FOCUS KSSM Sejarah Tg3 (2023)

Format 190mm X 260mm Extent : 152pg (8.34 mm) Connfirmed (All 4Cpg70gsm) Status CRC Date 27/2

PELANGI BESTSELLER





CC033063
TINGKATAN
3 KSSM FOCUS




Sejarah



Sejarah TINGKATAN




FOCUS KSSM Tingkatan 3 – siri teks rujukan yang lengkap dan padat dengan
ciri-ciri istimewa untuk meningkatkan pembelajaran murid secara menyeluruh. 3
Siri ini merangkumi Kurikulum Standard Sekolah Menengah (KSSM) yang baharu KSSM
serta mengintegrasikan keperluan Ujian Akhir Sesi Akademik (UASA). Sejarah • Masariah Mispari
Pastinya satu sumber yang hebat bagi setiap murid! • Nazril Aiman



REVISI PENGUKUHAN & CIRI-CIRI
› Infografik PENTAKSIRAN EKSTRA
› Peta Konsep › Praktis Formatif › Aktiviti PAK-21
› Nota Komprehensif
› Praktis Sumatif › Cabaran KBAT
› Kertas Model UPSA › Info Sejarah
› Kertas Model UASA › Aplikasi Harian
› Jawapan › Resos Digital Kod QR



JUDUL-JUDUL DALAM SIRI INI
• Bahasa Melayu • Matematik • Sejarah TINGKATAN 3
• Tatabahasa • Mathematics • Geografi
Beli eBook • Penulisan • Sains • Pendidikan Islam
• Science
• Reka Bentuk dan Teknologi
• English
di sini! • Bahasa Cina

RESOS DIGITAL
KSSM
› › Info › › Video › › Infografik
› › Kertas Model UPSA
› › Kertas Model UASA

W.M: RM16.95 / E.M: RM17.95
W.M: RM??.?? / E.M: RM??.??
CC033063
ISBN: 978-629-7537-43-6
Menepati Format

PELANGI Pentaksiran UASA

Format: 190mm X 260mm TP Focus Tg123 2023 Sej Tg3_pgi CRC














Sejarah TINGKATAN








• Masariah Mispari 3 KSSM
• Nazril Aiman

FFormat: 190mm X 260mm TV Focus Tg123 2023 Sej Tg3_pgii CRC



PENERBITAN PELANGI SDN. BHD. (89120-H)
Ibu Pejabat:
66, Jalan Pingai, Taman Pelangi,
80400 Johor Bahru, Johor Darul Takzim, Malaysia.
Tel: 07-331 6288
E-mel: [email protected]

Pejabat Jualan:
Lot 8, Jalan P10/10, Kawasan Perusahaan Bangi,
Bandar Baru Bangi, 43650 Bangi, Selangor Darul Ehsan, Malaysia.
Tel: 03-8922 3993
Pertanyaan: [email protected]



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 2023
Hak cipta terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini
boleh diterbitkan semula, disimpan untuk pengeluaran, atau
ditukarkan dalam apa-apa bentuk atau dengan alat apa jua
pun, sama ada dengan cara elektronik, sawat, gambar,
rakaman, atau sebagainya, tanpa kebenaran daripada
Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. terlebih dahulu.

ISBN: 978-629-7537-43-6
eISBN: 978-629-7537-44-3 (eBook)


Cetakan Pertama 2023




































Dicetak di Malaysia oleh Commercial Book Binders Sdn. Bhd.
No. 7, Jalan Taming 12, Taman Taming Jaya, Jalan Balakong, 43300 Selangor.
Sila layari https://plus.pelangibooks.com/errata/ untuk mendapatkan pengemaskinian bagi buku ini (sekiranya ada).

KANDUNGAN








Bab Pentadbiran Negeri-negeri
Tema Kedatangan Kuasa Asing 4 Melayu Tidak Bersekutu 50
Bab Peta Konsep 50
1 Kedatangan Kuasa Barat 1 4.1 Pemerintahan Kesultanan Melayu di Perlis,

Peta Konsep 1 Kedah, Kelantan, Terengganu dan Johor 51
1.1 Kestabilan dan Kemakmuran Negara Kita 2 4.2 Peluasan Kuasa British di Perlis, Kedah, Kelantan
1.2 Faktor Kedatangan Kuasa Barat ke Negara Kita 7 dan Terengganu 55
1.3 Persaingan Kuasa Barat untuk Mendapatkan 4.3 Peluasan Kuasa British di Johor 58
Tanah Jajahan 10 4.4 Sistem Pentadbiran Negeri-negeri Melayu
1.4 Perbezaan Strategi Kuasa Barat untuk Menguasai Tidak Bersekutu 59
Negara Kita 12 Praktis Sumatif 4 63
Praktis Sumatif 1 15

Bab Pentadbiran Barat di Sarawak
5 65
Bab dan Sabah
2 Pentadbiran Negeri-negeri Selat 17
Peta Konsep 65
Peta Konsep 17 5.1 Latar belakang Pemerintahan Tempatan di Sarawak
2.1 Peluasan Kuasa British di Pulau Pinang, dan Sabah 66
Singapura dan Melaka 18 5.2 Peluasan Kuasa Dinasti Brooke di Sarawak 68
2.2 Perjanjian London 1824 dan Kesannya terhadap 5.3 Peluasan Kuasa Syarikat Borneo Utara British
Alam Melayu 26 di Sabah 73
2.3 Pembentukan Negeri-negeri Selat 28 5.4 Bentuk Pentadbiran Barat di Sarawak dan Sabah 75
2.4 Pentadbiran Negeri-negeri Selat 30 Praktis Sumatif 5 79

Praktis Sumatif 2 31

Bab Kesan Pentadbiran Barat
6 81
Bab Pentadbiran Negeri-negeri terhadap Ekonomi dan Sosial
3 Melayu Bersekutu 33 Peta Konsep 81
Peta Konsep 33 6.1 Pengenalan Ekonomi Moden oleh kuasa
3.1 Kekayaan Hasil Bumi di Perak, Selangor, Negeri Barat di Negara Kita 82
Sembilan dan Pahang 34 6.2 Pentadbiran Barat berkaitan dengan Ekonomi 88
3.2 Peluasan Kuasa British di Perak, Selangor, 6.3 Kesan Ekonomi akibat Pentadbiran Barat di
Negeri Sembilan dan Pahang 37 Negara Kita 91
3.3 Pembentukan Negeri-negeri Melayu Bersekutu 45 6.4 Kesan Sosial akibat Perkembangan Ekonomi
3.4 Pentadbiran Negeri-negeri Melayu Bersekutu 47 di Negara Kita 94
Praktis Sumatif 3 48 Praktis Sumatif 6 99










iii





KAND FOC 2023 SEJ TG3.indd 3 22/02/2023 3:09 PM

8.4 Keberkesanan Peranan Pemerintah Tempatan
Tema Kedatangan Kuasa Asing
dalam Menangani Cabaran Barat 128
Praktis Sumatif 8 129
Bab
7 Penentangan Masyarakat Tempatan 101

Peta Konsep 101 Tema Pelaksanaan Kajian Kes
7.1 Matlamat dan Bentuk Penentangan Masyarakat
Bab
Tempatan 102 9 Panduan Kajian Kes 131
7.2 Sistem Pentadbiran Barat Memberikan Kesan
terhadap Kuasa Pemerintahan dan Kehidupan 9.1 Pengenalan 132
Masyarakat Tempatan 108 9.2 Arahan kepada Murid 133
7.3 Penentangan Masyarakat Tempatan terhadap 9.3 Kerangka Pelaksanaan Kajian Kesa 134
Kuasa Barat 111
9.4 Contoh Kajian Kes 135
7.4 Kesan Penentangan Masyarakat Tempatan 114
Praktis Sumatif 7 115 JAWAPAN 138


Kebijaksanaan Raja dan Kertas Model UPSA
Bab Pembesar Melayu Menangani (Ujian Pertengahan Sesi Akademik)
8 Cabaran Barat 117
https://plus.pelangibooks.com/Resources/
Peta Konsep 117 Focus2023/SejarahT3/UPSA.pdf
8.1 Reaksi Pemerintah Negeri-negeri Melayu
Utara dan Johor terhadap Tindakan Barat 118 Kertas Model UASA
8.2 Tindakan Raja Melayu Menangani Cabaran (Ujian Akhir Sesi Akademik)
Barat 121
https://plus.pelangibooks.com/Resources/
8.3 Usaha Pembesar Melayu dalam Pemodenan Focus2023/SejarahT3/UASA.pdf
Negeri 126
































iv





KAND FOC 2023 SEJ TG3.indd 4 22/02/2023 3:09 PM

Kedatangan Kuasa Asing

Bab
1 Kedatangan Kuasa Barat









PETA KONSEP


Kestabilan dan kemakmuran negara dapat dilihat dari aspek:
• Sistem pemerintahan dan struktur sosial yang sistematik
• Sistem perundangan yang tersusun
• Hubungan luar yang berkesan
• Memanfaatkan hasil bumi dan hasil alam
• Sistem ekonomi yang teratur
• Kegiatan intelektual dalam kehidupan masyarakat tempatan

Kedatangan Kuasa Barat pada Abad ke-16:
• Mendapatkan barangan mewah
• Keperluan pelabuhan persinggahan
• Keperluan pusat pengumpulan barang
• Faktor agama Kristian
Kedatangan Kuasa Barat pada Abad ke-17 dan Abad ke-18:
• Revolusi Perindustrian
Kedatangan Kuasa Barat pada Abad ke-19 dan Abad ke-20:
• Kesuburan tanah dan kekayaan hasil bumi
• Perkembangan industri kereta
• Industri mengetin
• Penciptaan kapal wap
Kedatangan • Pembukaan terusan Suez
Kuasa Barat • Penciptaan telegraf
• Persaingan kuasa Barat
• Slogan “Beban Orang Putih” dan “Tugas Menyebarkan Tamadun”


Persaingan Kuasa Barat Mendapatkan Tanah Jajahan
• Sepanyol, Britain, Belanda, Perancis dan Rusia muncul sebagai kuasa besar
dengan membina empayar masing-masing.
• Kuasa Barat lain seperti Amerika Syarikat, Belgium, Jerman dan Itali turut
bersaing untuk mendapatkan tanah jajahan.
• Negeri-negeri Melayu, Sarawak dan Sabah kaya dengan bahan mentah turut
menjadi sasaran peluasan kuasa Barat tersebut.


Perbezaan Strategi Kuasa Barat Menguasai Negara Kita
Strategi Belanda: Strategi British:
• Serangan fizikal • Manipulasi
• Perjanjian • Tipu helah
• Pakatan • Ugutan atau paksaan
• Pajakan
• Perjanjian
• Serangan fizikal
• Pakatan


Akses kepada
INFOGRAFIK





1





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 1 22/02/2023 3:11 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 1 Kedatangan Kuasa Barat

1.1 Kestabilan dan Kemakmuran Kemakmuran juga dilihat daripada
perkembangan kegiatan intelektual.
Negara Kita
3. Kestabilan dan kemakmuran negara dapat
1. Kestabilan sistem pemerintahan dilihat dari aspek:
BAB
dan pentadbiran negara adalah hasil (a) Sistem pemerintahan dan struktur
1
kebijaksanaan pemerintah dan kesediaan sosial yang sistematik
berganding bahu dengan rakyat untuk (b) Sistem perundangan yang tersusun
membangunkan negeri. (c) Hubungan luar yang berkesan
2. Salah satu faktor kemakmuran negeri ialah (d) Memanfaatkan hasil bumi dan hasil
sumber hasil bumi dan hasil alam yang alam
dimanfaatkan untuk memajukan ekonomi. (e) Sistem ekonomi yang teratur
(f) Kegiatan intelektual
Sistem Pemerintahan dan Struktur Sosial yang Sistematik

1. Negara kita mengamalkan sistem pemerintahan beraja yang diwarisi dari Kesultanan Melayu
Melaka. Manakala Sarawak dan Sabah mempunyai sistem pemerintahan tempatan yang lebih
awal.
• Sultan menjadi ketua negeri.
• Lambang kedaulatan negeri.
Sultan • Dibantu oleh kerabat diraja dan Yamtuan
(Negeri) pembesar. Besar atau
Yang di-
Pertua Besar
• Pembesar dilantik oleh sultan.
Pembesar • Menjaga keamanan, kemakmuran, Undang
(Jajahan/Daerah) kestabilan dan kedaulatan negeri.
Lembaga


Penghulu • Penghulu adalah ketua kampung. Buapak
(Mukim) • Menyampaikan titah raja atau
pembesar kepada orang kampung.
Anak Buah dan Ibu Soko

Sistem pemerintahan beraja Hierarki pemerintahan di Negeri Sembilan


Sistem pemerintahan di Sarawak Sistem pemerintahan di Sabah



Sistem Sistem Sistem Sistem Sistem
Kesukuan Kesultanan Kesukuan Kesultanan Ketua Bebas

Sistem pemerintahan di Sarawak Sistem pemerintahan di Sabah

Aktiviti 1
Aktiviti 1
P AK - 21
PAK-21
Tugasan: Dalam masa lima minit, senaraikan sistem pemerintahan di Sarawak dan sistem pemerintahan di
Sabah.
Objektif: • Memahami sistem pemerintahan di Sarawak.
• Mengetahui aspek kestabilan dan kemakmuran negara.



2





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 2 22/02/2023 3:11 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 1 Kedatangan Kuasa Barat

Sistem Perundangan yang Tersusun 2. Masyarakat tempatan menjalankan kegiatan
perlombongan bijih timah dan emas.
1. Terdapat dua jenis undang-undang, iaitu;
(a) Undang-undang tidak bertulis atau 3. Hasil hutan seperti kayu-kayan, kapur barus, BAB
undang-undang adat. Contohnya adat rotan, damar, getah jelutong, kayu gaharu,
Perpatih. kayu cendana serta rempah ratus. 1
(b) Undang-undang bertulis. Contohnya 4. Hasil hutan dijual kepada pedagang China,
Hukum Kanun Melaka, Hukum Kanun Jepun, Siam dan India.
Pahang dan Undang-undang 99 Perak.
5. Hasil laut seperti sirip ikan yu, timun laut,
2. Di Sarawak dan Sabah, hukum adat rumpai laut dan mutiara.
diamalkan secara tradisi turun-temurun
melalui kepercayaan suku kaum masing- 6. Sifat kreatif dan berkemahiran tinggi
masing. masyarakat tempatan membolehkan
mereka menghasilkan kraftangan yang
Hubungan Luar yang Berkesan indah dan menarik berasaskan sumber
1. Hubungan luar dijalankan dalam bentuk alam.
ekonomi, politik dan sosial. 6. Daun mengkuang, daun pandan, daun
2. Pemerintah tempatan bijak menjalinkan nipah dan buluh boleh dianyam menjadi
hubungan diplomatik dan hubungan tikar atau bakul.
perdagangan untuk mendapatkan 7. Masyarakat Melayu juga mahir dalam
perlindungan, memajukan ekonomi negeri bertukang kayu, membuat perahu,
dan menstabilkan pemerintahan. membuat perabot dari rotan dan menempa
3. Contohnya hubungan pedagangan dengan alat senjata tradisional.
British dan Belanda. 8. Terdapat juga kegiatan menenun kain pua
dan menyulam selendang di Sarawak.
Memanfaatkan hasil bumi dan hasil
alam
1. Hasil galian seperti bijih timah, emas dan
perak.









Bakul yang dihasilkan
daripada anyaman rotan



Dinding yang dihasilkan
daripada buluh
Tikar yang dihasilkan daripada
anyaman daun mengkuang
Harian

Praktis Formatif 1 1 Undang-undang telah membawa keharmonian
• Menganalisis kepada negara. Apakah undang-undang yang
Pada pendapat anda, apakah peranan generasi patut anda patuhi demi menjamin kesejahteraan
muda untuk mengekalkan kemakmuran negara? negara?




3





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 3 22/02/2023 3:11 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 1 Kedatangan Kuasa Barat

Sistem Ekonomi
1. Masyarakat di negara kita bijak mengeksploitasi sumber alam semula jadi untuk memajukan
ekonomi dan memakmurkan kehidupan.
BAB
2. Mereka terlibat dengan kegiatan perdagangan melalui kemudahan pelabuhan, mata wang,
1
sistem percukaian serta sistem timbangan dan ukuran yang praktikal.

Perdagangan dan Pelabuhan
• Negeri-negeri Melayu menjalankan kegiatan perdagangan kerana mempunyai pelabuhan yang
strategik di muara sungai.
• Pelabuhan Johor, Kedah, Klang dan Melaka menjadi pusat mengumpul barangan dari Timur dan
Barat.
• Syahbandar dilantik untuk mengurus pelabuhan.
• Antara barangan yang diperdagangkan di pelabuhan ialah rempah-ratus seperti buah keras, kayu
manis dan cengkih.















Buah keras Kulit kayu manis Cengkih


Mata wang
• Pada peringkat awal, pedagang menggunakan sistem barter (tukar barang) dalam urusan
perdagangan.
• Kemudian, mata wang logam yang diperbuat daripada timah dan emas digunakan dalam urusan
perdagangan.
• Negeri-negeri Melayu seterusnya mengeluarkan mata wang logam masing-masing untuk urus niaga.

















Mata wang Kelantan Mata wang emas Kedah Duit pitis Terengganu

Sistem percukaian
• Cukai ialah bayaran yang dikenakan ke atas hasil perlombongan, pertanian, hasil hutan dan
perdagangan.
• Cukai merupakan sumber pendapatan pemerintah dan akan disalurkan untuk memakmurkan negeri.




4





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 4 22/02/2023 3:11 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 1 Kedatangan Kuasa Barat

Sistem Timbang, Sukat dan Ukur

Masyarakat Melayu menggunakan sukatan seperti kepul, leng, kal, cupak dan gantang. BAB
• 2 kepul = 1 leng • 4 kal = 1 cupak
• 2 leng = 1 kal • 4 cupak = 1 gantang 1

Orang Melayu kemudian menggabungkan sistem timbangan pedagang China, iaitu kati dan tahil
dengan sukatan pikul orang Melayu.
16 tahil = 1 kati
100 kati = 1 pikul


Bagi timbangan emas dan perak, orang Melayu Kedatangan British ke Alam Melayu
mengambil timbangan pedagang India. menyumbang kepada kemunculan sukatan
12 saga = 1 mayam baharu seperti auns, paun, tan dan gelen.
16 mayam = 1 bungkal
12 bungkal = 1 kati



Kegiatan Intelektual 8. Contoh cerita rakyat ialah
(a) Si Tanggang Anak Derhaka, yang
1. Pendidikan bertujuan melahirkan individu mendidik anak tidak menderhaka
yang berakhlak mulia, berkelakuan sopan, kepada ibu bapa.
bertatasusila, berdikari dan berhemah (b) Cerita Anjing dengan Bayang-bayang,
tinggi.
yang memberi nasihat supaya tidak
2. Pendidikan dalam masyarakat tempatan bersikap tamak.
dibahagikan kepada pendidikan tidak
formal dan pendidikan formal. 9. Contoh pantun yang mendidik supaya
sentiasa berbuat baik:
3. Kegiatan intelektual merangkumi Burung pipit burung kedidi,
pendidikan tidak formal dan pendidikan Hinggap di pokok di tepi sawah,
formal. Jika hidup tidak berbudi,
4. Pendidikan tidak formal merupakan Ibarat pokok tidak berbuah.
pendidikan awal atau asuhan dalam institusi 10. Masyarakat bumiputera di Sarawak dan
keluarga.
Sabah menerima pendidikan tidak formal
5. Kanak-kanak diajarkan kemahiran seperti untuk membolehkan mereka berdikari
bercucuk tanam, menangkap ikan, apabila dewasa kelak.
bertukang dan menghasilkan kraf tangan.
11. Di Sarawak, pendidikan tidak formal
6. Mereka juga diajarkan ilmu agama, diperoleh melalui cerita lisan yang
berpekerti mulia, cara berkawan dan berkaitan dengan amalan dan kepercayaan
menjaga maruah. turun-temurun sesuatu etnik. Misalnya,
7. Disampaikan melalui pantun, syair, cara berburu dan meramu hasil hutan.
peribahasa, pepatah, pantang larang serta 12. Di Sabah, pendidikan tidak formal dipelajari
cerita rakyat yang berbentuk teladan dan oleh kanak-kanak melalui keluarga atau
pengajaran.
masyarakat di tempat mereka tinggal.
Mereka diajar kemahiran seperti bersawah,
berternak, bertukang, berburu, memanjat,
Harian memancing dan menyumpit.


semangat perpaduan dapat dipupuk melalui bercorak Islam dan menekankan ilmu
Sebagai seorang murid, bagaimanakah 13. Pendidikan formal masyarakat Melayu
pendidikan di sekolah? keagamaan.



