PRAKTIS HEBAT SEJ TG3

1 Kedatangan Kuasa Barat 1





2 Pentadbiran Negeri-negeri Selat 9




3 Pentadbiran Negeri-negeri Melayu Bersekutu 17





4 Pentadbiran Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu 24





5 Pentadbiran Barat di Sarawak dan Sabah 32





6 Kesan Pentadbiran Barat Terhadap Ekonomi dan Sosial 40





7 Penentangan Masyarakat Tempatan 47





8 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat 55






Panduan Tugasan 63



Kertas Model PT3 64


Jawapan J1– J24

Prakt is PT Pentadbiran Negeri-negeri Selat
3
2








A

Pilih jawapan yang paling tepat.
1. Maklumat berikut berkaitan dengan fungsi Pulau 6. Mengapakah SHTI enggan membantu Sultan
BUKU Pinang. BUKU Abdullah apabila Kedah diancam Siam?
TEKS TEKS
m.s. 32 m.s. 35 A Tiada perjanjian ditandatangani
Peranan Pulau Pinang
B Menyokong tindakan Francis Light
Pusat Pelabuhan C Utamakan hubungan dengan Siam
pengumpulan persinggahan X D Merancang untuk menghapuskan Kedah
barang
7. Mengapakah British berusaha mendapatkan
Apakah X? TP1 BUKU pelabuhan baharu di Singapura?
TEKS
m.s. 37
A Pusat pendidikan I Memajukan perdagangan
B Pangkalan tentera II Pulau Pinang hilang kesesuaian
C Pusat pentadbiran III Bersaing dengan Belanda
D Pusat kebudayaan IV Singapura sebagai pusat pengumpulan
A I dan II C II dan III
2. Mengapakah lokasi Pulau Pinang disifatkan B I dan IV D III dan IV
BUKU sebagai strategik?
TEKS
m.s. 32 8. Apakah peristiwa yang dimanipulasikan oleh
A Berhampiran dengan India
B Terletak di kawasan pertanian utama BUKU Stamford Raffles untuk membolehkan beliau
TEKS
m.s. 38
C Berperanan sebagai pelabuhan bebas menduduki Singapura? TP2
D Berada di pertengahan laluan perdagangan A Lokasi Singapura
Timur dan Barat B Kemerosotan Johor
C Kelemahan Belanda
3. Mengapakah Sultan Muhammad Jiwa berusaha D Pewarisan takhta Johor
BUKU mendapatkan bantuan ketenteraan daripada SHTI?
TEKS
m.s. 34 9. Mengapakah Stamford Raffles bersedia
A Ancaman Siam
B Ancaman Bugis BUKU mengiktiraf Tengku Hussein sebagai Sultan
TEKS
m.s. 32
C Membanteras lanun Johor? TP2
D Mengambil balik Pulau Pinang A Memelihara keamanan
B Menegakkan keadilan
4. Mengapakah berlaku penentangan terhadap C Menduduki Singapura
BUKU Sultan Muhammad Jiwa (1710 – 1778) sehingga
TEKS D Menghormati Tengku Hussein
m.s. 32
baginda mendapatkan bantuan SHTI?
A Rebutan takhta Kedah 10. Mengapakah Belanda menamatkan pertikaian
B Kebangkitan pengaruh Bugis BUKU dengan British meskipun membantah pendudukan
TEKS
m.s. 40
C Kehadiran kuasa Barat di Kedah British di Singapura?
D Bantahan ke atas pelantikan Raja Muda I Dasar persahabatan di Eropah
II Berkongsi kekayaan dengan British
5. Bagaimanakah Francis Light berjaya menduduki III Bersetuju memecahkan Empayar Johor
BUKU Pulau Pinang? TP4
TEKS IV Tidak mahu terbeban dengan masalah
m.s. 34
A Desakan kewangan selepas Perang Napoleon
B Manipulasi A I dan II C II dan III
C Tipu helah B I dan IV D III dan IV
D Serangan bersenjata
9 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Praktis 2 Pentadbiran Negeri-negeri Selat
11. Apakah kesan Perjanjian London 1824 terhadap 16. Pada 1 April 1867, Negeri-negeri Selat diletakkan
BUKU kerajaan Alam Melayu? BUKU di bawah tanggungjawab Pejabat Tanah Jajahan
TEKS TEKS
m.s. 42 m.s. 49
A Berlaku perpecahan British di London. Apakah status Negeri-negeri
KLON KLON
2019 B Institusi kesultanan terhapus 2019 Selat berikutan pemindahan tersebut? TP2
C Undang-undang Barat menjadi rujukan A Tanah jajahan India
D Pemerintahan tradisional semakin kukuh B Tanah jajahan British
C Negeri naungan British
12. Selain memperoleh Melaka daripada Belanda,
BUKU apakah kejayaan yang dicapai oleh British D Negeri-negeri merdeka
TEKS
m.s. 45
melalui Perjanjian Inggeris-Belanda 1824? 17. Maklumat berikut berkaitan dengan Majlis
A Menguasai Selat Melaka BUKU Perundangan Negeri-negeri Selat.
TEKS
B Menguasai Empayar Johor m.s. 49
C Melemahkan perdagangan Belanda
D Meluaskan pengaruh ke Kepulauan Mohammad Eunos Abdullah merupakan
Indonesia orang Melayu pertama dilantik menganggotai
Majlis Perundangan Negeri-negeri Selat.
13. Mengapakah British membentuk Negeri-negeri
BUKU Selat? TP2
TEKS Apakah peranan Majlis Perundangan tersebut?
m.s. 47
A Menghapuskan pengaruh Belanda A Menggubal undang-undang TP4
B Memajukan masyarakat setempat B Melaksanakan undang-undang
C Menguasai perdagangan di Selat Melaka C Menguruskan hal-hal pentadbiran
D Memperkenalkan perdagangan D Menyelesaikan masalah orang Melayu
antarabangsa
14. Siapakah mengetuai pentadbiran Negeri-negeri 18. Apakah tujuan Majlis Perundangan ditubuhkan
TEKS
BUKU Selat yang berpusat di Pulau Pinang? TP1 BUKU di Negeri-negeri Selat? TP4
TEKS m.s. 49
m.s. 48 A Mengurus hal pentadbiran
A Residen
B Gabenor B Menggubal undang-undang
C Residen Jeneral C Meluluskan undang-undang sendiri
D Pesuruhjaya British D Mengurus hal ehwal tanah jajahan British
15. Antara berikut, yang manakah faktor saudagar 19. Siapakah yang mengetuai Pejabat Tanah Jajahan?
BUKU Negeri-negeri Selat tidak berpuas hati terhadap BUKU A Gabenor
TEKS
TEKS
m.s. 48 m.s. 49
pentadbiran Negeri-negeri Selat oleh Pejabat B Pejabat India
India? C Residen Konsular
I Saudagar Negeri-negeri Selat tidak D Setiausaha Negara
dilindungi
II Tiada undang-undang berkaitan Negeri- 20. Apakah peranan Pejabat Tanah Jajahan?
negeri Selat BUKU A Mengurus hal ehwal tanah jajahan British
TEKS
III Pentadbiran Negeri-negeri Selat diketuai m.s. 49 B Mengawasi kegiatan perdagangan
oleh Gabenor C Mengawasi pentadbiran British
IV Menjadikan Negeri-negeri Selat tempat D Meluluskan undang-undang
pembuangan banduan
A I dan II C II dan III
B I dan IV D III dan IV















© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 10

Sejarah Ting. 3 Praktis 2 Pentadbiran Negeri-negeri Selat

B


1. Peta berikut menunjukkan lokasi Pulau Pinang yang strategik. Subtopik 2.1
BUKU
TEKS
m.s.
30 – 32
U
China
Canton
India Calcutta Angin Monsun Timur Laut
Bombay (November - Mac)
(Pangkalan Burma
Tentera (Pangkalan Tentera Perancis)
British) Siam
Laut
Madras China
Selatan
Pulau Pinang
Tanah
Melayu Halmahera
Angin Monsun Borneo Ternate
Petunjuk Barat Daya Sumatera
Laluan membawa (Mei - Sulawesi
barangan British seperti September)
kain bulu dan kapas Betawi Kepulauan
Laluan membawa Jawa Maluku
barangan China seperti
teh, sutera dan tembikar
Laluan membawa
hasil kepulauan Melayu Ke Asia Pasifik (Australia)
seperti rempah-ratus
Kawasan yang
menghasilkan
rempah ratus
(a) Nyatakan tiga peranan Pulau Pinang sebelum kedatangan British.
(i)

(ii)

(iii)
[3 markah]

(b) Nyatakan tiga faktor British berusaha mendapatkan Pulau Pinang.
(i)




(ii)



(iii)



[3 markah]






11 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Praktis 2 Pentadbiran Negeri-negeri Selat
(c) Berikan cadangan cara pemerintah pada masa itu dapat memanfaatkan kedudukan Pulau
Pinang untuk mencapai kemajuan yang cemerlang. Menganalisis











[4 markah]



2. Maklumat berikut berkaitan dengan Perjanjian London 1824. Subtopik 2.2
BUKU
TEKS
m.s.
42 – 45 Tarikh 17 Mac 1824
Tempat London, England
Pihak terlibat Brisith dan Belanda

Kandungan Perjanjian Wilayah pengaruh, kewangan dan perdagangan

(a) Nyatakan tiga kesan Perjanjian London 1824 terhadap Alam Melayu.

(i)




(ii)



(iii)



[3 markah]
(b) Nyatakan tiga faktor yang membolehkan British menguasai Selat Melaka pada abad ke-19.

(i)



(ii)




(iii)


[3 markah]





© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 12

Sejarah Ting. 3 Praktis 2 Pentadbiran Negeri-negeri Selat
(c) Jelaskan iktibar yang diperoleh daripada Perjanjian London 1824. Menganalisis











[4 markah]



3. Peta berikut menunjukkan Negeri-negeri Selat. Subtopik 2.3
BUKU
TEKS
m.s.
46 – 47



Negeri-negeri Selat
Perlis
Kedah
Pulau Terengganu
Pinang Kelantan
Perak
Pahang
Selangor
Negeri Sembilan
Melaka
Johor
Singapura

(a) Nyatakan tiga kepentingan pembentukan Negeri-negeri Selat kepada British. TP1

(i)
(ii)

(iii)
[3 markah]

(b) Jelaskan tiga faktor Negeri-negeri Selat menjalinkan hubungan perdagangan dengan
negeri-negeri Melayu di sekitarnya. TP1
(i)

(ii)

(iii)
[3 markah]





13 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Praktis 2 Pentadbiran Negeri-negeri Selat
(c) Pada pendapat anda, bagaimanakah pemerintah negeri Melayu dapat memanfaatkan
peluang hubungan dengan Negeri-negeri Selat untuk memajukan negeri masing-masing?
Menilai













[4 markah]





C


1. (a) Jelaskan masalah yang melanda Kesultanan Kedah berdasarkan perkembangan berikut:
BUKU
TEKS Subtopik 2.1
m.s.
34 – 35
(i) Perebutan takhta [3 markah]
(ii) Ancaman Siam [3 markah]
(b) Maklumat berikut merujuk kepada pertapakan SHTI di Pulau Pinang.

KLON
2019
Pada tahun 1786, Francis Light membuka petempatan di Pulau Pinang dengan
menamakannya Prince of Wales Island.

Terangkan cara British berjaya mengambil kesempatan daripada keadaan 1(a) di atas untuk
menduduki Pulau Pinang. [6 markah]


(c) Pada pendapat anda, bagaimanakah kita dapat mengelakkan kejadian seperti pendudukan
Pulau Pinang oleh Francis Light tidak berulang pada hari ini? Menganalisis [8 markah]
KLON
2019

2. (a) Nyatakan syarat-syarat yang dipersetujui dalam Perjanjian London 1824 oleh: Subtopik 2.2
BUKU
TEKS
m.s. (i) British [3 markah]
44 – 45
(ii) Belanda [3 markah]











© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 14

Sejarah Ting. 3 Praktis 2 Pentadbiran Negeri-negeri Selat
(b) Peta berikut menunjukkan perpecahan Empayar Kesultanan Johor Riau berikutan Perjanjian
London 1824.























Bagaimanakah perpecahan Empayar Kesultanan Johor Riau berlaku? [6 markah]

(c) Pada pendapat anda, apakah peranan rakyat dalam usaha memelihara kedaulatan sesebuah
negara? Menilai [8 markah]







3. (a) Jelaskan pentadbiran Negeri-negeri Selat. Subtopik 2.4 TP1 [6 markah]
BUKU
TEKS
m.s. Maklumat berikut berkaitan dengan perubahan pentadbiran Negeri-negeri Selat.
48 – 49 (b)
Bantahan dan desakan golongan pedagang dan penduduk tempatan yang tidak berpuas
hati dengan pentadbiran Pejabat India menyebabkan pentadbiran Negeri-negeri Selat
berpindah dari Pejabat India ke Pejabat Tanah Jajahan di London pada tahun 1867.


Huraikan punca-punca ketidakpuasan hati tersebut. TP1 [6 markah]

(c) Kegagalan Pejabat India mentadbir Negeri-negeri Selat dengan sempurna menyaksikan
timbulnya rasa tidak puas hati dalam kalangan saudagar-saudagar Negeri-negeri Selat.
Apakah iktibar yang anda peroleh daripada perkembangan tersebut? Menilai
[8 markah]















15 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Praktis 2 Pentadbiran Negeri-negeri Selat


KBAT

Peta menunjukkan lokasi Pulau Pinang di pintu masuk Selat Melaka.


U
China
Canton
India Calcutta Angin Monsun Timur Laut
Bombay (November - Mac)
(Pangkalan Burma
Tentera (Pangkalan Tentera Perancis)
British)
Siam
Laut
Madras China
Selatan
Pulau Pinang
Tanah
Melayu Halmahera
Angin Monsun Borneo Ternate
Petunjuk Barat Daya Sumatera
Laluan membawa (Mei - Sulawesi
barangan British seperti September)
kain bulu dan kapas Betawi Kepulauan
Laluan membawa Jawa Maluku
barangan China seperti
teh, sutera dan tembikar
Laluan membawa
hasil kepulauan Melayu Ke Asia Pasifik (Australia)
seperti rempah-ratus
Kawasan yang
menghasilkan
rempah ratus
(a) Berdasarkan pengetahuan sejarah anda, mengapakah SHTI berminat untuk mengambil Pulau
Pinang? Menilai







(b) Mengapakah Perjanjian Inggeris-Kedah 1786 dikatakan sebagai satu muslihat SHTI untuk
menguasai Pulau Pinang? Menganalisis







(c) Seandainya anda pemimpin Pulau Pinang pada abad ke-18, apakah usaha-usaha yang dapat anda
lakukan bagi mengelakkan penjajahan British? Menilai










© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 16

(v) Peluang perdagangan negara kita semakin
Prakt is PT 3 Kedatangan Kuasa Barat luas. [Mak. 3m]
1
Meningkatkan R&D dalam pelbagai bidang
(c) (i)
ekonomi.
(ii) Mendapatkan pasaran yang lebih luas untuk
A hasil bumi negara.
(iii) Menggalakkan perkembangan industri desa.
1. D 2. A 3. C 4. C 5. A (iv) Mengurangkan / menghapuskan cukai
6. B 7. D 8. D 9. A 10. A eksport bagi barangan tempatan.
11. B 12. A 13. D 14. C 15. C (Mana-mana jawapan yang munasabah)
16. D 17. B 18. C 19. A 3. (a) (i) Perancis
(ii) Sepanyol
B (iii) Jerman
(iv) Rusia
1. (a) (i) Hasil galian seperti bijih timah / emas / (v) Amerika Syarikat
perak. (vi) Portugis
(ii) Hasil hutan seperti kayu-kayan / kapur barus [Mak. 3m]
/ rotan / damar / getah jelutung / kayu gaharu (b) (i) Strategi serangan fizikal
/ kayu cendana. (ii) Strategi pakatan
(iii) Hasil laut seperti sirip ikan yu / timun laut / (iii) Strategi perjanjian
rumpai laut / mutiara. (c) (i) Sentiasa memajukan diri.
(b) (i) Menghasilkan kraf tangan yang indah (ii) Mengeratkan perpaduan rakyat.
daripada sumber alam. (iii) Mengukuhkan kedudukan ekonomi negara.
(ii) Menganyam tikar / bakul daripada daun (iv) Mewujudkan sistem pendidikan yang
mengkuang / daun pandan / daun nipah mantap.
buluh. (Mana-mana jawapan yang munasabah)
(iii) Membuat perahu / perabot daripada rotan.
(iv) Menempa alat senjata tradisional.
(v) Masyarakat Sarawak menenun kain pua / C
menyulam selendang.
[Mak. 3m] 1. (a) (i) Dua jenis sistem perundangan diamalkan,
(c) (i) Tidak menyalahgunakan kekayaan tanah iaitu Undang-undang tidak bertulis dan
air. undang-undang bertulis. Undang-undang
(ii) Memajukan ekonomi negara. tidak bertulis adalah undang-undang adat
(iii) Menentang segala bentuk rasuah / seperti Adat Perpatih / Adat Temenggung.
penyalahgunaan kuasa. Undang-undang bertulis terdiri daripada
(iv) Memastikan kemakmuran negara dapat Hukum Kanun Melaka / Hukum Kanun
dinikmati bersama Pahang / Undang-Undang 99 Perak. Di
(Mana-mana jawapan yang munasabah) Sarawak dan Sabah, undang-undang
2. (a) (i) Menguasai tanah jajahan di luar Eropah. adat diamalkan secara turun-temurun.
(ii) Mendapatkan bahan mentah bagi keperluan Pengamalan berdasarkan kepercayaan
kilang perusahaan mereka secara suku kaum masing-masing.
berterusan. (ii) Hubungan luar terjalin dalam bentuk
(iii) Mencari pasaran yang lebih luas untuk ekonomi, politik dan sosial. Pemerintah
memasarkan barangan kilang mereka. memanfaatkan hubungan dengan pedagang
(iv) Keuntungan daripada industri British / Belanda untuk kepentingan
dimaksimumkan. negeri masing-masing. Kebijaksanaan
[Mak. 3m] pemerintah tempatan berjaya meluaskan
(b) (i) Negara Barat berlumba-lumba untuk pengaruh, melindungi daripada ancaman
bertapak di negara kita. musuh, memajukan ekonomi negeri dan
(ii) Hasil bumi / hasil alam negara kita menjadi menstabilkan sistem pemerintahan.
rebutan kuasa Barat. (b) Pendidikan tidak formal
(iii) Negara Barat meluaskan kuasa / pengaruh. • Pendidikan tidak formal merupakan pendidikan
(iv) Barangan kilang negara Barat dipasarkan di awal yang merupakan asuhan dalam institusi
negara kita. keluarga.


