PRAKTIS HEBAT SAINS TG2

Praktis Asas Kecemerlangan!

Praktis
H2EBAT!Tingkatan
PT3
KKSSSSMM

SScaieinncse •••MNTaouzrtnai aiAnhziuAOrbmadiadurallh(aPhNena(PuseliirnsuBliuskBuuTkeuksTe) ks)

BerdPaTs3arTkearnkiFnoi rmat

Latih Tubi Latihan Praktis Jawapan
Mengikut Berorientasikan KBAT Lengkap
Topik PT3

1 Biodiversiti 1
Biodiversity 8
17
2 Ekosistem 25
Ecosystem 34
44
3 Nutrisi 52
Nutrition 60
71
4 Kesihatan Manusia 80
Human Health 87
91
5 Air dan Larutan 95
Water and Solution 99
J1 – J12
6 Asid dan Alkali
Acid and Alkali

7 Keelektrikan dan Kemagnetan
Electricity and Magnetism

8 Daya dan Gerakan
Force and Motion

9 Haba
Heat

10 Gelombang Bunyi
Sound Waves

11 Bintang dan Galaksi dalam Alam Semesta
Stars and Galaxies in the Universe

12 Sistem Suria
Solar System

13 Meteoroid, Asteroid, Komet
Meteoroid , Asteroid, Comet

Pentaksiran Akhir Tahun
Jawapan

FORMAT INSTRUMEN PT3 MULAI TAHUN 2019
MATA PELAJARAN SAINS (55)

BIL. PERKARA KETERANGAN

1 Jenis Instrumen Ujian Bertulis

2 Jenis Item • Objektif Aneka Pilihan
• Objektif Pelbagai Bentuk
• Subjektif Respons Terhad
• Subjektif Respons Terbuka

3 Bilangan Soalan Bahagian A: Bahagian B: Bahagian C:
20 soalan objektif 5 soalan 6 soalan

4 Jumlah Markah 20 markah 20 markah 60 markah
Jumlah : 100 markah
5 Tempoh Ujian
2 jam

6 Konstruk • Mengingat
• Memahami
• Mengaplikasi
• Mengalisis
• Menilai
• Mencipta

• Dikotomus
7 Kaedah Penskoran • Analitik

• Holistik

Prak 2tis PT3 Ekosistem

Ecosystem

Bahagian A

1. Spesies merujuk kepada 4. Antara berikut yang manakan merupakan
A species refers to
interaksi yang digunakan dalam kawalan
A organisma yang hidup bersama dalam satu
habitat. biologi?
organisms that live together in a habitat.
Which of the following interactions are used in
B organisma yang mempunyai ciri-ciri yang
sama. biological control?
organisms with common characteristics.
I Simbiosis
C organisma yang boleh membiak antara
mereka. Symbiosis
organisms that can breed among themselves.
II Mutualism
D organisma yang mempunyai ciri-ciri yang
sama dan boleh membiak antara satu sama Mutualism
lain untuk menghasilkan anak.
organisms with common characteristics that can III Pasitisme
reproduce to breed offsprings.
Parasitism
2. Rajah 1 menunjukkan komuniti di sebuah tasik.
Diagram 1 shows community in a pond. IV Mangsa-pemangsa

Prey predator

A I dan II C II dan III

I and II II and III

B I dan IV D III dan IV

I and IV III and IV

5. Rajah 2 menunjukkan satu siratan makanan.
Diagram 2 shows a food web.

Katak / Frog

Belalang
Grasshopper



Rajah 1 / Diagram 1 Arnab Burung

Rabbit helang
Berapakah populasi di dalam tasik tersebut? Hawk
Rumput
How many populations are there? Grass
Ular
A One C Three Snake
Tikus / Mouse
Satu Tiga
Rajah 2 / Diagram 2
B Two D Four
Antara berikut, yang manakah merupakan
Dua Empat 8
pengguna primer?
3. Antara berikut, yang manakah bukan parasit?
Which of the following is not a parasite? Which of the following organisms are primary

A Kutu kepala consumers?
Head lice
I Katak III Arnab
B Cacing pita
Tapeworm Frog Rabbit

C Anai-anai II Belalang IV Ular
Termite
Grasshopper Snake
D Ikan remora
Remora fish A I dan II C II dan III

I and II II and III

B I dan IV D III dan IV

I and IV III and IV

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sains  Tingkatan 2  Praktis PT3 2  Ekosistem 