5





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 5 22/02/2023 3:11 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 1 Kedatangan Kuasa Barat

14. Dilaksanakan di istana, masjid, surau, sekolah pondok dan madrasah.
Istana Masjid dan surau Pendidikan pondok Madrasah
• Hal • Pengajian • Mata pelajaran • Mempunyai sukatan pelajaran.
BAB
pentadbiran merangkumi cara yang diajar ialah • Dilaksanakan secara kelas.
negara. bacaan dalam solat al-Quran, ilmu • Mempunyai tahap permulaan,
1
• Sistem politik. dan tajwid serta hadis dan bahasa pertengahan dan pengkhususan.
mempelajari hadis, Arab. • Diawasi oleh mudir (guru besar).
fekah dan usuludin. • Diselia oleh jawatankuasa kewangan.

15. Di Sarawak, pendidikan formal dijalankan di
masjid dan sekolah agama. Etnik beragama Praktis Formatif 1 2
Islam mempelajari pendidikan agama Islam • Menilai
seperti membaca al-Quran dan menulis Pada pandangan anda, mengapakah pendidikan
tulisan jawi. tidak formal diperlukan oleh masyarakat hari ini?
16. Mereka turut mempelajari cara
melaksanakan ibadat daripada guru
al-Quran, imam dan lebai.
17. Di Sabah, pendidikan secara formal amat Harian
terhad. Etnik beragama Islam belajar Anda merupakan salah seorang murid cemerlang
membaca al-Quran dan belajar menulis di dalam kelas, bagaimanakah cara anda untuk
tulisan jawi di surau, pondok dan rumah membantu rakan yang lemah dalam pelajaran?
guru agama.

Perkembangan Bahasa Melayu dan Tulisan Jawi Pendidikan
tidak formal
1. Bahasa Melayu menjadi bahasa ilmu dan bahasa lingua franca dalam dunia INFO
perdagangan di Alam Melayu.
2. Bahasa Melayu membuktikan kemampuan menyampaikan ilmu agama dan ilmu pengetahuan
yang tinggi.
3. Penulisan karya kesusasteraan juga berkembang.
4. Ramai cendekiawan menghasilkan kitab dan karya kesusasteraan yang bermutu tinggi.
5. Tokoh Karya yang Dihasilkan Negeri
Raja Ali Haji Tuhfat al-Nafis dan Gurindam Dua Belas Johor Riau
Raja Chulan Misa Melayu Perak

Praktis Formatif 1.1

1. Nyatakan aspek kestabilan dan kemakmuran negara kita.
2. Klasifikasikan ciri-ciri kemakmuran dan kestabilan negara kita dari aspek:
(a) Politik (b) Ekonomi (c) Sosial
3. Apakah kepentingan pendidikan formal dalam kehidupan masyarakat?


Aktiviti 2
Aktiviti 2
PAK-21
P AK - 21
Tugasan: Murid duduk secara berkumpulan di sebuah meja dan berbincang mengenai sistem perundangan
yang tersusun menjamin kemakmuran negara.
Objektif: • Memahami sistem perundangan negara.




6





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 6 22/02/2023 3:11 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 1 Kedatangan Kuasa Barat

1.2 Faktor Kedatangan Kuasa Barat dan menjadi kuasa ulung di Eropah kerana
memiliki kekayaan hasil daripada beberapa
ke Negara Kita
buah koloninya. BAB
1. Kestabilan dan kemakmuran negara kita 5. Pada abad ke-16 merupakan zaman
menyebabkan kuasa-kuasa Barat berminat kegemilangan kuasa Portugis dan Sepanyol. 1
untuk memiliki kekayaan tersebut.
6. Pada abad ke-17 pula, menyaksikan
2. Penjajahan Eropah ke luar benua melibatkan kebangkitan kuasa Barat lain seperti
kuasa Portugis dan Sepanyol. Belanda, British dan Perancis sebagai kuasa

3. Portugis menjelajah sehingga ke Asia dan penjajah untuk merebut kekayaan dan
berjaya membina empayar perdagangan tanah jajahan di seberang laut.
serta menguasai jalan perdagangan di 7. Alam Melayu menjadi sasaran utama
Lautan Hindi. kedatangan orang Eropah untuk menguasai
4. Sepanyol pula menjadi saingan utama hasil rempah-ratus.
sebagai kuasa penjajah pada abad ke-16,







Inggeris U
Belanda
Lautan Sepanyol
Atlantik Portugis
Kepulauan Laut China
Haiti Selatan
Lautan
Pasifik India Filipina
San P. Guam
Salvador Melaka
Kepulauan Maluku
Betawi

Lautan
Hindi
Tanjung
Jalan Belanda Harapan
Jalan Sepanyol
Jalan Inggeris Selat
Jalan Portugis Magellan
Peta menunjukkan penjelajahan kuasa Barat ke Alam Melayu


INFO SEJARAH
INFO SEJARAH

Penubuhan syarikat perdagangan / syarikat perwakilan
Tahun Penubuhan syarikat
Syarikat Hindia Timur Inggeris (SHTI) ditubuhkan di England dan diberi hak monopoli dalam
1600
perdagangan rempah di Kepulauan Melayu oleh kerajaan British.
1602 Syarikat Hindia Timur Belanda ditubuhkan. Syarikat ini diberi monopoli perdagangan di Timur.
1664 Perancis menubuhkan Syarikat Hindia Timur Perancis untuk berdagang di Asia.




7





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 7 22/02/2023 3:11 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 1 Kedatangan Kuasa Barat

Faktor Kedatangan Kuasa Barat pada Faktor Agama Kristian
Abad ke-16 1. Matlamat penjajahan kuasa Barat adalah
Mendapatkan Barangan Mewah untuk kekayaan, keagamaan dan
kemasyhuran.
BAB
1. Kuasa Barat berminat mendapatkan bahan
seperti rempah-ratus, minyak wangi, emas,
1
perak, batu permata, gading dan hasil Faktor Kedatangan Kuasa Barat pada
hutan. Abad ke-17 dan Abad ke-18
2. Orang Eropah pula ingin mendapatkan Revolusi Perindustrian
barangan mewah seperti teh, sutera dan 1. Revolusi Perindustrian berlaku di Britain
tembikar dari China. sejak abad ke-17.
2. Menjelang abad ke-18, negara Eropah
Keperluan Pusat Pengumpulan Barang lain seperti Jerman dan Perancis muncul
1. Sebagai tukaran, China mahukan emas, sebagai negara perindustrian seperti Britain.
perak, bijih timah dan rempah-ratus yang 3. Selepas Revolusi Perindustrian, dasar kuasa
boleh didapati di Kepulauan Melayu. Barat berubah. Mereka perlu mencari pusat
2. Syarikat perdagangan Barat memerlukan perdagangan dan menguasai tanah jajahan
pusat untuk mengumpul bahan mentah yang dapat membekalkan bahan mentah
tempatan di tengah-tengah laluan bagi keperluan kilang perusahaan mereka
perdagangan di antara India dan China. secara berterusan.
4. Revolusi Perindustrian membolehkan
Keperluan Pelabuhan Persinggahan barangan dikeluarkan secara besar-besaran.
1. Kuasa Barat memerlukan pelabuhan yang Dengan kepesatan pengeluaran barangan
sesuai sebagai tempat berlindung sementara kilang, kawasan pasaran yang luas perlu
menunggu peralihan angin monsun. dicari untuk memasarkan barang tersebut
supaya keuntungan dapat dimaksimumkan.
2. Mereka memerlukan pelabuhan sebagai
persinggahan kapal di Alam Melayu untuk Kedatangan Kuasa Barat pada Abad
memudahkan kapal berlabuh, mengisi
bekalan air, makanan dan kemudahan ke-19 dan Abad ke-20
membaiki kapal sebelum belayar ke Canton. Kesuburan Tanah dan Kekayaan Hasil
Bumi
1. Negara kita mempunyai tanah yang luas,
subur dan iklim yang sesuai untuk tanaman
berorientasikan eksport. Contohnya,
tanaman getah, tebu, tembakau dan padi.
2. Negara kita juga kaya dengan hasil bumi
seperti bijih timah, bijih besi, emas,
petroleum dan arang batu.



Gambaran menunjukkan persinggahan kapal
di Alam Melayu


INFO SEJARAH
INFO SEJARAH
Sepanyol dan Portugal merupakan dua buah
negara Katolik yang menekankan usaha
penyebaran agama Kristian di seberang laut. Kesuburan tanah dan kekayaan hasil bumi negara
kita mendorong kedatangan kuasa Barat


8





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 8 22/02/2023 3:11 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 1 Kedatangan Kuasa Barat

Perkembangan Industri Kereta
1. Kemunculan industri kereta dan penciptaan
tayar menambahkan permintaan terhadap BAB
getah asli.
2. Getah asli juga diperlukan dalam perusahaan 1
menghasilkan penebat barangan elektrik.




Perusahaan mengetin makanan memerlukan bekalan bijih
timah yang banyak

Penciptaan Kapal Wap
1. Kapal wap dicipta pada abad ke-19.
2. Penggunaan kapal wap dapat membawa
muatan yang banyak, perjalanannya lebih
Perkembangan industri kereta di Eropah menyebabkan cepat dan menjimatkan kos.
permintaan getah melambung tinggi

Industri Mengetin

1. Pada abad ke-19, beberapa ciptaan baharu di
Amerika Syarikat memerlukan penggunaan
bijih timah.
2. Industri mengetin makanan, mengetin
minuman, membuat bumbung rumah dan
tong minyak memerlukan bahan utama
seperti bijih timah. Penghantaran barang dagangan menjadi semakin mudah
dan murah menggunakan kapal wap
3. Kesannya, harga bijih timah melambung
tinggi.
Pembukaan Terusan Suez
4. Selepas tahun 1840, permintaan bijih timah 1. Pembukaan Terusan Suez yang
dari negeri-negeri Melayu bertambah menghubungkan Pelabuhan Said di Laut
dengan pesat. Mediterranean dan Suez di Laut Merah telah
mempercepat urusan perdagangan.

Liverpool
U EROPAH
EROPAH ASIA
ASIA
Laut Mediterranean
China
Terusan China
Suez
Terusan Laut Merah India
Suez India
AFRIKA LAUTAN
AFRIKA
HINDI
Singapura

Tanjung Harapan
PETUNJUK
Laluan melalui Tanjung Harapan (12400 batu)
Laluan melalui Terusan Suez (8000 batu)
Laluan Terusan Suez

9





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 9 22/02/2023 3:11 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 1 Kedatangan Kuasa Barat

2. Kesannya, perdagangan di antara Alam 5. Perancis menggunakan muslihat “Tugas
Melayu dan benua Eropah semakin pesat. Menyebarkan Tamadun” kepada penduduk
dunia bukan Barat yang dianggap mundur.
BAB
Praktis Formatif 1 3
INFO SEJARAH
• Menilai INFO SEJARAH
1
Mengapakah pembukaan Terusan Suez
menggalakkan kedatangan kuasa Barat ke Tanah Slogan kuasa Barat untuk meluaskan kuasa.
Melayu? Kuasa Slogan
British Beban orang putih
Penciptaan Telegraf Perancis Tugas menyebarkan tamadun
1. Penciptaan teknologi telegraf membolehkan Jerman Tugas menyebarkan budaya
ahli perniagaan di benua Eropah dan Amerika The Blessing of the Anglo-Saxon
Amerika Syarikat menghubungi ejen atau protection
wakil mereka di Alam Melayu dengan
pantas.
2. Penglibatan Tanah Melayu dalam kegiatan Praktis Formatif 1.2
pasaran dunia antarabangsa semakin
penting. 1. Senaraikan kuasa-kuasa Barat yang sampai ke
Alam Melayu.
2. Bandingkan faktor kedatangan kuasa Barat
Persaingan Kuasa Barat pada abad ke-16 dengan abad ke-17 dan
1. Kuasa-kuasa Barat seperti Britain, Jerman, ke-18.
Perancis, Sepanyol dan Amerika Syarikat 3. Senaraikan faktor yang merancakkan
bersaing untuk menakluki kawasan atau kedatangan kuasa Barat pada abad ke-19 dan
wilayah di luar Eropah. ke-20.
2. Mereka sanggup berperang untuk
mendapatkan tanah jajahan.
3. Kuasa-kuasa Barat tersebut menganggap 1.3 Persaingan Kuasa Barat untuk
Mendapatkan Tanah Jajahan
semakin luas tanah jajahan, semakin tinggi
sanjungan yang akan diterima. 1. Kuasa-kuasa Barat berlumba-lumba
meluaskan kuasa untuk memiliki tanah
Slogan “Beban Orang Putih” dan “Tugas jajahan demi kepentingan ekonomi mereka.
Menyebarkan Tamadun
2. Sepanyol, Britain, Belanda, Perancis dan
1. Kuasa Barat menggunakan pelbagai slogan Rusia muncul sebagai kuasa besar dengan
untuk mewajarkan tindakan mereka membina empayar masing-masing.
menyebarkan pengaruh dan tamadun
mereka ke seberang laut. 3. Kuasa Barat lain seperti Amerika Syarikat,
Belgium, Jerman dan Itali turut bersaing
2. Mereka berhujah bahawa peradaban mereka untuk mendapatkan tanah jajahan.
lebih tinggi berbanding dengan kebudayaan
penduduk yang dijajah. 4. Negeri-negeri Melayu, Sarawak dan Sabah
kaya dengan bahan mentah turut menjadi
3. Penggunaan slogan ini penting bagi sasaran peluasan kuasa Barat tersebut.
merasionalkan tindakan penjajahan mereka.
4. Slogan “Beban Orang Putih” yang
bermaksud tanggungjawab dan tugas
mereka orang Barat adalah untuk Harian
membantu dan memberikan kesejahteraan Sebagai murid, bagaimanakah cara anda untuk
kepada peribumi di wilayah yang dijajah mengelakkan negara Malaysia dijajah semula?
oleh mereka.



10





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 10 22/02/2023 3:11 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 1 Kedatangan Kuasa Barat

British menjadikan Kesultanan Brunei
sebagai sebuah negeri naungan British.

Perancis meluaskan BAB
kuasanya di Indo Petunjuk
china dan merancang British 1
membina terusan di Perancis
Segenting Kra.
Belanda
Sepanyol 1521-1899
Amerika 1899-1946
Rusia berhasrat Portugis
membuka petempatan
di Ujung Salang. Sepanyol menakluki
Kesultanan Sulu
Jerman berusaha Indochina
mendapatkan
Pulau Langkawi.
Segenting
Amerika Syarikat Kra
ingin bertapak di Ujung Salang Sulu Syarikat dagang British,
Terengganu. Pulau Langkawi Sabah
Terengganu Brunei iaitu Syarikat Borneo
Utara British (SBUB)
Keluarga Brooke Sarawak membeli wilayah-wilayah
menguasai wilayah Sabah daripada Sultan
Sarawak dengan Brunei dan Sultan Sulu.
meluaskan kuasa
sehingga ke
sempadan Brunei.
Hindia Timur

Timor Leste

Belanda berusaha mendapatkan Portugis berusaha mendapatkan
seluruh Kepulauan Hindia Timur Timor Leste

Peta menunjukkan kawasan Alam Melayu dikuasai oleh kuasa Barat menjelang akhir abad ke-19 dan awal abad ke-20
Praktis Formatif 1.3

1. Mengapakah Negeri-negeri Melayu, Sarawak dan Sabah menjadi tumpuan persaingan kuasa Barat?
2. Nyatakan iktibar yang diperoleh daripada peristiwa persaingan kuasa Barat untuk mendapatkan tanah
jajahan.
3. Senaraikan persaingan kuasa-kuasa Barat di Alam Melayu.

Aktiviti 3
Aktiviti 2

Tugasan: Anda dikehendaki mengkaji salah satu kawasan Alam Melayu yang dikuasai oleh kuasa Barat
menjelang akhir abad ke-19 dan awal abad ke-20 melalui sumber daripada akhbar atau laman
sesawang. Hasilkan satu laporan yang panjangnya tidak kurang daripada 150 patah perkataan
Objektif: • Mengetahui lokasi kawasan Alam Melayu.
• Mengetahui kuasa Barat yang datang ke Alam Melayu.
• Mengetahui faktor kedatangan kuasa Barat.
• Menghargai kemakmuran yang telah dicapai.



11





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 11 22/02/2023 3:11 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 1 Kedatangan Kuasa Barat

1.4 Perbezaan Strategi Kuasa Barat 4. Oleh itu, British menggunakan pelbagai
strategi sekali gus meluaskan kuasanya di
Menguasai Negara Kita
negeri-negeri Melayu, Sarawak dan Sabah.
1. Kuasa-kuasa Barat menggunakan pelbagai
BAB
strategi untuk menguasai negara kita.
1
INFO SEJARAH
INFO SEJARAH
2. Terdapat strategi berdiplomasi dan bersifat
agresif.
Pada tahun 1873, Parti Konservatif mengambil
3. Portugis menggunakan strategi menyerang alih pucuk pimpinan kerajaan Britain daripada
semasa menjatuhkan Kesultanan Melayu Parti Liberal, telah melaksanakan dasar campur
Melaka. tangan. Andrew Clarke dihantar menggantikan
Gabenor Harry Ord sebagai Gabenor Negeri-
4. Belanda menggunakan strategi serangan negeri Selat. Beliau mencari alasan untuk
fizikal, perjanjian dan pakatan kuasa Barat memaksa pemerintah tempatan di negeri-negeri
untuk mendapatkan wilayah atau jajahan. Melayu menerima naungan dan campur tangan
5. British menggunakan strategi yang lebih British.
bersifat diplomasi berdasarkan isu dan
faktor setempat. Strategi Kuasa Barat untuk Meluaskan

Kuasa di Negara Kita
Dasar Campur Tangan
1. Selepas tahun 1873, kerajaan British 1. Selepas serangan Portugis ke atas Melaka,
menukarkan dasar tidak campur tangan Belanda meluaskan kuasanya di negara kita
kepada dasar campur tangan British di dengan menggunakan strategi serangan
negeri-negeri Melayu. fizikal, pakatan dan perjanjian.
2. Pedagang Negeri-negeri Selat mendesak 2. British pula menggunakan pelbagai strategi
kerajaan British supaya campur tangan dan yang lebih licik termasuklah serangan fizikal,
melindungi kepentingan pelaburan mereka. pakatan, perjanjian, manipulasi, ugutan
atau desakan, tipu helah dan pajakan untuk
3. Kerajaan British di London membuat menguasai negara kita.
keputusan untuk campur tangan dalam hal
ehwal negeri-negeri Melayu demi menjaga 3. Perbandingan strategi antara Belanda dan
kepentingan ekonomi British. British dapat dilihat pada rajah di bawah.