J1 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Jawapan
• Kanak-kanak diajar kemahiran seperti • Penggunaan Terusan Suez memendekkan
bercucuk tanam / menangkap ikan / bertukang jarak pelayaran kuasa Barat ke negara kita.
/ menghasilkan kraf tangan. • Jalan laut menjadi lebih selamat.
• Juga diajar ilmu agama / berpekerti mulia / cara • Mempercepatkan urusan perdagangan.
berkawan / menjaga maruah. • Perdagangan di antara Alam Melayu dan
• Pendidikan diberi melalui pantun / syair / benua Eropah menjadi semakin pesat.
peribahasa / pepatah / pantang larang / cerita Kapal wap
berbentuk teladan dan pengajaran. • Kapal wap menggantikan kapal layar.
• Antara cerita rakyat yang diajar ialah Si • Dapat membawa muatan yang lebih banyak.
Tanggang Anak Derhaka (Anak tidak derhaka • Perjalanan menjadi lebih cepat.
kepada ibu) / Anjing dengan Bayang- • Penghantaran barang dagangan menjadi lebih
bayangnya (Seseorang tidak menjadi tamak). mudah.
• Di Sarawak, pendidikan diperoleh melalui • Menjimatkan kos.
cerita lisan yang berkaitan dengan amalan (c) • Rakyat hendaklah bersatu padu.
/ kepercayaan turun temurun etnik masing- • Sistem pentadbiran yang cekap / telus /
masing. sistematik diamalkan.
• Di Sabah, pendidikan dipelajari melalui • Mengeratkan hubungan diplomatik dengan
keluarga / masyarakat di tempat kanak-kanak negara lain.
tersebut tinggal. • Memastikan rakyat menikmati kekayaan
Pendidikan formal negara.
• Pendidikan formal bercorak Islam. • Memperkasakan sistem pendidikan.
• Tempat pendidikan dijalankan ialah di istana • Memajukan infrastruktur negara.
(bagi hal pentadbiran negara dan sistem • Memantapkan ekonomi negara.
politik). • Prinsip Rukun Negara diamalkan.
• Di masjid / surau, pendidikan berupa (Mana-mana jawapan yang munasabah)
cara bacaan dalam solat dan tajwid serta 3. (a) Serangan fizikal
mempelajari hadis, fekah dan usuludin. • Berperang dengan penduduk di Pulau Pangkor
• Di pondok, pelajaran al-Quran / hadis / bahasa (1650) dan di Kuala Perak (1651) berikutan
Arab diadakan. dasar monopoli bijih timah Belanda.
• Di madrasah, pendidikan dijalankan secara • Berperang dengan angkatan Selangor dan
kelas berdasarkan sukatan pelajaran. Rembau kerana bimbang penguasaan
• Di Sarawak, murid belajar membaca al-Quran Selangor ke atas Selat Melaka pada tahun
dan menulis tulisan jawi di masjid dan sekolah 1763.
agama. • Berperang dengan Johor akibat perselisihan
• Di Sabah, pendidikan formal amat terhad. tentang perdagangan pada tahun 1782.
• Murid-murid belajar membaca al-Quran dan • Pada tahun 1784, Belanda menyerang
menulis tulisan jawi di surau / pondok / rumah angkatan Johor dan Selangor kerana masalah
guru agama. perebutan perairan Selat Melaka.
(c) • Menjamin masa depan yang lebih cerah. • Berperang dengan angkatan Selangor di Kuala
• Menggalakkan perkembangan ilmu. Selangor pada tahun 1784 dan 1785.
• Menjadi masyarakat berfikir. Perjanjian
• Menggunakan ilmu sains dan teknologi. • Menandatangani perjanjian dengan Perak
• Mengubah taraf hidup seseorang. untuk mendapatkan bijih timah pada tahun
• Melahirkan masyarakat cemerlang. 1650.
• Memajukan negara. • Mengadakan perjanjian dengan Selangor pada
• Melahirkan masyarakat yang kreatif dan inovatif tahun 1786.
(Mana-mana jawapan yang munasabah) • Sultan Ibrahim bersetuju menjualkan bijih timah
2. (a) (i) Kemunculan industri kereta berkaitan kepada Belanda.
dengan ciptaan tayar getah asli telah Pakatan
meningkatkan permintaan terhadap getah • Belanda mengadakan pakatan dengan Johor
asli. Selain itu, getah asli diperlukan untuk dan berjaya mengalahkan Portugis di Melaka
perusahaan penebat barangan elektrik. pada tahun 1641.
(ii) Amerika Syarikat mencipta proses mengetin • Belanda mengadakan pakatan dengan British
makanan menyebabkan permintaan dan bersetuju memeterai Perjanjian Inggeris-
terhadap bijih timah meningkat. Bijih timah Belanda 1824.
juga diperlukan untuk industri membuat (b) Manipulasi
bumbung rumah dan industri membuat tong • Memanipulasi masalah pewarisan takhta
minyak menyebabkan permintaan untuk Kesultanan Johor.
bijih timah meningkat secara mendadak. • Bertujuan menduduki Singapura pada tahun
(b) Terusan Suez 1819.
• Terusan Suez menghubungkan Pelabuhan • Pada tahun 1871, berlaku campur tangan di
Said di Laut Mediterranean dan Suez di Laut Perak.
Merah.



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J2

Sejarah Ting. 3 Jawapan
• Manipulasi masalah perebutan takhta di Perak.
• Mendesak Sultan Selangor menerima
2
pelindungan British. Prakt is PT 3
• Menggunakan serangan lanun ke atas kapal Pentadbiran Negeri-negeri Selat
dagangnya berhampiran Kuala Langat sebagai
alasan.
Serangan rumah api Tanjung Rachado. A
• Mendakwa sultan gagal memelihara
keselamatan di perairan. 1. B 2. D 3. B 4. D 5. C
Campur tangan di Negeri Sembilan. 6. A 7. C 8. D 9. C 10. B
• Menggunakan konflik antara pembesar di 11. A 12. A 13. C 14. B 15. B
Sungai Ujong sebagai alasan. 16. B 17. A 18. C 19. D 20. A
• Memberi sokongan kepada Dato’ Kelana.
• Dapat memberi manfaat kepada kepentingan B
British.
Serangan fizikal 1. (a) (i) Tempat persinggahan bagi pedagang-
• Menyerang Naning. pedagang Lingga yang datang berdagang di
• Penghulu Dol Said enggan tunduk kepada Kedah.
kekuasaan British. (ii) Pelabuhan dagang bagi daerah serantau
• Membedil Kuala Terengganu. khususnya dengan Acheh di Sumatera.
• Supaya Sultan Omar tidak mencampuri (iii) Batu Uban sering dikunjungi oleh pedagang
masalah Perang Saudara di Pahang. Arab.
• Masalah takhta Sultan Mahmud Lingga tidak (iv) Sultan Kedah menganugerahkan kawasan
dicampuri. Batu Uban sebagai membalas jasa orang
(c) • Menyatupadukan rakyat. Sumatera membantu Kesultanan Kedah
• Menguatkan jati diri rakyat. menentang Siam.
• Memastikan rakyat mendapat pendidikan yang [Mak. 3m]
sempurna. (b) (i) Menjadikan Pulau Pinang pusat
• Memodenkan negara / negeri. pengumpulan barang untuk berdagang
• Mengukuhkan kedudukan ekonomi. dengan China.
• Menjalinkan hubungan diplomatik dengan (ii) Menjadikan Pulau Pinang pelabuhan
negara jiran. persinggahan sementara pedagangnya
• Menyokong sistem pemerintahan beraja. menunggu peralihan angin monsun.
• Sentiasa mengambil berat tentang (iii) Menjadikan Pulau Pinang sebagai pangkalan
perkembangan semasa. tentera bagi mempertahankan petempatan
(Mana-mana jawapan yang munasabah) mereka di India daripada ancaman tentera
Perancis.
(c) (i) Menggalakkan perdagangan antarabangsa.
KBAT (ii) Mengenakan cukai kepada kapal yang
(a) (i) Mendapatkan bahan mentah. melalui Pulau Pinang.
(ii) Mencari pasaran baharu untuk barangan (iii) Mempromosikan perdagangan hasil
industrinya. tempatan.
(iii) Mengembang / menyebarkan agama Kristian. (iv) Menggalakkan kedatangan pedagang luar.
(iv) Meneruskan perdagangan dengan negara China. (Mana-mana jawapan yang munasabah)
(v) Tanda kebanggaan dalam kalangan negara 2. (a) (i) Alam Melayu terbahagi kepada dua
Eropah. lingkungan pengaruh.
(b) (i) Revolusi Perindustrian. (ii) Kesultanan Johor Riau mengalami
(ii) Kemajuan perusahaan membina motokar. perpecahan.
(iii) Perkembangan perusahaan mengetin makanan, (iii) Selat Melaka dikuasai oleh British.
minuman dan tong minyak. (b) (i) British memiliki tiga pelabuhan strategik di
(iv) Pembukaan Terusan Suez. sepanjang Selat Melaka (iaitu Pulau Pinang,
(v) Penciptaan kapal wap. Melaka dan Singapura) selepas Perjanjian
(vi) Persaingan kuasa Barat. London 1824.
(vii) Ciptaan telefon / telegraf. (ii) British dapat menguasai perdagangan di
(viii) Konsep / slogan Beban Orang Putih. Selat Melaka.
(c) (i) Kuatkan jati diri. (iii) Pengunduran Belanda dari Tanah Melayu
(ii) Eratkan perpaduan antara kaum. membuka peluang kepada British.
(iii) Menyokong pemerintah / pemimpin. (c) (i) Sentiasa berwaspada terhadap tindakan
(iv) Mengikuti perkembangan dunia. kuasa luar.
(v) Memantapkan ekonomi negara. (ii) Mengambil tahu tentang perkembangan
(vi) Memperkasa sistem pendidikan negara. semasa.
(Mana-mana jawapan yang munasabah) (iii) Rakyat perlu mengukuhkan jati diri.
(iv) Perpaduan memberi kekuatan kepada kita
(Mana-mana jawapan yang munasabah)

J3 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Jawapan

3. (a) (i) British dapat menguasai keseluruhan Selat • Membenarkan Francis Light membuka
Melaka sebagai laluan utama perdagangan petempatan di Pulau Pinang.
di Alam Melayu. • Sementara itu, Sultan Abdullah menunggu
(ii) Taraf pelabuhan bebas Negeri-negeri Selat jawapan daripada SHTI.
berjaya menarik kedatangan pedagang • Francis Light menduduki Pulau Pinang sebelum
tempatan dan luar Alam Melayu. jawapan SHTI diberi.
(iii) Negeri-negeri Selat dijadikan pusat • Menamakan petempatan mereka Georgetown.
pengumpulan hasil bumi Alam Melayu. • Bersempena dengan nama Raja England pada
(iv) Negeri-negeri Selat menjadi pintu masuk masa itu.
bagi buruh luar untuk mempercepatkan • Bendera Union Jack mula dinaikkan di Pulau
pembangunan ekonomi British. Pinang pada 11 Ogos 1786.
(v) Kemajuan Negeri-negeri Selat menggalakkan (c) • Sentiasa berwaspada dengan tindakan kuasa
penanaman modal oleh pelabur luar. luar.
[Mak. 3m] • Memantapkan pentadbiran negara.
(b) (i) Negeri-negeri Selat memerlukan hasil • Mengeratkan perpaduan rakyat.
ekonomi negeri-negeri Melayu. • Mengambil tahu tentang perkembangan dunia
(ii) Pelabur-pelabur Negeri-negeri Selat telah semasa.
melabur modal memajukan perlombongan • Memperkasa sistem pendidikan negara.
bijih timah di negeri Melayu. • Memajukan ekonomi negara.
(iii) Negeri-negeri Melayu memerlukan • Mematuhi perlembagaan negara.
pelabuhan Negeri-negeri Selat untuk • Menjalinkan hubungan diplomatik dengan
memperdagangkan hasil ekonomi. negara jiran.
(c) (i) Mempelbagaikan pengeluaran hasil bumi. (Mana-mana jawapan yang munasabah)
(ii) Memajukan pelabuhan untuk menggalakkan 2. (a) (i) British
perdagangan antarabangsa. • Berundur dari Sumatera.
(iii) Mengurangkan / menghapuskan kadar cukai • Menyerahkan Bangkahulu kepada
eksport. Belanda.
(iv) Mempelajari kaedah perdagangan daripada • Berjanji tidak akan membuka petempatan
saudagar Negeri-negeri Selat. baharu di Kepulauan Riau Lingga dan
(Mana-mana jawapan yang munasabah) kepulauan lain di selatan Singapura.
(ii) Belanda
• Mengiktiraf petempatan British di
C Singapura.
• Menyerahkan Melaka dan jajahan
1. (a) (i) Sultan Muhammad Jiwa (1710-1778) takluknya kepada British.
melantik Tunku Abdullah sebagai Raja • Berjanji tidak akan membuka petempatan
Muda Kedah. Pelantikan tersebut tidak baharu di Tanah Melayu.
dipersetujui oleh Kerabat Diraja Kedah. (b) • Singapura menjadi tanah jajahan British.
Mereka berpakat dengan Bugis di Selangor • Johor dan Singapura berada di bawah
untuk menentang Sultan Muhammad Jiwa. pengaruh British.
Sultan Muhammad Jiwa mendapatkan • Diperintah oleh Sultan Hussein Muhammad
bantuan SHTI. SHTI menghantar Edward Shah dan Temenggung Abdul Rahman.
Monckton untuk berunding dengan Sultan • Sultan dan Temenggung didesak
Muhammad Jiwa. Rundingan gagal kerana menandatangani perjanjian untuk menyerahkan
SHTI tidak dapat memberikan jaminan Singapura kepada British pada Ogos 1824.
akan melindungi Kedah daripada serangan • Sultan Hussein berpindah ke Banda Hilir
musuh. Melaka.
(ii) Semasa Perang Siam-Burma, Kedah • Meninggalkan tempat persemayamannya di
berhenti menghantar bunga emas kepada Kampung Gelam, Singapura.
Raja Siam. Pada zaman pemerintahan • Kesultanan Riau Lingga diperintah oleh Sultan
Sultan Abdullah (1778-1798), Siam Abdul Rahman.
menuntut kembali penghantaran bunga • Pada tahun 1911, Belanda menghapuskan
emas daripada kerajaan Kedah. Sultan institusi Kesultanan Riau Lingga.
Abdullah berasa tergugat lalu meminta • Wilayah Riau Lingga diperintah secara
bantuan SHTI. langsung oleh Belanda melalui Residen Riau.
(b) • Sultan Abdullah meminta Francis Light untuk • Pahang mengisytiharkan kedaulatannya.
menyampaikan tawaran baginda kepada • Bendahara Tun Ali di Pahang cuba
Gabenor Jeneral British di India. membebaskan Pahang.
• Francis Light menyedari kepentingan Pulau • Pada tahun 1853, Bendahara Tun Ali
Pinang kerana kedudukannya yang strategik. mengisytiharkan Pahang bebas daripada
• Francis Light memberi jaminan SHTI akan Kesultanan Johor Riau dengan muafakat
memenuhi syarat. pembesar Pahang.
• Sultan Abdullah berpegang kepada janji
Francis Light.


