkaitan Sistem Pencernaan dan
BAB Tabiat Pemakanan 126
Respirasi Sel
7 Cellular Respiration 83 Praktis SPM 9 Fokus KBAT Infografik 128
Enrolment key Praktis

Fokus Topik Peta Konsep / Infografik 83
BAB
7.1 Penghasilan Tenaga melalui Respirasi Sel 84 Pengangkutan dalam Manusia
10 dan Haiwan
7.2 Respirasi Aerob Video Cetus idea 85 Transport in Humans and Animals 132

7.3 Fermentasi Info Video Infografik 88
Fokus Topik Peta Konsep 132
Praktis SPM 7 Fokus KBAT Praktis 93
10.1 Jenis Sistem Peredaran Video Cetus idea 133
Enrolment key
BAB 10.2 Sistem Peredaran Manusia Cetus idea Model 3D 135
Sistem Respirasi dalam
8 Manusia dan Haiwan 10.3 Mekanisme Denyutan Jantung Video 139
Respiratory Systems in Human 97
and Animals
10.4 Mekanisme Pembekuan Darah Infografik 140

Fokus Topik Peta Konsep / Model 3D 97 10.5 Kumpulan Darah Manusia 141
8.1 Jenis Sistem Respirasi Infografik 98 10.6 Isu Kesihatan Berkaitan Sistem Peredaran
Manusia 142
8.2 Mekanisme Pernafasan Video 100
10.7 Sistem Limfa Manusia 143
8.3 Pertukaran Gas dalam Manusia Cetus idea Infografik 102
10.8 Isu Kesihatan Berkaitan Sistem Limfa
8.4 Isu Kesihatan Berkaitan Sistem Respirasi Info Manusia 146
Manusia 103
Praktis SPM 10 Fokus KBAT 146
Praktis SPM 8 Fokus KBAT Praktis 104 Enrolment key Praktis
Enrolment key



iii © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




00a Kandungan.indd 3 28/12/2022 3:20 PM

BAB
11 Keimunan Manusia 13.2 Sistem Urinari Info Cetus idea Infografik 177
Immunity in Humans
149
13.3 Isu Kesihatan Berkaitan Sistem Urinari 181
Fokus Topik Peta Konsep 149 Praktis SPM 13 Praktis 182
Enrolment key
11.1 Pertahanan Badan Video Cetus idea Infografik 150
BAB
11.2 Tindakan Antibodi 152 Sokongan dan Pergerakan
14 dalam Manusia dan Haiwan
11.3 Jenis Keimunan Cetus idea 153 Support and Movement in Humans 186
and Animals
11.4 Isu Kesihatan Berkaitan Keimunan Manusia Info 154
Fokus Topik Peta Konsep 186
Praktis SPM 11 Praktis 154 14.1 Jenis Rangka 187
Enrolment key
BAB 14.2 Sistem Otot Rangka Manusia Info Cetus idea 188
Koordinasi dan Gerak Balas 14.3 Mekanisme Pergerakan dan Gerak Alih
12 dalam Manusia 191
Coordination and Response in Humans 157 Cetus idea Infografik
14.4 Isu Kesihatan Sistem Otot Rangka Manusia Video 193
Fokus Topik Peta Konsep 157
Praktis SPM 14 Fokus KBAT 193
12.1 Koordinasi dan Gerak Balas 158 Enrolment key Praktis


12.2 Sistem Saraf Video Infografik 160 BAB
Pembiakan Seks, Perkembangan
12.3 Neuron dan Sinaps Cetus idea 162 15 dan Pertumbuhan dalam Manusia 197
dan Haiwan
Sexual Reproduction, Development
12.4 Tindakan Terkawal dan Tindakan Luar Kawal Info 164 and Growth in Humans and Animals
12.5 Isu Kesihatan Berkaitan Sistem Saraf Manusia 165
Fokus Topik Peta Konsep 197
12.6 Sistem Endokrin Cetus idea 166
15.1 Sistem Pembiakan Manusia 198
12.7 Isu Kesihatan Berkaitan Sistem Endokrin 15.2 Gametogenesis 199
Manusia 169

Praktis SPM 12 Fokus KBAT Praktis 170 15.3 Kitar Haid Video 201
Enrolment key
15.4 Perkembangan Fetus Manusia Video 203
BAB 204
Homeostasis dan Sistem 15.5 Pembentukan Kembar Cetus idea
13 Homeostasis and the Human 173 15.6 Isu Kesihatan Berkaitan Sistem Pembiakan
Urinari Manusia
Urinary System Manusia 204
Infografik
Fokus Topik Peta Konsep 173 15.7 Pertumbuhan dalam Manusia dan Haiwan 205

13.1 Homeostasis Video Cetus idea 174 Praktis SPM 15 Fokus KBAT Praktis 207
Enrolment key

Pentaksiran Akhir Tahun Jawapan
https://plus.pelangibooks.com/Resources/ https://plus.pelangibooks.com/Resources/
PBDPlus/BiologiT4/PAT.pdf PBDPlus/BiologiT4/Jawapan.html



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. iv




00a Kandungan.indd 4 28/12/2022 3:20 PM

Rekod Pencapaian


Pentaksiran Murid Biologi

Tingkatan 4



Kelas: ......................................... Nama Murid: .................................................. Nama Guru: ..................................................


PENCAPAIAN
TAHAP
BAB DESKRIPTOR (✗)
PENGUASAAN (✓) BELUM
MENGUASAI
MENGUASAI
TEMA 1 : ASAS BIOLOGI

Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas
1
PENGENALAN sains mengenai pengenalan kepada biologi dan peraturan
KEPADA BIOLOGI TP1 makmal, biologi sel dan organisasi sel, pergerakan bahan
DAN PERATURAN merentasi membran plasma, komposisi kimia dalam sel,
MAKMAL metabolisme dan enzim, pembahagian sel dan respirasi sel

Memahami pengenalan kepada biologi dan peraturan
2 makmal, biologi sel dan organisasi sel, pergerakan bahan
BIOLOGI SEL DAN TP2 merentasi membran plasma, komposisi kimia dalam sel,
ORGANISASI SEL metabolisme dan enzim, pembahagian sel, dan respirasi sel


3 Mengaplikasi pengetahuan mengenai pengenalan kepada
PERGERAKAN biologi dan peraturan makmal, biologi sel dan organisasi
BAHAN TP3 sel, pergerakan bahan merentasi membran plasma,
MERENTASI komposisi kimia dalam sel, metabolisme dan enzim,
MEMBRAN pembahagian sel, dan respirasi sel
PLASMA

Menganalisis pengetahuan mengenai pengenalan kepada
biologi dan peraturan makmal, biologi sel dan organisasi
4 TP4 sel, pergerakan bahan merentasi membran plasma,
KOMPOSISI KIMIA komposisi kimia dalam sel, metabolisme dan enzim,
DALAM SEL
pembahagian sel, dan respirasi sel


5 Menilai pengetahuan mengenai pengenalan kepada biologi
METABOLISME dan peraturan makmal biologi sel dan organisasi sel,
DAN ENZIM TP5 pergerakan bahan merentasi membran plasma, komposisi
kimia dalam sel, metabolisme dan enzim, pembahagian
sel, dan respirasi sel
6
PEMBAHAGIAN
SEL Mereka cipta dengan menggunakan pengetahuan dan
kemahiran sains berkaitan pengenalan kepada biologi
dan peraturan makmal, biologi sel dan organisasi sel,
TP6
7 pergerakan bahan merentasi membran plasma, komposisi
kimia dalam sel, metabolisme dan enzim, pembahagian
RESPIRASI SEL sel, dan respirasi sel



v © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




00b Rekod Pencapaian.indd 5 28/12/2022 3:22 PM

PENCAPAIAN
TAHAP
BAB DESKRIPTOR (✗)
PENGUASAAN (✓) BELUM
MENGUASAI
MENGUASAI
TEMA 2 : FISIOLOGI MANUSIA DAN HAIWAN

Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas sains
8 mengenai sistem respirasi dalam manusia dan haiwan,
SISTEM RESPIRASI nutrisi dan sistem pencernaan manusia, pengangkutan
DALAM MANUSIA dalam manusia dan haiwan, keimunan dalam manusia,
DAN HAIWAN TP1
koordinasi dan gerak balas dalam manusia, homeostasis dan
sistem urinari manusia, sokongan dan pergerakan dalam
9 manusia dan haiwan, dan pembiakan seks, perkembangan
NUTRISI dan pertumbuhan dalam manusia dan haiwan
DAN SISTEM Memahami pengenalan kepada sistem respirasi dalam
PENCERNAAN manusia dan haiwan, nutrisi dan sistem pencernaan
MANUSIA manusia, pengangkutan dalam manusia dan haiwan,
keimunan dalam manusia, koordinasi dan gerak balas
TP2
10 dalam manusia, homeostasis dan sistem urinari manusia,
PENGANGKUTAN sokongan dan pergerakan dalam manusia dan haiwan, dan
DALAM MANUSIA pembiakan seks, perkembangan dan pertumbuhan dalam
DAN HAIWAN manusia dan haiwan
Mengaplikasi pengetahuan mengenai pengenalan kepada
sistem respirasi dalam manusia dan haiwan, nutrisi dan
11
KEIMUNAN sistem pencernaan manusia, pengangkutan dalam manusia
MANUSIA TP3 dan haiwan, keimunan dalam manusia, koordinasi dan
gerak balas dalam manusia, homeostasis dan sistem
urinari manusia, sokongan dan pergerakan dalam manusia
12 dan haiwan, dan pembiakan seks, perkembangan dan
KOORDINASI DAN pertumbuhan dalam manusia dan haiwan
GERAK BALAS
DALAM MANUSIA Menganalisis pengetahuan mengenai pengenalan kepada
sistem respirasi dalam manusia dan haiwan, nutrisi dan
sistem pencernaan manusia, pengangkutan dalam manusia
13 TP4 dan haiwan, keimunan dalam manusia, koordinasi dan
HOMEOSTASIS gerak balas dalam manusia, homeostasis dan sistem
DAN SISTEM urinari manusia, sokongan dan pergerakan dalam manusia
URINARI dan haiwan, dan pembiakan seks, perkembangan dan
MANUSIA pertumbuhan dalam manusia dan haiwan
Menilai pengetahuan mengenai sistem respirasi dalam
14 manusia dan haiwan, nutrisi dan sistem pencernaan
SOKONGAN DAN manusia, pengangkutan dalam manusia dan haiwan,
PERGERAKAN TP5 keimunan dalam manusia, koordinasi dan gerak balas dalam
DALAM MANUSIA manusia, homeostasis dan sistem urinari manusia, sokongan
DAN HAIWAN dan pergerakan dalam manusia dan haiwan, dan pembiakan
seks, perkembangan dan pertumbuhan dalam manusia
Mereka cipta dengan menggunakan pengetahuan dan
15
PEMBIAKAN SEKS, kemahiran sains berkaitan pengenalan kepada sistem respirasi
PERKEMBANGAN dalam manusia dan haiwan, nutrisi dan sistem pencernaan
manusia, pengangkutan dalam manusia dan haiwan, keimunan
DAN TP6
PERTUMBUHAN dalam manusia, koordinasi dan gerak balas dalam manusia,
DALAM MANUSIA homeostasis dan sistem urinari manusia, sokongan dan
DAN HAIWAN pergerakan dalam manusia dan haiwan, dan pembiakan seks,
perkembangan dan pertumbuhan dalam manusia dan haiwan