Serangan
fizikal Tipu helah



Manipulasi

Strategi Perjanjian Strategi
Belanda British

Pajakan


Ugutan atau
Pakatan
desakan


Dasar campur tangan bermaksud British melibatkan diri
secara langsung dalam pentadbiran di negeri-negeri Melayu.



12





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 12 22/02/2023 3:11 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 1 Kedatangan Kuasa Barat

Strategi Belanda untuk Menguasai Negara Kita

Strategi Belanda BAB


Serangan fizikal Perjanjian Pakatan 1


Tahun 1650 dan Tahun Tahun 1650 Tahun 1641
1651 Belanda mengadakan Belanda mengadakan
Belanda berperang dengan perjanjian dengan Perak pakatan dengan Johor
penduduk tempatan di untuk mendapatkan bijih dan berjaya mengalahkan
Pulau Pangkor dan di Kuala timah. Portugis di Melaka.
Perak disebabkan oleh
dasar monopoli bijih timah Tahun 1786 Tahun 1824
oleh Belanda. Belanda mengadakan Belanda mengadakan
perjanjian dengan Selangor. pakatan dengan British
Tahun 1763 Sultan Ibrahim bersetuju dan bersetuju memeterai
Belanda berperang dengan menjual bijih timah kepada Perjanjian lnggeris-Belanda
angkatan Selangor dan Belanda. atau lebih dikenali sebagai
Rembau kerana bimbang Perjanjian London 1824.
penguasaan Selangor ke
atas Selat Melaka.
Aktiviti 4
Aktiviti 4
Tahun 1782
PAK-21
Belanda berperang P AK - 21
dengan Johor disebabkan Tugasan: Satu kumpulan kecil murid diletakkan di setiap stesen. Mereka
perselisihan mengenai diberi masa 10 minit untuk menjawab topik yang telah
perdagangan. ditentukan di setiap stesen. Kemudian kumpulan tersebut
akan berjalan ke stesen berikutnya sehingga semua kumpulan
Tahun 1784 telah melalui semua stesen. Setiap kumpulan diberikan warna
Belanda berperang dengan yang berbeza untuk mencatat jawapan.
angkatan Johor dan Objektif: • Memahami strategi yang digunakan oleh Belanda bagi
Selangor kerana masalah
menguasai Tanah Melayu.
perebutan perairan Selat • Mengetahui perbezaan strategi yang digunakan antara
Melaka.
Belanda dan British.
Tahun 1784 dan Tahun
1785
Belanda berperang dengan
Sultan Ibrahim Selangor di
Kuala Selangor.





Harian
Sebagai murid yang berpengetahuan, apakah
manfaat yang diperoleh daripada strategi

perjanjian? Ilustrasi Perjanjian London 1824 hasil pakatan British
dan Belanda



13





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 13 22/02/2023 3:11 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 1 Kedatangan Kuasa Barat

Strategi British untuk Menguasai Negara Kita

Strategi British
BAB
1
Manipulasi
• British menggunakan isu pewarisan Ugutan/Desakan
takhta Johor bagi mendapatkan • British membuat ugutan/desakan agar
Singapura. sultan menerima Residen British di
• British campur tangan apabila terdapat Selangor dan Pahang bagi menasihati
isu perebutan takhta di Perak pada pentadbiran negeri masing-masing.
tahun 1871. • James Brooke mendesak Sultan Brunei
• British menggunakan peristiwa lanun dan menuntut diiktiraf sebagai Raja
merompak kapal dagang di perairan Sarawak
Kuala Langat dan serangan ke atas
rumah api di Tanjung Rachado sebagai
alasan campur tangan di Selangor.
• British mengambil kesempatan Perjanjian
daripada konflik pembesar di Sungai • British mendesak Sultan Perak, Sultan
Ujong untuk campur tangan Negeri Selangor, Yamtuan Seri Menanti dan
Sembilan. Sultan Pahang memeterai perjanjian
menerima naungan British.
• Sultan Brunei bersetuju mengiktiraf
Tipu Helah James Brooke menjadi Raja Sarawak
• British mendapatkan Pulau Pinang yang merdeka.
melalui tipu helah.
• Francis Light melakukan tipu helah
kepada Sultan Kedah.
Serangan Fizikal
• British menyerang Naning, apabila
Penghulu Naning Dol Said enggan
Pakatan tunduk kepada kekuasaan British di
• British dan Belanda berpakat Melaka pada tahun 1831 dan 1832.
memeterai Perjanjian Inggeris- • British membedil Kuala Terengganu
Belanda 1824.
• Melalui perjanjian tersebut, British dan meminta Sultan Omar tidak
mencampuri masalah perang saudara
berjaya mendapatkan Melaka, di Pahang serta masalah takhta Sultan
manakala Belanda memperoleh Mahmud Lingga.
Bangkahulu.



Pajakan
Melalui pajakan dan pemberian piagam kepada Syarikat British Utara
Borneo, British dapat meluaskan pengaruhnya ke atas Sabah.




Praktis Formatif 1.4

1. Bandingkan strategi peluasan kuasa Belanda dan British di negara kita.
2. Jelaskan strategi Belanda menguasai negara kita.
3. Klasifikasikan strategi British menguasai negara kita.



14





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 14 22/02/2023 3:11 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 1 Kedatangan Kuasa Barat


Praktis Sumatif 1 BAB


BAHAGIAN A 1

Arahan: Pilih jawapan yang paling tepat.
1. Rajah berikut menunjukkan struktur pemerintahan 4. Maklumat berikut berkaitan dengan institusi
beraja. pendidikan formal.
• Masjid
• Pondok
Sultan • Istana

Pembesar Apakah peranan institusi berikut kepada
masyarakat Alam Melayu?
Penghulu A Menyatukan penduduk
B Memimpin kesetiaan rakyat
Apakah peranan Penghulu? C Menyampai arahan pembesar
A Menjadi hakim D Melahirkan masyarakat berilmu
B Menjaga keamanan
C Memajukan pertanian 5. Mengapakah Alam Melayu menjadi sasaran
D Menyampaikan arahan raja kedatangan kuasa Barat?
A Menyebarkan tamadun
B Menguasai hasil rempah
2. Rajah berikut berkaitan perubahan sistem sukat C Mempunyai ramai buruh
di Alam Melayu.
D Mengawal laluan perdagangan
• Kepul • Auns
• Leng • Paun 6. Gambar berikut menunjukkan perkembangan
• Kal • Tan industri motokar di Eropah.
• Cupak • Gelen
X Y
Mengapakah berlaku perubahan daripada X ke
Y?
A Melicinkan urusan perdagangan
B Kedatangan pedagang India
C Peluasan pengaruh British
D Menggalakkan pelaburan Apakah kesan perkembangan tersebut terhadap
Alam Melayu?
3. Maklumat berikut berkaitan pendidikan tidak A Menjadi tanah jajahan
formal. B Meningkatkan perdagangan
C Meninggikan taraf hidup rakyat
• Pantun D Memajukan sistem pengangkutan
• Syair
• Pantang larang
7. Mengapakah penciptaan kapal wap
Apakah tujuan sistem pendidikan tersebut? menguntungkan negara Barat?
A Mengekalkan adat resam A Kos bahan api murah
B Membentuk kelakuan sopan B Perjalanan yang lambat
C Melahirkan golongan intelektual C Tenaga pekerja dikurangkan
D Membentuk masyarakat bersekutu D Membawa muatan yang banyak




15





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 15 22/02/2023 3:11 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 1 Kedatangan Kuasa Barat

BAHAGIAN B

1. Negara kita terkenal di persada antarabangsa kerana memiliki kekayaan hasil bumi dan sumber alam.
BAB
(a) Namakan hasil bumi dan hasil alam berikut:
(i) Galian:
1
(ii) Hasil hutan:
(iii) Hasil laut: [3 markah]
(b) Namakan hasil kraf tangan berikut:

















(i) (ii) (iii)

[3 markah]

(c) Mengapakah aktiviti kraf tangan diberi perhatian penting oleh negara kita? [4 markah]
Menganalisis



BAHAGIAN C


1. Jadual berikut menunjukkan antara strategi kuasa Barat untuk menguasai negara kita.
Kuasa Barat Strategi
Portugis Menyerang
Belanda Serangan fizikal / perjanjian / pakatan
British Serangan fizikal / pakatan / perjanjian / ugutan / manipulasi
(a) Jelaskan strategi pakatan yang dijalankan oleh British dan Belanda. [4 markah]
(b) Bandingkan strategi meluaskan kuasa British dan Belanda semasa menguasai Tanah Melayu.
[8 markah]
(c) Apakah iktibar yang dapat dipelajari daripada strategi perluasan kuasa Barat ke negara kita?
[8 markah]
Menilai















16





01.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 16 22/02/2023 3:11 PM

Kedatangan Kuasa Asing

Bab
8 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar


Melayu Menangani Cabaran Barat





PETA KONSEP



Reaksi pemerintah Negeri-negeri Melayu
Utara dan Johor terhadap tindakan Barat




Protokol Sempadan Perjanjian Bangkok
memecahbelahkan wilayah Negeri-negeri Melayu Keberkesanan Peranan Pemerintah Tempatan
dalam Menangani Cabaran Barat
Utara

• Protokol Sempadan Perjanjian Bangkok 1909 • Kemakmuran ekonomi Johor menarik pelabur asing.
− Legeh dan lembah sungai dijadikan sebagai garis • Penggubalan Undang-undang Tubuh Kerajaan Johor
sempadan. dan Undang-undang Bagi Diri Terengganu.
− Bermula dari utara muara Sungai Perlis di sebelah • Penubuhan sekolah di negeri-negeri Melayu.
Barat. • Penubuhan Rejimen Askar Melayu Diraja.
− Berakhir di muara Kuala Tabal di sebelah timur. • Penubuhan Perkhidmatan Tadbir Melayu.
− Pulau Langkawi dan pulau-pulau di bahagian • Mempertahankan institusi raja.
selatan menjadi milik British.
− Siam memilih Pulau Terutau dan pulau-pulau di
bahagian utara.







Reaksi Pemerintah Negeri-negeri Melayu Utara


• Raja Syed Alwi membantah Pujoh dijadikan wilayah
Siam.
• Sultan Abdul Halim tersinggung kerana tidak dibawa
berunding dan tidak memaafkan pihak yang menjual
wilayah Sadao, Setul, Pulau Terutau, Butang dan
pulau-pulau sekitarnya.
• Sultan Zainal Abidin mengecam, menyuarakan
bantahan kepada Gabenor Negeri-negeri Selat.
• Sultan Muhammad IV menolak Perjanjian Bangkok
antara Siam dengan British.







8
Akses kepada BAB
INFOGRAFIK




117





08.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 117 22/02/2023 3:23 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat

8.1 Reaksi Pemerintah Negeri- 3. British dan Siam bersetuju menjadikan legeh
dan lembah sungai sebagai pembahagian
Negeri Melayu Utara dan Johor sempadan berd asarkan Protokol Sempadan
terhadap Tindakan Barat
Perjanjian Bangkok.
1. Penguasaan British ke atas Negeri-negeri
INFO SEJARAH
Melayu Utara disebabkan perkembangan INFO SEJARAH
politik serantau, iaitu persaingan kuasa
Barat terutamanya British dan Perancis. Protokol Sempadan Perjanjian Bangkok 1909
2. British menguasai Negeri-negeri Melayu • Legeh dan lembah sungai dijadikan sebagai
garis sempadan.
Utara melalui Perjanjian Bangkok pada 10 • Bermula dari utara muara Sungai Perlis di
Mac 1909. sebelah barat.
• Berakhir di muara Kuala Tabal di sebelah timur.
Protokol Sempadan Perjanjian Bangkok • Pulau Langkawi dan pulau-pulau di bahagian
Memecahbelahkan Wilayah Negeri- selatan menjadi milik British.
Negeri Melayu Utara • Siam memilih Pulau Terutau dan pulau-pulau di
bahagian utara.
1. Perjanjian Bangkok 1909 membawa kepada
pembahagian wilayah Negeri-negeri Melayu Praktis Formatif 8.1
Utara.
2. British dan Siam mementingkan kedudukan 1. Senaraikan kandungan Protokol Sempadan
pengaruh masing-masing tanpa mengambil Perjanjian Bangkok 1909.
kira soal kebudayaan, geografi, etnik dan 2. Namakan wilayah Negeri-negeri Melayu Utara
yang telah diambil oleh Siam.
agama penduduk tempatan dalam membuat 3. Buktikan kewibawaan Temenggung Daeng
perubahan sempadan. Ibrahim Johor.


Petunjuk
Sempadan darat
Sempadan sungai
Wilayah yang menjadi milik Siam
Pulau Wilayah yang diletakkan di bawah
Pulau Terutau Setul naungan British
Butang Sadao

PERLIS Kuala Tabal
Pulau U
Langkawi Tabal
Sg. Golok
KEDAH
Reman

PULAU
PINANG

PERAK
KELANTAN TERENGGANU
BAB
8

Peta menunjukkan wilayah dan pulau yang menjadi milik Siam dan naungan British berdasarkan
Protokal Sempadan Perjanjian Bangkok 1909

118





08.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 118 22/02/2023 3:23 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat

Reaksi Pemerintah Negeri-negeri Melayu Utara terhadap Perjanjian Bangkok 1909

Reaksi Pemerintah Perlis – Raja Syed Alwi Jamalullail (1905 – 1943)
• Melalui Perjanjian Bangkok 1909, Perlis kehilangan wilayah Pujoh yang terletak di
sebelah utara Sungai Perlis kepada Siam.
• Raja Syed Alwi Jamalullail membantah tindakan Siam mengambil wilayah Pujoh dan
dimasukkan ke dalam Wilayah Setul.
• Sebelum itu, wilayah Pujoh ditadbir oleh Kerajaan Perlis melalui Penghulu Kuala Perlis.


Reaksi Pemerintah Kedah – Sultan Abdul Hamid Halim Shah (1881 – 1943)
• Sultan Abdul Hamid Halim Shah tersinggung kerana tidak dibawa berunding.
• Melalui Perjanjian Bangkok 1909, Kedah kehilangan wilayah Sadao, Setul, Pulau
Terutau, Butang dan pulau-pulau sekitarnya kepada Siam.
• Baginda menegaskan sempadan baharu di antara Kedah dengan Siam hendaklah
mengikut kriteria sempadan sedia ada.
• Baginda murka dan tidak akan memaafkan pihak yang menjual negeri Kedah.

Reaksi Pemerintah Terengganu – Sultan Zainal Abidin III
• Sultan Zainal Abidin III mengecam tindakan Siam menyerahkan Terengganu kepada
British tanpa pengetahuan baginda dan mempertahankan kedaulatan negeri.
• Sultan, ulama dan pembesar tidak diterima Perjanjian Bangkok.
• Baginda menegaskan Siam tidak hak ke atas Terengganu.
• Baginda menegaskan penghantaran bunga emas bukan menandakan Terengganu
jajahan Siam tetapi sebagai tanda persahabatan.
• Pada 24 Mei 1909, baginda mengemukakan bantahan kepada Gabenor Negeri-negeri
Selat.


Reaksi Pemerintah Kelantan – Sultan Muhammad IV
• J.S. Mason dan wakil Siam datang ke Kota Bharu menghadap Sultan Muhammad IV
memaklumkan persetujuan Perjanjian Bangkok antara Siam dengan British.
• Sultan Muhammad IV menolak perjanjian tersebut.
• Baginda kecewa dengan tindakan British menyerahkan wilayah Tabal, iaitu daerah di
Kelantan yang dihuni kira-kira 15 000 orang Melayu kepada Siam.

LAUT
Tabal CHINA U
Tumpat SELATAN
SIAM Kota
Sg. Golok Sg. Kelantan Bahru
Tanah
Merah Pasir Perjanjian
Putih
Bangkok 1909
Kuala
Krai
PERAK Sg. Galas INFO
TERENGGANU
Praktis Formatif 1 1
KELANTAN
• Menilai
Tindakan pemerintah Negeri-negeri
Melayu Utara yang enggan mengiktiraf BAB
Perjanjian Bangkok 1909 adalah wajar.
PAHANG
Berikan hujah anda. 8
Peta menunjukkan sempadan di J.S. Mason
antara Kelantan dengan Siam selepas
Perjanjian Bangkok 1909.



119





08.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 119 22/02/2023 3:23 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat

Kebijaksanaan Pemerintah Johor Menyekat Kemaraan British
1. British berminat untuk campur tangan di Johor kerana kedudukan Johor penting kepada
perkembangan ekonomi British.

2. Pemerintah Johor berhati-hati dalam tindakan mereka agar negeri Johor tidak jatuh di bawah
kawalan British.

Kewibawaan Temenggung Daeng Ibrahim
1. Temenggung Daeng Ibrahim peka terhadap rancangan British ingin menguasai Johor dan perairan
Selat Melaka.
2. Temenggung Daeng Ibrahim berusaha membina jati diri sebagai pemerintah yang berdaulat.
3. Kewibawaan Temenggung Daeng Ibrahim berjaya memacu pembangunan dan kemakmuran
negeri Johor.
4. Temenggung Daeng Ibrahim berjaya menyekat peluasan kuasa British di Johor.

Mengasaskan Bandar Iskandar Puteri
Menjamin keselamatan perairan • Memindahkan pusat pentadbiran
• Memastikan perairan Johor Johor dari Teluk Belanga, Singapura
dan Singapura selamat untuk ke Tanjung Puteri.
perdagangan. • Mengelakkan tekanan British di
• Ratu Victoria memberi pedang Negeri-negeri Selat yang juga
keemasan kepada Temenggung berpusat di Singapura.
Daeng Ibrahim sebagai menghargai • Tanjung Puteri diisytiharkan sebagai
jasa mewujudkan keamanan ibu negeri Johor dan dinamakan
perairan. Bandar Iskandar Puteri.











Memodenkan pentadbiran negeri Mengeksploitasi hasil hutan
• Mempelopori birokrasi moden. • Mengeluarkan hasil hutan
• Sistem tradisional diperkukuh terutama getah perca dijual
dan unsur baharu dari Barat ke kepada pedagang Britsh.
dalam sistem pentadbiran seperti • Perdagangan getah perca
pendidikan moden. menguntungkan sehingga
Temenggung mengisytiharkannya
sebagai monopoli Johor.

Memperkenalkan Sistem Kangcu
• Menggalakkan kemasukan orang Cina untuk mengusahakan
tanaman gambir dan lada hitam.
BAB
• Johor menjadi pengeluar gambir dan lada hitam yang terkemuka
di Alam Melayu pada tahun 1860-an.
8





120





08.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 120 22/02/2023 3:23 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat

8.2 Tindakan Raja Melayu dalam Menangani Cabaran Barat



Pelbagai strategi yang digunakan oleh Raja-raja Melayu bagi melindungi kepentingan bangsa dan
kedaulatan negeri dalam menghadapi cabaran peluasan kuasa Barat.