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J4

Sejarah Ting. 3 Jawapan
(c) • Perpaduan rakyat memberi kekuatan kepada • Pemerintahan yang lemah menyababkan
negara. rakyat hilang keyakinan terhadap pemerintah.
• Sokongan rakyat mengukuhkan lagi pucuk • Pemerintahan yang lemah membuka peluang
pimpinan negara. kepada campur tangan kuasa asing.
• Rakyat dapat menjamin keamanan negara. • Sistem pemerintahan yang mantap
• Keharmonian rakyat menjamin pelaksanaan mengeratkan perpaduan rakyat.
dasar pembangunan negara. • Pemimpin hendaklah memberi perhatian
• Sokongan rakyat diperlukan untuk kepada masalah yang dihadapi oleh rakyat.
mempertahankan institusi raja. • Sistem pemerintahan yang mantap menjamin
• Kestabilan politik / negara terletak pada tangan keutuhan ekonomi.
rakyat. (Mana-mana jawapan yang munasabah)
• Usaha rakyat menjamin kemakmuran negara.
• Jati diri rakyat yang kuat dapat menangani KBAT
cabaran kuasa luar.
(Mana-mana jawapan yang munasabah) (a) (i) Pulau Pinang sebagai pusat pengumpulan barang
dagangan.
3. (a) • Pentadbiran diketuai oleh seorang Gabenor. (ii) Pulau Pinang sebagai pelabuhan persinggahan.
• Residen Konsular dilantik membantu Gabenor
dalam pentadbiran. (iii) Pulau Pinang sebagai pangkalan tentera.
• Pulau Pinang menjadi pusat pentadbiran yang (b) (i) SHTI akan membantu Kedah sekiranya Kedah
pertama. diserang oleh musuh.
• Pusat pentadbiran berpindah ke Singapura (ii) Sultan Abdullah menuntut SHTI memberi bantuan
ketenteraan semasa Siam menanyerang Patani
pada tahun 1832.
• Pentadbiran diletak di bawah Pejabat India dan mengancam Kedah.
setelah SHTI dibubarkan. (iii) SHTI enggan memberi bantuan kerana tidak
• Pejabat India diketuai oleh Setiausaha Negara terlibat secara langsung dalam Perjanjian 1786.
untuk India. (iv) Sultan Abdullah mendesak Francis Light
• Undang-undang British dikuatkuasakan di meninggalkan Pulau Pinang tetapi Francis Light
Negeri-negeri Selat. enggan.
• Pejabat India tidak mampu mentadbir Negeri- (c) (i) Memelihara kedaulatan Pulau Pinang.
negeri Selat dengan baik. (ii) Menyatupadukan penduduk tempatan.
• Tidak memberi perhatian bagi melindungi (iii) Memahami muslihat kuasa penjajah untuk
mengatasinya.
kepentingan pedagang Negeri-negeri Selat.
• Menimbulkan rasa tidak puas hati dalam (iv) Menguatkan jati diri penduduk Pulau Pinang.
kalangan pedagang Negeri-negeri Selat. (v) Melengkapkan angkatan pertahanan Pulau Pinang
(b) • Undang-undang bagi Negeri-negeri Selat dengan senjata moden.
diluluskan oleh Majlis Perundangan di India. (Mana-mana jawapan yang munasabah)
• Tiada wakil dari Negeri-negeri Selat di Majlis
Perundangan India.
• Pejabat India gagal mengawal masalah
rompakan terhadap kapal dagang di Negeri- Prakt is PT 3 Pentadbiran Negeri-negeri Melayu
negeri Selat. 3 Bersekutu
• Gagal mengatasi kekacauan akibat daripada
pertelingkahan kumpulan Cina di Negeri-negeri
Selat. A
• Pejabat India mahu menjadikan mata wang
rupee India sebagai mata wang Negeri-negeri 1. A 2. B 3. D 4. A 5. C
Selat. 6. B 7. A 8. A 9. C 10. D
• Mata wang Dolar Sepanyol telah lama
digunakan. B
• Pejabat India bercadang untuk mengenakan
cukai pelabuhan di Negeri-negeri Selat. 1. (a) (i) Perak menjadi pelabuhan utama yang
• Menjejaskan taraf pelabuhan bebas Negeri- dikunjungi pedagang Portugis untuk
negeri Selat. mendapatkan bijih timah.
• Pejabat India menjadikan Negeri-negeri Selat (ii) Kekayaan bijih timah menyebabkan
tempat buangan banduan. Acheh meletakkan Perak sebagai negeri
• Menjejaskan imej Negeri-negeri Selat sebagai naungannya.
pusat perdagangan. (iii) Perak menggunakan bijih timah sebagai
(c) • Pemerintahan yang sistematik mampu bahan bernilai untuk mendapatkan
memelihara kedaulatan negara. perlindungan Portugis di Melaka bagi
• Pemerintahan yang lemah menggugat membebaskan Perak daripada naungan
kestabilan negara. Acheh.
• Rakyat tidak berpuas hati dengan pemerintahan
yang lemah.


J5 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Jawapan
(b) (i) Perlombongan emas dilakukan di Hulu (iii) Menjamin keselamatan negeri dengan
Pahang / di sekitar Sungai Tembeling, membentuk pasukan keselamatan sendiri.
Sungai Jelai dan Sungai Semantan. (iv) Menangani masalah kewangan Pahang
(ii) Emas dilombong di Raub / Tui / Tersang / melalui bantuan daripada negeri Perak,
Selinsing / Penjom / Kechau / Hulu Dong. Selangor dan Negeri Sembilan yang kaya
(iii) Pada abad ke-16 dan ke-17, perlombongan dengan bijih timah.
emas dijalankan oleh orang Melayu, Orang [Mak. 3m]
Asli dan orang Minangkabau. (c) (i) Menyokong institusi raja.
(iv) Pada peringkat awal pelombong (ii) Memastikan Residen British tidak melampaui
menggunakan kaedah mendulang / bidang kuasanya.
melampan. (iii) Sentiasa melindungi kedudukan Raja
[Mak. 3m] Melayu.
(c) (i) Memberi penekanan kepada subjek (iv) Memastikan dasar British tidak menjejaskan
keusahawanan di sekolah. kepentingan rakyat.
(ii) Mendedahkan golongan belia kepada (Mana-mana jawapan yang munasabah)
peluang perdagangan.
(iii) Menggalakkan kajian / penyelidikan dalam
bidang keusahawanan. C
(iv) Mengadakan kempen kesedaran.
(Mana-mana jawapan yang munasabah) 1. (a) (i) Bijih timah dikeluarkan oleh pelombong-
2. (a) (i) Kedudukan sultan dan pembesar negeri pelombong kecil Melayu. Diusahakan di
dikekalkan. kawasan Larut seperti Kerian / Kurau / Larut
(ii) Sultan tidak lagi membuat undang-undang / Terong / Beruas. Sultan Perak memeterai
seperti sebelumnya. perjanjian menjual bijih timah dengan orang
(iii) Sultan mesti menerima nasihat Residen. Belanda di Melaka. Aktiviti penyeludupan
(iv) Sultan dan pembesar kehilangan kuasa menyebabkan perdagangan bijih timah
dalam pentadbiran dan pungutan cukai. merosot menjelang akhir abad ke-18.
(v) Residen mengambil alih pentadbiran (ii) Bijih timah diusahakan di Kuala Sungai
peringkat negeri daripada pembesar. Selangor menarik ramai pedagang luar ke
(vi) Sistem birokrasi Barat menggantikan sistem Kuala Selangor. Pada tahun 1790, Sultan
pentadbiran tradisional. Ibrahim dan Belanda menandatangani
(v) Jabatan kerajaan yang baharu dibentuk. perjanjian penjualan hasil timah antara
[Mak. 3m] Selangor dengan Belanda.
(b) (i) Jabatan cukai ditubuhkan / Petani perlu (b) • Seawal abad ke-15, perlombongan bijih timah
membayar cukai tanah pertanian. diusahakan oleh orang Melayu di lembah
(ii) Jabatan Kehakiman ditubuhkan / Undang- sungai untuk kegunaan tempatan serta
undang Barat dilaksanakan. diperdagangkan.
(iii) Jabatan Tanah dan Ukur ditubuhkan / Petani • Perdagangan bijih timah dijalankan di bawah
perlu mendaftarkan tanah mereka. pengawasan pembesar Melayu.
(c) (i) Memahami perubahan dasar yang buat oleh • Pembesar Melayu merupakan pemilik
British. lombong yang membekalkan semua keperluan
(ii) Memastikan perubahan tidak menjejaskan perbelanjaan. Pembesar Melayu memperoleh
kehidupan mereka. kawasan pegangan melalui surat tauliah
(iii) Bersatu padu untuk menghadapi sebarang daripada sultan.
perubahan. • Sultan menerima bahagiannya daripada hasil
(iv) Memberi sokongan kepada pemerintah / perdagangan bijih timah.
institusi raja. • Pada tahun 1840-an, Larut menjadi kawasan
(Mana-mana jawapan yang munasabah) perlombongan bijih timah yang penting di
Perak.
3. (a) (i) Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan • Dimajukan oleh Long Jaafar dan anaknya
Pahang digabungkan dalam satu unit Ngah Ibrahim.
pentadbiran. • Kawasan utama bijih timah terletak di Klian
(ii) Pentadbiran diketuai oleh Residen Jeneral. Pauh dan Klian Baru.
(iii) Raja-raja Melayu menerima nasihat Residen • Buruh Cina dibawa masuk untuk mengerjakan
Jeneral dalam semua hal ehwal pentadbiran lombong.
kecuali yang berkaitan dengan agama Islam • Ngah Ibrahim menjadikan Kuala Sepetang
dan adat Melayu. sebagai pelabuhan untuk mengangkut bijih
(iv) Kuala Lumpur menjadi pusat pentadbiran timah dari Perak ke Pulau Pinang.
persekutuan. • Pada akhir abad ke-19, Lembah Kinta muncul
[Mak. 3m] sebagai pengeluar utama bijih timah dunia.
(b) (i) Mengatasi kelemahan Sistem Residen. • Membawa kepada kemunculan bandar-bandar
(ii) Menyeragamkan pentadbiran bagi seperti Gopeng / Ipoh / Batu Gajah / Kampar.
menjimatkan kos.




© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J6

Sejarah Ting. 3 Jawapan
• Sultan Ismail memajukan kawasan • Raja Abdullah / Raja Muda tidak ditabalkan
perlombongan baharu di Lembah Kinta pada sebagai sultan kerana tidak hadir ke upacara
tahun 1870-an. pemakaman Sultan Ali walaupun dijemput.
• Menyebabkan kemunculan bandar Papan / • Raja Abdullah menuntut kembali haknya
Pangkalan Peguh. sebagai sultan.
(c) • Menggunakan hasil pendapatan untuk • Andrew Clarke menyokong Raja Abdullah
membaiki prasarana. dan membantu mengesahkan Raja Abdullah
• Memajukan kemudahan asas. sebagai Sultan Perak.
• Membantu fakir miskin. • Menamatkan persengketaan pelombong di
• Memantapkan sistem pendidikan. Larut.
• Mengawal kadar inflasi. (c) • Sentiasa berwaspada dengan perkembangan
• Menyediakan bantuan untuk mereka yang luar.
memerlukannya. • Mengambil tahu tentang perkembangan dunia
• Memajukan sistem ekonomi. semasa.
• Menggiatkan penyelidikan. • Menguatkan jati diri.
(Mana-mana jawapan yang munasabah) • Mengeratkan perpaduan rakyat.
2. (a) (i) Perang Klang melibatkan Raja Abdullah • Memelihara kestabilan negara.
bin Raja Jaafar dan Raja Mahadi bin Raja • Tidak menimbulkan kacau bilau.
Sulaiman. Peperangan tercetus setelah • Memantapkan sistem pendidikan negara.
Raja Abdullah memperoleh hak mentadbir • Mengukuhkan kedudukan ekonomi negara.
daerah Klang daripada Sultan Abdul (Mana-mana jawapan yang munasabah)
Samad. Beliau memajukan daerah Klang 3. (a) (i) Ditubuhkan setelah British berjaya campur
sebagai pusat pengeluaran bijih timah. tangan dalam pentadbiran negeri Melayu.
Sebelum diserahkan kepada Raja Abdullah, Majlis ini dipengerusikan oleh Raja Melayu
daerah Klang adalah di bawah kekuasaan dan berperanan menggubal undang-undang
ayahanda Raja Mahadi, iaitu Raja Sulaiman. serta membantu pentadbiran negeri.
Raja Mahadi menuntut haknya ke atas (ii) Pada tahun 1909, British menubuhkan Majlis
daerah Klang. British melaksanakan strategi Mesyuarat Persekutuan. Majlis ini berkuasa
manipulasi politik dengan memberikan meluluskan undang-undang di Negeri-
bantuan ketenteraan kepada Tunku Kudin negeri Melayu Bersekutu. Penubuhannya
untuk menamatkan Perang Klang. menjejaskan kewibawaan Raja-raja Melayu.
(ii) Perbalahan antara Dato’ Kelana, Dato’ Raja-raja Melayu hanya merupakan ahli
Muda Linggi dan Dato’ Syahbandar untuk biasa dalam majlis. Membolehkan British
mengawal pungutan cukai di Sungai Linggi. mengawal undang-undang dan kewangan
British memberi bantuan ketenteraan dan memberi kuasa pentadbiran kepada
kepada Dato’ Kelana untuk mengalahkan Pesuruhjaya Tinggi British.
Dato’ Syahbandar. Hak memungut cukai di (b) • Mengatasi kelemahan Sistem Residen.
Sungai Linggi dikuasai oleh British. • Residen tidak diberikan garis panduan yang
(b) • Perang Larut tercetus pada tahun 1861. jelas untuk melaksanakan tugas.
• Tengku Menteri Ngah Ibrahim membawa • Residen menjadi semakin berkuasa dalam
masuk pelombong-pelombong dari Cina untuk Majlis Mesyuarat Negeri.
memajukan perlombongan bijih timah di Larut. • Kuasa raja dan pembesar Melayu terhakis.
• Kumpulan pelombong Ghee Hin dan Hai San • Raja tidak puas hati.
bergaduh untuk memelihara kepentingan • Menyeragamkan pentadbiran.
masing-masing. • Setiap negeri masing-masing mempunyai
• Pergaduhan di Larut menjejaskan perdagangan undang-undang sendiri.
bijih timah di Negeri-negeri Selat. • Kemajuan ekonomi antara negeri tidak
• Pelabur-pelabur Eropah / Negeri-negeri Selat seimbang.
meminta kerajaan British campur tangan. • British memerlukan pentadbiran yang seragam
• Perebutan takhta Kesultanan Perak berlaku untuk memudahkan mereka mengeksploitasi
selepas kemangkatan Sultan Ali. ekonomi.
• Sistem penggiliran dalam pewarisan takhta • Menjamin keselamatan negeri.
tidak dipatuhi • Membolehkan Negeri-Negeri Melayu Bersekutu
• Menurut sistem pewarisan takhta, seseorang mempunyai pasukan keselamatan sendiri.
yang bakal menjadi sultan hendaklah terlebih • Menangani masalah kewangan Pahang.
dahulu melalui tiga jawatan, iaitu Raja Di Hilir, • Negeri Perak, Selangor dan Negeri Sembilan
Raja Bendahara dan Raja Muda. kaya dengan bijih timah.
• Raja Ismail / Raja Bendahara dilantik sebagai • Dapat membantu mengurangkan bebas
Sultan Perak. kewangan negeri Pahang.
• Raja Yusuf / Raja Di Hilir menuntut haknya (c) • Menzahirkan sokongan terhadap institusi raja.
sebagai sultan setelah dua kali diketepikan. • Tidak menimbulkan kekacauan.
• Memelihara identiti / warisan bangsa.



J7 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Jawapan
• Mengeratkan perpaduan rakyat. (iv) Diwujudkan jawatan pembesar bergelar
• Mengambil berat terhadap perkembangan Dato’ Mata-mata yang ditugaskan untuk
semasa. menyambut kedatangan pelawat atau orang
• Mengukuhkan kedudukan ekonomi. kenamaan Terengganu.
• Sentiasa menuntut ilmu. (v) Terdapat sistem Jemaah Mesyuarat
• Menganalisis setiap pembaharuan yang Kerajaan untuk memutuskan sesuatu
diperkenalkan oleh British. hukuman atau pengisytiharan negeri.
(Mana-mana jawapan yang munasabah) [Mak. 3m]
(c) (i) Sultan melambangkan perpaduan rakyat.
(ii) Sistem kesultanan warisan bangsa.
KBAT
(iii) Menjamin kedaulatan bangsa / negara.
(a) (i) Merebut penguasaan ke atas Sungai Linggi. (iv) Pemerintahan yang bersistematik.
(ii) Mengutip cukai ke atas pedagang yang melayari (Mana-mana jawapan yang munasabah)
Sungai Linggi. 2. (a) (i) Kedudukan Perlis, Kedah, Kelantan dan
(iii) Menegakkan kekuasaan di Sungai Ujong. Terengganu yang strategik penting kepada
(iv) Dato’ Syahbandar membantah tindakan Dato’ perdagangan British.
Kelana mendapatkan bantuan.
(b) (i) British menempatkan Martin Luther sebagai (ii) Menghalang campur tangan kuasa Barat
lain di negeri berkenaan.
Residen British di Sungai Ujong. (iii) Menguasai kekayaan sumber hasil Perlis
(ii) Dato’ Syahbandar dibuang negeri ke Singapura. dan Kedah serta kemakmuran Kelantan dan
(iii) British menguasai daerah Rembau, Jelebu dan Terengganu.
Seri Menanti.
(iv) British menempatkan pegawai Majistret dan (iv) Menghubungkan Burma dengan Pulau
Pinang.
Pemungut Hasil. (v) Melaksanakan slogan Beban Orang Putih.
(v) British menguasai kekayaan Negeri Sembilan. [Mak. 3m]
(c) (i) Perpecahan melemahkan perpaduan. (b) (i) Perjanjian Burney 1826
(ii) Perbalahan sesama sendiri hanya menguntungkan (ii) Perjanjian Sulit 1897
kuasa penjajah. (iii) Perjanjian Sempadan 1899
(iii) Pergaduhan di antara pemimpin membawa kepada (iv) Perjanjian 1902
huru-hara. [Mak. 3m]
(Mana-mana jawapan yang munasabah) (c) (i) Membuat bantahan rasmi.
(ii) Menulis surat kepada Parlimen British.
(iii) Menolak semua syarat perjanjian yang tidak
Prakt is PT 3 Pentadbiran Negeri-negeri Melayu (iv) Mengimbangi pengaruh British dengan
4
melibatkan Raja Melayu.
Tidak Bersekutu
menggalakkan kemasukan kuasa Barat lain.
(v) Memodenkan negeri
A (Mana-mana jawapan yang munasabah)
1. A 2. B 3. A 4. C 5. B 3. (a) (i) Sistem pentadbiran tradisional diteruskan.
(ii) Jemaah Menteri dan Majlis Mesyuarat
6. A 7. B 8. B 9. D 10. D
11. B 12. D 13. B 14. B 15. D Negeri terus memainkan peranan dalam
pentadbiran.
16. D 17. C 18. C 19. C
(iii) Peraturan yang terdapat dalam Undang-
B Undang Tubuh Kerajaan terus dilaksanakan.
(iv) Pembesar Melayu kekal sebagai peneraju
sistem pentadbiran negeri.
1. (a) (i) Sultan Muhammad II (1839 – 1886) (v) British membantu melalui pinjaman pegawai
membentuk Sistem Jemaah Menteri.
(ii) Pemerintahan sultan dibantu oleh para daripada Perkhidmatan Awam Negeri-negeri
pembesar. Melayu Bersekutu dan Negeri-negeri Selat.
(iii) Dalam pentadbiran wilayah, negeri Kelantan [Mak. 3m]
dibahagikan kepada jajahan. (b) (i) Dasar pentadbiran ditentukan oleh
(iv) Di peringkat paling bawah, pentadbiran Penasihat British.
dijalankan oleh Tok Kweng. (ii) Kuasa sultan / pembesar menjadi terhad.
(v) Tok Kweng dibantu oleh imam. (iii) Jabatan-jabatan kerajaan yang baharu
[Mak. 3m] diperkenalkan di setiap negeri.
(b) (i) Pembesar berperanan sebagai penasihat (iv) Pasukan polis diwujudkan untuk menjaga
keamanan.
sultan.
(ii) Pembesar membantu dalam pentadbiran (v) Urusan pentadbiran negeri mula
wilayah dan daerah. mengamalkan cara Barat.
(iii) Sistem penghulu diperkemaskan pada (vi) Mahkamah sivil ditubuhkan.
zaman pemerintahan Sultan Omar (1839- (vii) Pegawai-pegawai British dibawa masuk
sebagai pegawai tadbir kerajaan.
1876).
[Mak. 3m]