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. vi




00b Rekod Pencapaian.indd 6 28/12/2022 3:22 PM

BAB Biologi Tingkatan 4 Bab 1




1 Pengenalan kepada Biologi dan Peraturan Makmal
Introduction to Biology and Laboratory Rules






Peta Konsep
Fokus Topik


Peralatan Perlindungan Diri dan Fungsinya
Personal Protective Equipment and Their Functions

GOGAL – mengelakkan mata daripada terkena bahan kimia berbahaya
GOGGLES – to protect the eyes from hazardous chemicals


TOPENG MUKA – melindungi sistem pernafasan daripada habuk, asap
dan wap
FACE MASK – to protect the respiratory system from dust, smoke and vapour


SARUNG TANGAN MAKMAL – melindungi tangan semasa
mengendalikan sampel biologi
LABORATORY GLOVES – to protect the hands while handling biological samples


BAJU MAKMAL – melindungi badan dan pakaian daripada percikan
bahan kimia yang berbahaya
LAB COAT – to protect the body and clothes from dangerous chemical splashes

KASUT MAKMAL – mengelakkan kecederaan daripada serpihan kaca
dan tumpahan bahan kimia
LAB SHOES – to prevent injury from glass shards and chemical spills


Penyiasatan Saintifik dalam Biologi
Scientific Investigation in Biology

Mengenal pasti Membentuk Mengenal pasti dan Merancang dan
masalah suatu hipotesis mengawal pemboleh ubah menjalankan eksperimen
Identifying Forming a Identifying and controlling Planning and carrying out an
problems hypothesis variables experiment




Mengumpul dan Menganalisis dan Membuat Menulis laporan
merekod data mentafsir data kesimpulan Writing a report
Collecting and recording data Analysing and interpreting data Forming a
conclusion





1 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




01 Bab 1.indd 1 28/12/2022 3:57 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 1


1.1 Bidang Biologi dan Kerjaya
Fields and Careers in Biology Buku Teks ms. 4 – 5

SP 1.1.1 Menyatakan maksud biologi.

1. Kajian biologi ialah kajian tentang benda hidup , alam sekitar dan interaksi antara organisma dengan
alam sekitar. TP 1
The study of biology is the study of living things , the environment and the interactions between living things with their
environment.
Cuba jawab Praktis SPM 1, K1: S1, K2: S2

SP 1.1.2 Menyenaraikan bidang kajian biologi, kerjaya dan kemajuan dalam bidang berkaitan.
Infografik
2. Padankan bidang kajian dalam biologi dengan definisinya. TP 2 Kerjaya dalam Bidang Biologi
Match the fields of study in biology to their definitions. Careers in Biology

Bidang kajian Definisi
Field of study Definition

(a) Anatomi (i) Kajian mengenai pewarisan dan variasi genetik
Anatomy Study of inheritance and genetic variation
(b) Perubatan (ii) Kajian mengenai struktur dalam dan organisasi organisma
Medical Study of internal structure and organisation of organisms
(c) Genetik (iii) Kajian mengenai cara pemulihan dan pengekalan kesihatan manusia
Genetics Study of how to restore and maintain the human health

(d) Sitologi (iv) Kajian mengenai struktur dan fungsi sel
Cytology Study of the structure and functions of cells


SP 1.1.3 Menjana idea tentang perkembangan bidang biologi dan sumbangan teknologi biologi kepada manusia.

3. Lengkapkan jadual di bawah dengan menyatakan bidang biologi yang berkaitan. TP 2
Complete the table below by stating the related biology fields.

Bidang biology Perkembangan
Biology filed Development

Penghasilan (a) Penggunaan mikroorganisma untuk menghasilkan makanan seperti keju
makanan dan roti
Food production Use of microorganisms in food production such as cheese and bread
Pertanian (b) Inovasi pertanian seperti hidroponik dan aeroponik
Agriculture Agricultural innovations such as hydroponic and aeroponic
Bioteknologi (c) Penggunaan pengetahuan dan teknik bioteknologi untuk menghasilkan
Biotechnology produk berguna
The use of knowledge and biotechnological techniques to produce useful products
Perubatan (d) Persenyawaan in vitro, rawatan hormon dan pembedahan
Medical In vitro fertilisation, hormonal treatment and surgery
Farmasi (e) Penghasilan ubatan moden seperti pil sintetik dan vitamin
Pharmaceutical Production of modern medicines such as synthetic pills and vitamins


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 2 TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6




01 Bab 1.indd 2 28/12/2022 3:57 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 1

SP 1.1.4 Memberikan contoh kerjaya yang berkaitan dengan bidang biologi.

4. Tentukan sama ada pasangan kerjaya dan bidang kajian yang berikut adalah Benar atau Palsu. TP 2
State whether each pair of the following career and field of study is True or False.

Kerjaya Bidang kajian Benar / Palsu
Career Field of study True / False

(a) Doktor Perubatan Benar
Doctor Medical True
(b) Pensyarah Ekologi Benar
Lecturer Ecology True
(c) Ahli marin biologi Patologi tumbuhan Palsu
Marine biologist Plant pathology False

(d) Doktor veterinar Zoologi Benar
Veterinary doctor Zoology True

(e) Ahli farmasi Entomologi Palsu
Pharmacist Entomology False

(f) Ahli mikrobiologi Mikrobiologi Benar
Microbiologist Microbiology True

Cuba jawab Praktis SPM 1, K1: S2, K2: S2


1.2 Keselamatan dan Peraturan dalam Makmal Biologi
Safety and Rules in Biology Laboratory Buku Teks ms. 6 – 10

SP 1.2.1 Menjelaskan peralatan perlindungan diri dan fungsinya.

1. Namakan peralatan perlindungan diri berdasarkan fungsinya. TP 2
Name the self protective equipment based on its functions.
Peralatan Fungsi
Equipment Function

Kasut makmal (a) Mengelakkan kecederaan akibat terpijak serpihan kaca atau tumpahan bahan
Lab shoes kimia
Prevents injury from glass shards or chemical spills

Baju makmal (b) Melindungi pakaian dan badan daripada tumpahan bahan kimia
Lab coat Protects the clothes and body from chemical spills
Gogal (c) Mencegah mata daripada terkena percikan bahan kimia
Goggles Protect the eyes from chemical splashes

Topeng muka (d) Melindungi sistem pernafasan daripada asap, wap dan habuk
Face mask Protects respiratory system from smoke, vapour and dust

Sarung tangan (e) Melindungi tangan semasa mengendalikan sampel biologi
Laboratory gloves Protect the hands while handling biological samples



TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6 3 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




01 Bab 1.indd 3 28/12/2022 3:57 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 1

2. Lengkapkan jadual di bawah tentang peralatan keselamatan makmal dan fungsinya. TP 2
Complete the table below about laboratory safety equipment and its function.

Peralatan
keselamatan makmal Fungsi
Laboratory safety Function
equipment
Kebuk wasap (a) Digunakan untuk melakukan kerja yang melibatkan wap, habuk atau gas-gas
Fume hood berbahaya (seperti klorin , bromin dan nitrogen dioksida)
Used to carry out work that involves vapour, dust or hazardous gases (such as chlorine ,
bromine and nitrogen dioxide)
Kabinet aliran lamina (b) Digunakan untuk menyediakan persekitaran yang steril dan bebas
Laminar flow cabinet pencemaran
daripada sebarang
Used to prepare an environment that is sterile and free from any contamination

Kabinet keselamatan (c) Digunakan semasa mengendalikan mikroorganisma untuk mengelakkan
biologi spesimen daripada mencemari pengguna dan persekitaran
Biological safety cabinet microorganisms
Used during the handling of to prevent the specimens from contaminating the
user and the environment

Stesen pancuran (d) Digunakan untuk membilas anggota badan dan pakaian yang dicemari
kecemasan bahan-bahan kimia berbahaya
Emergency shower station
Used to wash the body parts and clothing contaminated by hazardous chemicals

Stesen pencuci mata (e) Digunakan untuk mencuci mata apabila terkena bahan kimia seperti
Eye wash station asid dan alkali
Used to wash the eyes when exposed to chemical substances such as acid and
alkali

Cuba jawab Praktis SPM 1, K1: S3

SP 1.2.2 Mengenal pasti dan mewajarkan bahan yang boleh dibuang ke dalam singki.
SP 1.2.3 Mengenal pasti dan mewajarkan bahan yang tidak boleh dibuang ke dalam singki.
3. Tandakan (3) pada bahan-bahan yang boleh dibuang dan (7) pada bahan-bahan yang tidak boleh dibuang
ke dalam singki. TP 2
Mark (3) the substances that can be disposed and (7) the substances that cannot be disposed into the sink.