Tuntutan Raja Melayu melalui Durbar
1. Peranan Raja-raja Melayu sebagai jurubicara, menzahirkan suara membela nasib dan melindungi
kepentingan bangsa melalui Durbar.
2. Peranan Raja-raja Melayu melalui Durbar melambangkan kepekaan dan tanggungjawab Raja-raja
Melayu sebagai pelindung rakyat sewaktu orang Melayu tidak mempunyai suara atau perwakilan
dalam pentadbiran kerajaan British.
Durbar di Seri
Durbar di Kuala Lumpur Durbar di Pekan, Durbar di Klang, Menanti, Negeri
Kuala Lumpur 1903 Pahang 1932 Selangor 1937
Sembilan 1939
• Sultan Idris Murshidul • Sultan Perak, • Tuanku Abdul Rahman • Sultan Selangor,
Adzam Shah yang Sultan yang merupakan Yang Sultan
merupakan Sultan Perak Iskandar Shah di-Pertuan Besar Negeri Hisamuddin
mengkritik pemusatan mendesak Sembilan menggesa British Alam Shah
kuasa di tangan residen agar kuasa memberikan peluang mencadangkan
general dan mendesak semua aspek perkhidmatan kepada penubuhan
langkah mengembalikan pemerintahan buruh dari rumpun Alam Malay Girls
kuasa kepada institusi raja. dikembalikan Melayu, khususnya orang College
• Baginda mendesak bilangan kepada Raja- Jawa menggantikan buruh dan Malay
pegawai Melayu dalam raja Melayu Cina dan India di negeri- College Kuala
perkhidmatan kerajaan dan Majlis negeri Melayu. Kangsar untuk
persekutuan ditambah dan Negeri. • Sultan Pahang, Sultan Abu meningkatkan
dilantik ke jawatan yang Bakar Riayatuddin pendidikan kaum
lebih tinggi. Al- Muazzam Shah wanita.
• Yang di-Pertuan Besar mendesak British
Negeri Sembilan, Tuanku memberikan perhatian
Muhammad ibni Yamtuan kepada masalah orang
Antah menuntut bahasa Melayu yang tiada
Melayu digunakan sebagai pekerjaan atau tanah.
bahasa rasmi Persekutuan.



INFO SEJARAH
INFO SEJARAH
Durbar berasal daripada perkataan Urdu-Parsi (Darbar) yang bermaksud istana raja. Durbar juga bermaksud
perjumpaan atau persidangan umum yang diadakan oleh Raja-raja Melayu/gabenor/wizurai British di India
pada masa dahulu.


Aktiviti 1
Aktiviti 1
PAK-21 BAB
P
AK
-
21
Tugasan: Dalam masa sepuluh minit, guru meminta murid jelaskan tuntutan Raja Melayu melalui Durbar. 8
Objektif: • Mengetahui maksud Durbar.
• Memahami cara tuntutan Raja Melayu melalui Durbar.



121





08.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 121 22/02/2023 3:23 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat

Diplomasi Menangani Tekanan British

Pemerintahan Kesultanan Johor dan Kesultanan Terengganu mempamerkan kebijaksanaan
berdiplomasi, ketinggian peribadi dan semangat patriotik dalam menghadapi cabaran peluasan
kuasa Barat.


Diplomasi Sultan Abu Bakar, Mengadakan hubungan baik dengan kerajaan Negeri-
Johor negeri Selat
• Teluk Belanga di Singapura dikekalkan sebagai milik
Kesultanan Johor oleh British.
• Baginda dan kerabatnya menetap di Singapura sehingga
tahun 1889 sebelum berpindah ke Johor.

Kunjungan ke England bertemu dengan Ratu Victoria
• Pada tahun 1868, baginda dikurniakan gelaran Maharaja
Johor (1868).
• Meredakan tekanan Gabenor Negeri-Negeri Selat.
• Diberi kepercayaan menyelesaikan pertikaian di negeri-
negeri Melayu.

Menubuhkan Lembaga Penasihat Johor di London
• Ahli dilantik oleh baginda dalam kalangan pegawai British
yang berpengaruh.
• Membantu menasihati baginda dalam hal pentadbiran.


Diplomasi Sultan Zainal
Abidin III, Terengganu
Kebijaksanaan dalam rundingan
• Baginda berani mempertahankan kedaulatan negeri.
• Berangkat ke Singapura berunding dengan Gabenor
Negeri-negeri Selat selepas Perjanjian Bangkok 1909.



Menandatangani Perjanjian British-Terengganu 1910
• Hasil rundingan membawa kepada Perjanjian Tahun 1910
yang meminda Perjanjian Bangkok 1909.
• Baginda hanya bersetuju menandatangani perjanjian
apabila British mengakui Terengganu negeri yang
merdeka.
• Hanya menerima wakil British yang tidak mempunyai
kuasa dalam pentadbiran negeri.


INFO SEJARAH
INFO SEJARAH
BAB
Kebijaksanaan diplomasi dan sikap patriotik Sultan Zainal Abidin III membolehkan Terengganu menyekat
8
kemasukan Penasihat British sehingga tahun 1919. Perjanjian British-Terengganu 22 April 1910, menzahirkan
sifat arif Sultan Terengganu mempertahankan kedaulatan negeri.



122





08.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 122 22/02/2023 3:23 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat

Keengganan Pemerintah Negeri-negeri 6. Konflik yang berlaku membawa Perjanjian
Melayu Utara Menerima Penasihat British Kedah-British pada 1 November
British 1923.
1. Pemerintah Negeri-negeri Melayu Utara 7. Kedah berjaya mengekalkan identiti sebagai
sedar bahawa kedudukan politik mereka negeri Melayu walaupun secara rasmi Kedah
terancam apabila British mengenepikan menjadi naungan British.
kewibawaan raja dan pembesar Melayu di 8. Hal tersebut terbukti:
Negeri-negeri Melayu Bersekutu. (a) Penggunaan bahasa Melayu dalam
2. Mereka berusaha mempertahankan hak pentadbiran dan perundangan.
dan identiti negeri dan enggan menerima (b) Penggunaan kalendar Hijrah.
Penasihat British yang dilantik selepas (c) Cuti umum pada Hari Jumaat.
Perjanjian Bangkok 1909. (d) Keutamaan melantik pegawai Melayu
dalam pentadbiran.
Penasihat British di Perlis
1. Meadow Frost dilantik sebagai Penasihat Penasihat British di Kelantan
British di Perlis pada 15 Julai 1909. 1. Sultan Muhammad IV tidak menerima
2. Meskipun pemindahan naungan Siam Perjanjian Bangkok.
kepada British (1909), namun British 2. British berunding dengan baginda untuk
dan Perlis tidak terikat dengan sebarang mewujudkan perjanjian antara British
perjanjian rasmi. dengan Kelantan pada tahun 1910.
3. Perjanjian British-Perlis ditandatangani
pada 28 April 1930 Perlis secara rasmi 3. Antara kandungan perjanjian:
menjadi negeri Melayu terakhir menerima (a) J.S. Mason sebagai Penasihat British.
naungan British. (b) Sultan Kelantan perlu mengikut dan
melaksanakan nasihat Penasihat
4. Perjanjian tersebut meningkatkan kawalan British dalam semua perkara kecuali
Penasihat British terhadap pentadbiran agama Islam dan adat Melayu.
negeri melalui Majlis Mesyuarat Negeri (c) Sultan Kelantan tidak dibenarkan
Perlis membuat hubungan dengan kuasa
luar tanpa melalui Penasihat British.
Penasihat British di Kedah
1. Pada 15 Julai 1909, W.G. Maxwell menjadi Penasihat British di Terengganu
penasihat British di Kedah. 1. Sultan Zainal Abidin III enggan menerima
2. Majlis Mesyuarat Negeri Kedah yang Penasihat British.
diterajui oleh Tunku Mahmud mengalami 2. Hanya menerima pelantikan wakil British
konflik apabila keengganan menerima W.G. yang tidak mempunyai kuasa dalam
Maxwell. pentadbiran negeri pada tahun 1910.
3. Konflik berpunca daripada tindakan W.G. 3. Penguasaan British dalam pentadbiran
Maxwell mencampuri urusan pentadbiran Terengganu berlaku selepas kemangkatan
negeri yang dianggap melampaui batas. Sultan Zainal Abidin III apabila Sultan
4. Majlis Mesyuarat Negeri Kedah menentang Muhammad II menaiki takhta selepas itu
tindakan W.G. Maxwell menuntut surat didesak menandatangani perjanjian dengan
rasmi mesti melalui Residen Jeneral dan British pada 24 Mei 1919.
ditulis dalam Bahasa Inggeris mengenepikan 4. Melalui perjanjian ini, status wakil British BAB
nama Kedah dalam surat rasmi. ditukarkan menjadi Penasihat British yang
5. W.G. Maxwell telah mengibarkan bendera membolehkan British campur tangan dalam 8
Union Jack di kediamannya dianggap tidak segala hal ehwal pentadbiran negeri kecuali
wajar dan mencabar identiti negeri. agama Islam dan adat istiadat Melayu.



123





08.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 123 22/02/2023 3:23 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat

5. J.L Humphreys merupakan Penasihat Menggubal Undang-Undang Tubuh
British pertama di Terengganu.
1. Raja-raja Melayu mengambil inisiatif
6. Sultan Muhammad II (1918 – 1920) lebih menjadikan pemerintahan negeri bersifat
layak berunding dengan pembesar negeri kerajaan berperlembagaan.
berbanding dengan merujuk Penasihat
British. 2. Undang-Undang Tubuh diperkenalkan
bertujuan memperkukuh kuasa
7. Tindakan tersebut menimbulkan kemarahan pemerintahan negeri dan menghalang kuasa
British dan dianggap sebagai penghalang asing mencampuri urusan pentadbiran
dasar British di Terengganu.
negeri.
8. Pada tahun 1920, baginda turun takhta dan
digantikan dengan Sultan Sulaiman Badrul 3. Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor
Alam Shah. diperkenalkan bagi menjadikan Johor
sebagai negeri Melayu pertama yang
Praktis Formatif 1 2 mengamalkan sistem raja berperlembagaan
• Menganalisis dan mempunyai unsur demokratik.
Bincangkan ciri-ciri semangat patriotik pemerintah 4. Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan
Negeri-negeri Melayu Utara dalam menangani Terengganu digubal oleh Sultan Zainal
cabaran peluasan kuasa British. Abidin III pada 2 November 1911.


Perbandingan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor dan Undang-Undang Bagi Diri
Kerajaan Terengganu
Undang-Undang Bagi
Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor Aspek
Diri Kerajaan Terengganu
14 April 1895 Tahun digubal 2 November 1911
Sultan Abu Bakar Pengubal Sultan Zainal Abidin III
• Sultan tidak boleh menyerahkan negeri Larangan • Sultan Terengganu tidak boleh
dan kerajaan Johor kepada sebarang kuasa sultan dan menyerahkan negeri Terengganu kepada
asing. pembesar mana-mana kuasa asing.
• Menteri-menteri dan Jemaah Pangkuan • Sultan Terengganu yang menyerahkan
Kerajaan juga tidak boleh menyerahkan negeri Terengganu kepada kuasa asing
negeri kepada kerajaan asing. hendaklah turun dari takhta.
• Jemaah Menteri hendaklah terdiri daripada Syarat • Menteri Besar mestilah beragama Islam
bangsa Melayu, rakyat Johor dan beragama menjadi dan rakyat Terengganu.
Islam. pemerintah • Ahli Mesyuarat Negeri boleh terdiri
• Ahli Majlis Mesuarat Kerajaan mestilah daripada orang bukan beragama Islam
terdiri daripada rakyat Johor. tetapi mestilah rakyat Terengganu.
• Agama Islam sebagai agama negeri. Kedudukan • Kerajaan Terengganu merupakan
Islam kerajaan Melayu Islam.
• Islam merupakan asas perundangan
negeri.
• Menyediakan asas kukuh bagi negeri Johor Kepentingan • Sultan Zainal Abidin III untuk
untuk mengimbangi kuasa British dan memantapkan pentadbiran dan
mempertahankan identiti negeri. memelihara kedaulatan negeri.
• Untuk membentuk kerajaan yang • Mengukuhkan perpaduan dalam kalangan
berteraskan demokrasi bagi menggantikan raja, pembesar dan rakyat jelata.
BAB
pemerintahan bercorak mutlak. • Kekuatan hubungan antara raja dengan
• Memberikan kesan kepada rancangan rakyat menjadi benteng untuk menghalang
8
British untuk menguasai Johor. campur tangan British terhadap
pemerintahan Terengganu.



124





08.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 124 22/02/2023 3:23 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat

Raja Menerajui Pemodenan Negeri

Raja-raja Melayu melakukan pembaharuan dan pemodenan negeri untuk menutup ruang campur
tangan British.

Pemodenan Johor Pemodenan Kedah Pemodenan Terengganu
• Pemodenan pentadbiran oleh Sultan • Sultan Abdul Hamid • Sultan Zainal Abidin III
Abu Bakar dengan kerjasama Majlis Shah (1882-1943), dikenali bersama-sama Yamtuan
Jemaah Menteri yang cekap dan taat “Bapa Kedah Moden” Muda Tengku Muhammad
setia. Dipelopori Temenggung Daeng kerana arus pembangunan melakukan pembaharuan
Ibrahim. dan pemodenan yang dan pemodenan dalam
• Pemodenan pentadbiran, kewangan, dilaksanakan. pentadbiran.
undang-undang, pelajaran, kesihatan, • Dibantu oleh pembesar • Pada tahun 1912,
tanah, polis dan tentera. negeri yang berkebolehan menubuhkan Jemaah
• Bekerjasama dengan pembesar termasuk Tunku Abdul Aziz, Mesyuarat Kerajaan dan
berwibawa seperti Dato’ Jaafar bin Tunku Mahmud, Tunku Jemaah Menteri.
Muhamad, Dato’ Abdul Rahman bin Ibrahim dan Wan Muhammad • Penubuhan jabatan-jabatan
Andak, Dato’ Mohammad Salleh bin Saman untuk menjayakan kerajaan seperti Pejabat
Perang dan Dato’ Muhammad Ibrahim pembangunan negeri. Setiusaha Kerajaan, Pejabat
bin Munsyi Abdullah. • Pada akhir abad ke-19, Perbendaharaan, Pejabat
• Menubuhkan pelbagai jabatan untuk menubuhkan Jabatan Pesuruhjaya Keadilan, Pejabat
mengurus pembangunan rakyat dan Perbendaharaan, Jabatan Agama dan Pelajaran, Pejabat
negeri. Tanah dan Ukur, Jabatan Kerja Raya dan Pejabat
• Jabatan-jabatan ini beroperasi dengan Audit, Pejabat Besar Pos dan Pesuruhjaya Hutan.
begitu cekap dan berkesan sehingga Telekom, Mahkamah Keadilan • Merupakan usaha menutup
pihak British tidak mempunyai ruang dan Pasukan Polis Kedah. ruang penglibatan British
untuk campur tangan. • Mengembangkan sistem dalam pentadbiran, kerana
• Baginda berjaya meletakkan politik yang tersusun menerusi institusi inilah
Johor sebagai negeri yang moden sebelum campur tangan lazimnya British melakukan
berbanding negeri Melayu lain pada British kerana mempunyai campur tangan dalam
abad ke-19. pegawai berpengalaman sesebuah negeri.
dan peranan yang berkesan
• Digelar “Bapa Pemodenan Johor”. dalam sistem pentadbiran.











Pejabat Pos Besar Kedah Masjid Sultan Zainal Abidin
Masjid Sultan Abu Bakar dibina
pada tahun 1893

Praktis Formatif 8.2


1. Senaraikan tindakan Raja Melayu melindungi kedaulatan
negeri daripada campur tangan kuasa Barat. BAB
2. Nyatakan identiti Kedah yang berjaya dipertahankan setelah
pelantikan Penasihat British.
Pada tahun 1866, Istana Besar 3. Pada pendapat anda, kandungan manakah dalam Undang- 8
dibina oleh Sultan Abu Bakar Undang Tubuh Kerajaan Johor yang mampu melindungi
kedaulatan Johor?



125





08.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 125 22/02/2023 3:23 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat

8.3 Usaha Pembesar Melayu dalam 4. Pembinaan terusan membawa
pembangunan negeri Kedah terutamanya
Pemodenan Negeri
dalam bidang pertanian.
Para pembesar Melayu berusaha gigih dengan 5. Banyak tanah dibuka untuk penanaman
pemerintah negeri dalam proses pembangunan padi.
dan pemodenan bertujuan kesejahteraan dan
kemakmuran rakyat tempatan. 6. Banyak lagi terusan kecil dibina untuk
mengairi tanah-tanah sawah.
Pembangunan Sosioekonomi
1. Long Jaafar dan Tengku Menteri Ngah Pembangunan Bandar
Ibrahim merupakan usahawan bijih timah
memajukan daerah Larut, Matang. Dato’ Muhammad Salleh bin Perang
2. Mereka memberi sumbangan yang besar 1. Beliau melukis peta lengkap pertama bagi
dalam memartabatkan bangsa menerusi negeri Johor.
penguasaan ekonomi perlombongan bijih 2. Peta memudahkan kerajaan mengerakkan
timah meskipun berhadapan dengan pembangunan pertanian, perbandaran
peluasan kuasa British pada abad ke-19. dan sistem perhubungan.

Long Jaafar 3. Mengasaskan pembukaan Bandar Maharani
(Muar), Endau dan Bandar Penggaram (Batu
1. Memajukan kawasan di Larut dan
memperkenalkan negeri Melayu di pasaran Pahat).
dunia sebagai pengeluar utama bijih timah. 4. Menjawat beberapa jawatan dalam
2. Menggalakkan pusat pengajian agama. pentadbiran Johor seperti Pesuruhjaya
3. Pada tahun 1826, membina sekolah Melayu Polis (1868), Ketua Jabatan Ukur (1883)
dan Ketua Jabatan Tanah (1887).
Matang untuk memberikan pendidikan
kepada anak tempatan.
Pentadbiran dan Pendidikan
Tengku Menteri Ngah Ibrahim
Dato’ Jaafar Bin Muhammad
1. Jutawan berwatak nasionalis dan
berwawasan dalam membangunkan 1. Memelihara kedaulatan negeri dengan
ekonomi bangsa. mengarahkan bendera Union Jack, iaitu
bendera British dikibarkan lebih rendah
2. Menemui Sultan Abu Bakar Johor untuk daripada bendera negeri Johor.
mempelajari sistem pentadbiran moden
bagi memajukan Larut. 2. Memartabatkan bahasa Melayu dengan
menetapkan penggunaan dalam penulisan
3. Usaha Ngah Ibrahim berakhir apabila beliau
dijatuhkan hukuman dibuang negeri ke surat rasmi kerajaan.
Pulau Seychelles dan meninggal dunia di 3. Pegawai British yang berkhidmat di Johor
Singapura pada tahun 1895. diwajibkan memakai pakaian rasmi
kerajaan Johor.
Pembangunan Pertanian
Wan Muhammad Saman
1. Dikenali Tokoh Pembangunan Negeri
Kedah kerana mencetuskan idea membina
terusan.
2. Pembinaan terusan bermula dari Alor Setar
BAB
hingga kaki Gunung Jerai, Gurun.
8
3. Terusan dinamakan Terusan Wan
Muhammad Saman sebagai mengenang Dato’ Jaafar bin Muhammad merupakan
jasa beliau kepada pembangunan negeri. Menteri Besar Johor yang pertama.