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J8

Sejarah Ting. 3 Jawapan
(c) (i) Memastikan perubahan tidak menjejaskan 2. (a) • Pemerintah mengembangkan ekonomi
kedaulatan raja / negeri. komersial.
(ii) Menilai sama ada pembaharuan menekan • Tumpuan diberi kepada bidang pertanian
kehidupan rakyat. dagang.
(iii) Memastikan dasar pentadbiran itu telus. • Mengusahakan penanaman gambir dan lada
(iv) Menggalakkan rakyat mengambil tahu hitam.
tentang segala bentuk perubahan dalam • Memperkenalkan Sistem Kangcu.
pentadbiran / dasar kerajaan. • Memodenkan pentadbiran.
(v) Memberi sokongan kepada institusi raja. • Memberi tumpuan kepada kemajuan sosial dan
(Mana-mana jawapan yang munasabah) infrastruktur.
• Pemerintah bijak dan cekap dalam
pemerintahan dan pentadbiran.
C • Golongan pentadbir komited dalam
pelaksanaan tugas.
1. (a) (i) British hendak menyekat kemasukan kuasa (b) • Menandatangani perjanjian dengan Sultan Ali
Barat lain ke negeri-negeri Melayu Utara. dan Temenggung Ibrahim pada tahun 1855.
British mengakui pertuanan Siam ke atas • Perjanjian menjelaskan bahawa sekiranya
Perlis, Kedah , Kelantan dan Terengganu. jajahan Kesang hendak dijual oleh sultan,
Siam tidak akan menyerahkan negeri-negeri Kesang hendaklah terlebih dahulu ditawarkan
tersebut kepada kuasa Barat yang lain. kepada pihak British.
(ii) Menetapkan sempadan di antara negeri • Menandatangani Perjanjian Setia dengan
Perak, Kelantan, Terengganu, Pahang Johor pada tahun 1885.
dan Kedah. Perjanjian ini menyelesaikan • Perjanjian menyebut bahawa Johor hanya
masalah sempadan di antara Perak (British) akan menerima seorang ejen.
dengan Reman (Siam). Mengukuhkan • Peranan ejen setaraf dengan pegawai Konsul /
Status lebih rendah daripada Penasihat.
pengaruh British di Negeri-Negeri Melayu • Hal ehwal luar Johor dikawal oleh British.
Utara • Gabenor Negeri-negeri Selat mencadangkan
(b) • Rundingan antara pihak British dan Siam kepada British untuk menempatkan Residen
diusahakan pada April 1907. British di Johor.
• Rundingan antara Penasihat Am bagi kerajaan • Menawarkan pinjaman sebanyak 200 000 dolar
Siam, E.H. Strobel dengan wakil British di kepada Johor untuk membiayai pembinaan
Bangkok, Ralph Paget. landasan kereta api.
• Pada Jun 1907, perundingan tersebut • Usaha tidak berjaya kerana cadangan ditolak.
mendapat kebenaran daripada Pejabat Tanah • Kesannya bakal menjejaskan ekonomi Johor.
Jajahan. • Gabenor Negeri-negeri Selat menandatangani
• Pada 13 September 1907, Strobel menemui perjanjian dengan Sultan Ibrahim pada 12 Mei
Putera Damrong, Menteri Dalam Negeri 1914.
kerajaan Siam. • Jawatan Konsul di Johor digantikan dengan
• British menyampaikan hasratnya. Penasihat Am British.
• Pada November 1907, hasrat British • Menempatkan Douglas Graham Campbell
disampaikan kepada Raja Siam. sebagai Penasihat Am British pertama di Johor.
• Draf perjanjian dirangka pada Januari 1908. • Menukarkan taraf Johor daripada negeri bebas
• Draf perjanjian dipersetujui pada Januari 1909. dan berdaulat kepada negeri naungan British.
• Pada 10 Mac 1909, Perjanjian Bangkok (c) • Pemuafakatan menjamin keutuhan.
ditandatangani. • Perpaduan rakyat mengukuhkan negeri.
• Perjanjian ditandatangani antara Ralph Paget • Pemimpin hendaklah komited dalam
(Wakil British) dengan Putera Devawongse pelaksanaan tugas.
Varaprakar (Wakil Siam selaku Menteri Hal • Memajukan ekonomi untuk kepentingan
Ehwal Luar kerajaan Siam). bersama.
(c) • Memastikan dasar baharu dilaksanakan secara • Memodenkan pentadbiran menjamin masa
depan.
telus. • Pemerintah dan pembesar bergandingan
• Memastikan perubahan tidak menjejaskan memperkasakan negeri.
kehidupan masyarakat tempatan. • Sentiasa berwaspada terhadap ancaman luar.
• Sentiasa memahami dasar baharu yang • Pemerintah dan pembesar sentiasa
diperkenalkan. berwawasan.
• Mengeratkan perpaduan penduduk tempatan. (Mana-mana jawapan yang munasabah)
• Menguatkan jati diri. 3. (a) (i) • Penasihat British terlibat secara langsung
• Sentiasa mempertahankan institusi raja. dalam pentadbiran di samping penglibatan
• Memberi sokongan kepada pembesar pembesar tempatan.
tempatan. • Pentadbiran dilaksanakan oleh Majlis
• Mengelakkan berlaku kacau bilau. Mesyuarat Negeri yang dipengerusikan
(Mana-mana jawapan yang munasabah) oleh raja.

J9 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Jawapan
• Kakitangan perkhidmatan awam terdiri (iii) Sultan terpaksa menerima seorang Penasihat
daripada orang Melayu. British.
• Setiausaha Kerajaan merupakan pegawai (iv) Kuasa dan kedudukan sultan serta pembesar
tadbir paling penting. negeri Kedah, Perlis, Kelantan dan Terengganu
(ii) • Pentadbiran negeri berlandaskan terhakis.
Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor (b) (i) Tidak mengiktiraf Perjanjian Bangkok 1909.
1895. (ii) Menolak pelantikan Penasihat British di Terengganu.
• Sultan tidak dibenarkan untuk (iii) Menemui Pesuruhjaya Tinggi British di Singapura
menyerahkan negerinya kepada kuasa untuk membuat bantahan.
asing. (iv) Menggubal perlembagaan Undang-Undang
• Pentadbiran dijalankan oleh Menteri Tubuh Kerajaan Terengganu pada tahun 1911
Besar. bagi memelihara kedaulatan dan kemerdekaan
• Setiausaha negeri terdiri daripada orang Terengganu
Melayu yang menjadi jurucakap kerajaan (c) (i) Menyatupadukan rakyat Terengganu.
rasmi. (ii) Menguatkan jati diri.
• Majlis Mesyuarat Menteri dan Majlis (iii) Menimba ilmu pengetahuan.
Mesyuarat Negeri membantu sultan (iv) Menyokong tindakan pemerintah.
dalam pentadbiran. (v) Mengadakan demonstrasi secara aman.
• Orang Eropah dan orang Melayu dalam (Mana-mana jawapan yang munasabah)
perkhidmatan kerajaan dilayan sama
taraf.
• Keutamaan diberikan kepada orang
Melayu yang berkelayakan untuk Prakt is PT 3
memenuhi jawatan pentadbiran. 5 Pentadbiran Barat di Sarawak dan
(b) • Kedudukan sultan dikekalkan / tidak berubah. Sabah
• Sultan / raja sebagai puncak kuasa dalam
pentadbiran negeri. A
• Mempunyai kuasa dalam hal berkaitan dengan
agama Islam / adat istiadat Melayu. 1. B 2. A 3. A 4. C 5. C
• Kedudukan pembesar juga kekal. 6. B 7. A 8. D 9. A 10. A
• Bidang kuasa diambil alih oleh pegawai British. 11. C 12. B 13. C 14. D 15. B
• Pembesar tidak lagi mengutip cukai / pajak 16. C 17. C 18. D 19. D
tetapi diberikan elaun / pencen.
• Sistem pentadbiran tradisional diteruskan B
• Mempunyai sistem perkhidmatan awam
sendiri. 1. (a) (i) Pentadbiran Pengiran Indera Mahkota
• Sistem Jemaah Menteri / Majlis Mesyuarat menimbulkan perbalahan dengan pembesar
Negeri terus berfungsi. tempatan kerana mengenakan cukai yang
• Undang-Undang Tubuh Kerajaan diteruskan. tinggi dan kerahan tenaga.
• Pembesar Melayu menjadi peneraju sistem (ii) Sultan Omar Ali Saifuddin II menghantar
pentadbiran negeri. Pengiran Raja Muda Hashim ke Sarawak
• Kerajaan Kedah membuat perjanjian dengan untuk menamatkan penentangan.
British yang menyatakan semua jawatan (iii) Pengiran Raja Muda Hashim meminta
perkhidmatan awam hendaklah diisi dengan bantuan James Brooke.
pegawai Melayu Kedah. (b) (i) Mendapatkan bantuan dan sokongan
(c) • Sultan menerajui pemerintahan negeri. daripada tentera laut British.
• Raja lambang perpaduan rakyat. (ii) Menentang kebangkitan orang tempatan /
• Pembesar membantu sultan / raja memajukan orang Iban.
negeri. (iii) Memperoleh sokongan sebahagian
• Pemerintahan mencerminkan nilai-nilai masyarakat tempatan.
ketimuran. (iv) Mengambil kesempatan daripada
• Warisan budaya bangsa. pertelingkahan yang wujud dalam
• Mempertahankan sejarah tanah air. masyarakat tempatan.
• Sistem pemerintahan mewujudkan kestabilan. (v) Menghapuskan tokoh tempatan yang
• Memelihara keharmonian masyarakat. menentang kedudukannya.
(Mana-mana jawapan yang munasabah) (vi) Memperkukuhkan pertahanan Sarawak
dengan mendirikan benteng dan kubu yang
dilengkapi dengan meriam di kawasan yang
KBAT
strategik.
(a) (i) Siam menyerahkan negeri Kedah, Perlis, Kelantan (vii) Mendapatkan sokongan kewangan daripada
dan Terengganu kepada British. pemodal Eropah.
(ii) Negeri Kedah, Perlis, Kelantan dan Terengganu [Mak. 3m]
menjadi negeri jajahan British.



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J10

Sejarah Ting. 3 Jawapan
(c) (i) Negara menjadi aman damai. C
(ii) Tidak dapat diambil kesempatan oleh kuasa
luar.
(iii) Ekonomi berkembang pesat. 1. (a) (i) Pemimpin berperanan sebagai orang
(iv) Rakyat hidup sejahtera. tengah bagi menyelesaikan pertelingkahan
(v) Institusi raja / Kedaulatan negara terjamin. dalam kalangan penduduk / mengekalkan
(vi) Perpaduan rakyat erat. keharmonian. Masyarakat yang
(Mana-mana jawapan yang munasabah) mengamalkan sistem ini ialah Iban / Bidayuh
/ Kenyah / Kelabit / Kayan. Penekanan
2. (a) (i) Sarang burung ialah kepatuhan kepada adat. Pemilihan
(ii) Sagu pemimpin lebih kepada kebolehan peribadi.
(iii) Rotan Tuai Rumah merupakan pemimpin utama
(iv) Getah perca masyarakat Iban. Beliau menjadi sumber
(v) Gamat autoriti masyarakat. Sumber autoriti
(vi) Sirip ikan yu masyarakat Bidayuh pula ialah Tua Kapung.
[Mak. 3m] Ketua dalam masyarakat Kenyah dikenali
(b) (i) SBUB menerima penasihat British. sebagai Peran Lepo, sementara masyarakat
(ii) SBUB perlu memelihara adat resam, agama Kayan sebagai Kelunan Maren. Bagi
dan undang-undang penduduk tempatan. masyarakat Melanau, ketua masyarakat
(iii) SBUB hendaklah memerintah Sabah dikenali sebagai Menteri.
dengan adil dan saksama. (ii) Pegangan adat menjadi alat kawalan
(iv) SBUB mesti melantik Pegawai Tadbir sosiopolitik yang berkesan. Kaum etnik yang
daripada pegawai yang diperakui oleh mengamalkan sistem ini ialah Kadazandusun
British. / Murut / Bajau. Pemimpin dikenali
(v) SBUB tidak dibenarkan menyerahkan sebagai Orang Tua (Ketua Kampung).
Sabah kepada pihak lain tanpa kebenaran Berperanan menyelesaikan pertikaian
British. dalam masyarakat. Sistem pemerintahan
[Mak. 3m] mengandungi Majlis Kampung dan Tukang-
(c) (i) Menggalakkan R&D / penyelidikan. tukang Adat. Majlis Kampung membantu
(ii) Memberi ganjaran kepada mereka yang Orang Tua dalam pengurusan adat dan
berjaya memajukan ekonomi negara. kehidupan seharian. Tukang-tukang Adat
(iii) Mempelbagaikan pengeluaran yang pula memastikan setiap upacara adat
berasaskan sumber asli. dilakukan dengan betul bagi mengelakkan
(iv) Menggalakkan rakyat untuk bergiat dalam bencana. Bagi masyarakat Bajau di pantai
bidang pengeluaran / perindustrian. timur Sabah, pemimpin dikenali sebagai
(v) Meluaskan pasaran barangan tempatan ke matto’a yang menjadi pelindung adat dan
persada dunia. kepentingan anak buah.
(vi) Meningkatkan mutu pengeluaran. (b) • Sistem pentadbiran tempatan di Sarawak
(Mana-mana jawapan yang munasabah) dipengaruhi oleh sistem pentadbiran
3. (a) (i) Pembahagian wilayah Kesultanan Brunei.
(ii) Pengekalan golongan elit tempatan • Sistem pentadbiran ini dipecahkan kepada tiga
(b) (i) Pada tahun 1842, Undang-undang lapan bentuk, iaitu Sungai Kerajaan, Sungai Tulin,
perkara diperkenalkan. Sungai Kuripan.
(ii) Mahkamah diwujudkan dengan diadili oleh • Pentadbiran dijalankan oleh pembesar
raja dan dibantu oleh Ketua Majistret. tempatan.
(iii) Mahkamah Residen diwujudkan di setiap • Menjadi wakil sultan Brunei.
bahagian di mana Residen berperanan • Bergelar Datu Patinggi / Datu Bandar / Datu
sebagai Majistret. Temenggung.
(iv) Pada tahun 1911, Mahkamah Cina • Mentadbir kawasan di Sungai Sarawak sebagai
diwujudkan di Kuching bagi mengurus wakil Sultan Brunei.
hal ehwal dan menangani kes-kes yang • Orang Kaya (O.K.) seperti O.K. Beti di Padeh
melibatkan masyarakat Cina. / O.K. Antau di Rimbas / O.K. Jugah di Lundu
(v) Mahkamah Adat diwujudkan bagi mengadili / O.K. Gasing di Skrang mentadbir kawasan
kesalahan yang melibatkan masyarakat pedalaman.
tempatan. • Kuasa Kesultanan Brunei di Sarawak adalah
[Mak. 3m] berasaskan kepada sistem penguasaan tanah.
(c) (i) Tidak menimbulkan kekacauan. • Di Sabah, kawasan pantai barat dikuasai oleh
(ii) Keadilan dapat dilaksanakan. Kesultanan Brunei manakala kawasan pantai
(iii) Keharmonian dalam masyarakat terpelihara. timur dikuasai oleh Kesultanan Sulu.
(iv) Hak dan kepentingan setiap orang terjamin. • Kuasa Kesultanan Brunei di Sabah berasaskan
(v) Tidak berlaku amalan rasuah. sistem penguasaan tanah.
(vi) Dapat membendung gejala sosial. • Pentadbiran dijalankan oleh pembesar yang
(Mana-mana jawapan yang munasabah) menjadi wakil Sultan Brunei atau pembesar
(pengiran) yang memiliki wilayah tersebut.