6. Rajah 3 menunjukkan proses R di dalam 8. Antara berikut, yang manakah merupakan ciri-
tumbuhan.
ciri pemangsa?
Diagram 3 shows process R in a plant.
Which of the following are the characteristics of

Cahaya matahari predator?
Sunlight
Glukosa I Karnivor
+ Glucose
Carnivore

Gas P + II Mempunyai penglihatan monokular
Gas P
Gas S Has monocular vision
+ Gas S
III Hidup berkumpulan

Lives in group

Air IV Mempunyai penglihatan stereoskopik

Water Has stereoscopic vision

Rajah 3 / Diagram 3 A I dan II C II dan III

Antara yang berikut, yang manakah mewakili P I and II II and III
dan R?
B I dan IV D III dan IV
Which of the following represents P and R?
I and IV III and IV

PR 9. Antara berikut yang manakah contoh interaksi

A Oksigen Respirasi simbiosis?
Oxygen Respiration
Which of the following are examples of symbiosis

B Oksigen Fotosintesis interaction?
Oxygen Photosynthesis
I Harimau dan kancil

C Karbon Respirasi Tiger and deer

dioksida Respiration II Ikan remora dan ikan jerung

Carbon dioxide Remora fish and shark

D Karbon Fotosintesis III Alga dan liken

dioksida Photosynthesis Algae and lichen

Carbon dioxide IV Ular dan tikus

Snake and rat

7. Rajah 4 menunjukkan satu rantai makanan A I dan II C II dan III
Diagram 4 shows a food chain.
I and II II and III

B I dan IV D III dan IV

Pengguna Pengguna I and IV III and IV
primer sekunder
Pengeluar Primary Secondary 10. Antara yang berikut, yang manakah kebaikan
Producer consumer consumer
kawalan biologi?

Which of the following are the benefits of biological

Rajah 4 / Diagram 4 control?

Antara yang berikut, yang manakah mewakili I Tidak mencemarkan alam sekitar
rantai makanan tersebut?
Does not pollute environment
Which of the following represents the food chain?
A Paku pakis → Ular → Helang II Tidak menjejaskan kesihatan manusia
Fern → Snake → Eagle
B Rumput → Belalang → Kambing Does not affect human health
Grass → Grasshopper → Goat
C Padi → Tikus → Ular III Kesannya lebih lambat
Paddy → Rat → Snake
D Alga → Ikan → Siput Slower effects
Algae → Fish → Snail
IV Mengganggu keseimbangan ekosistem

Disrupt the balance of the ecosystem

A I dan II C II dan III

I and II II and III

B I dan IV D III dan IV

I and IV III and IV

9 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

 Sains  Tingkatan 2  Praktis PT3 2  Ekosistem BUKU TEKS
m.s. 22 – 24
Bahagian B

1. Rajah di bawah menunjukkan satu rantai makanan. Subtopik 2.1 TP2
Diagram below shows a food chain.

Tumbuhan Belalang Burung Ular Burung hantu
Plant Grasshopper Bird Snake Owl

(a) Tandakan (✓) bagi pernyataan yang betul tentang rantai makanan tersebut.
Mark (✓) for the correct statements about the food chain.

i. Tumbuhan ialah pengeluar dalam rantai makanan ini. [2 markah / 2 marks]
Plant is the producer in this food chain.

ii. Burung merupakan pengguna primer dalam rantai makanan ini.
Bird is the primary consumer in this food chain.

iii. Populasi burung akan berkurang jika populasi belalang bertambah.
Population of bird will decrease if the population of grasshoppers increases.

iv. Ular merupakan karnivor sekunder.
Snake is secondary carnivore.

(b) Namakan gas yang terlibat dalam kitar nutrien dalam ekosistem.
Name the gas involved in nutrient cycle in ecosystem.

Aktiviti Gas yang digunakan
Activity Gas used

Pembakaran (i)
Combustion

Fotosintesis (ii)
Photosynthesis [2 markah / 2 marks]

2. Kitar karbon mengekalkan kandungan karbon di udara. Subtopik 2.2 TP1 BUKU TEKS
Carbon cycle maintains the composition of carbon in air. m.s. 26

(a) Bulatkan aktiviti yang boleh menambahkan kepekatan gas karbon dioksida di udara.
Circle the activities that will increase the concentration of carbon dioxide in the atmosphere.