Bahan / Substances (3) / (7)
(a) Bahan kimia dengan pH 5 dan pH 9 3
Chemicals with pH between 5 and pH 9
(b) Cecair atau larutan dengan kepekatan rendah dan tidak berbahaya 3
Liquids or solutions with low concentration and are harmless
(c) Bahan dengan pH kurang daripada 5 atau lebih daripada 9 7
Substances with pH less than 5 or more than 9
(d) Pelarut organik seperti alkohol, aseton, benzena
Organic solvents such as alcohol, acetone, benzene 7
(e) Bahan kimia (asid, gris, minyak) 7
Chemicals (acids, greases, oils)


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 4 TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6




01 Bab 1.indd 4 28/12/2022 3:57 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 1

SP 1.2.4 Memerihalkan kaedah mengurus bahan sisa biologi.

4. Nyatakan kaedah pengurusan bahan-bahan yang berikut. TP 2
State the management method of the following substances.

Kategori bahan sisa biologi Kaedah pengurusan
Category of biological wastes Management method


(a) Sisa tajam Buang ke dalam bekas khas untuk sisa tajam
Sharp wastes Discarded into a special bin for sharp wastes

(b) Sisa tidak tajam Buang ke dalam beg plastik biobahaya, disteril dan kemudian
Non-sharp wastes dibuang ke dalam tong biobahaya
Discarded into the biohazard plastic bags, sterilised and then discarded into the
biohazard bin

(c) Bangkai haiwan Balut dengan kertas tisu, bungkus dalam beg plastik biobahaya dan
Animal carcases disejukbekukan
Wrap with tissue paper, pack into the biohazard plastic bag and frozen

(d) Cecair Sisa dinyahkontaminasi secara autoklaf sebelum dilupuskan
Liquids The waste is decontaminated by autoclaving before disposal



SP 1.2.5 Berkomunikasi mengenai langkah-langkah mengurus kemalangan dalam makmal.
5. Isikan peta alir di bawah tentang langkah-langkah mengurus tumpahan bahan kimia am di makmal.
Complete the flow chart below about the steps in handling chemical spills at the laboratory.
TP 3 KBAT Mengaplikasi i-THINK Peta Alir
Maklumkan kepada guru Jadikan kawasan tumpahan Taburkan pasir ke atas
atau pembantu makmal. sebagai kawasan larangan. tumpahan bahan kimia.
Report to your teacher or Make the spillage area as a Pour sand onto the chemical
laboratory assistant. restricted area. spillage.




Kautkan tumpahan bahan kimia dengan Video
menggunakan alat yang sesuai. Buang dengan selamat. Peraturan
Scoop up the chemical spill using appropriate Dispose safely. Makmal
equipment. Laboratory Rules



SP 1.2.6 Merumuskan amalan-amalan dalam makmal biologi.

6. Senaraikan tiga amalan dalam makmal biologi. TP 3 KBAT Mengaplikasi
List down three safety practices in a biology laboratory.
(a) Minat dan sifat ingin tahu tentang alam sekeliling / Having interest and curiosity towards the environment

(b) Jujur dan tepat dalam merekod serta mengesahkan data / Being honest and accurate in recording and validating data

(c) Rajin dan tabah dalam menjalankan sesuatu kajian / Being diligent and persevering in carrying out a study




TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6 5 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




01 Bab 1.indd 5 28/12/2022 3:57 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 1


1.3 Berkomunikasi dalam Biologi
Communicating in Biology Buku Teks ms. 11 – 14

SP 1.3.1 Berkomunikasi tentang data eksperimen dengan membina jadual berdasarkan data daripada eksperimen yang dijalankan.
1. Nyatakan maklumat yang perlu ada pada sebuah jadual untuk mempersembahkan keputusan sebuah

eksperimen. TP 2
State the information needed in a table to present the results of an experiment.
Jadual 1: Kadar transpirasi pada suhu berlainan
Table 1: Rate of transpiration at different temperatures
(a) Tajuk lajur di sebelah kiri: Isi padu oksigen yang
3
Pemboleh ubah Suhu (°C) dibebaskan (cm ) (b) Tajuk lajur di sebelah
dimanipulasikan Temperature(°C) Volume of oxygen kanan:
released (cm ) Pemboleh ubah
3
Title on the left column: 30 2.0 bergerak balas
Manipulated variable
40 14.0 Title on the right column:
50 12.0 responding variable
(c) Unit untuk kuantiti hendaklah 60 6.0
ditulis di tajuk lajur 70 3.0
dan bukan bersebelahan nilai
berangka.
Contoh: Suhu /°C atau Suhu (d) • Nilai berangka dalam bentuk perpuluhan dan bukan pecahan
(°C) Numerical values written in decimal form, not fraction
The units for the quantities shown sama
should always be in the column • Guna tempat perpuluhan yang untuk semua nilai
heading and not alongside the di lajur yang sama (sama ada satu tempat perpuluhan atau dua
numerical value. tempat perpuluhan).
Example: Temperature /°C atau Used the same number of decimal places for all values in a particular
Temperature (°C) column (either one decimal place or two decimal places)



SP 1.3.2 Melukis graf yang sesuai berdasarkan data daripada eksperimen yang dijalankan.
2. Nyatakan tiga jenis graf yang boleh dilukis berdasarkan data daripada eksperimen. TP 1 IDEA
State the three types of graphs that can be drawn based on the data from an experiment.
CETUS
Graf garis, carta bar dan histogram / Line graph, bar chart and histogram
Cuba jawab Praktis SPM 1, K1: S5

SP 1.3.3 Melakarkan lukisan biologi berdasarkan pemerhatian yang dibuat.

3. Apakah ciri-ciri lukisan biologi? TP 2
What are the characteristics of a biological drawing?
• Besar, tepat dengan menggunakan pensel yang tajam / Large, accurate using a sharp pencil

• Tidak berlorek secara artistik / No artistic shading
• Garis yang dilukis perlu jelas dan tidak terputus-putus / Lines drawn must be clear and continuous
• Mesti berlabel / Must be labelled
• Mempunyai tajuk / Must have titles



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 6 TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6




01 Bab 1.indd 6 28/12/2022 3:57 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 1

SP 1.3.4 Mengenal pasti satah badan, keratan dan istilah arah dalam organisma.

4. Pemerhatian struktur organisma dibuat berdasarkan TP 2
The observation of the structure of an organism is done based on
(a) satah / plane
Lengkapkan satah badan manusia di bawah.
Complete the human body planes below.


(i) Satah sagital / Sagittal plane


(ii) Satah melintang / Horizontal plane


(iii) Satah frontal / Frontal plane



(b) keratan / section
Kenal pasti jenis keratan di bawah.
Identify the types of section below.










(i) Keratan membujur (ii) Keratan rentas / melintang
Longitudinal section Cross section / horizontal

(c) arah / direction
Kenal pasti jenis arah di bawah.
Identify the types of direction below.

(iii) Superior
Superior Kanan Kiri
Right Left
(i) Posterior (ii) Anterior
Posterior Anterior
(v) Lateral
Lateral












(iv) Inferior
Inferior


TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6 7 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




01 Bab 1.indd 7 28/12/2022 3:57 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 1


1.4 Penyiasatan Saintifik dalam Biologi
Scientific Investigation in Biology Buku Teks ms. 15 – 16

SP 1.4.1 Mereka bentuk eksperimen untuk menyelesaikan masalah dengan menggunakan kaedah penyiasatan saintifik.

1. Susun langkah-langkah dalam penyiasatan saintifik mengikut urutan yang betul. TP 2
Arrange the following steps of a scientific investigation in a correct order.
P : Menulis laporan
Writing a report
Q : Membuat kesimpulan
Making a conclusion
R : Merancang penyiasatan
Planning the investigation
S : Mengenal pasti dan mengawal pemboleh ubah
Identifying and controlling the variables
T : Menjalankan eksperimen
Conducting the experiment
U : Mengumpul dan merekodkan data
Collecting and recording the data
V : Menganalisis dan mentafsir data
Analysing and interpreting data
W : Membuat hipotesis
Making a hypothesis
X : Mengenal pasti masalah
Identifying a problem


X W S R T U V Q P



2. Jalankan aktiviti yang berikut. TP 2 KBAT Mereka Cipta
Carry out the following activity.

AKTIVITI PAK-21 Pembentangan

1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan.
Work in groups.
2. Setiap kumpulan dikehendaki mereka bentuk satu eksperimen untuk menyelesaikan suatu masalah
dengan menggunakan kaedah penyiasatan saintifik.
Each group is required to create an experiment to solve a problem by using the scientific investigation method.
3. Setiap kumpulan diberi masa selama dua hari untuk mencari maklumat tersebut.
Each group is given two days to find the information.
4. Setiap kumpulan diminta membuat pembentangan di dalam kelas.
Each group is asked to make a presentation in the class.