J11 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Jawapan
• Sultan Sulu memiliki semua tanah di bawah • Dengan bayaran ufti sebanyak 4200 Dolar
pengaruhnya. Sepanyol setahun.
• Pemerintahan di kawasan ini diwakilkan oleh • Pada tahun 1885, Charles Brooke memperoleh
Datu. kawasan di Sungai Trusan.
• Kuasa golongan Datu bergantung kepada • Dengan bayaran 4500 Dolar Sepanyol kepada
bilangan hamba (pengikut) yang dimilikinya Temenggung yang menguasai kawasan
/ kemampuan menghantar ufti secara tetap tersebut.
kepada Sultan Sulu. • Pada tahun 1890, Charles Brooke memperoleh
• Golongan Datu yang menjalankan pentadbiran Limbang.
di pantai timur Sabah telah mewujudkan • Penduduk Limbang bersetuju untuk menyertai
pemerintahan sistem kedatuan di Sabah. Sarawak.
(c) • Sistem telah diamalkan sejak turun temurun. • 6000 Dolar Sepanyol dibayar kepada Sultan
• Melambangkan identiti bangsa. Brunei.
• Membuktikan keberkesanan. • Pada 12 Januari 1905, kerajaan Sarawak
• Memelihara keharmonian masyarakat. memperoleh hak ke atas Lawas daripada
• Tidak menimbulkan kacau bilau. SBUB.
• Pentadbiran tidak diambil alih oleh kuasa luar. (c) • Memelihara kedaulatan negara.
• Pemimpin tempatan lebih memahami masalah • Memelihara kestabilan negara agar kuasa luar
penduduk setempat. tidak dapat mengambil kesempatan.
• Mengekalkan pemerintah / pemimpin tempatan. • Memajukan ekonomi melalui usaha inovasi dan
(Mana-mana jawapan yang munasabah) kreativiti.
2. (a) (i) James Brooke mengugut akan menyerang • Sentiasa mengembangkan ilmu pengetahuan.
kedudukan Pengiran Raja Muda Hashim • Bersedia untuk menghadapi cabaran dunia
di Kuching apabila pengiran berdolak- semasa.
dalik. Ugutan menyebabkan Pengiran Raja • Sentiasa mengambil tahu tentang
Muda Hashim bersetuju menyerahkan perkembangan semasa di dalam dan di luar
pemerintahan Sarawak kepada James negara.
Brooke. Ugutan kedua dilakukan secara • Melahirkan masyarakat celik sejarah.
tidak langsung kepada Sultan Brunei apabila • Memajukan infrastruktur negara.
James Brooke tiba di istana Sultan Brunei (Mana-mana jawapan yang munasabah)
dengan diiringi oleh angkatan tentera laut 3. (a) (i) Penglibatan pembesar tempatan
British. Kehadiran James Brooke dengan dalam pentadbiran atas dasar amanah.
angkatan tentera laut British menyebabkan Mempertahankan hak dan kepentingan
Sultan Brunei bersetuju menyerahkan kaum dijadikan pegangan. Dasar digunakan
Sarawak kepadanya. bagi mengisi kekurangan pegawai Eropah di
(ii) Melancarkan strategi ketenteraan di Sarawak. Pembesar tempatan yang terlibat
Sarawak dengan bantuan angkatan tentera terdiri daripada Datu Patinggi / Datu Bandar
laut British. HMS Dido digunakan untuk / Datu Temenggung / Datu Imam / Datu
memerangi ancaman lanun di perairan Hakim. Semasa pemerintahan Raja Charles
Sarawak. Vyner Brooke, beberapa gelaran pembesar
(b) • Pada tahun 1841, James Brooke memperoleh seperti Datu Pahlawan / Datu Bentara / Datu
kawasan Kuching. Menteri / Datu Amar diwujudkan. Pembesar
• Merangkumi kawasan dari Tanjung Datu ke tidak memungut cukai / menjadi pembantu
Sungai Samarahan. dalam pentadbiran dan diberikan gaji.
• Menguasai Batang Lupar dan Sungai Saribas. (b) • Pembahagian wilayah di Sarawak bertujuan
• Pada tahun 1853, James Brooke menguasai mewujudkan pentadbiran yang lebih
Sadong, Batang Lupar, Saribas dan Kalaka. berkesan untuk memudahkan pentadbiran.
• Menggunakan lanun sebagai alasan. • Pada peringkat awal, James Brooke
• Menghapuskan penentangan orang Iban di membahagikan Sarawak kepada tiga bahagian.
Saribas dan Batang Lupar. • Charles Brooke menambah dua bahagian,
• Sebagai balasan, separuh daripada hasil menjadikannya lima bahagian.
pendapatan wilayah ini diberikan kepada • Setiap bahagian dipecahkan kepada daerah
Sultan Abdul Mumin. dan kampung.
• Pada tahun 1861, James Brooke memperoleh • Sempadan kawasan ini menjadi asas pemilikan
kawasan Sungai Rajang daripada Sultan Abdul dan kekuasaan Dinasti Brooke.
Mumin. • SBUB membahagikan Sabah kepada
• Setelah berjaya membantu menghapuskan Residensi.
kebangkitan orang tempatan. • Terdapat dua Residensi pada peringkat awal.
• Dengan bayaran 4500 Dolar Sepanyol setahun. • Residensi Pantai Timur berpusat di Sandakan
• Pada tahun 1883, Charles Brooke mendapatkan dan Residensi Pantai Barat berpusat di
Baram dan seluruh lembangan Sungai Baram Jesselton.
daripada Sultan Brunei • Pada tahun 1922, kawasan pentadbiran terdiri
daripada lima Residensi.



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J12

Sejarah Ting. 3 Jawapan
• Residensi Kudat, Pantai Barat, Pedalaman, (b) (i) Pengenalan ekonomi moden yang
Pantai Timur dan Tawau. berorientasikan eksport.
• Setiap Residensi diketuai oleh Residen. (ii) Galakan kerajaan British untuk pengeluaran
• Residensi dibahagikan kepada 17 daerah. secara skala besar.
• Daerah diketuai oleh Pegawai Daerah. (iii) Penggunaan teknologi moden seperti kapal
• Pegawai Daerah dibantu oleh Penolong korek.
Pegawai Daerah. (iv) Tenaga buruh dibawa dari negara Cina /
(c) • Memahami segala bentuk perubahan yang mencukupi.
dilaksanakan. [Mak. 3m]
• Memastikan perubahan tidak menggugat (c) (i) Menggalakkan R&D / penyelidikan.
kuasa tempatan. (ii) Menggalakkan industri pengeluaran.
• Memastikan perubahan tidak menjejaskan (iii) Menyediakan khidmat nasihat kepada rakyat
kehidupan rakyat. yang berminat.
• Mengukuhkan kedudukan ekonomi masyarakat (iv) Memantapkan sistem pendidikan.
tempatan. (v) Mempelbagaikan hasil pengeluaran.
• Mengutamakan sistem pendidikan. (vi) Memanfaatkan kekayaan hasil bumi negara.
• Tidak menimbulkan sebarang konflik. (Mana-mana jawapan yang munasabah)
• Menyelesaikan masalah melalui rundingan. 2. (a) (i) Akta Tanah Simpanan Melayu diluluskan
• Mengenengahkan rasa tidak puas hati melalui pada tahun 1913.
saluran yang positif. (ii) Di Sarawak, kerajaan Brooke mewartakan
(Mana-mana jawapan yang munasabah) Land Order pada tahun 1931.
(iii) Pada tahun 1933, Land Settlement
KBAT Order dikuatkuasakan untuk melindungi
kepentingan masyarakat peribumi.
(a) (i) British ingin meluaskan pengaruhnya ke Sabah. (iv) Tanah Sarawak dibahagikan kepada lima
(ii) British dapat menempatkan seorang Penasihat jenis, iaitu kawasan tanah campuran,
di Sabah.
(iii) SBUB melantik pegawai tadbir yang diakui oleh kawasan tanah peribumi, kawasan tanah
adat peribumi, kawasan tanah simpanan
kerajaan British. dan kawasan tanah pedalaman.
(iv) British ingin menghalang kuasa Eropah yang lain (v) Di Sabah, Proklamasi III Perlindungan Hak
daripada bertapak di Sabah. Peribumi diwartakan pada tahun 1889.
(b) (i) Penduduk tempatan melibatkan diri dalam [Mak. 3m]
pentadbiran. (b) (i) Jabatan Kerja Raya ditubuhkan pada tahun
(ii) Adat dan budaya tempatan dapat dipertahankan. 1872.
(iii) Dasar-dasar pentadbiran SBUB yang berkaitan (ii) Jabatan Pertanian ditubuhkan pada tahun
penduduk peribumi dapat dilaksanakan. 1905 untuk memajukan tanaman ekonomi
(c) (i) Memelihara perpaduan penduduk setempat. dan membangunkan industri getah.
(ii) Memastikan dasar-dasar SBUB tidak mengancam (iii) Institut Penyelidikan Getah Malaya (RRIM)
kepentingan penduduk setempat. ditubuhkan pada tahun 1926 untuk
(iii) Memelihara adat dan budaya setempat. menjalankan penyelidikan getah berikutan
(iv) Mengambil langkah mengeratkan silaturahim peningkatan industri getah di negara kita.
penduduk setempat.
(v) Menjadi perantaraan penduduk setempat dengan (iv) Jabatan Parit dan Tali Air ditubuhkan
pada tahun 1931 bagi meningkatkan
pegawai pentadbir British. keberkesanan sistem pengairan.
(Mana-mana jawapan yang munasabah) (v) Jabatan Pos dan Telegraf melancarkan
sistem perhubungan di negara kita.
(vi) Jabatan Kereta Api Tanah Melayu
berperanan melicinkan sistem
Prakt is PT 3 Kesan Pentadbiran Barat Terhadap pengangkutan. [Mak. 3m]
6
Ekonomi dan Sosial
(c) (i) Mempertahankan sistem demokrasi
berparlimen.
A (ii) Memelihara institusi raja berperlembagaan.
(iii) Mengeratkan perpaduan rakyat.
1. A 2. B 3. C 4. A 5. D (iv) Menghapuskan amalan rasuah.
6. A 7. C 8. D 9. B 10. B (v) Melaksanakan pilihan raya secara telus.
(Mana-mana jawapan yang munasabah)
B
3. (a) Tahap 1 (Tahun 1885 – 1896)
1. (a) (i) Kapal korek (i) Landasan kereta api menghubungkan
(ii) Perlombongan hidraulik kawasan lombong dengan pelabuhan bagi
(iii) Pelombongan bawah tanah memudahkan bijih timah dieksport.
(ii) Landasan kereta api juga menghubungkan
bandar-bandar utama.

J13 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Jawapan
Tahap 2 (Tahun 1897 – 1909) • Melibatkan industri perlombongan /
(iii) Landasan kereta api menghubungkan utara perladangan.
Tanah Melayu dan selatan Tanah Melayu. • Ekonomi tradisional menggunakan kawasan
Tahap 3 (Tahun 1910 – 1931) tanah yang kecil.
(i) Landasan kereta api menghubungkan • Ekonomi moden memerlukan tanah yang luas.
seluruh Tanah Melayu. • Untuk keperluan tanaman ladang secara
(ii) Penggunaan kereta api diperluaskan besar-besaran.
daripada mengangkut bahan mentah • Ekonomi tradisional menggunakan alatan yang
kepada membawa penumpang. mudah.
[Mak. 3m] • Ekonomi moden menggunakan teknologi
(b) (i) Talian telegraf dipasang untuk moden.
menghubungkan Kuala Lumpur dan Melaka • Seperti penanaman secara ladang /
pada tahun 1886. perlombongan secara besar-besaran.
(ii) Sejak tahun 1880-an, perkhidmatan pos • Ekonomi tradisional menggunakan ahli
telah bermula di Kuala Lumpur. keluarga sebagai tenaga kerja.
(iii) Pada tahun 1897, perkhidmatan telegraf • Ekonomi moden menggunakan tenaga kerja
diwujudkan antara bandar Kuching dan yang ramai.
Singapura. • Ekonomi tradisional menghasilkan barangan
(iv) Di Sabah, perkhidmatan telegraf dan radio untuk keperluan sendiri.
diperkenalkan di bandar-bandar besar • Selebihnya diperdagangkan.
untuk membolehkan Sabah berhubung • Ekonomi moden menghasilkan barangan
dengan negara lain. dalam skala yang besar.
[Mak. 3m] • Bertujuan untuk dieskport ke pasaran
(c) (i) Memudahkan / mempercepatkan antarabangsa.
perhubungan. (c) • Meningkatkan pengeluaran makanan.
(ii) Memajukan ekonomi / perdagangan. • Dapat memenuhi permintaan daripada
(iii) Membolehkan hubungan dengan negara masyarakat.
luar. • Membekalkan barangan dengan harga yang
(iv) Mendedahkan perkembangan luar negara. lebih rendah.
(v) Menyalurkan maklumat. • Penggunaan teknologi moden meningkatkan
(vi) Menambahkan ilmu pengetahuan. hasil pengeluaran.
(Mana-mana jawapan yang munasabah) • Kegiatan ekonomi lebih menguntungkan.
• Infrastruktur turut dimodenkan.
C • Mendapat pasaran yang lebih luas.
• Meningkatkan taraf hidup penduduk setempat.
1. (a) • Lada hitam / buah pala / cengkih ditanam di (Mana-mana jawapan yang munasabah)
Pulau Pinang / Singapura untuk tujuan eksport. 2. (a) (i) Buruh dibawa masuk untuk mengerjakan
• Tebu ditanam di Seberang Perai / Perak oleh lombong bijih timah. Mereka dibawa
pengusaha-pengusaha dari Negeri-negeri masuk dari negara China oleh majikan.
Selat. Majikan menyediakan tambang perjalanan /
• Ladang kopi telah dibuka di Perak / Selangor / makanan / pakaian / tempat tinggal.
Negeri Sembilan / Johor. (ii) Buruh dibawa masuk untuk bekerja di ladang
• Pada tahun 1917, pemodal dari Perancis getah. Urusan kemasukan dikendalikan
menanam kelapa sawit secara komersial di oleh Kangani. Kangani bermaksud ketua /
Kuala Selangor. tandil / mandur / penyelia di ladang getah.
• Ubi kayu ditanam di Melaka / Negeri Sembilan Pemilik ladang menghantar Kangani ke
/ Selangor. India untuk mendapatkan tenaga buruh.
• Teh bermutu tinggi / Tea Ceylon ditanam di Kangani menguruskan tambang perjalanan
Cameron Highlands. yang berupa hutang buruh yang dibawanya.
• Lada hitam ditanam di sekitar Kuching-Serian / Buruh yang tiba dari India terikat dengan
Sarikei-Maredong. majikan di ladang getah sehingga hutang
• Sagu diusahakan di sepanjang Sungai Igan / tambang mereka selesai dibayar.
Oya / Mukah / Bintulu. (b) • Kuasa Barat telah memperkenalkan
• SBUB melabur dalam penanaman tembakau penggunaan mata wang asing dalam
di Sabah kerana tembakau mendapat pasaran perdagangan di negara kita.
yang baik di Eropah. • Pada tahun 1580, mata wang perak Sepanyol
• Tanaman tembakau diusahakan di Pulau diperkenalkan.
Banggi / Teluk Marudu / Sungai Labuk / Sugut / • Mata wang ini digunakan di Negeri-negeri Selat
Segama / Kinabatangan / Lahad Datu / Tawau dan negeri-negeri Melayu.
/ Sandakan. • Pada tahun 1897, British menubuhkan
(b) • Ekonomi tradisional menggunakan modal yang Lembaga Pesuruhjaya Wang.
kecil. • Lembaga mengeluarkan wang kertas di bawah
• Ekonomi moden memerlukan modal yang Ordinan VIII.
besar