Penanaman semula Penyahhutanan
Replant Deforestation

Pembakaran bahan api fosil Hutan simpan
Combustion of fuel Reserve forest

[2 markah / 2 marks]

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 10

Sains  Tingkatan 2  Praktis PT3 2  Ekosistem 

(b) Bulatkan ujian-ujian bagi gas karbon dioksida. Menyalakan kayu uji berbara
Circle the tests for carbon dioxide gases. Ignite glowing splinter

Mengeruhkan air kapur Menukarkan kertas litmus biru kepada merah
Lime water becomes cloudy Turns blue litmus paper to red

Menghasilkan bunyi pop [2 markah / 2 marks]
Produce pop sound

3. Hutan tropika beriklim panas dan lembap. Kawasan ini merupakan habitat yang sangat sesuai untuk

tumbuhan dan haiwan. Subtopik 2.3 TP2

The tropical forests are warm and humid. This area is suitable for plants and animals. BUKU TEKS
m.s. 32

(a) Padankan haiwan dengan cara menghilangkan haba daripada badannya.
Match the animals with their methods to release their heat from their body.

(i) Berendam di dalam lumpur
Soak in the mud

Mengibas telinganya
(ii) Waving its ear

Kulit yang nipis
Thinner skin

[ 2 markah/ 2 marks]

(b) Bulatkan ciri penyesuaian yang terdapat pada unta yang hidup di kawasan gurun.
Circle the special adaptation on the camels that live in the desert area

Tapak kaki yang rata dan lebar Kaki yang panjang
Flat and width foot base Long leg

Bulu yang tebal Telinga yang panjang
Thick fur Long ear

[2 markah / 2 marks]

4. Isi tempat kosong dengan jawapan yang sesuai seperti yang telah diberikan. Subtopik 2.2 TP2 BUKU TEKS
Fill in the blanks with the correct answers as given. m.s. 25

karbon dioksida oksigen respirasi fotosintesis
carbon dioxide oxygen respiration photosynthesis

(a) Proses tumbuhan hijau membuat makanan ialah proses .
The process of green plants making food is the
process.

(b) Sewaktu membuat makanan, tumbuh-tumbuhan menggunakan gas .

When producing food, plants use gas.

(c) Gas yang dibebaskan oleh tumbuhan semasa membuat makanan pula digunakan

oleh haiwan dan manusia untuk bernafas.

When producing food, plants release gas that is used by animals and humans to breath.

(d) Proses pernafasan benda hidup dikenali sebagai proses .
The breathing process in living things is known as process.

[4 markah / 4 marks]

11 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

 Sains  Tingkatan 2  Praktis PT3 2  Ekosistem

5. (a) Padankan pernyataan yang berikut dengan kebaikan atau keburukan menggunakan kawalan biologi.
Match the following statements with the advantage or disadvantage of using biological control. Subtopik 2.3

BUKU TEKS
m.s. 36

(i) Kaedah selamat yang tidak mengancam
organisma lain kecuali perosak yang
disasarkan.
A safe method that does not endanger other
organisms except the targeted pests.

(ii) Pilihan pemangsa yang salah boleh Kebaikan
menyebabkan kematian dan boleh menjadi Advantage
luar kawalan.
The wrong choice of predators can be fatal and
become out of control.

(iii) Mengurangkan kos pekerja kerana pemangsa Keburukan
dan mangsa bertindak dengan sendiri. Disadvantage
Saves labour cost as the predators and preys acted
by themselves.

(iv) Peningkatan bilangan pemangsa boleh menjadi
ancaman yang baharu kepada persekitaran.
The increase in the number of predators may
become a new threat to the environment.

[4 markah / 4 marks]

Bahagian c

1. Rajah di bawah menunjukkan beberapa jenis interaksi antara organisma hidup. Subtopik 2.3 BUKU TEKS
Diagram below shows the various types of interaction between living things.
TP2 m.s. 33 – 35

P Q R

(a) Nyatakan jenis interaksi bagi:
State the type of interaction for:

P: Q: R:
[3 markah / 3 marks]

(b) Antara interaksi P, Q dan R, interaksi yang manakah tidak menjejaskan organisma yang kedua?
Between P, Q, and R, which of these interaction does not harm second organism?

[1 markah / 1 mark]

(c) Nyatakan dua jenis interaksi antara organisma hidup selain dalam rajah di atas.
State two others type of interaction between living things other than in diagram above.