Cuba jawab Praktis SPM 1, K1: S7, K2: S1 – S3







© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 8 TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6




01 Bab 1.indd 8 28/12/2022 3:57 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 1
Praktis SPM 1





Praktis Ekstra SPM 1

5. Apakah pemboleh ubah yang diwakili oleh
KERTAS 1
paksi X apabila memplotkan graf?
What is the variable that is represented by the X axis when
1. Antara yang berikut, yang manakah definisi plotting a graph? SP 1.3.2 KBAT Mengaplikasi
biologi yang paling tepat? SP 1.1.1 A Pemboleh ubah dimanipulasikan
Which of the following is the best definition for biology? Manipulated variable
A Kajian struktur dan fungsi benda hidup dan B Pemboleh ubah bergerak balas
interaksi antara satu sama lain dan dengan Responding variable
persekitarannya C Pemboleh ubah dimalarkan
Study of structure and function of living things and their Fixed variable
interactions with each other and with their environment
B Kajian mikroorganisma dan kesan-kesannya 6. Antara yang berikut, yang manakah merujuk
ke atas organisma lain kepada bahagian anterior seekor ikan? SP 1.3.4
Study of microorganisms and their effects on other Which of the following refers to the anterior part of the fish?
organisms A Kepala / Head
C Kajian sel-sel tumbuhan dan haiwan B Ekor / Tail
Study of plant and animal cells C Atas / Above
D Kajian spesies baru dan persekitarannya D Bawah / Below
Study of new species and their environment
7. Antara langkah kaedah saintifik yang berikut,
2. Encik Ramasamy bekerja sebagai seorang yang manakah memerlukan penggunaan alat?
pakar perhutanan. Apakah bidang Biologi yang Which of the following steps in the scientific method often
dipelajari oleh Encik Ramasamy? SP 1.1.2 requires the use of instruments? SP 1.4.1 KBAT Mengaplikasi
Mr. Ramasamy works as a forestry expert. What field of biology A Merekod data
was studied by Mr. Ramasamy? Recording data
A Zoologi / Zoology B Membuat pemerhatian
B Botani / Botany Making an observation
C Anatomi / Anatomy C Mengenal pasti masalah
D Taksonomi / Taxonomy Identifying a problem
D Merancang eksperimen
3. Kebuk wasap digunakan untuk melindungi Planning an experiment

pengguna daripada SP 1.2.1 8. Suatu eksperimen mengkaji kesan bebanan beg
Fume hood is used to protect the users from sekolah ke atas kadar denyutan jantung murid
A Gas berbahaya / Hazardous gases melibatkan beberapa pemboleh ubah yang
B Bakteria / Bacteria dimalarkan. Antara pemboleh ubah yang berikut,
C Virus / Virus yang manakah pemboleh ubah dimalarkan?
D Asap / Smoke An experiment studying the effect of the burden of school
bags on the rate of heart beat of pupils involves a few fixed
4. Antara yang berikut, yang manakah bahan yang variables. Which of the following variables are the fixed
perlu digunakan jika tangan anda terkena asid? variables? SP 1.4.1
Which of the following substances is needed to be used if your I Jantina / Gender
hand is exposed to acid? SP 1.2.5 II Berat beg / Weight of bag
A Air pili / Tap water III Jarak perjalanan / Distance of the walk
B Sabun / Soap IV Kadar denyutan jantung / Rate of heart beat
C Larutan alkali lemah / Weak alkali solution A I dan II / I and II
D Minyak / Oil C II dan III / II and III
B I dan III / I and III D III dan IV / III and IV

9 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




01 Bab 1.indd 9 28/12/2022 3:57 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 1


KERTAS 2
Bahagian A

Klu Soalan
1(c) Hipotesis menghubungkaitkan pemboleh ubah dimanipulasikan dengan pemboleh ubah bergerak balas.
Hypothesis is a statement relating the manipulated variable and the responding variable.

1. Rajah 1 menunjukkan dua tumbuhan dalam pasu daripada spesies yang sama.
Diagram 1 shows two potted plants of the same species.
Seorang murid menjalankan suatu eksperimen untuk mengkaji kesan baja urea
ke atas pertumbuhan tumbuhan. Tumbuhan A diberikan sedikit baja sementara
tumbuhan B tidak diberi baja. Kedua-dua tumbuhan disiram setiap hari dengan
isi padu air yang sama. Ketinggian tumbuhan diukur setiap minggu selama tiga A B
minggu. Data yang diperolehi direkodkan di dalam Jadual 1. Rajah 1/ Diagram 1
A pupil carries out an experiment to study the effect of urea fertiliser on the growth of plants. Plant A is given some fertiliser while plant B
is not. Both plants are watered everyday with the same volume of water. The height of the plant is measured each week for three weeks.
The data obtained is recorded in the table below. SP 1.4.1
Ketinggian tumbuhan (cm) / Height of plant (cm)
Tumbuhan
Plant Minggu pertama Minggu kedua Minggu ketiga
First week Second week Third week
A 10.0 12.0 13.5

B 10.0 10.2 10.5
Jadual 1/ Table 1
(a) Kenal pasti masalah bagi eksperiment ini. / Identify the problem of this experiment.
Apakah kesan baja urea ke atas pertumbuhan tumbuhan?
What is the effect of urea fertiliser on the growth of plants?
[1 markah / 1 mark]
(b) Nyatakan pemboleh ubah berikut / State the following variables:
(i) Pemboleh ubah dimalarkan / Fixed variable:
Ketinggian tumbuhan sebelum eksperiman, isi padu air / Height of plants before experiment, volume of water

(ii) Pemboleh-ubah dimanipulasikan / Manipulated variable: Baja urea / Urea fertiliser
(iii) Pemboleh-ubah bergerak balas / Responding variable:
Ketinggian tumbuhan selepas tiga minggu / Height of plants after three weeks

[3 markah / 3 marks]
(c) Nyatakan satu hipotesis yang sesuai bagi eksperimen ini. KBAT Menganalisis
State a suitable hypothesis for this experiment.
Baja urea mempengaruhi pertumbuhan tumbuhan. / The urea fertiliser affects the growth of plants.
[1 markah / 1 mark]

(d) Apakah yang boleh dilakukan untuk memastikan ketepatan eksperimen ini? KBAT Mengaplikasi
What can be done to ensure the accuracy of this experiment?
Data yang dikumpulkan semasa eksperimen mestilah tepat.

The data gathered during the experiment must be accurate.
[1 markah / 1 mark]


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 10




01 Bab 1.indd 10 28/12/2022 3:57 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 1

(e) Apakah kesimpulan bagi eksperimen ini? KBAT Menilai
What is the conclusion of this experiment?
Baja urea mempengaruhi pertumbuhan tumbuhan. / Urea fertiliser affects the growth of plants.
[1 markah / 1 mark]

Bahagian B
Klu Soalan
1(c) Kaedah saintifik dijalankan untuk membuktikan kesahihan sesuatu hipotesis.
Scientific method is carried out to prove the validity of a hypothesis that has been made.

2. (a) Apakah maksud biologi? / What is the meaning of biology? SP 1.1.1
[2 markah / 2 marks]
(b) Huraikan secara ringkas empat jenis kerjaya yang berkaitan dengan biologi. SP 1.1.2
Explain briefly four types of careers that are related to biology.
[8 markah / 8 marks]
(c) Terangkan cara bagaimana melakukan kaedah saintifik semasa melakukan sesuatu eksperimen. SP 1.4.3
Explain the method on how to carry out a scientific method when conducting an experiment.
[10 markah / 10 marks]
Bahagian C

Klu Soalan
1(b) Hipotesis menghubungkaitkan pemboleh ubah dimanipulasikan dengan pemboleh ubah bergerak balas.
Hypothesis is a statement relating the manipulated variable and the responding variable.
1(c) Larutan asid tidak boleh dibuang ke dalam singki dan berbahaya jika terkena kulit.
Acid solution cannot be disposed into the sink and is dangerous if it is splashed on the skin.

3. Seorang murid memerhatikan beberapa biji benih yang terjatuh ke atas tanah yang basah bercambah selepas
beberapa hari manakala biji benih yang terjatuh ke atas tanah kering tidak bercambah. SP 1.4.1
A pupil observed some seeds that dropped on wet soil germinated whereas those that dropped on dry soil did not germinate.
(a) Apakah pernyataan masalah yang dapat dibuat daripada pemerhatian ini? KBAT Mengaplikasi
What problem statement can be derived from this observation?
[2 markah / 2 marks]
(b) Berdasarkan pemerhatian di atas, huraikan satu eksperimen yang dapat memberi jawapan bagi
pernyataan masalah tersebut. Huraian anda hendaklah merangkumi: KBAT Mereka Cipta
Based on the above observation, describe a laboratory experiment that can provide an answer to the problem statement. Your
description must include:
(i) Tujuan / Aim (iii) Pemboleh ubah / Variables
(ii) Hipotesis / Hypothesis (iv) Bahan dan radas / Apparatus and materials
[8 markah / 8 marks]
(c) Semasa menjalankan suatu eksperimen di dalam makmal, seorang murid telah menumpahkan sedikit
asid ke atas meja secara tidak sengaja. Apakah langkah yang perlu diambil untuk mengendalikan
tumpahan asid itu? KBAT Mengaplikasi
While conducting an experiment in the laboratory, a pupil accidentally spills some acid on the table. What are the steps that he has
to take to handle the acid spills?
[10 markah / 10 marks]





Enrolment key
Fokus KBAT biOt4_pot^

11 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




01 Bab 1.indd 11 28/12/2022 3:57 PM

BAB
Biologi Tingkatan 4 Bab 2

2 Biologi Sel dan Organisasi Sel

Cell Biology and Organisation






Peta Konsep
Fokus Topik


Perbandingan antara Sel Haiwan dengan Sel Tumbuhan
Comparison between Animal Cell and Plant Cell

Persamaan / Similarity
Kedua-dua sel mempunyai nukleus, sitoplasma, membran sel, mitokondrion, ribosom, jalinan endoplasma
kasar, jalinan endoplasma licin dan jasad Golgi.
Both cells have nucleus, cytoplasm, cell membrane, mitochondrion, ribosome, rough endoplasmic reticulum, smooth endoplasmic
reticulum and Golgi appraratus.
Sel haiwan Struktur Sel tumbuhan
Animal cell Structure Plant cell
Tidak mempunyai bentuk tetap Bentuk Mempunyai bentuk tetap
Does not have a fixed shape Shape Has a fixed shape
Tidak mempunyai dinding sel Dinding sel Mempunyai dinding sel
Does not have a cell wall Cell wall Has a cell wall
Tiada vakuol (jika ada saiznya kecil) Vakuol Vakuol yang besar
No vacuole (if present, it is small) Vacuole Large vacuole
Tidak mempunyai kloroplas Kloroplas Mempunyai kloroplas
Does not have chloroplasts Chloroplast Has chloroplasts
Menyimpan glikogen Bahan simpanan Menyimpan kanji
Store glycogen Storage substances Store starch


Organisasi Tisu dalam Tumbuhan
Tissue Organisation in Plants

Tisu tumbuhan / Plant tissue


Tisu meristem Tisu kekal
Meristematic tissue Permanent tissue


Tisu meristem Tisu meristem sisi Tisu epidermis Tisu asas Tisu vaskular
apeks Lateral meristem Dermal tissue Ground tissue Vascular tissue
Apical meristem tissue tissue
• Tisu parenkima • Tisu xilem
Parenchyma tissue Xylem tissue
• Tisu kolenkima • Tisu floem
Collenchyma tissue Phloem tissue
• Tisu sklerenkima
Sclerenchyma tissue



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 12




02 Bab 2.indd 12 28/12/2022 3:24 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 2


2.1 Struktur dan Fungsi Sel
Cell Structure and Function Buku Teks ms. 22 – 27

SP 2.1.1 Menyediakan slaid sel haiwan dan sel tumbuhan.
SP 2.1.2 Mengenal pasti struktur sel haiwan dan sel tumbuhan berdasarkan pemerhatian menerusi mikroskop cahaya.