126





08.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 126 22/02/2023 3:23 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat

Dato’ Abdul Rahman Bin Andak 3. Mendesak British membuka lebih banyak
peluang pekerjaan kepada anak-anak
1. Bertanggungjawab mengawal hubungan
Johor dengan British. watan khususnya dalam perkhidmatan
awam.
2. Bijak dalam diplomasi dan berpandangan
jauh dalam usaha mengekalkan kedaulatan Kepimpinan Tempatan di Sarawak dan
negeri. Sabah
3. Mematahkan usaha peluasan kuasa British Datuk Hakim Imam Abang Haji Murshidi
menyebabkan dibersarakan daripada 1. Beliau berperanan penting dalam
pentadbiran Johor atas desakan British. pentadbiran Brooke terutamanya dalam
4. Perintis penubuhan Pakatan Belajar hal ehwal umat Islam di Sarawak.
Mengajar Pengetahuan Bahasa (1888). 2. Memulakan pengajian Islam formal di
Sarawak melalui Penubuhan Madrasah
5. Pakatan Belajar Mengajar Pengetahuan
Bahasa merupakan badan persuratan al-Musrhidiyyah di Kuching pada awal abad
terulung ketika itu. ke-20.
3. Beliau bersama-sama Datuk Patinggi Abang
Dato’ Muhammad Ibrahim Munsyi Haji Abdillah dan Abang Haji Bolhassan
menubuhkan sekolah khas bagi kaum
1. Beliau menggalakkan perkembangan wanita mempelajari ilmu agama yang
pendidikan moden melalui penubuhan dikenal Sekolah Kajang.
Jabatan Pelajaran (1883) dan sekolah-
sekolah di Johor. 4. Dilantik sebagai Datuk Hakim dan sebagai
ahli Majlis Tertinggi dan Majlis Negeri
2. Membentuk Jawatankuasa Pelajaran Negeri Sarawak pada tahun 1925.
yang terdiri daripada tokoh birokrat, agama
dan masyarakat. 5. Dilantik sebagai Datu Imam pada tahun
1932.
3. Mendesak diwartakan pendidikan wajib 6. Mengasaskan Majlis Syuyukh Islam yang
kepada kanak-kanak Johor.
kemudiannya dikenal sebagai Majlis Islam
Sarawak.
Syeikhul Islam Terengganu
1. Saiyid Abdur Rahman bin Saiyid Muhammad Orang Kaya-Kaya Haji Muhammad
bin Saiyid Zainal al-Aidrus dikenal sebagai Arshad
Tok Ku Paloh.
1. Ketua Anak Negeri yang membantu Pegawai
2. Pembesar istana yang dilantik sebagai Daerah menjalankan pentadbiran pada
Sheikhul Islam dalam pemerintahan Sultan peringkat daerah.
Zainal Abidin III.
2. Beliau menjaga keamanan, mengutip
3. Beliau memberikan nasihat dan semangat cukai, mengurus hal yang berkaitan dengan
perjuangan kepada sultan ketika berhadapan pembahagian tanah dan memajukan
peluasan kuasa British di Terengganu. pertanian dalam masyarakat tempatan.
4. Beliau turut terlibat menggubal Undang- 3. Menjadi hakim di Mahkamah Anak Negeri
Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu. yang mengendalikan kes berkaitan hukum
adat dan syariah.
Ahli Majlis Mesyuarat Persekutuan
1. Golongan bangsawan yang dilantik sebagai Praktis Formatif 8.3 BAB
Ahli Majlis Mesyuarat Persekutuan. 1. Senaraikan jasa Dato’ Muhammad Salleh bin 8
Perang.
2. Menuntut pembentukan Rejimen Askar 2. Mengapakah Dato’ Muhammad Ibrahim Munsyi
Melayu Diraja untuk menjaga keselamatan digelar sebagai “Bapa Pendidikan Melayu’?
bangsa.


127





08.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 127 22/02/2023 3:23 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat

8.4 Keberkesanan Peranan watan membawa kepada penubuhan
sekolah-sekolah di negeri-negeri Melayu
Pemerintah Tempatan dalam termasuk sekolah perempuan.
Menangani Cabaran Barat

Peranan pemerintah tempatan dengan sokongan Penubuhan Rejimen Askar Melayu
pembesar negeri berjaya melambatkan peluasan Diraja
kuasa British seterusnya membawa kemakmuran 1. Rejimen Askar Melayu ditubuhkan melalui
negeri. hasil kerjasama Yamtuan Besar Negeri
Sembilan, Tuanku Muhammad ibni
Kemakmuran Negeri
Yamtuan Antah, Sultan Perak Sultan Alang
1. Kemakmuran ekonomi Johor berjaya Iskandar, Undang Luak Rembau Dato’
menarik ramai pelabur asing datang ke Abdullah Dahan dan Raja Di Hilir Perak
Johor bertujuan melabur dalam sektor dan Raha Chulan ibni Sultan Abdullah.
pertanian komersial seperti gambir dan lada
hitam. 2. Kompeni Percubaan diwujudkan di Port
Dickson, Negeri Sembilan pada tahun
2. Perlombongan bijih timah diperkenalkan 1933 dan kemudiannya bertukar menjadi
di Perak oleh Sultan Ismail manakala Rejimen Askar Melayu pada tahun 1935.
perlombongan di Larut diperkenalkan oleh
Tengku Menteri Ngah Ibrahim.
Pegawai Tadbir Melayu
3. Kedah terkenal sebagai negeri jelapang 1. Pada tahun 1910, skim Perkhidmatan Tadbir
padi hasil usaha pembaharuan pentadbiran Melayu ditubuhkan bertujuan melatih
Kedah semasa pemerintahan Sultan Abdul orang Melayu menceburkan diri dalam
Hamid Halim Shah dan Wan Muhammad pentadbiran negeri.
Saman.
2. British menyedari penting untuk
4. Kewujudan pelabuhan seperti Kota mendapatkan kerjasama elit Melayu
Batu, Sandakan, Kuching, Santubong, bertujuan mengekalkan kedudukan mereka
Banjarmasin, Kutei dan Sambas di negeri-negeri Melayu.
membuktikan penduduk Sarawak dan Sabah
sudah terlibat dalam kegiatan perdagangan Mempertahankan Institusi Beraja
sebelum kedatangan kuasa Barat.
1. Institusi raja berjaya dipertahankan
Melambatkan Peluasan Kuasa British hasil berdiplomasi. British hanya dapat
mengambil alih pemerintahan pada
1. Penggubalan Undang-Undang Tubuh peringkat pembesar negeri dengan melantik
Kerajaan Johor dan Undang-Undang pegawai British sebagai ganti peranan
Bagi Diri Terengganu menghalang British pembesar.
meluaskan kuasa.
2. Walaupun raja tidak boleh membuat undang-
2. Namun, setelah kemangkatan Sultan Abu undang seperti sebelum ini dan hanya boleh
Bakar, British berjaya mendesak Sultan menerima nasihat British, namun semua
Ibrahim menandatangani perjanjian British- undang-undang yang dilaksanakan mesti
Johor pada tahun 1914.
memperoleh tandatangan dan cop mohor
sultan sebagai pengesahan.
Kemajuan Pendidikan
1. British tidak berminat untuk memberi Praktis Formatif 8.4
pendidikan kepada anak penduduk negeri-
negeri Melayu kerana matlamatnya hanya 1. Bagaimanakah penggubalan undang-undang
BAB
untuk mengeksploitasi sumber ekonomi. dapat menghalang cita-cita British meluaskan
kuasa ke atas negeri Johor dan Terengganu?
8
2. Desakan Raja-raja Melayu melalui Durbar 2. Jelaskan peranan skim Perkhidmatan Tadbir
tentang kepentingan pendidikan anak Melayu (PTM).


128





08.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 128 22/02/2023 3:23 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat


Praktis Sumatif 8


BAHAGIAN A

Arahan: Pilih jawapan yang paling tepat.

1. Apakah kejayaan yang dicapai oleh British 6. Apakah usaha yang dilakukan oleh Temenggung
dalam protokol sempadan Perjanjian Bangkok Daeng Ibrahim untuk memajukan tanaman
1909? gambir dan lada hitam?
A Menguasai laluan perdagangan A Memodenkan pentadbiran negeri
B Memperkenalkan birokrasi baharu B Menjaga keselamatan perairan
C Menamatkan persaingan dengan Siam C Memperkenalkan sistem kangcu
D Menjadikan Negeri-negeri Melayu Utara D Mengekploitasi hasil hutan
2. Antara berikut, yang manakah wilayah Negeri- 7. Apakah yang dibincangkan semasa Durbar yang
negeri Melayu Utara yang diambil oleh Siam? diadakan di Kuala Lumpur 1903?
I Sentul A Menggesa British memberikan peluang
II Sadao perkhidmatan kepada orang Jawa
III Perairan Johor B Mendesak British menyediakan peluang
IV Perairan Singapura pekerjaan kepada orang Melayu
A I dan II C Mengkritik pemusatan kuasa di tangan
B I dan IV Residen Jeneral
C II dan III D Mencadangkan penubuhan Malay Girls
D III dan IV College
8. Bagaimanakah Sultan Abu Bakar mengadakan
3. Apakah kesan apabila Tabal berada di bawah hubungan baik dengan kerajaan Negeri-negeri
pemerintahan Siam? Selat?
A Penduduk berhijrah A Menubuhkan Lembaga Penasihat Johor di
B Rakyat kehilangan pekerjaan London
C Rakyat dijadikan buruh paksa B Meredakan tekanan Gabenor Negeri-negeri
D Dikenakan cukai yang tinggi Selat
C Menyelesaikan pertelingkahan di negeri-
4. Maklumat berikut merupakan reaksi pemerintah
terhadap Perjanjian Bangkok. negeri Melayu
D Baginda menetap di Singapura sebelum
Membantah tindakan Siam mengambil berpindah ke Johor
wilayah Pujoh.
9. Siapakah penasihat British yang pertama di
Terengganu?
Siapakah pemerintah tersebut? A J.S. Mason
A Sultan Abdul Hamid Halim Shah B Meadow Frost
B Raja Syed Alwi Jamalullail C W.G. Maxwell
C Sultan Zainal Abidin III D J.L. Humphreys
D Sultan Muhammad IV
10. Apakah sumbangan tokoh Dato’ Muhammad
5. Mengapakah Sultan Zainal Abidin III tidak Ibrahim Munsyi kepada negeri Johor?
mengiktiraf Perjanjian Bangkok yang A Memartabatkan bahasa Melayu
ditandatangani pada tahun 1909? B Menyekat kemaraan kuasa British BAB
A Tidak dibawa berunding C Melukis peta lengkap pertama bagi negeri
B Kedaulatan negeri terpelihara Johor 8
C Dipaksa menghantar bunga emas D Mewajibkan pendidikan kepada kanak-kanak
D Bercanggah dengan perlembagaan negeri Johor




129





08.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 129 22/02/2023 3:23 PM

Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat

BAHAGIAN B

1. Peta berikut menunjukkan wilayah dan pulau yang menjadi milik Siam dan naungan British berdasarkan
Protokol Sempadan Perjanjian Bangkok 1919.

Petunjuk
U
Sempadan darat
Sempadan sungai
Wilayah yang menjadi milik Siam
Pulau Wilayah yang diletakkan di bawah
Pulau Terutau Setul naungan British
Butang
Sadao
PERLIS Kuala Tabal
Pulau
Langkawi Tabal
KEDAH Sg. Golok
Reman
PULAU
PINANG

PERAK
KELANTAN TERENGGANU



(a) Nyatakan tiga wilayah yang menjadi milik Siam. [3 markah]
(b) Nyatakan syarat yang terkandung dalam protokol sempadan tersebut. [3 markah]
(c) Adakah tindak balas pemimpin terlibat yang menolak protokol tersebut berjaya?
Menilai
[4 markah]


BAHAGIAN C

1. Maklumat berikut berkaitan dengan penggubalan undang-undang tubuh di Johor dan Terengganu.

• Undang-undang Tubuh Kerajaan Johor
• Undang-undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu


(a) Jelaskan ciri persamaan undang-undang tersebut. [4 markah]
(b) Bagaimanakah undang-undang tubuh tersebut dapat melindungi kedaulatan negeri? [8 markah]
(c) Rukun Negara ketiga, iaitu ‘keluhuran perlembagaan’ akan menjamin keamanan negara.
Berikan pendapat anda. [8 markah]
Menganalisis





BAB
8






130





08.3 FOCUS PTM SEJ TING3.indd 130 22/02/2023 3:23 PM

JAWAPAN






Praktis Formatif 1.2
Bab
1 Kedatangan Kuasa Barat 1. Portugal, Sepanyol, Belanda, British
2. Pada abad ke-16 bertujuan mendapatkan barangan mewah
seperti emas, perak dan rempah ratus, manakala abad
Praktis Formatif 1 1 ke-17 dan ke-18 bertujuan mendapatkan bahan mentah
untuk keperluan Revolusi Perindustrian seperti bijih timah
• Sebagai generasi muda, kita hendaklah meningkatkan ilmu dan getah.
pengetahuan di samping meningkatkan peluang pasaran 3. (a) Perkembangan perindustrian seperti industri kereta
baharu. dan industri mengetin.
• Golongan muda hendaklah menyokong dan menghargai (b) Penciptaan kapal wap mempercepatkan perjalanan.
usaha kerajaan untuk memajukan negara. (c) Pembukaan Terusan Suez memendekkan masa
perjalanan.
(d) Penciptaan telegraf memudahkan perhubungan.
Praktis Formatif 1 2
Praktis Formatif 1.3
• Untuk membentuk akhlak, sahsiah serta mengukuhkan jati diri
kerana pendidikan tidak formal merupakan proses pendidikan 1. Negeri-negeri Melayu, Sarawak dan Sabah kaya dengan
sepanjang hayat. bahan mentah dan kawasan pasaran.
• Pendidikan tidak formal juga adalah pelengkap kepada 2. (a) Kita seharusnya sentiasa berwaspada dengan muslihat
pendidikan formal untuk membentuk kemenjadian murid. kuasa luar.
• Tambahan pula kanak-kanak lebih banyak masa bersama (b) Kita seharusnya mengekalkan keamanan dan
keluarga yang merupakan institusi pendidikan paling awal kedaulatan dalam negara.
kanak-kanak. 3. (a) Perancis meluaskan kuasanya di Indochina dan
merancang membina terusan di Segenting Kra.
Praktis Formatif 1.1 (b) Rusia berhasrat membuka petempatan di Ujung
Salang.
1. (a) Sistem pemerintahan dan struktur sosial yang (c) Jerman berusaha mendapatkan Pulau Langkawi
sistematik (d) Amerika Syarikat ingin bertapak di Terengganu.
(b) Perundangan yang tersusun (e) Sepanyol menakluki Kesultanan Sulu.
(c) Hubungan luar yang berkesan (f) Belanda berusaha mendapatkan seluruh Kepulauan
(d) Memanfaatkan hasil bumi dan hasil alam Hindia Timur.
(e) Sistem ekonomi yang teratur (g) British menjadikan Kesultanan Brunei sebagai sebuah
(f) Kegiatan intelektual dalam kehidupan masyarakat negeri naungan British.
tempatan
2. (a) Politik Praktis Formatif 1.4
(i) Sistem pemerintahan dan struktur sosial yang 1. (a) Strategi Belanda: Serangan fizikal / Perjanjian /
sistematik. Pakatan
(ii) Sistem perundangan yang tersusun. (b) Strategi British: Manipulasi / Tipu helah / Ugutan atau
(iii) Hubungan luar yang berkesan. paksaan / Pajakan / Perjanjian / Serangan fizikal /
(b) Ekonomi Pakatan
(i) Banyak hasil bumi dan hasil alam yang boleh 2. (a) Berperang dengan Perak, Johor dan Melaka untuk
dimanfaatkan seperti hasil galian, hasil hutan, kepentigan ekonomi seperti mendapatkan bijih timah
hasil laut. dan menguasai laluan utama perdagangan.
(ii) Pelabuhan yang strategik. (b) Mengadakan perjanjian dengan Perak dan Selangor
(iii) Sistem ekonomi yang teratur seperti sistem menguasai bijih timah.
timbang dan sukat, sistem ukur, sistem cukai dan (c) Mengadakan pakatan dengan British mendapatkan
penggunaan mata wang. kawasan pengaruh.
(c) Sosial 3. Menggunakan taktik manipulasi di negeri-negeri Melayu
(i) Kegiatan intelektual melahirlan individu berakhlak. yang ada kekacauan dan mewujudkan perjanjian seperti
(ii) Melalui pendidikan tidak formal dan pendidikan di Perak, Selangor dan Negeri Sembilan, menggunakan
formal. tipu helah mengambil Pulau Pinang daripada Kesultanan
3. (a) Membentuk masyarakat yang berilmu. Kedah, menggunakan ugutan dan paksaan di Selangor dan
(b) Membentuk insan yang produktif. Pahang serta mengadakan pakatan dengan Belanda untuk
(c) Membina akhlak insan. menduduki Melaka.
(d) Melahirkan masyarakat yang berkemahiran.
(e) Melahirkan pemimpin yang berwibawa.
(f) Membentuk masyarakat yang kreatif dan inovatif. Praktis Sumatif 1

Praktis Formatif 1 3 BAHAGIAN A
1. D 2. C 3. B 4. D 5. B
Terusan Suez memendekkan jarak perjalanan dari England ke 6. A 7. D
Tanah Melayu. Selain itu, merupakan jalan paling dekat dari
Eropah ke India, Asia Tenggara dan China.