[2 markah / 2 marks]

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 12

Sains  Tingkatan 2  Praktis PT3 2  Ekosistem 

(d) Rajah di bawah menunjukkan bunga Rafflesia yang hidup di hutan tropika
The diagram below shows the Rafflesia flower living in the tropical forest.

Jelaskan mengapa bunga Raflesia dianggap sebagai parasit.
Explain why is the Rafflesia described as parasite.



[2 markah / 2 marks]

2. (a) Rajah di bawah menunjukkan ekosistem kolam.
Diagram below shows a pond ecosystem.



(i) Apakah yang dimaksudkan dengan ekosistem?
What is meant by ecosystem?

[1 markah / 1 mark]

(ii) Tuliskan nama satu populasi yang merupakan sebahagian daripada ekosistem kolam ini.
Write the name of one population that is a part of this pond ecosystem.

[1 markah / 1 mark]

(iii) Nyatakan satu pengeluar.
State one producer.

[1 markah / 1 mark]

(iv) Jelaskan jawapan anda di (a)(iii).
Explain your answer in (a)(iii)

[2 markah / 2 mark]

13 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

 Sains  Tingkatan 2  Praktis PT3 2  Ekosistem

(b) Rajah di bawah menunjukkan siratan makanan di dalam suatu ladang kelapa sawit. TP3
Diagram below shows a food web in a palm oil plantation.

Ulat beluncas Pokok kelapa sawit Belalang

Caterpillar Oil palm tree Grasshopper

(900) (7000) (800)

Ayam Jantan Katak
(60)
Frog

(90)

Helang Burung pipit Ular

Eagle Sparrow Snake

(5) (800) (10)

Berdasarkan rajah di atas,
Based on diagram above,

(i) Bina satu rantai makanan yang terdiri daripada empat organisma dalam habitat ini.
Construct any one food chain which consists of four organisms in this habitat.

[1 markah / 1 mark]

(ii) Lengkapkan piramid nombor dalam rajah di bawah dengan menggunakan rantai makanan yang
dibina dalam 2(b)(i).
Complete the following pyramid of number in diagram using the food chain constructed in 2(b)(i).

Organisma / Organisms Bilangan / Numbers
[2 markah / 2 marks]

(c) Jumlah tenaga semakin berkurang dalam setiap peringkat dalam rantai makanan. Terangkan mengapa
hal ini berlaku.

The amount of energy decreases in each level in a food chain. Explain why this happens.

[2 markah/ 2 marks ]

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 14

Sains  Tingkatan 2  Praktis PT3 2  Ekosistem 

BUKU TEKS
m.s. 36 – 40

3. (a) Pak Jamil keliru memikirkan bagaimana cara untuk menghapuskan ular yang banyak yang terdapat di

kebun kelapa sawitnya. Beliau ingin membunuh ular itu secara semula jadi tanpa menggunakan bahan

kimia yang berbahaya. Subtopik 2.3 TP4 KBAT Menganalisis
Cadangkan satu cara yang dapat membantu Pak Jamil menghadapi masalahnya.

Pak Jamil was pondering how to kill the large number of snakes in his oil palm estate. He wants to kill the snakes

by a natural method without using any harmful chemical substances.

Suggest a way to help Pak Jamil overcome his problem.

[3 markah / 3 marks]

(b) Rajah di bawah menunjukkan simbol kitar semula.
The diagram below shows the symbol of recycle.



(i) Berikan dua contoh bahan-bahan yang sesuai dikitar semula.
Give two examples of suitable materials to be recycled.

[2 markah / 2 marks]

(ii) Apakah kebaikan daripada proses kitar semula?
What is the benefit of the recycling process?

[1 markah / 1 mark]

(c) Rajah di bawah menunjukkan satu aktiviti yang dijalankan oleh manusia untuk pembangunan.
The diagram below shows an activity carried out by humans for development.

15 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

 Sains  Tingkatan 2  Praktis PT3 2  Ekosistem

Berikan empat kesan negatif daripada aktiviti ini.
Give four negative effects of the activity.

[4 markah / 4 marks]

Jumlah kenderaan semakin bertambah selaras dengan peningkatan kemodenan negara maju. Asap kenderaan
mengandungi gas karbon monoksida yang memberi kesan kepada alam sekitar.
The number of vehicles increases due to modernisation in developed countries. Vehicle smoke contains carbon monoxide gas
that affects the environment.