1. Rajah di bawah menunjukkan susunan radas penyediaan slaid sel tumbuhan. TP 2
The diagram below shows the set up of apparatus to prepare slides of plant cells.
Bawang Kulit luar Forseps
Onion Outer skin Forceps
Penitis
Dropper
Air
Skalpel Kulit dalam Water
Scalpel Inner skin
1 Potong sedikit daun sisik 2 Kupas satu lapisan 3 Letakkan secebis epidermis di
bawang. epidermis. atas slaid dan tambah setitik air.
Cut a piece of onion scale leaf. Peel a small layer of Place a small piece of epidermis on
epidermis. the slide and add one drop of water.
Penutup kaca Kertas turas Penutup kaca
Cover slip Filter paper Cover slip Larutan
Jarum tenggek iodin
Mounting needle Iodine
solution
4 Turunkan kaca penutup 5 Warnakan spesimen. 6 Periksa slaid di bawah
secara perlahan-lahan. Stain the specimen. mikroskop cahaya.
Lower the cover slip slowly. Examine the slide under
a light microscope.
(a) Lukis dan labelkan struktur sel dalam ruangan di bawah.
Draw and label the cell structures in the spaces below.
Dinding sel
Cell wall Nukleus
Nucleus
Membran plasma
Plasma membrane Vakuol
Vacuole
Sitoplasma
Cytoplasm
(b) Apakah tujuan menambahkan larutan iodin pada sel bawang?
What is the purpose of adding iodine solution to the onion cell?
Mewarnakan nukleus kepada warna perang. / To stain the cell nucleus brown.
(c) Mengapakah sel epidermis bawang tidak mempunyai kloroplas?
Why the onion epidermal cells do not contain chloroplasts?
Bawang merupakan organ simpanan di dalam tanah. Maka, sel bawang tidak mengandungi kloroplas
kerana fotosintesis tidak berlaku tanpa cahaya.
Onions are underground storage organs. Hence, the onion cells do not have chloroplasts because photosynthesis cannot take place
when light is absent.

(d) Nyatakan kesimpulan bagi aktiviti ini. / State the conclusions for this activity.
(i) Empat struktur asas sel tumbuhan ialah dinding sel , membran plasma , nukleus ,
sitoplasma dan satu vakuol besar.

The four basic structures in plant cells are the cell wall , plasma membrane , nucleus , cytoplasm and a
large vacuole .

TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6 13 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




02 Bab 2.indd 13 28/12/2022 3:24 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 2

(ii) Kebanyakan sel tumbuhan juga mempunyai kloroplas yang mengandungi pigmen hijau.
Most of the plant cells also have chloroplasts that contain green pigments.


2. Rajah di bawah menunjukkan susunan radas penyediaan slaid sel haiwan. TP 2
The diagram below shows set up of apparatus to prepare slides of animal cells.

Larutan metilena biru Kaca penutup
Methylene blue solution Cover slip
Jarum tenggek
Pencungkil gigi Mounting needle
Toothpick
2 Sapu kikisan pipi di atas slaid. 3 Turunkan kaca penutup
Tambahkan setitis larutan secara perlahan-lahan.
metilena biru. Lower the cover slip slowly.
Smear scrappings on the slide. Add
a drop of methylene blue solution.
1 Kikis permukaan
dalaman pipi. Kertas turas
Scrape the inner Filter paper
lining of the cheek.

4 Serap keluar pewarna yang 5 Periksa slaid di bawah
berlebihan. mikroskop cahaya.
Drain off excess stain. Examine the slide under a light
microscope.

(a) Lukis dan labelkan struktur sel pipi dalam ruangan di bawah.
Draw and label the structure of the cheek cells in the space below.

Membran plasma
Plasma membrane
Nukleus
Nucleus
Sitoplasma
Cytoplasm

(b) Mengapakah sel haiwan tidak mempunyai bentuk yang tetap?
Why does the animal cell lack a fixed shape?
Sel dikelilingi oleh membran plasma yang nipis. / The cell is surrounded by a thin plasma membrane.


(c) Mengapakah sel-sel pipi dititiskan dengan larutan metilena biru?
Why are the cheek cells treated with methylene blue solution?
Larutan metilena biru mewarnakan sitoplasma dan nukleus kepada biru.

The methylene blue solution stains the cytoplasm and nucleus blue.

(d) Nyatakan kesimpulan bagi aktiviti ini.
State the conclusions for this activity.
(i) Sel pipi terdiri daripada tiga bahagian yang utama, iaitu nukleus , sitoplasma dan
plasma membran .
A cheek cell is made up of three main parts, namely the nucleus , cytoplasm and plasma membrane .
(ii) Sel pipi tidak mempunyai bentuk yang tetap .
The cheek cell does not have a fixed shape.


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 14 TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6




02 Bab 2.indd 14 28/12/2022 3:24 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 2

SP 2.1.3 Menganalisis komponen dalam sel haiwan dan sel tumbuhan seperti yang dilihat pada mikrograf.
SP 2.1.4 Menyatakan fungsi utama komponen dalam sel haiwan dan sel tumbuhan seperti yang dilihat pada mikrograf.
3. (a) Labelkan struktur dan komponen dalam sel tumbuhan di bawah.
Label the structure and component in the plant cell below. TP 2
(f) Nukleus
(a) Jalinan endoplasma licin Nucleus
Smooth endoplasmic reticulum
(g) Membran nukleus
(b) Jalinan endoplasma kasar Nuclear membrane
Rough endoplasmic reticulum
(h) Jasad Golgi
(c) Ribosom Golgi apparatus
Info Ribosome

Sel Haiwan (i) Vakuol
Animal Cell (d) Mitokondrion Vacuole
Mitochondrion
(j) Kloroplas
Chloroplast
(e) Dinding sel (l) Sitoplasma
Cell wall Cytoplasm (k) Membran plasma
Plasma membrane
Cuba jawab Praktis SPM 2, K1: S1, K2: S2
Simulasi
(b) Labelkan struktur dan komponen dalam sel haiwan di bawah. TP 2 Sel Haiwan dan Tumbuhan
Label the structure and component in the animal cell below. Animal and Plant Cells

(a) Membran plasma (f) Jalinan endoplasma licin (g) Nukleus
Plasma membrane Smooth endoplasmic reticulum Nucleus

(b) Lisosom (h) Membran nukleus
Lysosome Nuclear membrane

(c) Sitoplasma (i) Jalinan endoplasma kasar
Cytoplasm Rough endoplasmic reticulum

(d) Mitokondrion (j) Ribosom
Mitochondrion Ribosome

(e) Sentriol (k) Jasad Golgi
Centriole Golgi apparatus


4. Lengkapkan jadual di bawah tentang struktur dan fungsi komponen-komponen di dalam sel. TP 2
Complete the table below that describes the structures and functions of the cellular components in the cell.
Komponen sel Struktur Fungsi
Cell component Structure Function
Membran plasma • Merangkumi dwilapisan • Mengawal pergerakan
Plasma membrane fosfolipid, molekul protein dan bahan yang masuk dan keluar
kolesterol yang menyebabkan dari sel
membran itu bersifat Controls the movement of
separa telap substances in and out of the cell
Consists of the phospholipid bilayer,
protein and cholesterol molecules
that cause the membrane to be
semi-permeable


TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6 15 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




02 Bab 2.indd 15 28/12/2022 3:24 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 2

Dinding sel • Tegar dan mengelilingi setiap sel • Memberi sokongan dan
Cell wall tumbuhan mengekalkan bentuk sel
Rigid and encloses every plant cells. tumbuhan
• Terbina daripada selulosa Gives support and shape to
Dinding sel Made up of cellulose plant cells
Cell wall
Sitoplasma • Bahagian protoplasma di antara • Medium untuk pelbagai tindak
Cytoplasm membran plasma dan balas biokimia sel dalam sel
nukleus Medium for many cellular biochemical
The protoplasm part between the reaction
plasma membrane and nucleus
• Mengandungi komponen sel
Contains cell components
Nukleus • Struktur berbentuk sfera • Pusat pengawalan semua
Nucleus yang dikelilingi oleh dua lapisan aktiviti dalam sel
membran nukleus Control centre for all activities of
Spherical structure surrounded by a the cell
double-layered nuclear membrane • Diperlukan untuk menurunkan
Nukleoplasma kromosom ciri pewarisan ke generasi
Nucleoplasm • Mengandungi ,
nukleoplasma dan nukleolus baru
Nukleolus Contains chromosome , Essential for passing inherited
Nucleolus characteristics to the new generation
nucleoplasm and nucleolus
• Organel terbesar dalam sel
The largest organelle in the cell
Jalinan endoplasma • Jalinan endoplasma kasar terdiri • Jalinan endoplasma kasar
Endoplasmic reticulum daripada satu sistem rangkaian mengangkut protein yang
pundi leper dengan ribosom disintesis oleh ribosom ke jasad
Jalinan endoplasma licin pada permukaan luarnya Golgi
Smooth endoplasmic Rough endoplasmic reticulum consists of Rough endoplasmic reticulum transports
reticulum an interconnected system of flattened sacs protein synthesised by ribosomes
with ribosomes on its outer surface to the Golgi apparatus
• Jalinan endoplasma licin terdiri • Jalinan endoplasma licin
daripada satu sistem rangkaian mensintesis lipid
Jalinan endoplasma kasar tubul tanpa ribosom di Smooth endoplasmic reticulum
Rough endoplasmic dalam sitoplasma synthesises lipid
reticulum
Smooth endoplasmic reticulum consists
of a network of interconnected tubes
without ribosomes in the cytoplasm
Mitokondrion • Berbentuk rod • Tempat respirasi sel aerobik
Mitochondrion Rod
-shaped berlaku
Membran dalaman • Terdiri daripada dua lapisan Site of aerobic cellular respiration
Inner membrane membran dan lapisan dalamnya • Makanan dioksidakan untuk
Matriks Kristae berlipat untuk membentuk membebaskan tenaga dan
Matrix Cristae krista kemudian disimpan dalam
Consists of two membranes, the inner bentuk ATP
Membran luaran cristae
Outer membrane layer folded to form Food is oxidised to release energy and
then stored in the form of ATP