138





JAW FOC SEJ TING3.indd 138 22/02/2023 3:26 PM

Sejarah Tingkatan 3 Jawapan

BAHAGIAN B 2. Francis Light memberi janji palsu bahawa SHTI akan
memberikan bantuan ketenteraan kepada Kesultanan
1. (a) (i) Galian Kedah untuk menghadapi ancaman Siam.
Bijih timah / emas
(ii) Hasil hutan 3. Stamford Raffles menanipulasi isu pewarisan takhta
Damar / rotan / rempah ratus / kayu-kayan Kesultanan Johor Riau dengan melantik kerabat diraja
(iii) Hasil laut yang hilang hak menjadi pemerintah sebagai Sultan Johor
Sirip ikan yu / timun laut / mutiara / rumpai laut Riau.
(b) (i) Tikar mengkuang
(ii) Kain pua Praktis Formatif 2.2
(iii) Dinding buluh 1. (a) Alam Melayu terbahagi kepada dua lingkungan
(c) (i) Negara kaya dengan hasil alam.
(ii) Manfaat menjadi sumber pendapatan masyarakat. pengaruh Barat.
(iii) Daun mengkuang dianyam menjadi tikar / rotan (b) Perpecahan empayar Kesultanan Johor Riau.
menjadi perabot. (c) Petempatan strategik di Selat Melaka di bawah
(iv) Tarikan pelancong luar. penguasaan British.
(v) Keunikan beraja kraf tangan. 2. (a) Kawasan di sebelah timur dan utara Selat Melaka
(vi) Sebagai cenderamata. yang meliputi Singapura dan Tanah Melayu berada di
(vii) Bakul / kain pua / songket. bawah pengaruh British.
(Mana-mana empat) (b) Kawasan di sebelah barat dan selatan Selat Melaka
yang meliputi Kepulauan Riau Lingga dan sekitarnya
BAHAGIAN C berada di bawah pengaruh Belanda.
1. (a) Belanda berpakat dengan Johor bertujuan 3. Bendahara Ali di Pahang membebaskan Pahang dari
mengalahkan Portugis di Melaka. Belanda mengadakan Kesultanan Johor Riau berikutan pengukuhan kuasa Barat
pakatan dengan British melalui Perjanjian Inggeris– di Singapura dan Johor serta pergolakan di Riau Lingga.
Belanda 1824. Pakatan British dengan Belanda dalam
Perjanjian Inggeris–Belanda 1824. Melalui perjanjian Praktis Formatif 2.3
tersebut, Belanda memperoleh Bangkahulu dan British
memperoleh Melaka. 1. Pembentukan Negeri-negeri Selat bertujuan menjimatkan
(b) Terdapat persamaan strategi peluasan kuasa British perbelanjaan dan menyeragamkan pentadbiran.
dan Belanda di Tanah Melayu seperti melalui serangan, 2. (a) British menguasai Selat Melaka sebagai laluan utama
perjanjian dan pakatan. Strategi yang berbeza adalah perdagangan di Alam Melayu.
manipulasi. Ini kerana British mengambil peluang (b) Negeri-negeri Selat menjadi pusat pengumpulan hasil
untuk campur tangan daripada masalah dalam negeri. dari Alam Melayu.
Contohnya, masalah perebutan takhta di Perak, (c) Taraf pelabuhan bebas Negeri-negeri Selat berjaya
rompakan kapal dagang di Selangor dan serangan menarik kedatangan pedagang.
rumah api di Tanjung Rachado. Selain itu, British juga (d) Negeri-negeri Selat menjadi pintu masuk bagi buruh
menggunakan tipu helah untuk mendapatkan Pulau luar mempercepatkan pembangunan ekonomi British.
Pinang. Francis Light melakukan tipu helah kepada
Sultan Kedah. 3. Negeri-negeri Selat memerlukan hasil ekonomi negeri-
(c) Kita hendaklah sentiasa bersatu padu agar negara kuat negeri Melayu untuk memajukan perdagangan. Negeri-
menghadapi cabaran dan kita juga mestilah sentiasa Negeri Melayu pula memerlukan pelabuhan Negeri-negeri
peka dengan strategi kuasa luar untuk menguasai Selat untuk memperdagangkan hasil ekonomi.
negara kita agar tidak tertipu dengan muslihat mereka.
Selain itu, kita seharusnya sentiasa bersiap siaga Praktis Formatif 2.4
menangani ancaman negara demi mengekalkan 1. (a) Negeri-Negeri Selat diketuai seorang Gabenor.
kedaulatan negara kita dan kita mestilah bekerjasama (b) Residen Konsular dilantik membantu Gabenor.
memajukan ekonomi agar boleh bersaing di pasaran (c) Pulau Pinang menjadi pusat pentadbiran pertama.
antarabangsa.
2. (a) Tiada wakil Negeri-negeri Selat dalam Majlis
Perundangan di India.
(b) Pejabat India gagal mengawal masalah rompakan
Bab
2 Pentadbiran Negeri-Negeri Selat terhadap kapal dagang dan pertelingkahan kumpulan
Cina di Negeri-negeri Selat.
(c) Pejabat India mahu menjadikan mata wang rupee India
sebagai mata wang Negeri-negeri Selat menggantikan
Praktis Formatif 1 1 mata wang dollar Sepanyol.
(d) Cadangan Pejabat India mengenakan cukai pelabuhan
• Membina kubu pertahanan di Sebarang Perai untuk di Negeri-negeri Selat boleh menjejaskan kemakmuran
menghalang serangan dari Pulau Pinang. taraf pelabuhan bebas.
• Menyekat bekalan makanan dari sampai ke Pulau Pinang (e) Pejabat India menjadikan Negeri-negeri Selat tempat
untuk melemahkan musuh kerana Seberang Perai adalah buangan banduan menjejaskan imej Negeri-negeri Selat.
laluan utama penghantara bekalan makanan dari Kedah. 3. (a) Negeri-negeri Selat diisytiharkan sebagai Tanah
jajahan British.
Praktis Formatif 2.1 (b) Majlis Eksekutif dan Majlis Perundangan ditubuhkan di
1. Pulau Pinang diperlukan untuk memenuhi keperluan Negeri-negeri Selat untuk meluluskan undang-undang
sebagai pusat pengumpulan barang, pelabuhan sendiri
persinggahan dan pangkalan tentera.



139





JAW FOC SEJ TING3.indd 139 22/02/2023 3:26 PM

Sejarah Tingkatan 3 Jawapan


Praktis Sumatif 2 Bab Pentadbiran Negeri-Negeri Melayu
3
BAHAGIAN A Bersekutu
1. D 2. A 3. C 4. C 5. D
6. C Praktis Formatif 1 1
BAHAGIAN B Kerana negara kita kaya dengan hasil bumi terutama emas.
1. (a) (i) Kedudukan Singapura di Selatan Tanah Melayu
dapat mengawal kegiatan perdagangan di Selat Praktis Formatif 3.1
Melaka dan Selat Sunda.
(ii) Menjadi pusat pengumpulan hasil ekonomi Alam 1. Pembesar Melayu yang mendapat tanah / kebenaran
Melayu. daripada Sultan.
(iii) Menaungi Betawi bagi bersaing dengan Belanda. 2. Larut, Kinta di Perak, Kuala Lumpur, Selangor, Lukut,
(b) (i) Perjanjian dengan Temenggung Abdul Rahman Sungai Ujong.
untuk membuka petempatan. 3. Membawa kepada penghijrahan masuk Cina dan
(ii) Memanipulasi isu pewarisan takhta kesultanan kemunculan bandar baharu seperti Kuala Lumpur.
Johor – Riau.
(iii) Isytiharkan Tengku Hussein sebagai Sultan Johor
– Riau bersemayam di Singapura. Praktis Formatif 1 2
(c) (i) Singapura jatuh ke tangan British melalui
perjanjian. Raja Muda Abdullah tidak hadir semasa pemakaman
(ii) Sultan hilang kedaulatan ke atas Singapura. almarhum Sultan Perak, iaitu Sultan Ali. Oleh itu, beliau hilang
(iii) Kehilangan Singapura untuk selama-lamanya. hak sebagai pengganti Sultan. Mengikut adat istiadat raja
(iv) Pemimpin Johor tidak cekap menangani muslihat Melayu, pengganti Sultan mesti hadir pada upacara pemakaman
British. almarhun Sultan.
(v) Memelihara kemerdekaan dan kedaulatan negara
amat sukar. Praktis Formatif 1 3
(Mana-mana empat)
BAHAGIAN C • Semua daerah digabung membentuk sebuah Persekutuan
yang dikenali sebagai Negeri Sembilan.
1. (a) Manfaat perubahan Negeri-negeri Selat kepada British • Residen British ditempatkan di Negeri Sembilan.
ialah menjimatkan perbelanjaan, menyeragamkan • British dapat meluaskan kuasa di Negeri Sembilan.
pentadbiran dan British dapat menguasai keseluruhan
Selat Melaka sebagai laluan utama perdagangan Alam Praktis Formatif 3.2
Melayu. Taraf pelabuhan bebas menarik pedagang
dari semua Alam Melayu dan luar seperti Arab, China, 1. (a) Perak – Manipulasi, perjanjian
India dan Eropah. Negeri-negeri Selat menjadi tempat (b) Selangor – Manipulasi, desakan / ugutan, perjanjian
pengumpulan hasil-hasil Alam Melayu seperti bijih (c) Negeri Sembilan – Manipulasi, perjanjian
timah bertujuan mengimbangi perdagangan British (d) Pahang – Desakan / ugutan, perjanjian
dengan China serta menyaingi pelabuhan Belanda 2. Perbalahan antara pembesar Melayu.
di Alam Melayu. Negeri-negeri Selat menjadi pintu 3. (a) Residen ditempatkan / menjadi semakin berkuasa
masuk buruh luar dan kemasukan pelabur luar / Barat (b) Pentadbiran tidak seragam
menyebabkan perkembangan Negeri-negeri Selat (c) Sistem Residen diwujudkan
berlaku dengan pantas. (d) Raja-raja Melayu hilang kuasa
(b) Berlaku pemindahan pentadbiran Negeri-negeri Selat (e) Pentadbiran / undang-undang Barat diperkenalkan
kerana penduduk NNS tidak puas hati. Tiada wakil
Negeri-negeri Selat dalam Majlis Perundangan di Praktis Formatif 3.3
India yang meluluskan undang-undang bagi Negeri-
negeri Selat. Pejabat India gagal menyelesaikan / 1. (a) Gabungan Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan
mengawal masalah rompakan dan pergaduhan orang Pahang membentuk sebuah Persekutuan.
Cina di Negeri-negeri Selat. Menolak mata wang (b) Gabenor Jeneral sebagai ketua pentadbiran kerajaan
Rupee sebagai mata wang Negeri-negeri Selat dan Persekutuan.
menggantikan mata wang Dolar Sepanyol. Cadangan (c) Raja-raja Melayu menerima nasihat Residen Jeneral
mengenakan cukai pelabuhan boleh menjejaskan dalam semua perkara kecuali berkaitan agama Islam
kemakmuran pelabuhan bebas Negeri-negeri Selat. dan adat Melayu.
Negeri-negeri Selat dijadikan tempat pembuangan (d) Kuala Lumpur menjadi pusat pentadbiran Negeri-
banduan akan menjejaskan imej Negeri-negeri Selat. Negeri Melayu Bersekutu.
(c) Iktibar yang boleh diambil daripada penubuhan Negeri- 2. (a) Mengatasi kelemahan sistem Residen.
negeri Selat ialah kita hendaklah mempertahankan (b) Menyeragamkan pentadbiran.
kekayaan dan keistimewaan negara agar tidak (c) Menjamin keselamatan negeri.
dieksploitasi oleh orang asing. Kita harus juga
mempertahankan kedaulatan negara kerana kuasa (d) Menangani masalah kewangan Pahang.
asing sentiasa mencari peluang untuk menguasainya. 3. (a) Residen Jeneral menjadi terlalu berkuasa / kuasa
Kita mestilah bijak menangani muslihat musuh kerana berpusat kepada Residen Jeneral
mereka akan menggunakan pelbagai strategi untuk (b) Raja-raja Melayu kehilangan kuasa.
mencapai matlamat dan kita hendaklah ingat apabila (c) Pentadbiran negeri menjadi seragam.
negara telah dikuasai oleh orang asing amat sukar (d) Masalah kewangan Pahang dapat diselesaikan apabila
untuk mendapatkannya semula. mendapat bantuan darpada negeri Melayu yang kaya.



140





JAW FOC SEJ TING3.indd 140 22/02/2023 3:26 PM

Sejarah Tingkatan 3 Jawapan

Praktis Formatif 3.4 Bab Pentadbiran Negeri-Negeri Melayu
1. (a) Sebelum penubuhan Persekutuan, MMN berperanan 4 Tidak Bersekutu
menggubal undang-undang dan membantu
pentadbiran negeri.
(b) Selepas penubuhan Persekutuan MMN tidak lagi Praktis Formatif 1 1
berkuasa kerana kuasa perundangan terletak di
tangan Residen Jeneral. Pembahagian wilayah menjadikan pentadbiran lebih cekap
2. (a) British mengukuhkan kuasa melalui kawalan ke atas kerana akan wujud unit-unit wilayah dan mukim yang diketuai
undang-undang dan kewangan Negeri-negeri Melayu pembesar yang berbeza. Pentadbiran akan lebih licin kerana
Bersekutu. setiap wilayah dan mukim diawasi berdasarkan bidang kuasa
(b) Menjejaskan kewibawaan Raja-raja Melayu yang yang jelas. Kesannya pentadbiran lebih teratur dan hubungan
hanya diletakkan sebagai ahli biasa dalam majlis pembesar dan rakyat lebih menjadi rapat.
tersebut.
Praktis Formatif 4.1
Praktis Sumatif 3
1. (a) Ditubuhkan pada tahun 1842.
BAHAGIAN A (b) Wilayah yang diasingkan daripada Kedah.
2. Mendapat bantuan tentera / kewangan / pentadbiran
1. B 2. D 3. A 4. A 5. C 3. Menjalin diplomatik dengan Siam.
6. A 7. B 8. D 4. Sultan Zainal Abidin I berwibawa / pentadbiran cekap dan
BAHAGIAN B negara makmur.
1. (a) (i) Larut
(ii) Lembah Kinta Praktis Formatif 1 2
(iii) Kemunting / Klian Pauh / Sayong
(b) (i) Terbentuk bandar baharu / Ipoh / Gopeng / British ingin membina rangkaian perhubungan dengan India
Kampar atas kepentingan perdagangan dan keselamatan India, Burma
(ii) Perkembangan pelabuhan Kuala Sepetang. dan Tanah Melayu merupakan wilayah British. India mempunyai
(iii) Penguasaan British terhadap Perak. pelabuhan yang strategik dan berada di laluan timur barat.
(c) (i) Tanah lombong dipulihkan bagi kegiatan pertanian Hal demikian Tanah Melayu dan Burma menjadi pembekal
/ tanaman kontan bahan mentah yang penting. Tambahan lagi British sedang
(ii) Pembinaan rumah / taman perumahan / bersaing dengan kuasa Perancis dan Indochina. Langkah ini
persekitaran cantik dapat mengambarkan pertahanan British di ketiga-tiga wilayah
(iii) Membina pusat rekreasi / persekitaran nyaman tersebut.
(iv) Pembinaan universiti / Universiti Teknologi Petronas
BAHAGIAN C Praktis Formatif 1 3
1. (a) Gabungan Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan British menggunakan perjanjian untuk meluaskan kuasa kerana
Pahang membentuk sebuah persekutuan. Residen strategi ini tidak melibatkan peperangan dan kos yang tinggi.
Jeneral sebagai ketua pentadbiran kerajaan Tambahan lagi, akan mengelakkan kematian tentera. Melalui
persekutuan. Raja-raja Melayu menerima nasihat strategi perjanjian, peluasan kuasa British lebih mudah kerana
Residen Jeneral dalam semua perkara kecuali British akan menggunakan tipu muslihat untuk merampas kuasa
berkaitan agama Islam dan adat istiadat Melayu. pemimpin tempatan.
Kuala Lumpur pusat pentadbiran Negeri-negeri Melayu
Bersekutu. Mengandungi kerajaan pusat dan Negeri. Praktis Formatif 4.2
Dikenali sebagai Persekutuan 1896.
(b) Faktor pembentukan Negeri-negeri Melayu Bersekutu 1. Kedudukan strategik / Menghalang kuasa Barat lain /
Kekayaan sumber hasil / Menghubungkan Burma dengan
ialah pentadbiran Perak, Selangor, Negeri Sembilan Pulau Pinang / Slogan ‘Beban Orang Putih’.
dan Pahang tidak seragam kerana mempunyai 2. Perancis / Jerman / Amerika Syarikat / Rusia
undang-undang sendiri. Kemajuan ekonomi antara 3. Negeri-negeri Melayu Utara dikuasai British / Menerima
negeri tidak seimbang. British perlu pentadbiran cekap Penasihat British / Kuasa Sultan terhakis / Pentadbiran
dan seragam untuk memudahkan eksploitasi ekonomi. Barat diperkenalkan.
Selain itu, Penggabungan membolehkan Negeri-negeri
Melayu Bersekutu mempunyai pasukan keselamatan
sendiri. Menjaga keamanan dan mengukuhkan Praktis Formatif 1 4
pertahanan tanpa mengharap bantuan luar.
(c) Ya, Malaysia adalah sebuah negara Persekutuan • Kebijaksanaan dan kecekapan pemerintah.
Malaysia. Penggabungan Tanah Melayu, Sabah dan • Kemunculan golongan pentadbir yang komited menjalankan
Sarawak. Pentadbiran pusat di Putrajaya. Terdiri tugas.
daripada 13 negeri dan kerajaan Persekutuan. Praktis Formatif 4.3
Kerajaan Persekutuan ialah Kuala Lumpur, Putrajaya
dan Labuan. Ketua Negara ialah Yang di-Pertuan 1. Kebijaksanaan pemimpin / Ciri pentadbir yang komited /
Agong. Ketua kerajaan ialah Perdana Menteri, Ekonomi pesat membangun / Permodenan pentadbiran.
pentadbiran dibantu oleh Jemaah Menteri, ketua 2. Bimbang Johor menjalin hubungan dengan kuasa Barat
negeri adalah Sultan dan ketua kerajaan negeri ialah lain / Pesat dalam ekonomi komersial / Tanah subur / Hasil
Menteri Besar. Ibu negara pula ialah Kuala Lumpur. bumi banyak / Geografi yang strategik.



141





JAW FOC SEJ TING3.indd 141 22/02/2023 3:26 PM

Sejarah Tingkatan 3 Jawapan

3. Perjanjian 1855 antara Sultan Ali dengan Temenggong Siam. Kesemua perjanjian tersebut ditandatangani
Ibrahim / Jika wilayah Kesang hendak dijual perlu ditawar tanpa melibatkan sultan-sultan.
kepada British dahulu / Persetiaan Setia 1855 antara (b) Melalui Perjanjian Bangkok, Siam telah menyerahkan
Johor dengan British. Johor menerima agen dan hubungan negeri-negeri tersebut kepada British. Secara rasmi
luar dikawal British / Tawaran pinjaman 200, 000 dolar / negeri-negeri tersebut menjadi negeri naungan
Perjaniian 1914, Johor menerima Penasihat British. British. Sultan dipaksa menandatangani perjanjian
4. Taraf Johor berubah dari berdaulat kepada naungan British. dan menerima Penasihat British dan diletakkan di
bawah kawalan Pesuruhjaya Tinggi. Negeri-negeri
Praktis Formatif 1 5 tersebut ditentukan sempadan melalui Protokol
Sempadan. Sultan-sultan akan menerima Penasihat
British yang akan memberi nasihat dan terlibat
• Perjanjian 1855 antara Sultan Ali dengan Temenggung Ibrahim secara langsung dalam pentadbiran. Walaupun
• Perjanjian Setia 1885 antara Johor kedudukan Sultan dan pembesar dikekalkan namun
kuasa mereka berkurangan. Penasihat British telah
Praktis Formatif 4.4 menentukan dasar pentadbiran negeri. Jabatan baharu
1. Tidak ditadbir sebagai satu unit tunggal / Tidak wujud ditubuhkan. Langkah ini mengukuhkan kuasa British di
gabungan / Diletakkan di bawah kawalan Pesuruhjaya samping melantik pegawai-pegawai British ke dalam
Tinggi / Raja berkuasa lebih besar / Bebas / Menguasai pentadbiran. Mengambil alih hak mengutip cukai
autonomi. daripada pembesar. Perjanjian Bangkok membolehkan
2. (a) Perlis : Raja Ahmad bin Raja Endut British menguasai seluruh Tanah Melayu dan berjaya
(b) Kedah : Datuk Wan Muhammad Saman menghalang kemaraan kuasa Barat lain.
(c) Kelantan : Haji Nik Mahmud bin Haji Ismail (c) Siri perjanjian tersebut tidak wajar kerana negeri-
(d) Terengganu : Dato’ Seri Amar Di Raja Haji Ngah negeri tersebut berdaulat. Penghantaran bunga
Muhammad bin Yusof emas kepada Siam adalah lambang persahabatan.
(e) Johor : Dato’ Jaafar bin Muhammad Siam sahaja mendakwa sebagai tanda pertuanan
3. Penglibatan Penasihat British dan pegawai British dalam atau kepatuhan. Pengaruh Siam di negeri tersebut
tidak mengugat kuasa sultan dan pembesar. Mereka
pentadbiran / Penubuhan jabatan baharu / Diketuai berkuasa sepenuhnya ke atas pentadbiran, ekonomi,
Sultan / Dibantu Menteri Besar dan pembesar tempatan/ tanah, cukai. Perjanjian tersebut tidak sah kerana
Setiausaha kerajaan / Majlis Mesyuarat Negeri / kebajikan sultan-sultan tidak dibawa bersama dalam perjanjian
kakitangan awam orang Melayu. yang membincangkan berkaitan negeri baginda.
4. Masih kekal ketua negeri / berkuasa dalam agama Islam Tuntasnya perjanjian tersebut adalah muslihat dan
dan adat istiadat Melayu / walau bagaimanapun kuasa strategi British untuk menguasai Negeri Melayu Utara.
semakin terhakis kerana Penasihat British menentukan
dasar pentadbiran. British menguasai negeri melalui
penubuhan jabatan-jabatan baharu. Bab Pentadbiran Barat di Sarawak dan
Praktis Sumatif 4 5 Sabah

BAHAGIAN A
1. C 2. A 3. B 4. C 5. D Praktis Formatif 1 1
6. A 7. B
Terdapat perbezaan sistem pemerintahan di sesebuah negeri
BAHAGIAN B kerana wujud pengaruh daripada kerajaan besar yang berbeza.
1. (a) (i) Sultan Mudzaffar Shah Contohnya Utara Tanah Melayu dipengaruhi oleh Siam, Negeri
(ii) Long Yunus Sembilan terpengaruh dengan Minangkabau, Sumatera. Sabah
(b) (i) Memberi hak dan kuasa kepada pemerintah dan Sarawak pula menerima pengaruh Kesultanan Brunei
mentadbir negara. menyebabkan terdapat pebezaan budaya kesukuan setiap
(ii) Menjamin kebajikan rakyat. negeri menjadikan setiap pentadbiran berbeza.
(iii) Mewujudkan keamanan dan kemakmuran negara.
(iv) Sebagai aturan dalam pemerintahan. Praktis Formatif 1 2
(c) (i) Sebagai strategi mengelakkan serangan negara
lain. Benar. Pemimpin tempatan masih berkuasa di wilayah
(ii) Mendapat bantuan ketenteraan dan kewangan. sendiri. Dato Merpati Jepang menjalankan pentadbiran dan
(iii) Mewujudkan keamanan dan kemakmuran negara. membangunkan Sarawak dengan campur tangan Sultan Brunei.
(iv) Menjaga kepentingan negara.
BAHAGIAN C Praktis Formatif 5.1
1. (a) Melalui Perjanjian Sulit 1897, negeri-negeri tersebut 1. (a) Tuai Rumah (c) Paren
diperakui oleh British berada di bawah hak pertuanan (b) Tuai Kepong (d) Maren
Siam. Ini bertujuan bagi memastikan tiada kuasa lain 2. (a) Pemimpin pertama yang menyelesaikan pertikaian.
meluaskan pengaruhnya. Perjanjian Sempadan 1899 (b) Membantu orang tua dalam pengurusan adat dan
pula British dan Siam menetapkan sempadan negeri kehidupan seharian.
Perak, Kelantan, Terengganu, Pahang dan Kedah. 3. (a) Pembesar tempatan dilantik menjadi wakil Sultan
Melalui Perjanjian 1902, Siam mengawal hubungan Brunei.
luar Kelantan dan Terengganu. Negeri ini tidak boleh (b) Berasaskan Sistem Penguasaan Tanah.
menyerah konsesi kepada kuasa asing tanpa izin (c) Di Sarawak, terdapat tiga bentuk pentadbiran, iaitu
Sungai Kerajaan, Sungai Tulin dan Sungai Kuripan.