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J14

Sejarah Ting. 3 Jawapan
• Mata wang kerajaan Melayu terhapus. (b) • Proses perbandaran berlaku akibat
• Pada tahun 1939, Dolar Selat digantikan perkembangan ekonomi yang pesat di kawasan
dengan Dolar Malaya. perlombongan bijih timah.
• Sistem kewangan moden diperkenalkan untuk • Kawasan petempatan ini kemudian berkembang
melicinkan urusan kewangan. menjadi bandar / pusat perniagaan / pusat
• British menubuhkan sistem perbankan supaya kewangan / pusat pentadbiran.
modal dari luar negara dapat disalurkan ke • Perkembangan sistem pengangkutan seperti
negeri-negeri Melayu dengan mudah. landasan kereta api dan jalan raya telah
• Antara bank awal di negara kita ialah menghubungkan bandar-bandar dan kawasan
Merchantile Bank Pulau Pinang 1859 / Hong lain di negara kita.
Kong and Shanghai Bank, Pulau Pinang 1884 / • Di Negeri-negeri Melayu, bandar-bandar yang
The Chartered Bank, Jalan Raja Kuala Lumpur muncul ialah Kuala Lumpur / Seremban / Ipoh
1888 / Ban Hin Lee Bank, Pulau Pinang 1935. / Taiping.
• Pada abad ke-19 dan awal abad ke-20, • Kewujudan bandar-bandar ini turut mengubah
perkhidmatan insurans menjadi penting. demografi masyarakat negara kita.
• Kapal laut merupakan pengangkutan penting • Di Sarawak, perkembangan bandar bertumpu
dalam perdagangan antarabangsa. di kawasan yang mempunyai kegiatan ekonomi
• Syarikat perkapalan memerlukan perkhidmatan yang pesat seperti Kuching / Sibu / Miri.
insurans maritim untuk melindungi kapal • Bandar Kuching yang dijadikan ibu negeri
dagang serta muatan yang dibawa. Sarawak oleh James Brooke pada tahun 1841
• Permintaan terhadap perkhidmatan insurans mempunyai rangkaian jalan raya dan bangunan
nyawa / insurans kemalangan / insurans kerajaan.
kebakaran / insurans perniagaan / insurans • Bandar Sibu yang muncul pada tahun 1862
harta turut meningkat. memperlihatkan banyak orang Cina berpindah
• Antara syarikat insurans yang terkenal ialah ke sana untuk menjalankan perdagangan pada
Syarikat Royal Insurance Company 1860 / tahun 1900.
Khean Guan Insurance Limited , Pulau Pinang • Bandar Miri yang muncul pada abad ke-20
1885 / Commercial Union, Ipoh 1919. berkembang pesat setelah minyak petroleum
(c) • Menjadikan negara kita negara perindustrian. dijumpai pada tahun 1910.
• Meningkatkan hasil pengeluaran. • Di Sabah, bandar-bandar mula muncul
• Mewujudkan daya saing di dalam dan luar menjelang akhir abad ke-19.
negara. • Jesselton (kini Kota Kinabalu) merupakan pusat
• Menghapuskan amalan rasuah. perdagangan dan pelabuhan yang penting.
• Mengukuhkan kedudukan mata wang negara. • Perladangan getah dan pembinaan landasan
• Menggalakkan rakyat bergiat dalam kereta api telah menyumbang kepada
perniagaan. kemajuan Jesselton.
• Menggalakkan pelaburan dari negara luar. (c) • Tidak mengotori bandar / tidak membuang
• Mengadakan promosi barangan tempatan di sampah di merata tempat.
persada dunia. • Mewujudkan kesedaran dalam kalangan
(Mana-mana jawapan yang munasabah) penghuni bandar.
3. (a) • Sekolah Melayu Gelugor Pulau Pinang (1819) • Mengenakan tindakan undang-undang ke atas
merupakan sekolah Melayu yang pertama di mereka yang mencemari bandar.
negara kita. • Menjalankan kempen kesedaran.
• British tidak berminat untuk memajukan orang • Mengindahkan bandar.
Melayu dalam bidang pendidikan. • Melengkapkan bandar dengan pelbagai
• Pendidikan sekolah vernakular Melayu hanya prasarana.
bertujuan menjadikan orang Melayu memiliki • Mengurangkan penggunaan kenderaan
pengetahuan asas, iaitu membaca, menulis bermotor di kawasan bandar.
dan mengira. • Mengelakkan hakisan tanah / banjir kilat.
• Penang Free School yang dibuka pada tahun (Mana-mana jawapan yang munasabah)
1816 merupakan sekolah Inggeris yang
pertama di negara kita. KBAT
• Ini diikuti oleh Malacca Free School pada tahun
1826. (a) (i) Pertanian berasaskan eksport.
• Kebanyakan sekolah Inggeris dibina di (ii) Pada abad ke-19, penanaman ubi kayu, tebu, lada
kawasan bandar. hitam, gambir, tembakau dan kopi.
• Lulusan sekolah Inggeris berpeluang (iii) Pada abad ke-20, perusahaan getah.
melanjutkan pelajaran ke luar negara. (iv) Penanaman lada hitam dan gambir di Johor melalui
• Mereka juga berpeluang melanjutkan pelajaran Sistem Kangcu di Johor.
dalam bidang pentadbiran dan kejuruteraan. (v) Memerlukan modal besar.
• Lulusan sekolah Inggeris juga diberi (b) (i) Melibatkan pemodal Eropah.

(ii) Lebih menguntungkan.
keutamaan menjawat jawatan yang baik dalam
perkhidmatan kerajaan. (iii) Konsesi tanah yang luas.
J15 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Jawapan
(iv) Membawa masuk buruh asing (dengan upah yang (iii) Pembaharuan yang diperkenalkan oleh
murah). British bercanggahan dengan nilai tempatan.
(v) Penyumbang utama kepada sumber pendapatan (iv) Masyarakat tempatan diberi layanan yang
kerajaan British. tidak adil.
(c) (i) Menggalakkan pertanian secara moden. (c) (i) Memastikan rakyat memahami dasar
(ii) Menggalakkan R&D dalam bidang pertanian. baharu.
(iii) Menjalankan kempen perdagangan pertanian di (ii) Menjadi perantaraan / orang tengah di
peringkat antarabangsa. antara penduduk dan pentadbir British.
(iv) Memberi insentif kepada petani yang berjaya (iii) Memastikan kedudukan pemerintah dan
memajukan bidang pertanian. pembesar tidak terhakis.
(Mana-mana jawapan yang munasabah) (iv) Memastikan dasar baharu tidak
membebankan penduduk setempat.
(v) Menyatupadukan penduduk tempatan.
Prakt is PT 3 Matlamat dan Bentuk Penentangan (vi) Mengukuhkan jati diri penduduk tempatan.
7
(Mana-mana jawapan yang munasabah)
Masyarakat Tempatan
3. (a) (i) Terdapat permuafakatan di antara pembesar
tempatan untuk mengalahkan kuasa
A penjajah.
(ii) Pembesar membina kubu pertahanan yang
1. D 2. A 3. C 4. C 5. B kukuh.
6. A 7. A 8. D 9. B 10. C (iii) Pembesar memperoleh bantuan angkatan
11. D 12. D 13. D 14. A 15. A bersenjata dari wilayah berhampiran.
16. C 17. D (iv) Haji Abdul Rahman Limbong menggunakan
sistem perundangan yang sedia ada.
B [Mak. 3m]
(b) (i) Kuasa penjajah memiliki alat senjata yang
1. (a) (i) Tok Janggut menentang kekerasan lebih canggih.
pentadbiran Ketua Jajahan Pasir Puteh, (ii) Pemimpin tempatan menghadapi ancaman
Encik Abdul Latiff. perundangan Barat.
(ii) Menentang peraturan cukai 1915 yang (iii) Usaha mencabar perjanjian tidak berjaya
mewajibkan petani membayar cukai tanah. kerana gagal mentafsir perjanjian tersebut.
(iii) Beliau bersemangat jihad menentang (iv) Pembesar tempatan gagal menangkis tipu
penjajah British. muslihat kuasa penjajah.
(b) (i) Mengadakan mesyuarat di Kampung Tok [Mak. 3m]
Akib pada 29 April 1915 untuk memboikot (c) (i) Memahami sepenuhnya kesan setiap syarat
pengenalan cukai baharu. perjanjian.
(ii) Beliau merancang untuk menyerang Pasir (ii) Mengetahui kesan pelaksanaan sistem
Puteh. perundangan baharu.
(iii) Mendapat sokongan Haji Said, Penghulu (iii) Memastikan masyarakat tidak bertindak
Adam dan Che Ishak Merbol. secara terburu-buru.
(c) (i) Membina tugu peringatan. (iv) Memastikan segala usaha mendapat
(ii) Menghasilkan karya tentang sejarah / sokongan padu daripada pemerintah.
riwayat hidup beliau. (v) Mendapatkan pandangan daripada pelbagai
(iii) Menganjurkan sayembara tentang pejuang- pihak semasa mengatur strategi.
pejuang tanah air. (Mana-mana jawapan yang munasabah)
(iv) Mengadakan pameran sejarah.
(v) Memastikan generasi muda mempelajari
sejarah penentangan. C
(Mana-mana jawapan yang munasabah)
2. (a) (i) Pentadbiran tempatan dipengaruhi oleh 1. (a) (i) Dol Said bermuafakat dengan pemimpin
birokrasi Barat. Rembau dan mengadakan pakatan dengan
(ii) Penempatan pegawai Barat menjejaskan orang Melayu dari wilayah lain. Berjaya
kedudukan dan kuasa pembesar tempatan. mengalahkan British dalam Perang Naning
(iii) Sistem perundangan Barat dilaksanakan / Pertama pada tahun 1831. Permuafakatan
menjadi rujukan. dengan pembesar Melayu tidak kekal
(iv) Kewangan tempatan dikuasai oleh pegawai kerana British berjaya memecahbelahkan
Barat / Pegawai Majistret dan Pemungut mereka. Tidak mendapat sokongan daripada
Hasil. Yamtuan Rembau dan pembesar lain dalam
[Mak. 2m] Perang Naning Kedua pada 1832. British
(b) (i) Petani / penduduk dikehendaki membayar berjaya menakluki pusat pentadbiran Naning
cukai tanah / mendaftarkan tanah. di Taboh dan kemudian menyatukan Naning
(ii) Penduduk menghadapi masalah membayar dengan Melaka.
cukai / sukar membayar cukai.



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J16

Sejarah Ting. 3 Jawapan
(ii) Melancarkan penentangan dengan bantuan Kubu pertahanan
Tok Gajah (Imam Perang Rasul) dan Mat • Membina kubu yang kuat di Paroi dan kubu
Kilau pada tahun 1891. Menawan Kuala Bukit Putus.
Tembeling dan Jeram Ampai pada tahun • Berjaya mematahkan serangan British pada
1894. British menghantar Kolonel Walker peringkat awal.
dan berjaya menawan semula Jeram Ampai. • Kubunya sukar ditembusi oleh British kerana
Berundur ke Kelantan dan Terengganu lokasinya yang tinggi di atas bukit.
bersama-sama Tok Gajah dan Mat Kilau. • Terdapat halangan ranjau dan pokok tumbang
(b) Rentap di bahagian hadapan.
• Rentap menentang dengan menggunakan • Kawasan kubu tersebut berbukit bukau dan
senjata. dikelilingi oleh hutan tebal.
• James Brooke menuduh Rentap sebagai lanun. (b) • Penentangan bersifat setempat.
• James Brooke juga cuba menghapuskan • Perjuangan tidak meluas ke seluruh negeri.
petempatan orang Iban. • Sokongan tidak menyeluruh
• Berjaya membunuh Alan Lee, seorang pegawai • Tidak mendapat sokongan daripada pihak
James Brooke pada tahun 1853. istana.
• Pada tahun 1854, berundur ke Bukit Sadok. • British menggunakan pengaruh istana untuk
• Pada tahun 1857, berjaya mengundurkan memadamkan kebangkitan masyarakat
pasukan Charles Brooke di Bukit Sadok. tempatan.
• Rentap berundur ke Entabai dan meninggal • Kelemahan teknologi
dunia beberapa tahun selepas itu. • Senjata kuasa Barat lebih canggih berbanding
Haji Abdul Rahman Limbong dengan senjata yang digunakan oleh
• Haji Abdul Rahman melancarkan penentangan masyarakat tempatan.
dengan menggunakan sistem perundangan. • Kelemahan strategi
• Menentang pengenalan pentadbiran Barat di • British menggunakan pelbagai strategi untuk
Terengganu. mengatasi kebangkitan masyarakat tempatan.
• Menolak undang-undang tanah yang • British menggunakan kekuatan tentera /
berlawanan dengan hukum syarak. senjata moden / memecahbelahkan pakatan /
• Memohon Lesen Wakil (pleader) untuk menjadi menggunakan pengaruh istana / menggunakan
wakil kepada tertuduh. tipu muslihat.
• Bertindak sebagai peguam untuk mewakili • British berpakat dengan Belanda
penduduk Ulu Telemong menentang pihak • British dan Belanda berpakat untuk
kerajaan yang diwakili oleh renjer hutan. memadamkan kebangkitan masyarakat
• Peguam cara (pendakwa) dan hakim gagal tempatan.
menjelaskan pertanyaan Haji Abdul Rahman. (c) • Menjadi sumber inspirasi.
• Perbicaraan ditangguhkan. • Generasi hari ini memahami pengorbanan
• Perbicaraan diakhiri dengan keputusan tokoh-tokoh perjuangan.
berpihak kepada Haji Abdul Rahman Limbong. • Menanamkan semangat patriotisme.
(c) • Mengeratkan perpaduan. • Menghayati sejarah tanah air.
• Menyokong kuasa pemerintah. • Memelihara keharmonian yang sedia ada.
• Sentiasa menuntut ilmu. • Menguatkan jati diri.
• Berwaspada terhadap kuasa luar. • Tidak mudah terpengaruh dengan budaya luar.
• Mengukuhkan kedudukan ekonomi negara. • Bersemangat mempertahankan kedaulatan
• Mengamalkan prinsip Rukun Negara. negara.
• Menjalinkan hubungan diplomatik dengan (Mana-mana jawapan yang munasabah)
negara jiran / luar. 3. (a) (i) British menggunakan meriam yang besar
• Mengambil berat terhadap perkembangan untuk menghancurkan kubu pertahanan
dunia semasa. Yamtuan Antah. Yamtuan Antah juga
(Mana-mana jawapan yang munasabah) kehabisan peluru dan kekurangan ubat bedil.
2. (a) Muafakat Angkatan Brooke berjaya menewaskan
• Mengadakan pakatan sulit pada 16 Oktober Rentap dengan menggunakan angkatan
1874 dengan Sultan Abdullah, Ngah Ibrahim, yang lebih besar. Menggunakan meriam
Dato’ Sagor dan pembesar Melayu lain untuk tembaga “Bukit Sadok”.
membunuh J.W.W. Birch. (ii) British mendesak Sultan Muhammad IV
• Mengangkat sumpah tidak akan memungkiri untuk mengisytiharkan Tok Janggut dan
keputusan yang dicapai dalam satu mesyuarat pengikutnya sebagai penderhaka terhadap
di Durian Sebatang. baginda sultan. British berjaya menimbulkan
• Merahsiakan pakatan sulit dalam satu ketakutan dalam kalangan rakyat supaya
mesyuarat di rumah Dato’ Sagor pada 5 tidak menyokong atau menyertai perjuangan
September 1875 . Tok Janggut. SBUB menggunakan tipu
• Sebanyak tujuh mesyuarat diadakan sebelum muslihat untuk melemahkan perjuangan Mat
Birch berjaya dibunuh.



J17 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Jawapan
Salleh. Dalam Rundingan antara Mat Salleh (iv) Tindakan mereka mempertahankan hak dan
dan William Cowie pada tahun 1898, SBUB kepentingan penduduk setempat.
membenarkan Mat Salleh untuk mentadbir (b) (i) Kehidupan semakin tersepit.
Tambunan. Pada tahun berikutnya, SBUB (ii) Penduduk tempatan terus ditindas.
mengambil alih pentadbiran Tambunan. (iii) Kuasa pemimpin tempatan semakin terhakis.
(b) Kesan terhadap pentadbiran British (iv) Penduduk tempatan dikenakan pelbagai jenis
• British mengalami kerugian akibat peperangan. cukai.
• Mengalami kerugian sebanyak 100,000 Pound (Mana-mana jawapan yang munasabah)
Sterling dalam Perang Naning. (c) (i) Mengadakan rundingan.
• Membelanjakan 400,000 Pound Sterling dalam (ii) Mengeratkan perpaduan penduduk untuk mencapai
Perang Perak. kata sepakat.
• Mengalami kerugian sebanyak 7000 Pound (iii) Mendukung semangat tidak bekerjasama dengan
Sterling dalam Perang Naning. pihak berkuasa yang menindas.
• British lebih berhati-hati dalam sistem (iv) Mengadakan tunjuk perasaan secara aman.
pentadbiran. (Mana-mana jawapan yang munasabah)
• Melantik Residen yang berpengalaman,
bijaksana, fasih berbahasa Melayu, pandai Prakt is PT 3 Kebijaksanaan Raja dan Pembesar
mengambil hati dan menguasai adat resam 8 Melayu Menangani Cabaran Barat
tempatan.
• Menubuhkan Majlis Mesyuarat Negeri (MMN)
yang ahlinya dilantik oleh sultan setelah A
dicadangkan oleh Residen.
• British merombak semula skim penempatan 1. A 2. A 3. B 4. D 5. C
pegawai 6. C 7. C 8. B 9. A 10. B
• Mensyaratkan pegawai yang ditempatkan di 11. C 14. D 13. B 14. A 15. D
negeri-negeri Melayu mestilah mengetahui 16. A 17. D 18. C 19. D
adat istiadat Melayu.
• British memantapkan kuasa di negeri Melayu. B
• Dinasti Brooke berjaya meluaskan pengaruh
dan wilayahnya di Sarawak. 1. (a) (i) Sempadan Negeri-negeri Melayu Utara
• SBUB menguasai Sabah (Borneo Utara). dengan Siam ditentukan berasaskan legeh
dan lembah sungai.
Kesan terhadap masyarakat tempatan (ii) Sempadan Negeri-negeri Melayu Utara
• Pembesar tempatan seperti Dol Said, Dato’ dengan Siam bermula dari utara muara
Bahaman dan Sharif Masahor kehilangan
jawatan dan kedudukan. Sungai Perlis di sebelah barat.
• Pembesar seperti Dato’ Maharaja Lela, Rentap, (iii) Sempadan berakhir di muasa Kuala Tabal di
sebelah timur.
Mat Salleh dan Tok Janggut kehilangan jiwa. (iv) Pulau Langkawi dan pulau-pulau di bahagian
• Sultan Abdullah, Raja Ismail serta pembesar- selatan menjadi milik British.
pembesar seperti Ngah Ibrahim dan Haji Abdul (v) Pulau Terutau dan pulau-pulau di bahagian
Rahman Limbong dibuang negeri. utara menjadi milik Siam.
• Kedudukan raja dan pembesar Melayu diberi [Mak. 3m]
perhatian oleh Britis (b) (i) Sultan Abdul Hamid Halim Shah berasa
• British memperkenalkan Durbar. tersinggung kerana tidak dibawa berunding.
• Menjadi inspirasi kepada perjuangan (ii) Kedah kehilangan wilayah Sadao, Setul,
kemerdekaan tanah air Pulau Terutau, Butang dan pulau-pulau
(c) • Menguatkan jati diri. sekitarnya kepada Siam.
• Menghayati kemerdekaan negara. (iii) Sultan Kedah menegaskan sempadan
• Menghapuskan amalan rasuah. baharu di antara Kedah dan Siam harus
• Meningkatkan taraf hidup rakyat. ditentukan mengikut kriteria sempadan yang
• Memperkasakan infrastruktur. sedia ada.
• Memantapkan sistem pendidikan. (iv) Baginda menyatakan tidak akan memaafkan
• Mengukuhkan ekonomi negara. pihak yang menjual negeri Kedah seperti
• Mengutamakan rakyat dalam bidang ekonomi. menjual seekor lembu.
(Mana-mana jawapan yang munasabah) [Mak. 3m]
(c) (i) Sultan Kedah wajar diajak berunding kerana
protokol melibatkan negeri baginda.
KBAT
(ii) Terdapat rakyat baginda di wilayah-wilayah
(a) (i) Kebangkitan disebabkan kezaliman penjajah yang diserahkan kepada Siam.
British. (iii) Masa depan dan kepentingan penduduk di
(ii) Dasar penjajah British membebankan penduduk wilayah yang diserah kepada Siam adalah
setempat. tanggungjawab baginda sultan Kedah.
(iii) Tindakan penjajah British mengancam sistem (iv) Penentuan sempadan baharu hendaklah
politik tradisional. dilakukan secara adil.