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 16 TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6




02 Bab 2.indd 16 28/12/2022 3:24 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 2

Jasad Golgi • Terdiri daripada pundi leper • Pusat untuk memproses dan
Golgi apparatus berhimpun yang diikat bersama mengangkut protein dan
oleh satu lapisan membran lipid ke luar sel
Consists of a stack of flattened Centre to process and transport
Sisternae sacs proteins
Cisternae bound by a membrane and lipids out of the cell
• Menghasilkan lisososom
Vesikel rembesan
Secretory vesicle yang mengandungi enzim
hidrolitik

Produces lysosomes containing
hydrolytic enzymes

Lisosom • Pundi kecil berbentuk sfera • Enzim hidrolisis dirembeskan
Lysosome yang diliputi oleh satu lapisan ke dalam vakuol untuk
membran
Enzim hidrolisis mencernakan makanan
Hydrolytic enzymes Small, spherical sacs covered by a single Hydrolytic enzymes are released into the
membrane vacuoles to digest food
• Mengandungi enzim hidrolitik • Menguraikan organel lama dan
Contains hydrolytic enzymes sel-sel lama atau rosak
Breaks down worn-out organelles and old
or damaged cells
Ribosom • Granul berbentuk sfera kecil • Tapak sintesis protein
Ribosome yang melekat pada permukaan Site of protein synthesis
Subunit besar jalinan endoplasma kasar
Large subunit
Small spherical granules attached to the
surface of the rough endoplasmic reticulum
• Terdiri daripada asid
Subunit kecil ribonukleik
Small subunit dan protein
Consists of ribonucleic acid and protein
Kloroplas • Diliputi oleh membran dalam • Tapak bagi proses fotosintesis
Chloroplast dan luar photosynthesis
Consists of outer and inner membranes Site of
• Mengandungi pigmen • Tenaga cahaya diperangkap
klorofil oleh klorofil untuk

Contains chlorophyll pigments melakukan fotosintesis chlorophyll
Stroma Granum Light energy is trapped by
to carry out photosynthesis
Stroma Granum
Sentriol • Terdiri daripada sepasang set • Membentuk gelendong
Centriole mikrotubul yang disusun semasa pembahagian sel
pada sudut tepat satu sama lain Forms spindles during cell division
Consists of a pair of cylindrical
microtubules arranged at right angles
to each other
• Hanya terdapat dalam sel
haiwan
Only found in animal cells


TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6 17 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




02 Bab 2.indd 17 28/12/2022 3:24 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 2


Vakuol • Satu ruang besar mengandungi • Sap sel menyimpan gula, asid
Vacuole sap sel yang dikelilingi oleh amino dan hasil buangan
tonoplas The cell sap stores sugars, amino acids
A large sac containing cell sap surrounded and waste products
by the tonoplast • Mengambil air ke dalam sel
• Terdapat dalam semua sel tetapi melalui proses osmosis
biasanya sangat kecil atau tiada Takes water into the cell by osmosis
Vakuol dalam sel haiwan • Sel yang segah memberi
Vacuole Found in all cells, but small or absent in sokongan teguh kepada
animal cells tumbuhan herba
Turgid cell gives support to
herbaceous plants

Cuba jawab Praktis SPM 2, K1: S2 – S3, K2: S1 – S2


5. Lengkapkan jadual di bawah untuk membanding bezakan antara sel haiwan dengan sel tumbuhan. TP 2
Complete the table below to compare and contrast between animal cell and plant cell.
Persamaan
Similarity

Kedua-dua sel mempunyai nukleus, sitoplasma, membran sel, mitokondrion, ribosom, jalinan endoplasma
kasar, jalinan endoplasma licin dan jasad Golgi.
Both cells have nucleus, cytoplasm, cell membrane, mitochondrion, ribosome, rough endoplasmic reticulum, smooth endoplasmic
reticulum and Golgi appraratus.

Sel haiwan / Animal cell Struktur / Structure Sel tumbuhan / Plant cell

Tidak mempunyai bentuk tetap Bentuk Mempunyai bentuk tetap
Does not have a fixed shape Shape Has a fixed shape


Tidak mempunyai dinding sel Dinding sel Mempunyai dinding sel
Does not have a cell wall Cell wall Has a cell wall


Tiada vakuol (jika ada saiznya kecil) Vakuol Mempunyai vakuol yang besar
No vacuole (if present, it is small) Vacuole Has a large vacuole

Tidak mempunyai kloroplas Kloroplas Mempunyai kloroplas
Does not have chloroplasts Chloroplast Has chloroplasts

Menyimpan glikogen Bahan simpanan Menyimpan kanji
Store glycogen Storage substances Store starch

Cuba jawab Praktis SPM 2, K2: S1 – S2










© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 18 TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6




02 Bab 2.indd 18 28/12/2022 3:24 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 2


2.2 Proses Hidup Organisma Unisel
Living Processes in Unicellular Organisms Buku Teks ms. 28 – 29

SP 2.2.1 Mengkonsepsikan proses hidup organisma unisel seperti Amoeba sp. dan Paramecium sp.

1. Labelkan organisma unisel di bawah. TP 2
Label the unicellular organisms below.
Amoeba sp. Paramecium sp.


(a) Membran plasma (a) Silium
Plasma membrane Cilium
(b) Makronukleus
(b) Nukleus (c) Pseudopodium Macronucleus
Nucleus Pseudopodium
Video (c) Vakuol mengecut
Contractile vacuole
Amoeba sp. (d) Vakuol
Amoeba sp. makanan
Food vacuole (d) Mikronukleus
Micronucleus

(e) Vakuol (f) Endoplasma (e) Alur makanan
mengecut Endoplasm (f) Vakuol makanan Oral groove
Contractile vacuole Food vacuole



SP 2.2.2 Mengitlak proses hidup organisma unisel seperti yang dilihat menerusi mikroskop cahaya.

2. Lengkapkan jadual di bawah tentang proses hidup Amoeba sp. dan Paramecium sp. TP 2
Complete the table below about life processes in Amoeba sp. and Paramecium sp.

Proses hidup Amoeba sp. Paramecium sp.
Life process

Pertumbuhan Membesar dengan mensintesis Membesar dengan mensintesis
Growth sitoplasma baharu sitoplasma baharu

Grow by synthesising new cytoplasm Grow by synthesising new cytoplasm

Pergerakan Bergerak menggunakan pseudopodium Bergerak menggunakan pukulan silium
Movement beritma
dan diikuti dengan pengaliran sitoplasma secara
ke dalam pseudopodium yang diunjurkan Moves using rhythmic beating of the cilia
Moves by extending out its pseudopodium followed
by the flow of cytoplasm into the extended pseudopodium

Pemakanan (a) Mengepung makanan secara (a) Pukulan silium membantu
Nutrition fagositosis zarah makanan masuk ke dalam alur
Trap food by phagocytosis mulut dan ke dalam sitoplasma .
The beating of the cilium helps to transfer
food particles into the oral groove and into the
cytoplasm .




TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6 19 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




02 Bab 2.indd 19 28/12/2022 3:24 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 2


(b) Vakuol makanan terbentuk dan (b) Vakuol makanan terbentuk dan
bergabung dengan lisosom . bergabung dengan lisosom .
The food vacuole is formed and combines Food vacuole is formed and combines with
with lysosome . lysosome .
(c) Enzim lisozim dirembeskan ke (c) Enzim lisozim dirembeskan ke
dalam vakuol. dalam vakuol.
Lysozyme enzyme is secreted into the Enzyme lysozyme is secreted into the
vacuole. vacuole.
(d) Makanan dihidrolisis dan nutrien (d) Makanan dihidrolisis dan nutrien
diserap. diserap.
The food is hydrolysed and the nutrients are The food is hydrolysed and the nutrients are
absorbed. absorbed.
(e) Hasil buangan dikeluarkan . (e) Bahan yang tidak dicernakan
dikeluarkan
The wastes are discharged . melalui liang dubur.
The undigested substances are discharged
through its anal pore.
Respirasi Pertukaran oksigen dan karbon dioksida Pertukaran oksigen dan karbon dioksida
Respiration berlaku melalui membran plasma secara berlaku melalui membran plasma secara
resapan ringkas . resapan ringkas .
Exchange of oxygen and carbon dioxide gases Exchange of oxygen and carbon dioxide gases
occur through the plasma membrane by occur through the plasma membrane by
simple diffusion . simple diffusion .

Perkumuhan (a) Bahan buangan seperti karbon Air berlebihan yang meresap dikeluarkan
Excretion dioksida dan ammonia dibuang daripada sel apabila vakuol
melalui membran plasma secara mengecut. Proses ini dinamakan sebagai
resapan ringkas . pengosmokawalaturan .
Wastes such as carbon dioxide and ammonia are Excess water is removed from the cell when the
removed by simple diffusion . contractile vacuole contracts. This process is
(b) Air berlebihan dikeluarkan daripada known as osmoregulation .
sel apabila vakuol mengecut.
Proses ini dinamakan sebagai
pengosmokawalaturan .
Excess water is removed from the cell when the
contractile vacuole contracts. This process is
known as osmoregulation .