142





JAW FOC SEJ TING3.indd 142 22/02/2023 3:26 PM

Sejarah Tingkatan 3 Jawapan

4. (a) Ketua Bebas muncul daripada sikap berani dan 4. (a) Sabah dimiliki SBUB
keperwiraan seseorang tokoh yang mencabar (b) Kuasa kesultanan Brunei dan Kesultanan Sulu berakhir
kewibawaan sultan di kawasannya. (c) British meluaskan pengaruh di Sabah
(b) Mereka mempunyai pertalian keluarga dengan Sultan (d) Kekayaan ekonomi Sabah dimiliki oleh kuasa asing
Brunei atau Sultan Sulu.
(c) Mereka mempunyai undang-undang tersendiri serta Praktis Formatif 1 5
tidak mengiktiraf kuasa lain.
Membahagikan Sarawak kepada tiga bahagian. Setiap bahagian
Praktis Formatif 1 3 dipecahkan kepada daerah dan kampung.
Usaha peluasan kuasa masih berlaku pada masa kini tetapi Praktis Formatif 1 6
berbeza. Pada masa kini, kuasa besar meluaskan pengaruh
melalui kawalan ekonomi dan bantuan ketenteraan. Contohnya
negara China berjaya meluaskan pengaruh ke Sri Lanka. Dasar pecah dan perintah yang diamalkan oleh keluarga Brooke
Terdapat juga kuasa bersar berpakat dan menggunakan PBB hampir serupa dengan dasar pecah perintah yang diamalkan
bagi menyerang negara lain. Contohnya pakatan US, Britain, British di Tanah Melayu. Dinasti Brooke memecahkan kepada
Perancis menyerang Iraq, Mesir, Libya kononnya untuk tiga kategori masyarakat dikelompokkan kepada Melayu, Cina
menegakkan demokrasi. dan India. Setiap kaum terlibat dalam bidang pekerjaan yang
berbeza. Kaum Melayu dalam bidang pentadbiran, kaum
Praktis Formatif 5.2 Cina dalam bidang ekonomi dan kaum Iban dalam bidang
ketenteraan. Sementara di Tanah Melayu, kaum Melayu terlibat
1. Kekayaan hasil bumi seperti emas, antonomi, sagu / dalam perkerjaan tradisional, kaum Cina dalam perniagaan dan
strategik untuk perdagangan. perlombongan bijih timah dan India dalam penanaman getah.
2. (a) Pangeran Indera Mahkota (c) James Brooke
(b) Pangeran Raja Muda Hashim (d) Datu Patinggi Ali Praktis Formatif 5.4
3. (a) Rundingan (c) Perjanjian
(b) Ugutan (d) Ketenteraan 1. Sarawak milik rakyat Sarawak. Raja Brooke memerintah
4. (a) Wakil Sultan Brunei Pangeran Indera Mahkota tidak bagi pihak dan untuk kepentingan mereka. Akan
berwibawa / kejam terhadap rakyat cukai tinggi dan mempertahankan hak dan kepentingan rakyat.
kerahan tenaga. 2. (a) Pembahagian wilayah
(b) Kebangkitan orang tempatan dipimpin Datu Patinggi (b) Pengekalan golongan elit tempatan
Ali memudahkan peluang untuk James Brooke (c) Pentadbiran berhierarki
menguasainya. (d) Pentadbiran berasaskan kaum
(c) Bantuan tentera laut British pada James Brooke. (e) Perundangan
(d) Pemimpin dan rakyat tidak bersatu. 3. Sarawak: Datu Patinggi / Datu Temenggung / Datu Imam /
Datu Hakim / Pegawai Anak Negeri / Penghulu
Praktis Formatif 1 4 Sabah: Ketua Anak Negeri / Ketua Kampung
Praktis Sumatif 5
Tindakan British memacak bendera di Balambangan adalah
tidak wajar. Strategi British ini bagi menandakan pulau tersebut BAHAGIAN A
sebagai milik British. Tindakan ini menceroboh wilayah kerana
pulau tersebut milik Sarawak. British menggunakan taktik tentera 1. D 2. A 3. B 4. D 5. D
bagi menakutkan masyarakat tempatan adalah tidak beretika. 6. A 7. B
BAHAGIAN B
Praktis Formatif 5.3
1. (a) (i) James Brooke
1. (a) Sabah terletak di tengah-tengah laluan perdagangan (ii) Charles Brooke
antara China dan Singapura. (b) (i) Sultan Brunei menyerahkan Sarawak dari
(b) Sabah berhampiran dengan Pulau Pahlawan yang kawasan Tanjung Datu ke Sungai Samarahan.
merupakan laluan maritim bagi kapal-kapal dagang (ii) Semua hasil pendapatan kawasan diserahkan
untuk ke China dan Jepun. kepada James Brooke.
(c) Sabah penting dalam aktiviti perdagangan yang (iii) James Brooke mesti memberi ufti tahunan sebanyak
melibatkan kepulauan Sulu hingga New Guinea dan 2500 Dolar Sepanyol kepada Sultan Brunei.
Australia. (iv) Tidak boleh campur tangan dalam hal adat dan
(d) Pelabuhan di sepanjang pantai barat dan timur Sabah agama penduduk tempatan.
merupakan pelabuhan semula jadi yang strategik. (v) Tidak boleh dipindah milik tanpa kebenaran Sultan
(e) Kapal boleh berlabuh dengan selamat daripada tiupan Brunei.
angin monsun. Contoh pelabuhan utama Teluk Gaya. (vi) Sultan Brunei mengiktiraf James Brooke sebagai
2. Pajakan / Pembelian / Perjanjian Raja Putih Sarawak.
3. (a) SBUB menerima Penasihat British. [Mana-mana empat]
(b) Melantik Pegawai Tadbir daripada pegawai yang diakui (c) (i) Menubuhkan Mahkamah Adat.
British. (ii) Dilaksanakan oleh pemimpin tempatan bagi
(c) Memelihara adat resam, agama dan undang-undang mengadili kesalahan masyarakat tempatan.
penduduk tempatan. (iii) Jawatan penghulu yang mengetuai kampung dan
(d) Memerintah Sabah dengan adil dan saksama. jawatan Temenggung diwujudkan bagi mengurus
(e) Tidak dibenarkan menyerah Sabah kepada pihak lain pentadbiran tempatan masyarakat Iban.
tanpa kebenaran British. (iv) Bidang tugas ditetapkan seperti orang Melayu
pentadbiran dan Iban ketenteraan.


143





JAW FOC SEJ TING3.indd 143 22/02/2023 3:26 PM

Sejarah Tingkatan 3 Jawapan

BAHAGIAN C Praktis Formatif 6.1
1. (a) James Brooke mengukuhkan kuasanya dengan 1. (a) Modal besar (d) Teknologi moden
mendirikan benteng dan kubu yang dilengkapi (b) Tanah luas (e) Skala besaran
dengan meriam. Kubu tersebut didirikan di kawasan (c) Buruh ramai
strategik bertujuan mengawal kawasan tersebut. Kubu 2. (a) Kapal korek
di Sungai Skrang dibina pada tahun 1849 selepas (b) Pam hidraulik / bina terowong / mesin gerudi
Perang Beting Maru tamat bagi memerhati pergerakan 3. (a) China (b) India (c) Jawa
kaum Iban Skrang daripada menentang pentadbiran
Brooke di kawasan tersebut. Pada tahun 1849, kubu Praktis Formatif 1 2
ini dinamankan Fort James. Pada tahun 1862, Renjer
Sarawak ditubuhkan bagi mengawasi keamanan dan Peningkatan buruh luar tidak terkawal / Peningkatan kadar
pertahanan. Selain itu, James Brooke memperoleh jenayah / Rakyat tempatan terpaksa bersaing dengan buruh luar
sokongan kewangan daripada pemodal Eropah dalam pasaran kerja.
terutama Baroness Angela Burdett-Counts.
(b) Pembahagian wilayah di Sarawak
Pada tahap awal, Raja Brooke membahagikan Praktis Formatif 1 3
Sarawak kepada tiga bahagian. Pada tahun 1885 dan
1890, Charles Brooke menambahkan dua bahagian Pada dasarnya, Akta Tanah Simpanan Melayu untuk melindungi
menjadi lima bahagian. Setiap bahagian dipecahkan tanah orang Melayu daripada jatuh ke tangan bukan Melayu.
kepada daerah dan kampung. Sempadan kawasan Namun, British menggunakan akta ini untuk melindungi
menjadi asas pemilikan dan kekuasaan Dinasti Brooke. kepentingan mereka bagi mengeksploitasi ekonomi negara.
Bahagian pertama ialah Sungai Sarawak dan Sadong. Tanah Simpan Melayu yang dilindungi tidak subur dan tidak sesuai
Bahagian kedua ialah Sungai Batang Lupar, Saribas, untuk pertanian. Tanah juga bernilai rendah kerana tidak dibenar
Kalaka dan Simanggang. Bahagian ketiga ialah Sungai menanam tanaman komersial seperti getah dan kelapa sawit.
Rajang, Oya, Mukah, Bintulu dan Matu. Bahagian Praktis Formatif 6.2
keempat ialah Sungai Baram. Bahagian kelima ialah
Limbang, Trusan dan Lawas. 1. (a) Tanah Melayu Akta Tanah Simpanan Melayu
Pembahagian wilayah di Sabah (b) Sarawak (1931) Land Order / Land Settlement Order /
SBUB melaksanakan pembahagian Residensi di Land Order 1943
Sabah. Pada tahap awal terdapat dua Residensi, iaitu (c) Sabah Proklamasi III Perlindungan Hak Peribumi
Residensi Pantai Timur berpusat di Sandakan dan 2. (a) Membawa masuk modal asing dengan besar.
Residensi Pantai Barat yang berpusat di Jesselton. (b) Menguruskan pengeksportan dan pengimportan.
Pada tahun 1922, wujud lima Residensi, iaitu Pantai
Barat, Kudat, Tawau, Pedalaman dan Pantai Timur Praktis Formatif 1 4
yang kesemuanya berjumlah 17 daerah. Setiap
Residensi diketuai oleh Residen. Daerah diketuai • Sistem pengangkutan dan perhubungan dapat memakmurkan
oleh Pegawai Daerah. Pegawai Daerah dibantu oleh negara dengan cara mengangkut bahan mentah seperti getah
Penolong Pegawai Daerah. Residen, Pegawai Daerah dan timah ke pelabuhan eksport.
dan Penolong Pegawai Daerah biasanya berbangsa • Selain itu, kemudahan urusan pengambilan buruh contohnya
Inggeris atau Eropah. penggunaan kereta api.
(c) Melalui ugutan pada Pengiran Raja Muda Hashim • Sistem perhubungan seperti telefon dan telekomunikasi
yang melengahkan penyerahan Sarawak. Ugutan pada seperti Internet memacu kegiatan e-dagang ke pasaran yang
Sultan Brunei dengan diiringi angkatan tentera laut lebih luas.
British bagi mendapat pengesahan Sultan penyerahan
Sarawak. Mendapat bantuan tentera laut British. Kapal Praktis Formatif 6.3
HMS Dido menghancurkan kubu orang Iban di Sungai
Saribas dan Sungai Skrang. Menuduh kebangkitan 1. (a) Kereta api
orang tempatan sebagai lanun sebagai alasan (b) Jalan raya
meluaskan kuasa. Menghapuskan tokoh tempatan (c) Lapangan terbang / pelabuhan / kapal wap
yang menentang seperti Sharif Masahor. Benteng / 2. (a) Telegraf (c) Sistem pos / radio
kubu dilengkapi Meriam. Renjer Sarawak ditubuhkan. (b) Telefon
3. (a) Pangkalan Laut British
(b) Pusat Pedagang-pedagang Antarabangsa
(c) Pelabuhan Penyalur
Bab Kesan Pentadbiran Barat terhadap
6 Praktis Formatif 6.4
Ekonomi dan Sosial

1. (a) Perkembangan bandar
Praktis Formatif 1 1 (b) Pembentukan masyarakat majmuk
(c) Perkembangan pendidikan / kesihatan / penjara
2. (a) Berbeza pengalaman sejarah keturunan / budaya /
Wajar kerana negara perlu mengeluarkan makanan sendiri bahasa / agama / cara hidup
untuk keperluan penduduk seramai 31 juta. Tanaman perlu (b) Tempat tinggal orang Melayu di luar bandar, Cina di
dikomersialkan seperti padi, sayuran, buahan juga tanaman bandar manakala India di ladang
orkid untuk keperluan eksport. Langkah ini penting sebagai (c) Pekerjaan Melayu tradisional seperti nelayan / petani
sumber pendapatan, pekerjaan dan tidak bergantung pada / Cina melombong / niaga manakala India menoreh /
import makanan. buruh


144





JAW FOC SEJ TING3.indd 144 22/02/2023 3:26 PM

Sejarah Tingkatan 3 Jawapan

3. (a) Wujud masyarakat berbilang kaum (b) Kuala lumpur pada tahun 1884
(b) Kemasukan imigran Cina, India dan penubuhan Kuala Lumpur berkembang pesat pada tahun 1884
sekolah Inggeris kerana kegiatan perlombongan timah. Ramai buruh
(c) Dasar British kurang menekankan pendidikan, tiada Cina mengusahakan perlombongan. Kesannya banyak
dasar pelajaran yang tetap kedai-kedai dibuka. British melantik Yap Aw Loy sebagai
4. (a) Mengawal wabak penyakit berjangkit kapitan Cina. Peringkat awal rumah menggunakan
(b) Merawat buruh- buruh asing di estet / lombong atap daun. Setelah kebakaran bangunan dibina dari
(c) Menjaga kebersihan bandar / penyelidikan saintifik batu bata dan jubin. Pada tahun 1896, Kuala Lumpur
terhadap penyakit tropika / mengawasi kesihatan menjadi pusat pentadbiran bagi Negeri-negeri Melayu
penduduk bandar Bersekutu.
Kuala Lumpur pada masa kini
Praktis Formatif 1 5 Pada ketika ini Kuala Lumpur menjadi pusat bandar
raya tumpuan pedagang dan pelancong dunia. Banyak
bangunan pencakar langit didirikan contoh KLCC. Kuala
Pendidikan vernakular merupakan pendidikan yang Lumpur kekal sebagai ibu negara Malaysia merupakan
berorientasikan kaum. Murid daripada pelbagai kaum dipisahkan bandar raya moden yang dilengkapi kemudahan awam
dan tidak melalui sistem pendidikan yang sama. Kurikulum yang seperti bas, LRT, Monorel, lapangan terbang. Kuala
digunakan adalah mengikut keperluan kaum masing-masing. Lumpur juga antara pusat membeli belah yang popular
Malahan, sukatan pelajaran dan guru dibawa dari negara asal. di Asia seperti Pavillion.
(c) Menjadikan Kuala Lumpur bandar raya yang bersih
Praktis Formatif 1 6 daripada sampah dan pencemaran. Mengutamakan
pengangkutan awam seperti ERL dan MRT. Menjadi
bandar raya dalam taman dengan panaroma flora dan
Pendidikan melahirkan golongan intelek dan pakar contohnya fauna yang segar. Masyarakat terus mengamalkan
jurutera, arkitek, doktor dan peniaga. Kemahiran mereka budaya sopan timur, peramah dan menghormati
digunakan untuk membangunkan ekonomi, membina bangunan tetamu. Hal demikian akan menarik lebih ramai
dan mengurus negara. Pendidikan melahirkan generasi yang pelancong yang merasakan berada di negara sendiri.
kreatif dan inovatif.