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J18

Sejarah Ting. 3 Jawapan
(v) Pihak yang menggadaikan kedaulatan (iii) Dato’ Muhammad Ibrahim Munsyi
negeri mesti dihukum. menggalakkan perkembangan pendidikan
(Mana-mana jawapan yang munasabah) moden melalui penubuhan Jabatan
2. (a) (i) Kuasa pemerintahan dikembalikan kepada Pelajaran.
institusi raja. (iv) Saiyid Abdur Rahman bin Saiyid Muhammad
(ii) Bilangan pegawai Melayu dalam bin Saiyid Zainal Abidin al-Aidrus / Tok Ku
perkhidmatan kerajaan persekutuan Paloh terlibat dalam penggubalan Undang-
ditambah dan dilantik ke jawatan yang lebih Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu.
tinggi. [Mak. 3m]
(iii) Bahasa Melayu digunakan sebagai bahasa (c) (i) Pendidikan memenuhi keperluan semasa.
rasmi Persekutuan. (ii) Menggunakan ICT dalam pelajaran.
(iv) Mendesak agar kuasa pemerintahan (iii) Utamakan bahasa antarabangsa / bahasa
dikembalikan keapda Raja-raja Melayu dan Inggeris.
Majlis Negeri. (iv) Memberi tumpuan kepada perkembangan
(v) Peluang perkhidmatan diberi kepada buruh jasmani, rohani serta emosi.
dari rumpun Alam Melayu. (v) Mewujudkan daya saing.
(vi) British memberikan perhatian kepada (vi) Membaharui kurikulum dari semasa ke
masalah orang Melayu yang tidak semasa.
mempunyai pekerjaan atau tanah. (Mana-mana jawapan yang munasabah)
(vii) Malay Girls College yang setaraf dengan
Malay College Kuala Kangsar ditubuhkan C
untuk meningkatkan pendidikan kaum
wanita. 1. (a) (i) Sultan, ulama dan pembesar Terengganu
[Mak. 3m] menolak Perjanjian Bangkok. Sultan
(b) (i) Majlis Mesyuarat Negeri Kedah yang Zainal Abidin III mengecam tindakan Siam
diterajui oleh Tunku Mahmud enggan menyerahkan Terengganu kepada British
menerima kehadiran Penasihat Maxwell. tanpa pengetahuan baginda. Baginda
(ii) Membantah tindakan Maxwell kerana menegaskan bahawa Siam tidak mempunyai
mencampuri urusan pentadbiran negeri. sebarang hak ke atas Terengganu.
(iii) Membantah langkah Maxwell mengibarkan Baginda mengulangi kenyataan bahawa
bendera Union jack di kediamannya kerana penghantaran bunga emas kepada
dianggap mencabar identiti Kedah. Siam bukan menandakan Terengganu
(iv) Menandatangani Perjanjian Kedah-British sebagai jajahan Siam tetapi sebagai tanda
pada 1 November 1923 bagi mengekalkan persahabatan. Baginda mengemukakan
identiti Kedah sebagai negeri Melayu. bantahan kepada Gabenor Negeri-negeri
[Mak. 3m] Selat pada 14 Mei 1909.
(c) (i) Generasi muda sedar tentang warisan (ii) Sultan Muhammad IV menolak perjanjian
sejarah sendiri. tersebut semasa J.S. Mason dan wakil
(ii) Rakyat tidak terpengaruh dengan unsur Siam berkunjung ke Kota Bharu untuk
budaya luar / Barat. memaklumkan persetujuan antara British
(iii) Mengukuhkan jati diri belia / rakyat. dan Siam dalam Perjanjian Bangkok 1909.
(iv) Mengeratkan perpaduan. Baginda melahirkan rasa kecewa dengan
(v) Menangani gejala sosial. tindakan British menyerahkan wilayah Tabal
(vi) Memelihara kedaulatan negeri / negara. kepada Siam.
(Mana-mana jawapan yang munasabah) (b) • Menjamin keselamatan perairan.
3. (a) (i) Memajukan / membangunkan bidang • Memastikan perairan Johor dan Singapura
sosioekonomi. selamat untuk perdagangan.
(ii) Melaksanakan pembangunan pertanian. • Mengasaskan Bandar Iskandar Puteri.
• Memindahkan pusat pentadbiran Johor dari
(iii) Merancang / melaksanakan pembangunan
bandar. Teluk Belanga di Singapura ke Tanjung Puteri
(iv) Memajukan / memodenkan pentadbiran dan untuk mengelakkan tekanan British.
pendidikan. • Mengisytiharkan Tanjung Puteri sebagai ibu
(v) Memainkan peranan proaktif dalam Majlis negeri Johor dan dinamakan Bandar Iskandar
Puteri.
Mesyuarat Persekutuan.
(vi) Memartabatkan kepimpinan tempatan (di • Memodenkan pentadbiran negeri
• Beliau mempelopori birokrasi moden.
Sarawak dan Sabah).
[Mak. 3m] • Sistem tradisional dalam pentadbiran
(b) (i) Dato’ Jaafar bin Muhammad memartabatkan diperkukuhkan dengan unsur baharu dari
Barat.
penggunaan bahasa Melayu / identiti Melayu
dalam pentadbiran. • Beliau juga memperkenalkan pendidikan
(ii) Dato’ Abdul Rahman bin Andak moden.
mengawal hubungan Johor dengan • Memperkenalkan Sistem Kangcu.
• Menggalakkan kemasukan orang Cina untuk
British / berpandangan jauh dalam usaha mengusahakan tanaman gambir dan lada
mengekalkan kedaulatan negeri.
hitam.
J19 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Jawapan
• Mengeksploitasi hasil hutan. • Menubuhkan Lembaga Penasihat Johor di
• Johor mengeluarkan hasil hutan terutamanya London.
getah perca untuk dijual kepada pedagang • Melantik ahli yang terdiri daripada kalangan
British. pegawai British yang berpengalaman.
• Perdagangan getah perca begitu • Fungsi lembaga untuk menasihati baginda
menguntungkan sehingga Temenggung dalam hal pentadbiran.
mengisytiharkannya sebagai monopoli Johor. Diplomasi Sultan Zainal Abidin III Terengganu
(c) • Rakyat memberi sokongan kepada pemerintah. • Kebijaksanaan dalam rundingan.
• Mempertahankan sistem pemerintahan • Baginda berangkat ke Singapura untuk
tradisional. berunding dengan Gabenor Negeri-negeri
• Mengeratkan perpaduan untuk memelihara Selat selepas Perjanjian Bangkok 1909.
keharmonian dalam negara. • Menandatangani Perjanjian British-Terengganu
• Kuasa luar mengambil kesempatan jika negara 1910.
dalam keadaan huru-hara. • Hasil perjanjian 1910 membawa kepada
• Hak dan kepentingan rakyat dipelihara. pindaan terhadap Perjanjian Bangkok 1909.
• Memelihara keamanan / keharmonian. • Baginda hanya bersetuju menandatangai
• Menjamian masa depan yang lebih cerah. Perjanjian 1910 setelah British mengakui
(Mana-mana jawapan yang munasabah) Terengganu sebagai negeri yang merdeka.
2. (a) • Sultan Muhammad IV tidak menerima • Menurut Perjanjian 1910, Terengganu hanya
Perjanjian Bangkok 1909. menerima wakil British yang tidak mempunyai
• Menandatangan Perjanjian British-Kelantan kuasa dalam pentadbiran negeri.
ditandatangani pada tahun 1910. (c) • Permuafakatan membawa kejayaan.
• J.S. Mason dihantar ke Kelantan sebagai • Mempertahankan hak dan kepentingan rakyat
Penasihat British. diutamakan.
• Sultan Kelantan perlu mengikut dan • Mempertahankan kedaulatan negeri usaha
melaksanakan nasihat Penasihat British dalam yang murni.
semua perkara kecuali yang berkaitan dengan • Perpaduan yang erat menjamin keutuhan
agama Islam dan adat Melayu. negeri.
• Sultan Kelantan tidak dibenarkan membuat • Sentiasa berwaspada terhadap muslihat kuasa
hubungan dengan kuasa luar tanpa melalui luar.
Penasihat British. • Perlu mengambil tahu tentang perkembangan
• Sultan Terengganu enggan menerima dunia semasa.
Penasihat British. • Rakyat perlu menguatkan jati diri.
• Hanya menerima wakil British yang tidak • Mempertahankan kedaulatan negeri / negara
mempunyai kuasa dalam pentadbiran negeri tanggungjawab kita semua.
pada tahun 1910. (Mana-mana jawapan yang munasabah)
• Pada 24 Mei 1919, Sultan Muhammad 3. (a) (i) Kemakmuran negeri
II dipaksa menandatangani Perjanjian Di Johor, pemodenan dalam pentadbiran
Terengganu-British. dan ekonomi berjaya menarik lebih ramai
• Status wakil British ditukar kepada Penasihat pelabur asing untuk datang melabur. Sektor
British yang membolehkan British campur pertanian komersial seperti gambir dan lada
tangan dalam semua hal pentadbiran negeri hitam mendapat perhatian pelabur asing.
kecuali yang berkaitan dengan agama Islam Tengku Menteri Ngah Ibrahim memajukan
dan adat Melayu. perusahaan bijih timah di Larut dan Sultan
• British menghantar J. L. Humphreys sebagai Ismail di Lembah Kinta. Perak terkenal
Penasihat British yang pertama di Terengganu. sebagai pengeluar bijih timah utama
• Sultan Muhammad II lebih banyak berunding dunia. Wan Muhammad Saman berjaya
dengan pembesar negeri berbanding dengan menjadikan Kedah sebagai negeri jelapang
merujuk kepada Penasihat British. padi semasa pemerintahan Sultan Abdul
• Pada tahun 1920, baginda diturunkan takhta Hamid Halim Shah. Kewujudan pelabuhan
berikutan British tidak berpuas hati. seperti Kota Batu, Sandakan, Kuching,
(b) Diplomasi Sultan Abu Bakar Johor Santubong, Banjarmasin, Kutei dan
• Sultan Abu Bakar Johor menjalinkan hubungan Sambas membuktikan penduduk Sarawak
baik dengan kerajaan Negeri-negeri Selat. dan Sabah sudah terlibat dalam kegiatan
• British mengekalkan kawasan Teluk Belanga di perdagangan. Pada awal tahun 1820-an,
Singapura sebagai milik Kesultanan Johor. Sarawak merupakan pengeksport utama
• Berkunjung ke England untuk bertemu dengan emas, antimoni dan sagu. Sabah terkenal
Ratu Victoria. sebagai pengeluar hasil hutan seperti kapur
• Dikurniakan gelaran Maharaja Johor pada barus dan sarang burung serta hasil laut
tahun 1868. seperti mutiara dan sirip ikan yu.
• Berjaya meredakan tekanan Gabenor Negeri- (ii) Melambatkan peluasan kuasa British
Negeri Selat. Di Johor, Undang-Undang Tubuh
• Diberi kepercayaan menyelesaikan pertikaian Kerajaan Johor berjaya membantutkan
di negeri-negeri Melayu.


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J20

Sejarah Ting. 3 Jawapan
cita-cita British untuk meluaskan kuasa (iv) Sultan Terengganu yang menyerahkan negeri
ke negeri Johor. British hanya berjaya Terengganu kepada kuasa asing hendaklah turun
menempatkan Penasihat Am British di dari takhta.
Johor selepas kemangkatan Sultan Abu (v) Menteri Besar mestilah terdiri daripada seorang
Bakar. Di Terengganu, pelaksanaan yang beragama Islam dan rakyat Terengganu.
Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan (vi) Ahli Majlis Negeri boleh terdiri daripada orang
Terengganu membolehkan Terengganu bukan beragama Islam tetapi mestilah rakyat
menjadi negeri Melayu yang paling akhir Terengganu.
menerima Penasihat British. British hanya (b) (i) Penggubalan Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan
berjaya menempatkan Penasihat British Terengganu merupakan langkah Sultan Zainal
di Terengganu setelah mendesak Sultan Abidin III untuk memantapkan pentadbiran.
Muhammad II menandatangani perjanjian (ii) Undang-undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu
British-Terengganu 1919. juga bertujuan memelihara kedaulatan negeri.
(b) • Selepas peluasan kuasa British, Raja-Raja (iii) Penggubalan undang-undang ini berhubung rapat
Melayu membuat desakan melalui Durbar dengan usaha baginda sultan mengukuhkan
dan Majlis Perundangan Persekutuan supaya perpaduan dalam kalangan raja, pembesar dan
ditubuhkan Rejimen Askar Melayu. rakyat jelata.
• Antara mereka yang memulakan inisiatif untuk (iv) Kekuatan hubungan antara raja dan rakyat penting
menubuhkan Rejimen Askar Melayu ialah kerana menjadi benteng untuk menghalang campur
Yamtuan Besar Negeri Sembilan, Tuanku tangan British dalam pemerintahan Terengganu.
Muhammad ibni Yamtuan Antah / Sultan Perak, (c) (i) Menjamin keamanan.
Sultan Alang Iskandar / Undang Luak Rembau, (ii) Menjamin keadilan.
Dato’ Abdullah Dahan / Raja Di Hilir Perak, (iii) Pentadbiran dilakukan dengan lancar.
Raja Chulan ibni Sultan Abdullah. (iv) Hak dan kepentingan rakyat terpelihara.
• Tujuan menubuhkan rejimen tersebut ialah (v) Rakyat patuh kepada undang-undang.
untuk mewujudkan sebuah pasukan bersenjata (Mana-mana jawapan yang munasabah)
yang dianggotai oleh anak watan.
• Memelihara kedaulatan dan keselamatan
negara.
Kertas Model PT3
Kertas Model PT3
• Pada tahun 1933, Kompeni Percubaan Kertas Model PT3
diwujudkan di Port Dickson, Negeri Sembilan.
• Pada tahun 1935, kompeni tersebut menjadi Bahagian A
Rejimen Askar Melayu. 1. B 2. C 3. D 4. A 5. B
• Menjadi asas penubuhan pasukan tentera 6. C 7. D 8. B 9. C 10. C
yang kemudian dianugerahkan gelaran Diraja, 11. A 12. B 13. A 14. D 15. D
menjadikannya Rejimen Askar Melayu Diraja. 16. B 17. C 18. C 19. C 20. B
(c) • Raja-raja Melayu dan pembesar negeri berjaya
menangani cabaran kuasa Barat dengan Bahagian B
menggunakan kebijaksanaan. 1. (a) Sistem pendidikan diperkukuh melalui penubuhan
• Mempertahankan kesinambungan warisan sekolah tinggi di Chang’an. Penekanan diberikan
bangsa. kepada pembelajaran ajaran Konfusianisme
• Memelihara keharmonian dalam negeri. yang diikuti dengan penubuhan sekolah yang
• Rakyat hidup sejahtera di bawah pemerintahan sama pada peringkat daerah dan wilayah. Sistem
sultan / raja. pendidikan bertambah baik dengan adanya
• Raja-Raja Melayu mendapat sokongan padu teknologi pembuatan kertas daripada campuran
setiap rakyat. kulit pokok, serpihan rami kain dan jaring oleh Cai
• Rakyat menzahirkan sokongan terhadap Lun.
institusi raja. (b) (i) Peperiksaan sangat kompetitif.
• Perpaduan rakyat menjamin penerusan sistem (ii) Hanya membenarkan kaum lelaki
pemerintahan beraja. menduduki peperiksaan.
• Memelihara kedaulatan raja / negeri (iii) Tradisi dan budaya ajaran Konfusius di
tanggungjawab setiap rakyat. China dipelihara.
(Mana-mana jawapan yang munasabah) (iv) Sebarang bentuk perubahan dilarang bagi
mengekalkan keaslian tradisi China.
KBAT (c) (i) Memastikan matlamat pendidikan memenuhi
keperluan negara.
(a) Undang-undang mengandungi 53 fasal yang antara lain (ii) Mengutamakan bahasa kebangsaan.
menyebut: (iii) Menguasai penggunaan bahasa Inggeris.
(i) Kerajaan Terengganu adalah kerajaan Melayu (iv) Menggalakkan pertukaran murid dengan
Islam. negara luar.
(ii) Islam merupakan asas perundangan negeri. (v) Meluaskan penggunaan ICT dalam
(iii) Undang-undang melarang Sultan Terengganu pendidikan.
menyerahkan negeri Terengganu kepada mana- [Mak. 4m]
mana kuasa asing.