Pembiakan (a) Membiak secara aseks melalui (a) Membiak secara aseks melalui
Reproduction belahan dedua . belahan dedua .

Reproduce asexually by binary fission . Reproduce asexually by binary fission .
(b) Dalam keadaan yang tidak sesuai, (b) Dalam keadaan yang tidak sesuai,
Amoeba sp. membentuk spora . Paramecium sp. membiak secara
When the condition is not suitable, Amoeba sp. konjugasi .
forms spores . When the condition is not suitable, Paramecium
sp. reproduces by conjugation .
Cuba jawab Praktis SPM 2, K2: S3


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 20 TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6




02 Bab 2.indd 20 28/12/2022 3:24 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 2


2.3 Proses Hidup Organisma Multisel
Living Processes in Multicellular Organisms Buku Teks ms. 30 – 37

SP 2.3.1 Menghubung kait keunikan struktur sel khusus dengan fungsi sel dalam organisma multisel.
SP 2.3.2 Mengenal pasti sel khusus dalam organisma multisel.

1. (a) Namakan sel khusus dalam manusia berdasarkan fungsinya. TP 2
Name the specialised cells in human based on their functions.

Sel khusus Fungsi
Specialised cell Function

(i) Sel darah merah Mengangkut oksigen ke sel-sel badan
Red blood cell Transports oxygen to body cells
(ii) Sel sperma Mensenyawakan sel telur
Sperm cell Fertilises the egg cell
(iii) Sel epitelium Memberi perlindungan fizikal dan membantu resapan gas
Epithelial cell Provides physical protection and helps diffusion of gas
(iv) Sel darah putih Melindungi tubuh daripada jangkitan patogen
White blood cell Protects the body from pathogenic infection
(v) Sel otot Mengecut untuk menghasilkan gerakan
Muscle cell Contracts to produce movement

(vi) Sel saraf Menghantar impuls saraf dari satu bahagian badan ke bahagian badan
Nerve cell yang lain
Transmits the nerve impulse from one part of the body to other parts of the body
Cuba jawab Praktis SPM 2, K2: S3

(b) Padankan setiap sel khusus dalam tumbuhan yang berikut dengan fungsinya. TP 2
Match each of the following specialised cells in plants with its function.
Mengangkut air dan garam mineral terlarut dari akar
Sel mesofil berspan
Spongy mesophyll cell ke seluruh bahagian pokok
Transports water and mineral salts from the root to all parts of the tree

Mengangkut bahan organik terhasil seperti sukrosa
Salur xilem dari daun ke bahagian lain tumbuhan
Xylem vessel Transports organic substances produced such as sucrose from the
leaves to other parts of the plant
Memudahkan peresapan gas ke dalam dan keluar dari
Tiub tapis
Sieve tube daun
Enables the diffusion of gases into and out of the leaf
Mengawal pembukaan dan penutupan stoma bagi
Sel akar rambut pertukaran gas dan transpirasi
Root hair cell Controls the opening and closing of the stoma for gaseous exchange
and transpiration

Menyerap air dan garam mineral terlarut daripada air
Sel pengawal
Guard cells tanah
Absorbs water and dissolved mineral salts from the soil water


TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6 21 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




02 Bab 2.indd 21 28/12/2022 3:24 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 2

SP 2.3.3 Mencerakinkan kepadatan komponen sel tertentu dengan fungsi sel khusus dalam organisma multisel.
2. Lengkapkan jadual di bawah dengan menyatakan organel yang banyak terdapat dalam sel dan fungsinya.
Complete the table below by stating the organelle that is abundant in the cell and its function. TP 2
Organel yang banyak terdapat
Jenis sel Fungsi
Types of cells di dalam sel Function
Organelle that is abundant in the cell
(a) Sel sperma Mitokondrion Mensenyawakan ovum
Sperm cell Mitochondrion To fertilise the ovum
(b) Sel otot Mitokondrion Membolehkan pergerakan
Muscle cells Mitochondrion To enable movements
(c) Sel meristem Mitokondrion Menjalankan pembahagian sel secara
Meristem cells Mitochondrion mitosis
To carry out mitotic cell division
(d) Sel mesofil Kloroplas Menjalankan fotosintesis
Mesophyll cells Chloroplast To carry out photosynthesis
(e) Sel pankreas Jalinan endoplasma, jasad Golgi Mensintesiskan dan merembeskan
Pancreatic cells Endoplasmic reticulum, Golgi apparatus enzim dan hormon
To synthesise and secrete the enzymes and
hormones
(f) Sel hati Mitokondrion, jalinan endoplasma, Metabolisme karbohidrat, protein
Liver cells jasad Golgi dan lipid
Mitochondrion, endoplasmic reticulum, Golgi apparatus Metabolises carbohydrate, protein and lipid


2.4 Aras Organisasi
Levels of Organisation Buku Teks ms. 37 – 40
SP 2.4.1 Membuat urutan aras organisasi dalam organisma multisel.
SP 2.4.2 Mengenal pasti sel, tisu atau organ dalam suatu sistem organ.

1. (a) Lengkapkan carta alir yang menunjukkan aras organisasi dalam organisma multisel. TP 2
Complete the flow chart that shows the organisation levels in a multicellular organism.
Sel Tisu Organ Sistem Organisma
Cell Tissue Organ System Organism
Cuba jawab Praktis SPM 2, K2: S2
Infografik
(b) Berikan maksud aras organisasi yang berikut. TP 1
Give the meaning of the following organisation levels. Aras Organisasi
Level of Organisation
(i) Sel / Cell:
Unit asas semua benda hidup/ Basic unit of all living things
(ii) Tisu / Tissue:
Suatu kumpulan sel yang mempunyai struktur yang sama dan khusus untuk menjalankan fungsi

yang sama / A group of cells that are similar in structure and are specialised to carry out the same function
(iii) Organ / Organ:
Pelbagai tisu yang dikumpul bersama dan melakukan satu atau lebih daripada satu fungsi khusus

Different tissues grouped together and coordinated to carry out one or more specific functions


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 22 TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6




02 Bab 2.indd 22 28/12/2022 3:24 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 2

(iv) Sistem / System:
Terdiri daripada pelbagai kumpulan organ yang bekerjasama untuk menjalankan suatu proses hidup
Consists of a group of several different organs that work together to carry out a living process

(v) Organisma / Organism:
Terdiri daripada pelbagai sistem organ, setiap satu khusus menjalankan fungsi tertentu dan
bekerjasama sebagai satu unit bersepadu dan berkoordinasi / Consists of all the different organ systems, each
specialised to carry out certain functions and work together as an integrated and coordinated unit

SP 2.4.3 Berkomunikasi tentang sistem organ dengan fungsi utamanya dalam organisma multisel.

2. Rajah di bawah menunjukkan sel, tisu dan organ dalam sistem peredaran darah. Lengkapkan perkataan di bawah.
The diagrams below show cell, tissue and organ in blood circulatory system. Complete the following words. TP 3 KBAT Mengaplikasi











(a) Sel otot (b) Gentian sel-sel otot (c) Otot kardiak bersama (d) Jantung, salur
Muscle cell membentuk otot dengan tisu saraf dan darah dan darah
kardiak . tisu penghubung membentuk sistem
Bundles of muscle cells form membentuk jantung . peredaran darah .
IDEA the cardiac muscles. The cardiac muscles together The heart, blood vessels
CETUS with the nerve tissue and the and blood make up the .
connective tissue form the
blood circulatory system
heart
.
3. Jalankan aktiviti di bawah secara berkumpulan. TP 6 KBAT Mereka Cipta
Carry out the activity below in groups.

AKTIVITI PAK-21 Role Play
1. Guru akan mengenal pasti satu sistem dalam badan manusia. / Teacher will identify a system of the human body.
2. Bahagikan kelas kepada beberapa kumpulan. / Divide class into several groups.
3. Setiap kumpulan akan mewakili suatu organ di dalam sistem. / Each group will represent an organ in the system.
4. Kenal pasti setiap ahli kumpulan dengan menamakan murid berdasarkan jenis sel atau tisu dalam
organ yang diwakilinya. Salah seorang ahli dalam kumpulan dilantik sebagai ketua.
Identify each member of a group by naming the pupil after the type of cell or tissue he or she represents within the organ. One
member in the group will be the leader.
5. Setiap ahli yang mewakili jenis sel atau tisu yang berbeza akan menulis fungsinya pada sehelai kertas
kadbod biru.
Each member representing the different types of cells or tissues will write his or her function on a piece of blue cardboard paper.
6. Kemudian, ketua kumpulan akan menulis fungsi organ pada sehelai kertas kadbod merah.
The group leader will then write the function of the organ on a piece of red cardboard.
7. Gabungkan kumpulan berlainan untuk membentuk suatu sistem. / Combine the different groups to form a system.
8. Ulang langkah 2 hingga 7 untuk membentuk sistem-sistem lain. / Repeat step 2 to 7 to form other systems.



TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6 23 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




02 Bab 2.indd 23 28/12/2022 3:24 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 2

4. Lengkapkan fungsi setiap sistem organ dalam jadual di bawah. TP 3 KBAT Mengaplikasi
Complete the function of each organ system in the table below.
Sistem Fungsi
System Functions
(a) Sistem peredaran • Mengangkut gas respirasi , nutrien dan hormon ke sel badan
darah Transports respiratory gases , nutrients and hormones to the body cells
Blood circulatory system
• Mengangkut bahan buangan ke organ perkumuhan
Transports waste substances to excretory organs
(b) Sistem respirasi • Membenarkan pengambilan oksigen dan penyingkiran karbon dioksida
Respiratory system oxygen carbon dioksida
Allows uptake and elimination
(c) Sistem pencernaan • Menyerap nutrien dan menyingkirkan bahan tidak tercerna
Digestive system nutrients
Absorbs and eliminates undigested materials
(d) Sistem perkumuhan • Mengeluarkan bahan buangan seperti karbon dioksida dan urea
Excretory system
Removes metabolic wastes substances such as carbon dioxide and urea
• Mengawal atur tekanan osmosis dalam darah
Regulates osmotic pressure in the blood
(e) Sistem integumen • Menutupi dan melindungi badan daripada kecederaan, jangkitan dan
Integumentary system penyahhidratan
Covers and protects the body against injuries, infection and dehydration
(f) Sistem rangka • Melindungi organ dalaman dan menyokong badan
Skeletal system supports
Protects internal organs and the body
• Menyediakan permukaan untuk pelekatan otot dan pergerakan
Provides surfaces for attachment of muscles and movement
(g) Sistem otot • Menghasilkan pergerakan melalui pengecutan dan pengenduran otot
Muscular system
Produces body movements by contraction and relaxation of muscles.
(h) Sistem limfa • Mengembalikan bendalir tisu ke dalam sistem peredaran darah
Lymphatic system blood circulatory system
Returns tissue fluid to the
• Memberi pertahanan terhadap jangkitan
Provides defenses against infection
(i) Sistem saraf • Mengesan rangsangan , mencetus tindak balas, menghantar
Nervous system impuls saraf dan mengintegrasikan aktiviti sistem lain

Detects stimuli , initiates responses, transmits nerve impulses and integrates the
activities of other systems
(j) Sistem endokrin • Menyelaras aktiviti badan bersama dengan sistem saraf
Endocrine system nervous system
Coordinates body activities with the
(k) Sistem pembiakan • Lelaki: Menghasilkan sperma dan hormon
Reproductive system sperms
Male: Produces and hormones
• Perempuan: Menghasilkan ovum dan hormon
Female: Produces ova and hormones


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 24 TAHAP PENGUASAAN 1 2 3 4 5 6




02 Bab 2.indd 24 28/12/2022 3:24 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 2
Praktis SPM 2





Praktis Ekstra SPM 2

3. Antara yang berikut, yang manakah kesan jika
KERTAS 1
suatu sel tidak mempunyai jalinan endoplasma?
1. L, M, N, O, P dan Q ialah struktur yang didapati di Which of the following are the effects if a cell does not have
endoplasmic reticulum? SP 2.1.4
dalam suatu sel. I Sel tersebut tidak dapat menjalankan
L, M, N, O, P and Q are the structures found in a cell.
fotosintesis
The cell cannot carry out photosynthesis
L – Dinding sel / Cell wall II Sel tersebut tidak dapat mengawal aktiviti-
M – Membran sel / Cell membrane aktiviti sel
N – Kloroplas / Chloroplast The cell cannot control the cellular activities
O – Sitoplasma / Cytoplasm III Sel tersebut tidak dapat mengangkut protein
P – Nukleus / Nucleus The cell cannot transport proteins
Q – Sap vakuol / Vacuole sap IV Sel tersebut tidak dapat mengangkut lipid dan
steroid
Antara struktur yang berikut, yang manakah didapati The cell cannot transport lipid and steroid
di dalam kedua-dua sel haiwan dan tumbuhan? A I dan II
Which of these structures are found in both animal and plant I and II
cells? SP 2.1.3 B I dan IV
A L, M dan P
L, M and P I and IV
B M, N dan P C II dan IV

II and IV
M, N and P
C M, O dan P D III dan IV
M, O and P III and IV
D N, O dan Q 4. Antara tisu yang berikut, yang manakah
N, O and Q
membentuk jantung? SP 2.4.3
2. Maklumat berikut menerangkan tentang organel Which of the following tissues form a heart?
I
Tisu epitelium
X di dalam suatu sel. SP 2.1.4 Epithelium tissue
The following information describes organelle X in a cell.
II Tisu penghubung
• Mengandungi enzim-enzim pengoksidaan Connective tissue
Contains oxidation enzymes III Tisu adipos
• Tapak respirasi sel aerobik Adipose tissue
The site of aerobic cellular respiration IV Tisu tulang
• Terdapat di dalam sel-sel haiwan dan sel-sel Bone tissue
tumbuhan A I dan II
Found in animal cells and plant cells I and II
B I dan IV
Apakah organel X? I and IV
What is organelle X? C II dan IV
A Kloroplas C Mitokondria II and IV
Chloroplast Mitochondrion D III dan IV
B Nukleus D Jalinan endoplasma III and IV
Nucleus Endoplasmic reticulum


25 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




02 Bab 2.indd 25 28/12/2022 3:24 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 2


KERTAS 2
Bahagian A

Klu Soalan
1(a)(i) • P mengandungi pigmen klorofil. / P contains chlorophyll.
• Q ialah kantung berisi cecair, iaitu sap sel. Q dikelilingi oleh membran tonoplas.
Q is a liquid-filled sac, which is the cell sap. Q is surrounded by the tonoplast membrane.
• R bersifat telap memilih. / R is partially permeable.

1. Rajah 1 menunjukkan suatu sel tumbuhan. / Diagram 1 shows a plant cell. SP 2.1.4 SP 2.1.5 R
(a) (i) Nyatakan kepentingan Q kepada sel ini. / State the importance of Q to this cell.
Menyimpan bahan-bahan makanan seperti gula, asid amino dan ion
mineral / To store food substances such as sugars, amino acids and mineral ions
[1 markah / 1 mark] Q
P
(ii) Huraikan kesan ketidakhadiran struktur Q di dalam tumbuhan herba.
Describe the effect of absence of structure Q in herbaceous plant. Rajah 1 / Diagram 1
• Sel tumbuhan akan hilang bentuk dan kesegahannya.
The plant cell would lose its shape and turgidity.
• Tiada tempat untuk menyimpan asid amino, gula dan hasil buangan.
There will be no place to store amino acids, sugars and waste products.
[2 markah / 2 marks]
(b) (i) Nyatakan dua kepentingan R kepada sel. / State two importances of R to the cell.
• Membentuk penghalang pelindung antara kandungan sel dan persekitaran luar.

Forms a protective barrier between cellular contents and the external environment.
• Mengawal pergerakan bahan-bahan ke dalam dan ke luar sel.

Regulates the movement of substances into and out of the cell.
[2 markah / 2 marks]
(ii) Apakah yang akan terjadi jika R tidak hadir di dalam suatu sel?
What will happen if R is not present in a cell?
• Bahan-bahan tidak dikehendaki akan memasuki sel / Unwanted substances would enter the cell
• Bahan-bahan berguna akan mengalir keluar daripada sel / Useful substances would flow out of the cell
[2 markah / 2 marks]
(c) (i) Nyatakan dua perbezaaan antara sel tumbuhan dengan sel haiwan.
State two differences between a plant cell and an animal cell.

Sel tumbuhan / Plant cell Sel haiwan / Animal cell
Dinding sel hadir / Cell wall present Tiada dinding sel / No cell wall

Kloroplas hadir / Chloroplast present Tiada kloroplas / No chloroplast
[2 markah / 2 marks]
(ii) Ramalkan apakah yang akan terjadi jika struktur P tidak hadir di dalam sel ini. KBAT Menilai
Predict what will happen if structure P is not present in this cell.
Sel tidak dapat menjalankan fotosintesis. / The cell will not be able to carry out photosynthesis.
[1 markah / 1 mark]


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 26




02 Bab 2.indd 26 28/12/2022 3:24 PM

Biologi Tingkatan 4 Bab 2

Bahagian B
Klu Soalan
2(c) Mitokondrion mengandungi enzim yang terlibat dalam respirasi sel. / Mitochondrion contains enzymes that play a role in cellular respiration.

2. (a) Terangkan istilah yang berikut: / Explain the following terms: SP 2.4.1
(i) Sel / Cell (ii) Organel / Organelle (iii) Organ / Organ
[6 markah / 6 marks]

(b) (i) Lukis dua rajah untuk menunjukkan struktur dalam sel tumbuhan dan sel haiwan yang dapat
dilihat di bawah mikroskop cahaya. Labelkan rajah itu. SP 2.1.2 KBAT Mengaplikasi
Draw two diagrams to show the structures of plant and animal cells that can be seen under a light microscope. Label the diagrams.
[6 markah / 6 marks]
(ii) Nyatakan tiga persamaan dan tiga perbezaan antara kedua-dua sel itu. SP 2.1.5 KBAT Menganalisis
State three similarities and three differences between the two cells.
[6 markah / 6 marks]

(c) Mengapakah mitokondrion juga dikenali sebagai 'rumah kuasa' sel? SP 2.1.4 KBAT Menilai
Why is the mitochondrion also known as the 'power house' of a cell?
[2 markah / 2 marks]

Bahagian C
Klu Soalan
3(b)(ii) Pertukaran oksigen dan karbon dioksida berlaku secara resapan ringkas melalui membran plasma.
Exchange of oxygen and carbon dioxide gases occur by simple diffusion through the plasma membrane.

3. (a) Rajah 1 menunjukkan sel darah merah yang matang, neuron motor dan sperma.
Diagram 1 shows a mature red blood cell, a motor neurone and a sperm.






III
Sel darah merah / Red blood cell Neuron motor / Motor neurone Sperma / Sperm
II
Rajah 1 / Diagram 1
Bagaimanakah struktur tersebut disesuaikan dengan fungsinya? SP 2.3.1
How the structures are adapted to their functions?
[10 markah / 10 marks]
(b) Paramecium sp. ialah organisma unisel tetapi boleh berfungsi sebagai suatu unit kehidupan yang lengkap.
Paramecium sp. is a unicellular organism but it can function as a complete unit of life. SP 2.2.2
(i) Berdasarkan pernyataan yang diberi, huraikan bagaimana Paramecium sp. menjalankan proses
hidup nutrisi dan pembiakan.
Based on the statement given, describe how Paramecium sp. can carry out the life processes of nutrition and reproduction.
(ii) Terangkan mengapa Paramecium sp. tidak memerlukan sistem organ seperti sistem respirasi yang
terdapat dalam organisma multisel.
Explain why Paramecium sp. does not require organ systems such as the respiratory system found in multicellular organisms.
[10 markah / 10 marks]







Enrolment key
Fokus KBAT biOt4_pot^

27 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.




02 Bab 2.indd 27 28/12/2022 3:24 PM