Praktis Formatif 1 7 Bab
7 Penentangan Masyarakat Tempatan
Penjajah mahu mengaut keuntungan / Pendidikan perlu
perbelanjaan besar / Tidak mahu menanggung kos / Bimbang
akan melahirkan golongan intelek / Menggugat kuasa mereka Praktis Formatif 1 1
Praktis Sumatif 6 Rentap adalah pemimpin Iban yang istimewa kerana telah
berjaya menyatukan masyarakatnya menentang Brooke.
BAHAGIAN A Rentap juga bijak mengatur strategi perjuangan kubu Bukit
1. C 2. C 3. A 4. C 5. C Sadok yang terletak di kawasan tinggi menyebabkan musuh
6. B 7. B 8. A 9. D 10. B sukar untuk menawan kawasan tersebut. Penggunaan kayu
beliau menjadikan kubu kukuh daripada ditembusi peluru. Ini
BAHAGIAN B merupakan kejayaan besar kerana Brooke terpaksa menyerang
tiga kali untuk menewaskannya.
1. (a) (i) X: Tebu
(ii) Y: Kelapa sawit
(iii) Z: Teh Praktis Formatif 1 2
(b) (i) Harga tinggi
(ii) Pasaran luas Pemimpin masa lalu adalah teladan kepada pemimpin masa
(iii) Hasil tempatan untuk eksport / tanah subur / iklim kini. Akibat tidak berhati-hati, kuasa raja dan pembesar tergugat.
sesuai Pemimpin perlu berhati-hati dengan tipu helah dan muslihat
(c) (i) Sebagai bekalan makanan. pihak luar. Tambahan dengan penggunaan bahasa asing boleh
(ii) Tidak terlalu bergantung kepada import yang menyebabkan pemimpin terpedaya kerana tidak memahami.
mahal harganya.
(iii) Menjadi punca pendapatan negara. Praktis Formatif 7.1
(iv) Menyediakan peluang pekerjaan kepada
penduduk. 1. (a) Dol Said, Dato’ Bahaman
(b) Rentap
BAHAGIAN C (c) Sharif Masahor
1. (a) (i) Bandar berkembang akibat kepesatan ekonomi (d) Tok Janggut
di kawasan perlombongan bijih timah, penemuan (e) Mat Salleh
petroleum dan aktiviti pertanian. Bandar berfungsi (f) Mat Sator
sebagai pusat pentadbiran seperti Kuala Lumpur (g) Dato’ Maharaja Lela
(h) Haji Abdul Rahman Limbong
dan Kuching. Bandar juga menjadi pusat 2. Penentangan bersenjata / mencabar perjanjian /
perniagaan dan pusat kewangan. Banyak bank perundangan
dibuka contohnya The Chartered Bank. Bandar 3. Tidak berpuas hati kerana kehilangan hak dan kedudukan
memperkenalkan sistem kewangan moden dan mereka
insurans untuk melicinkan urusan perdagangan 4. Fakta yang jelas / huraian mendatar / contoh yang sesuai /
antarabangsa. inferen tepat / menunjukkan kematangan



145





JAW FOC SEJ TING3.indd 145 22/02/2023 3:26 PM

Sejarah Tingkatan 3 Jawapan

(b) Layanan tidak adil SBUB kepada orang awam.
Praktis Formatif 1 3 (c) Pentadbiran SBUB menindas orang Murut di Sabah.
(d) Mereka dilarang membuka tanah baharu untuk
Sistem pentadbiran Barat menyebabkan pentadbiran tempatan pertanian pindah atau penempatan. Akibatnya, orang
tergugat. Buktinya, Sultan tidak berkuasa sepenuhnya pada Murut kekurangan bekalan beras untuk makanan
pentadbiran negeri. Sultan perlu menerima nasihat Residen dan harian.
perlu dipatuhi dalam semua urusan pentadbiram kecuali agama 4. (a) Menguasai pentadbiran tempatan dengan
dan adat istiadat. Sistem pembesar digantikan dengan pegawia menempatkan Residen / Penasihat British / penolong
British seperti Pegawai Majistret dan pemungut hasil. Pembesar Residen, Pegawai Majistret dan Pemungut Hasil
tidak dibenarkan memungut cukai dan diganti dengan elaun (b) Membina balai polis untuk mengawal penduduk
yang sangat sedikit. tempatan / menguasai undang-undang
(c) Mendapat hasil cukai / mengeksploitasi ekonomi
Praktis Formatif 1 4
Praktis Formatif 1 6
Sistem cukai yang diperkenalkan oleh British tidak rasional
kerana mengenakan cukai pada barang yang tidak munasabah Faktor alam semula jadi menjadi aset dalam mengukuhkan
untuk dicukai. Contohnya cukai sirih dikenakan sebanyak 5 sen
sejunjung. Selain itu, cukai yang dikenakan sangat tinggi dan pertahanan. Kubu Bukit Sadok berada di kedudukan tinggi,
menindas penduduk tempatan. dikelilingi hutan dan bukit batu kapur menyebabkan British
sukar untuk menembusi kawasan tersebut. Malahan, kedudukan
Praktis Formatif 1 5 tersebut memudahkan Rentap memantau pergerakan musuh.
Pokok berlian yang digunakan juga tidak dapat ditembusi peluru.
Benar, penjajahan adalah satu penindasan kerana rakyat dipaksa
membayar cukai yang tinggi. Keperluan untuk sara diri turut Praktis Formatif 1 7
dikenakan cukai. Contohnya tangkapan ikan besar dikenakan
sebanyak $1.00 seekor. Kebijaksanaan merancang strategi asas kejayaan kerana strategi
yang diatur lebih awal berkemungkinan dapat mengalahkan
Praktis Formatif 7.2 musuh. Contohnya Dol Said berpakat dengan Rembau dan
pembesar wilayah lain.
1. (a) Menerima nasihat pentadbiran daripada Residen/
Penasihat British / hilang kuasa. Praktis Formatif 1 8
(b) Hilang hak perundangan diambil alih Pegawai Majistret
dan Pemungut Hasil / Balai polis.
(c) Hilang punca pendapatan / diberi elaun yang rendah. Penentangan di Terengganu dikenali sebagai Kebangkitan Tani
2. kerana pejuang terdiri daripada petani. Petani yang dipimpin
oleh oleh Haji Abdul Rahman Limbong menentang undang-
Selepas kedatangan Cukai undang tanah British.
British tanaman dan Kadar cukai
• Setiap penduduk binatang yang dikenakan Praktis Formatif 7.3
mesti melaporkan ternakan
jumlah keluasan • Pokok 12 ½ sen sepokok 1. (i) Terletak di bukit yang tinggi dan curam.
sawah padi yang durian 3 sen sepokok (ii) Menggunakan kayu belian setebal dua kaki yang tidak
dimiliki. • Pokok 1 sen sepokok boleh ditembusi peluru.
• Setiap tanah kelapa 3 sen sepokok (iii) Dikelilingi hutan rimba dan bukit Batu Kapur.
yang mempunyai berbuah 5 sen sejunjung 2. (i) Senjata yang tidak kuat dan kurang berbanding British.
keluasan 400 depa • Pokok 20 sen seekor (ii) Tindakan Sultan mengisytiharkan pejuang sebagai
persegi dikenakan pinang setahun penderhaka.
cukai sebanyak tiga • Pinang (iii) Bilangan angkatan tentera sedikit.
kupang setahun. • Sirih (iv) Mudah termakan nasihat British.
• Semua pemilik • Lembu dan 3. (i) Mat Salleh menggunakan tipu muslihat.
tanah wajib kerbau (ii) Tok Janggut mendesak Sultan Muhammad
membayar cukai. mengishtiharkan perjuangan Tok Janggut sebagai
penderhakaan kepada Sultan rakyat takut dan tidak
3. (a) British memperkenalkan pelbagai jenis cukai yang
membebankan rakyat dan cukai yang dikenakan oleh berani menyokong kebangkitan.
SBUB ke atas orang Murut adalah Praktis Formatif 7.4
Jenis cukai Kadar cukai
1. (a) Badan penasihat sultan.
1 ekar tanah $1.00 (Satu Dolar) (b) Meluluskan perintah atau peraturan sultan.
Kawasan tanah yang melebihi 1 ekar $2.00 (Dua Dolar) 2. (a) Menubuhkan Majlis Mesyuarat Negeri.
Hak milik tanah bagi setiap 0.4 hektar 50 sen setahun (b) Menubuhkan perkhidmatan tadbir Melayu.
(c) Memberi peluang kepada aristokrat Melayu.
Pokok kelapa yang menghasilkan nira 25 sen setahun 3. (a) Dubar ditubuhkan.
Segantang beras 2 sen (b) Raja dan pembesar bebas member ipandangan dalam
Tangkapan ikan besar $1.00 seekor Dubar.
(c) Bahasa Melayu menjadi Bahasa rasmi persidangan.
Memelihara anjing $1.00 seekor (d) Tulisan Jawi digunakan dalam urusan surat menyurat.



146





JAW FOC SEJ TING3.indd 146 22/02/2023 3:26 PM

Sejarah Tingkatan 3 Jawapan


Praktis Sumatif 7 cukai. Kebangkitan di Terengganu bukti kejayaan
perjuangan
menggunakan
perundangan.
sistem
Haji Abdul Rahman Limbong menjadi wakil kepada
BAHAGIAN A
tertuduh dan keputusan berpihak kepadanya.
1. D 2. D 3. D 4. D 5. D
6. A
BAHAGIAN B Bab Kebijaksanaan Raja dan Pembesar
8
1. (a) (i) Menjadi sumber pendapatan. Melayu Menangani Cabaran Barat
(ii) Cukai digunakan untuk kepentingan pihak SBUB.
(iii) Menangani masalah kewangan. Praktis Formatif 8.1
(b) (i) Cukai tetap dikenakan sama ada terdapat hasil
ataupun tidak. 1. (a) Garis sempadan berasaskan legeh dan lembah sungai.
(ii) Bayaran cukai terlalu tinggi kerana rakyat tidak (b) Bermula dari utara muara Sungai Perlis di sebelah
mampu. barat.
(iii) Cukai tetap dikenakan terhadap hasil yang terlalu (c) Berakhir di muara Kuala Tabal di sebelah timur.
sedikit seperti 1 gantang beras sebenarnya tidak (d) Pulau Langkawi dan pulau-pulau di bahagian selatan
mencukupi untuk makanan harian. menjadi kepunyaan British.
(c) (i) Mendapatkan sumber pendapatan negara. (e) Pulau Terutau dan pulau-pulau di bahagian utara
(ii) Hasil cukai digunakan untuk memajukan negara. menjadi milik Siam.
(iii) Hasil cukai digunakan untuk pembangunan 2. (a) Perlis – Setul
prasarana rakyat seperti jalan raya, hospital dan (b) Kedah – Sadao, Setul, Pulau Terutau, Butang dan
sekolah. Pulau-pulau di sekitarnya
(iv) Membantu golongan masyarakat yang (c) Kelantan – Tabal
memerlukan. 3. (a) Mewujudkan keamanan perairan Selat Melaka
(b) Memacu pembangunan Johor / Sistem Kangcu
BAHAGIAN C (c) Menyekat peluasan kuasa British / memoden dan
pentadbiran / birokrasi Barat / mengasaskan bandar
1. (a) Haji Abdul Rahman Limbong menentang pengenalan Puteri
pentadbiran Barat di Terengganu dan menolak undang-
undang tanah yang berlawanan dengan hukum syarak.
Hujah beliau ialah tanah adalah milik Allah dan rakyat Praktis Formatif 1 1
bebas mengerjakannya tanpa perlu membayar cukai.
Pentadbiran Barat yang bertentangan dengan nilai Perjanjian Bangkok menyebabkan Negeri-negeri Melayu Melayu
tempatan seperti perlu mendapat surat kebenaran Utara kehilangan wilayah. Perlis kehilangan Pujoh, Kedah lebih
untuk mengambil hasil hutan dan membuka tanah lima wilayah, iaitu Sadao, Setul, Pulau Terutau, Butang dan
untuk petempatan menyebabkan berlakunya pulau-pulau sekitarnya kepada Siam, Kelantan hilang Tabal.
Sultan pula tidak dibawa berunding perihal negeri baginda.
penentangan. Tambahan lagi NNMU adalah wilayah yang berdaulat dan bukan
(b) Kebangkitan Tahun 1922 wilayah jajahan Siam terutama Terengganu.
Petani di Kuala Telemong menentang peraturan
baharu dengan membersihkan tanah tanpa mengambil
pas kebenaran. Praktis Formatif 1 2
Kebangkitan Tahun 1925
Seramai 300 hingga 500 orang petani berkumpul di Semangat patriotik yang tinggi contoh Tunku Mahmud dengan
Kuala Telemong dan membersihkan 200 ekar tanah tegas menolak tindakan Penasihat British mengubah identiti
milik Tengku Nik Maimunah dan 400 ekar tanah Kedah. Sifat berani membawa kejayaan.
kerajaan tanpa pas kebenaran. Praktis Formatif 8.2
Kebangkitan Tahun 1928
Berlaku Kebangkitan Tani di Marang, Kuala Telemong 1. (a) Tuntutan melalui Durbar
dan Kuala Berang. Mereka mengisytiharkan perang (b) Diplomasi rundingan dan hubungan baik
terhadap British, menduduki balai polis, menduduki (c) Menolak pelantikan Penasihat British/ mengubal
bangunan kerajaan dan mengibarkan bendera Undang-Undang Tubuh/ menerajui perubahan
merah di Kuala Berang. Haji Abdul Rahman Limbong pemodenan
ditangkap. Kemudian, beliau dibicarakan di Kuala 2. (a) Bahasa Melayu sebagai bahasa pentadbiran dan
Terengganu. Beliau dijatuhi hukuman buang negeri ke perundangan
Makkah atas kesalahan menghasut. (b) Penggunaan kalendar Hijrah
(c) Kebangkitan di Terengganu berbeza berbanding negeri (c) Cuti umum Hari Jumaat / keutamaan melantik
pegawai-pegawai Melayu dalam pentadbiran
lain kerana dipimpin rakyat biasa, iaitu guru agama 3. (a) Sultan tidak boleh menyerahkan negeri kepada kuasa
dan bukan pembesar tempatan seperti Dato’ Bahaman asing. Hal yang demikian, sebarang penyerahan akan
atau Dato’ Maharaja Lela. Kebangkitan juga daripada terbatal kerana bertentangan dengan perlembagaan.
rakyat golongan tani sehingga dikenali sebagai (b) Menteri-menteri dan Jemaah Pangkuan Kerajaan juga
Kebangkitan Tani. Mereka berjuang untuk menentang tidak boleh menyerahkan negeri kepada kerajaan
sendiri peraturan Barat yang membebankan dan asing.
bertentangan dengan nilai tempatan. Contoh mendapat (c) Jemaah Menteri hendaklah terdiri daripada bangsa
pas kebenaran, membuka petempatan dan mengutip Melayu, rakyat Johor dan beragama Islam.
hasil hutan. Kebangkitan pembesar di Perak, Pahang (d) Ahli Majlis Mesuarat Kerajaan mestilah terdiri daripada
untuk mempertahankan kuasa dan hak mengutip rakyat Johor.



147





JAW FOC SEJ TING3.indd 147 22/02/2023 3:26 PM

Sejarah Tingkatan 3 Jawapan

(e) Agama Islam sebagai agama negeri. (c) Tidak berjaya kerana
(f) Kandungan tersebut menyelamatkan Johor daripada (i) Sultan Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu
perlantikan orang Inggeris ke dalam pentadbiran membuat bantahan dan menolak perjanjian
negeri. kerana tidak dibawa berunding berkenaan negeri
mereka.
Praktis Formatif 8.3 (ii) Mereka terpaksa akur dengan sempadan baharu
dan kehilangan wilayah.
1. (a) Melukis peta Johor untuk memudahkan pembangunan. (iii) Tuntasnya, pemimpin hendaklah tegas untuk
(b) Mengasaskan bandar Maharani, Batu Pahat dan mempertahankan hak dan kedaulatan negara.
Endau.
(c) Pesuruhjaya polis. BAHAGIAN C
2. (a) Menubuhkan jabatan pelajaran. 1. (a) Persamaan Undang-undang Tubuh Kerajaan Johor
(b) Membina sekolah. dan Undang-undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu
(c) Mewajibkan pendidikan kepada kanak-kanak Johor.
ialah sultan tidak boleh menyerahkan kerajaan negeri
Praktis Formatif 8.4 kepada sebarang kuasa asing. Kedua-dua undang-
undang ini gubal oleh sultan negeri masing-masing.
1. Kawalan undang-undang tubuh tersebut terhadap Undang-undang Tubuh Kerajaan Johor digubal oleh
kedaulatan negeri dinyatakan dengan tegas bahawa Sultan Abu Bakar manakala Undang-undang Bagi
pemerintah tidak boleh menyerahkan negeri kepada kuasa Diri Kerajaan Terengganu digubal oleh Sultan Zainal
asing. Abidin III. Agama Islam sebagai agama rasmi dan Ahli
2. (a) Melatih orang Melayu menceburkan diri dalam Mesyuarat Negeri serta Ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan
pentadbiran negeri. mestilah rakyat negeri masing-masing.
(b) Hak kepada Raja-raja Melayu bagi kepentingan anak- (b) Di dalam undang-undang tersebut, sultan dan
anak mereka. pembesar dilarang menyerahkan negeri kepada kuasa
asing. Selain itu, Ahli Majlis Negeri / Jemaah Menteri
Praktis Sumatif 8 hendaklah terdiri daripada rakyat negeri. Di Johor pula
perlu berbangsa Melayu dan beragama Islam. Undang-
BAHAGIAN A undang tersebut berjaya mewujudkan pentadbiran
yang sistematik. Bidang tugas raja dan pembesar
1. D 2. A 3. A 4. B 5. A
6. C 7. C 8. D 9. D 10. D ditentukan oleh perlembagaan undang-undang juga
dapat mengukuhkan hubungan, perpaduan antara
BAHAGIAN B raja, pembesar dan rakyat. Undang-undang tersebut
menjadi kekuatan menghalang campur tangan British
1. (a) (i) Setul
(ii) Sadao di Johor dan Terengganu.
(iii) Tabal (c) Keluhuran perlembagaan akan menjamin keamanan
(b) (i) Garis sempadan berasaskan legeh dan lembah negara kerana rakyat akan mematuhi prinsip
sungai. dalam perlembagaan. Hal ini demikian tidak timbul
(ii) Bermula dari utara muara Sungai Perlis di sebelah perbalahan antara kaum kerana saling menghormati
barat. hak masing-masing. Contohnya Islam sebagai
(iii) Berakhir di muara Kuala Tabal di sebelah timur. agama rasmi Persekutuan hendaklan diterima semua
(iv) Pulau Langkawi dan pulau-pulau di bahagian rakyat berbilang agama. Pada masa yang sama,
selatan menjadi kepunyaan British. setiap penganut agama lain bebas mengamalkan
(v) Pulau Terutau dan pulau-pulau di bahagian uatra agama masing-masing yang demikian akan wujud
menjadi milik Siam. keharmonian.
(Mana-mana tiga)




























148





JAW FOC SEJ TING3.indd 148 22/02/2023 3:26 PM

Format 190mm X 260mm Extent : 152pg (8.34 mm) Connfirmed (All 4Cpg70gsm) Status CRC Date 27/2

PELANGI BESTSELLER




CC033063
TINGKATAN
3 KSSM FOCUS




Sejarah


Sejarah TINGKATAN





FOCUS KSSM Tingkatan 3 – siri teks rujukan yang lengkap dan padat dengan
ciri-ciri istimewa untuk meningkatkan pembelajaran murid secara menyeluruh. 3
Siri ini merangkumi Kurikulum Standard Sekolah Menengah (KSSM) yang baharu KSSM
serta mengintegrasikan keperluan Ujian Akhir Sesi Akademik (UASA). Sejarah • Masariah Mispari
Pastinya satu sumber yang hebat bagi setiap murid! • Nazril Aiman


REVISI PENGUKUHAN & CIRI-CIRI

› Infografik PENTAKSIRAN EKSTRA
› Peta Konsep › Praktis Formatif › Aktiviti PAK-21
› Nota Komprehensif
› Praktis Sumatif › Cabaran KBAT
› Kertas Model UPSA › Info Sejarah
› Kertas Model UASA › Aplikasi Harian
› Jawapan › Resos Digital Kod QR



JUDUL-JUDUL DALAM SIRI INI
• Bahasa Melayu • Matematik • Sejarah TINGKATAN 3
• Tatabahasa • Mathematics • Geografi
Beli eBook • Penulisan • Sains • Pendidikan Islam
• Science
• Reka Bentuk dan Teknologi
• English
di sini! • Bahasa Cina

RESOS DIGITAL
KSSM
› › Info › › Video › › Infografik
› › Kertas Model UPSA

› › Kertas Model UASA

W.M: RM16.95 / E.M: RM17.95
W.M: RM??.?? / E.M: RM??.??
CC033063
ISBN: 978-629-7537-43-6
Menepati Format

PELANGI Pentaksiran UASA