J21 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Jawapan
2. (a) (i) Lokasi pelabuhan di kawasan selatan 4. (a) (i) Mempertahankan hak dan kedudukan
Selat Melaka strategik / membolehkan pemerintah tempatan.
pengawalan kapal dagang dari Timur dan (ii) Mengembalikan / mengekalkan sistem
Barat. pentadbiran tradisional seperti yang sedia
(ii) Pelabuhan menjadi tumpuan pedagang dari ada.
China, Gujerat, Belanda dan Inggeris. (iii) Menentang pentadbiran / peraturan baharu
(iii) Pelabuhan menjadi pusat pertukaran yang menyusahkan hidup rakyat tempatan.
barangan keluaran Alam Melayu dengan (b) (i) Dol Said melancarkan penentangan di
barangan dari luar. Naning.
(iv) Terdapat 500 hingga 600 buah kapal dagang (ii) Yamtuan Antah melancarkan serangan di
pelbagai bangsa berlabuh di pelabuhan Paroi / Bukit Putus.
Johor terutamanya di pelabuhan Riau. (iii) Dato’ Bahaman menentang British di Kuala
(b) (i) Menyediakan pelbagai kemudahan seperti Tembeling / Jeram Ampai.
gudang bawah tanah / pegawai terlatih di (iv) Rentap menentang Brooke di Nanga Skrang
pelabuhan. / Bukit Sadok.
(ii) Perdagangan dijalankan secara tukar (v) Sharif Masahor menentang Dinasti Brooke
barang dan menggunakan mata wang. di Kuching.
(iii) Sistem naungan memudahkan pedagang (vi) Tok Janggut menentang British di Pasir
mendapatkan surat kebenaran daripada Puteh.
Belanda untuk belayar di Selat Melaka tanpa (vii) Mat Salleh menentang SBUB di Pulau Gaya.
gangguan. (viii) Mat Sator menentang SBUB di Tambunan /
(iv) Orang Laut ditugaskan sebagai pengawal Kudat.
pelabuhan / penunda kapal dagang / [Mak. 3m]
penunjuk arah kepada pedagang / pengawal (c) (i) Mempelajarinya dalam mata pelajaran
keselamatan di perairan. sejarah.
(v) Menyediakan kemudahan membaiki kapal / (ii) Menghasilkan karya tentang tokoh-tokoh.
membina kapal bersaiz kecil di pelabuhan. (iii) Memuatnaik maklumat / sejarah tentang
[Mak. 3m] tokoh-tokoh tersebut di laman sesawang.
(c) (i) Menganjurkan kursus supaya masyarakat (iv) Menghasilkan video / tayangan berkaitan
memahami kaedah berdagang dengan dengan tokoh-tokoh.
berjaya. (v) Membina tugu peringatan untuk tokoh-
(ii) Menyediakan khidmat nasihat daripada tokoh.
pakar tentang cara perdagang. (vi) Mengadakan hari peringatan untuk tokoh-
(iii) Memberi ganjaran kepada mereka yang tokoh.
berjaya. [Mak. 4m]
(iv) Mewujudkan lebih banyak peluang
perdagangan. Bahagian C
(v) Mewujudkan daya saing dalam kalangan 1. (a) (i) Islam mementingkan kehidupan bernegara.
pedagang. Nabi Muhammad SAW merupakan ketua
(vi) Menghasilkan barangan bermutu tinggi. negara yang bertanggungjawab menjaga
[Mak. 4m] Madinah. Islam mementingkan pemerintahan
3. (a) (i) Menjadikannya pusat pengumpulan barang dan cara hidup berteraskan keadilan. Islam
dagangan / bahan mentah. menekankan cara pemerintahan yang adil
(ii) Menjadi pelabuhan persinggahan untuk kepada semua penduduk meskipun berbeza
pedagang British. agama dan keturunan. Islam menekankan
(iii) Menjadikan pangkalan tentera untuk konsep ummah. Setiap anggota masyarakat
mempertahankan petempatan British di mempunyai tanggungjawab yang sama
India. untuk memajukan negara. Sistem syura
(b) (i) Termeterainya Perjanjian London 1824. diadakan untuk mencapai keputusan
(ii) Pertikaian berhubung pendudukan British di berdasarkan suara terbanyak.
Singapura berakhir. (ii) Islam mendidik jiwa manusia supaya
(iii) Ketegangan antara Britain dan Belanda berdisiplin, amanah dan berjiwa bersih.
dapat diatasi. Sistem zakat dan sistem wakaf membawakan
(iv) British berjaya menguasai Melaka. pembangunan umat Islam. Sistem mata
(c) (i) Sentiasa berwaspada terhadap tindakan wang dirham dan perak diadakan untuk
kuasa luar. menjalankan aktiviti ekonomi. Sistem
(ii) Mengukuhkan jati diri bagi menghadapi cukai bertujuan untuk membiayai segala
kemaraan kuasa luar. keperluan negara. Melarang amalan riba
(iii) Perpaduan rakyat mengatasi masalah / menegah penindasan dan penipuan
peluasan kuasa asing. semasa berniaga. Menggalakkan
(iv) Pemimpin yang bijaksana bagi menghadapi manusia menghasilkan produk yang
perluasan kuasa luar. bermutu. Baitulmal berfungsi sebagai
perbendaharaan negara yang menggunakan



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J22

Sejarah Ting. 3 Jawapan
kewangan untuk pembangunan negara. sama taraf. Melalui perkahwinan Sultan Melaka
Memesatkan gedung-gedung perniagaan dengan puteri Pasai / Puteri Ratna Kaumala.
dan menyediakan kemudahan asas. Dasar berkongsi pendapat dan perbincangan
(b) Pembinaan menara, mihrab dan mimbar. Menara berkaitan hal agama Islam. Hubungan dengan
dibina dalam bentuk tirus dan memuncak tinggi Demak berlaku atas dasar kepentingan bersama
bertujuan memastikan laungan azan didengari dalam perdagangan dan penyebaran Islam.
dari jarak yang jauh. Menggalakkan perhiasan Kerajaan Demak membekalkan beras / bahan
yang indah. Tamadun Islam menghasilkan bentuk makanan / rempah-ratus / tentera kepada
bangunan yang indah, kubah yang menarik, Melaka. Hubungan dengan Majapahit terjalin
arca yang mempersonakan dan seni khat serta disebabkan oleh perkahwinan Sultan Melaka
ukiran yang menakjubkan. Ukiran dihiasi kaca dengan puteri Majapahit. Melaka menghantar
bertatah batu permata. Reka bentuk pintu masjid utusan persahabatan ke Makasar. Hubungan
berbentuk melengkung melambangkan perasaan berlaku dalam aspek perdagangan / perkapalan
hormat dan tunduk menjemput masuk ke dalam / Islam / kebudayaan / kesenian. Hubungan
masjid. Penampilan ruang melalui penggunaan semakin rapat dengan Makasar menghadiahi
air dan cahaya. Menggalakkan penghayatan “Budak Raja ”kepada Sultan Melaka. Kerajaan
nilai estetika. Bangunan diperindah dengan luar Alam Melayu yang menjalinkan hubungan
pelbagai ukiran arabes / motif kaligrafi / geometri dengan Kesultanan Melayu Melaka ialah China
/cakerawala. Bertujuan memberikan keselesaan / / Ryukyu / Siam / Mesir / Parsi / Turki / Pegu.
ketenangan. Menyesuaikan reka bentuk dengan Hubungan dengan China terjalin berikutan
iklim setempat. Menerima budaya setempat / kunjungan Laksamana Yin Ching (1403) ke
disesuaikan dengan faktor geografi. Seni bina Melaka, diikuti oleh Laksamana Zheng He (1403).
di Nusantara mempunyai tingkap yang tersusun Hubungan bersifat diplomatik / perdagangan dan
banyak untuk penyejukan / pengudaraan. persahabatan. China mengurniakan payung
Menyesuaikan seni bina dengan budaya kuning / cap mohor / sepersalinan pakaian sebagai
tempatan. tanda pengiktirafan kepada Sultan Melaka.
(c) Kepentingan seni bina bercirikan Islam ialah Melaka mendapat naungan dan perlindungan
menjadi simbol kegemilangan masyarakat, daripada China. Membolehkan Melaka
dapat dihayati oleh generasi akan datang, mengelakkan ancaman Siam. Hubungan dengan
melambangkan identiti negara, mencerminkan kerajaan Ryukyu bersifat hubungan diplomatik
latar belakang budaya bangsa, menonjolkan nilai- dan perdagangan. Sultan Mansur Shah berutus
nilai estetika, mempunyai nilai kesenian yang surat dengan kerajaan Ryukyu berkaitan tingkah
tinggi, memenuhi keperluan dari aspek fungsi dan laku pedagangnya yang melanggar undang-
sesuai dengan iklim tempatan. undang di Melaka. Hubungan dengan Siam
(Mana-mana jawapan yang munasabah) atas dasar diplomatik dan perdagangan. Melaka
2. (a) Pengislaman pemerintah menyebabkan menghantar utusan yang diketuai oleh Tun
Kesultanan Melayu Melaka muncul sebagai Telanai dan Menteri Jana Putera ke Siam. Melaka
pusat penyebaran Islam yang unggul di Alam memperoleh bekalan kayu jati / beras / bahan
Melayu. Pengislaman Sultan Iskandar Shah makanan daripada Siam. Melaka juga mendapat
pada tahun 1414 diikuti oleh para pembesar dan jaminan terhadap keselamatannya. Hubungan
rakyat. Perkahwinan puteri Sultan Mansur Shah berbentuk perdagangan terjalin dengan Pegu /
dengan putera Raja Siak. Pemerintah Melaka Luzon / Gujerat / Koromandel / Bengal. Melaka
menghantar ulama dan mubaligh ke seluruh juga menjalinkan hubungan dengan Mesir / Parsi
kawasan pengaruhnya untuk mengembangkan / Turki / Arab. Kesannya Melaka muncul sebagai
ajaran Islam. Islam tersebar melalui pedagang pusat perdagangan dan pusat penyebaran
Arab, India dan China yang datang berdagang Islam yang penting di Alam Melayu.
di Melaka. Peluasan kuasa membolehkan (c) Langkah-langkah untuk menzahirkan
Kesultanan Melayu Melaka menyebarkan penghargaan terhadap sistem pemerintahan
agama Islam. Negeri naungan dan jajahan beraja di negara kita pada hari ini ialah menyambut
memeluk agama Islam sebagai tanda taat setia hari keputeraan raja dengan penuh kemeriahan,
kepada pemerintah Melaka. Pelabuhan Melaka mengamalkan prinsip Rukun Negara, tidak
menjadi pusat perdagangan yang penting dalam menimbulkan kekacauan, membaca / mengetahui
mengendalikan perdagangan antarabangsa. tentang raja-raja Melayu, tidak memperlekehkan
Pelabuhan Melaka berada di kedudukan yang raja / institusi raja dalam media sosial, mengambil
strategik. Berperanan sebagai pelabuhan bahagian / menganjurkan sayembara yang
entrepot. Mengumpulkan barangan dari Alam bertemakan institusi raja / sistem pemerintahan
Melayu. Menjadi pusat pengedaran barangan beraja, menghasilkan potret raja-raja Melayu dan
dari Timut dan Barat ke Alam Melayu. Dikunjungi menyanyikan lagu Negaraku dengan usara yang
pedagang dari dalam dan luar Alam Melayu. lantang.
Melaka sebagai pusat perkapalan. (Mana-mana jawapan yang munasabah)
(b) Kerajaan Alam Melayu yang menjalinkan 3. (a) (i) Industri kereta berkembang pesat pada
hubungan dengan Kesultanan Melayu Melaka abad ke-19. Ciptaan tayar meningkatkan
ialah Pasai / Demak / Majapahit / Makasar. permintaan terhadap getah asli. Kuasa
Hubungan terjalin dengan Pasai atas dasar Barat berusaha mendapatkan getah asli.

J23 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah Ting. 3 Jawapan
Getah asli diperlukan dalam perusahaan menyelesaikan pertikaian di negeri-
penebat barangan elektrik. negeri Melayu dan menubuhkan Lembaga
(ii) Industri mengetin makanan diperkenalkan Penasihat Johor di London untuk menasihati
pada abad ke-19 oleh Amerika Syarikat. baginda dalam hal pentadbiran.
Meningkatkan permintaan terhadap bijih (ii) Diplomasi Sultan Zainal Abidin III
timah untuk industri membuat bumbung Terengganu mengadakan rundingan
rumah dan tong minyak. Harga bijih timah dengan bijaksana. Berangkat ke Singapura
melambung tinggi di pasaran dunia. untuk berunding dengan Gabenor Negeri-
Permintaan terhadap bijih timah di negeri- negeri Selat selepas Perjanjian Bangkok
negeri Melayu bertambah dengan pesat. 1909. Menandatangani Perjanjian British-
Kuasa Barat berusaha mendapatkan Terengganu 1910. British mengakui
bekalan bijih timah dari negeri-negeri Terengganu sebagai negeri yang merdeka.
Melayu. Menurut Perjanjian 1910, Terengganu
(b) Pada abad ke-16, kuasa Barat berusaha hanya menerima wakil British yang tidak
mendapatkan barangan mewah dari negara kita mempunyai kuasa dalam pentadbiran
untuk meneruskan perdagangan dengan China. negeri.
Barang dagangan yang diperlukan oleh kuasa (b) Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor
Barat adalah seperti rempah-ratus / minyak wangi digubal oleh Sultan Abu Bakar pada tahun
/ emas / perak / batu permata / gading / hasil hutan. 1895. Menyediakan asas yang kukuh bagi
Mereka juga mendapatkan barangan mewah negeri Johor untuk mengimbangi kuasa British,
dari China seperti teh / sutera / tembikar. Kuasa mampu mempertahankan identiti negeri
Barat memerlukan pusat pengumpulan barang. Johor. Membentuk kerajaan yang berteraskan
Syarikat perdagangan Eropah memerlukan demokrasi. Johor sebagai negeri Melayu
pusat pengumpulan bahan mentah tempatan. pertama yang mengamalkan sistem raja
Terletak di tengah-tengah laluan perdagangan di berperlembagaan. Pelaksanaan undang-undang
antara India dan China. Mendapatkan pelabuhan memberi kesan kepada rancangan British
persinggahan. Sebagai tempat perlindungan untuk menguasai Johor. Kandungan Undang-
sementara menunggu peralihan angin monsun. Undang Tubuh Kerajaan Johor ialah Sultan
Memudahkan kapal berlabuh / mengisi bekalan tidak boleh menyerahkan negeri dan kerajaan
air / makanan / kemudahan membaiki kapal Johor kepada mana-mana kuasa asing. Menteri-
sebelum meneruskan pelayaran ke Canton, menteri dan Jemaah Pengakuan Kerajaan
China. Menyebarkan agama Kristian. Revolusi juga tidak boleh menyerahkan negeri kepada
Perindustrian telah berlaku di Britain sejak kuasa asing. Jemaah Menteri hendaklah terdiri
abad ke-17. Menjelang tahun 1870-an, banyak daripada bangsa Melayu, rakyat Johor dan
negara Eropah menjadi negara perindustrian. beragama Islam. Ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan
Barangan kilang dikeluarkan secara besar- mestilah terdiri daripada rakyat Johor. Undang-
besaran. Memerlukan pasaran yang lebih luas Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu digubal
untuk memasarkan barangan kilang mereka. oleh Sultan Zainal Abidin III pada tahun 1911.
Keuntungan daripada industri dimaksimumkan. Maksud undang-undang ini ialah “keyakinan
Memerlukan pusat perdagangan / pusat kepada pemerintah yang berdasarkan keadilan“.
pembekalan bahan mentah bagi keperluan kilang Penggubalan undang-undang memantapkan
perusahaan mereka secara berterusan. Perlu pemerintahan dan pentadbiran. Memelihara
menguasai tanah jajahan di luar Eropah. kedaulatan negeri. Penggubalan undang-undang
(c) Langkah-langkah yang dapat dilakukan bagi berhubung rapat dengan usaha mengukuhkan
mengelakkan negara kita daripada dijajah perpaduan dalam kalangan raja, pembesar dan
oleh kuasa luar pada hari ini ialah kestabilan rakyat jelata. Menjadi benteng untuk menghalang
pemerintahan / kerajaan, mengeratkan perpaduan campur tangan British terhadap pemerintahan
rakyat, menjalinkan hubungan diplomatik dengan Terengganu. Kandungan menyebut Kerajaan
semua negara, memainkan peranan aktif dalam Terengganu sebagai kerajaan Melayu Islam
pertubuhan dunia / PBB / Komanwel, rakyat (Melayuwiyyah Islamiyyah). Sultan Terengganu
menguatkan jati diri, mengukuhkan kedudukan tidak boleh menyerahkan negeri Terengganu
ekonomi negara, mempertahankan sistem kepada mana-mana kuasa asing.
pemerintahan demokrasi berparlimen / raja (c) Kepentingan rakyat mempertahankan undang-
berperlembagaan dan mengambil berat terhadap undang ialah memelihara kestabilan negara
perkembangan dunia semasa. / negeri, menyokong institusi pemerintah,
(Mana-mana jawapan yang munasabah) mewujudkan keamanan / keharmonian,
4. (a) (i) Diplomasi Sultan Abu Bakar Johor tidak berlaku kacau bilau yang membuka
mengadakan hubungan baik dengan peluang kepada campur tangan kuasa
kerajaan Negeri-negeri Selat. British asing, mengukuhkan kedudukan ekonomi,
mengekalkan kawasan Teluk Belanga di memanfaatkan kekayaan hasil bumi, memajukan
Singapura sebagai milik Kesultanan Johor. / memesatkan prasarana dan mempertahankan
Berkunjung ke England untuk bertemu kedaulatan / kemerdekaan negara.
dengan Ratu Victoria. Diberi kepercayaan (Mana-mana jawapan yang munasabah)




© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J24