Berikan kesan kepada kitar karbon jika ada sesetengah kenderaan diubahsuai ekzosnya supaya bertambah kuat
bunyi dan mengeluarkan asap yang lebih banyak.
State the effect on the carbon cycle if the exhaust of some vehicles are modified to produce a louder noise and emit more
smoke.

KBAT PAK-21

Rajah di bawah menunjukkan fenomena belalang juta menyerang pokok jagung.
The diagram below shows the phenomenon of locust attacking a maize plant.

(a) Ramalkan apa yang akan berlaku kepada populasi tanaman jagung jika belalang juta
ini terus bertambah dan menyerang.
Predict what will happen to the maize population if the number of locust increases and they
keep attacking the maize plants.

(b) Apakah tindakan pekebun untuk membunuh belalang juta ini?
What is the farmer’s action to kill the locust?

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 16

Sains  Tingkatan 2  Jawapan 

1tis PT3Prak Biodiversiti (b) – Pembalakan / Logging
PrakBiodiversity
– Perlombongan / Mining
Bahagian A
– Penyahhutanan / Deforestation
1. A 2. B 3. D 4. C 5. D
6. A 7. A 8. B 9. C 10. D (c) – Habitat spesies endemik musnah.

Bahagian B The habitat of the endemic destroys.

1. (a) (i) Alga / Algae (ii) Konifer / Conifer – Spesies tersebut diancam kepupusan.

(b) (i) luar / external (ii) katak / frog The species are threatened extinct.

2. (a) (i) Lebah / Bee (ii) Siput / Snail (d) – Mewujudkan hutan simpan

(b) (i) tiga / three (ii) madu / honey Establishing reserve forests

3. (a) (i) Monokotiledon / Monocotyledon – Mengharamkan pembunuhan dan
pemerdagangan haiwan endemik dan terancam
(ii) Dikotiledon / Dicotyledon
Banning the killing or trade of endemic and
endangered species

– Mendirikan pusat pembiakan bagi spesies
endemik di hutan simpan

Establishing breeding centre for endemic
species in reserve forests.

(b) (i) ✗ (ii) ✓

Bahagian C Penyebab kepada kepupusan ialah perubahan iklim dan
cuaca yang terlampau. Selain itu, aktiviti pemburuan dan
1. (a) Invertebrata / Invertebrate pembalakan haram boleh menyebabkan kepupusan hidupan.
The causes of extinction are extreme change of weather
(b) (i) Satu cara yang digunakan oleh ahli biologi and temperature. Besides that, activities like illegal hunting
untuk mengenal pasti dan mengelaskan and logging can also cause extinction.
organisma-organisma secara sistematik
berdasarkan persamaan dan perbezaan. 2tis PT3

A way that is used by the biologists to identify Ekosistem
Ecosystem
and classify organisms systematically based

on similarities and differences.

(ii) P: Semut / Ant Bahagian A

Q: Labah-labah / Spider

R: Lipan / Centipedes 1. D 2. D 3. D 4. D 5. C
6. D 7. C 8. B 9. C 10. A
S: Kumbang kura-kura / Ladybird

T: Pepatung / Dragonfly

(c) Buran / Sea anaemon Bahagian B

2. (a) – Bernafas melalui peparu / Breathes through lungs

– Persenyawaan dalam / Internal fertilisation 1. (a) i, iv
(b) (i) Oksigen / Oxygen
(b) Persamaan / Similarity: Poikiloterma / (ii) Karbon dioksida / Carbon dioxide
2. (a) Penyahhutanan / Deforestation, Pembakaran
Poikilothermic
bahan api fosil / Combustion of fuel
Perbezaan / Difference: Salamander menjalankan (b) – Mengeruhkan air kapur / Lime water becomes
persenyawaan luar manakala ular menjalankan
persenyawaan dalam / Salamanders carry out cloudy
external fertilisation while snakes carry out internal – Menukarkan kertas litmus biru kepada merah /
fertilisation.
Turns blue litmus paper to red
(c) Ladang kelapa sawit kerana mudah mendapat 3. (a) (i) Mengibas telinganya / Waving its ear

sumber makanan seperti tikus. (ii) Berendam di dalam lumpur / Soaking in the
mud
Oil palm plantation because it is easier to find food
source such as rats. (b) – Tapak kaki yang rata dan lebar
Flat and width foot base
(d) – Kalis air / Waterproof
– Kaki yang panjang
– Tahan lama / Long-lasting Long leg

3. (a) Spesies yang hidup berkelompok di habitat yang 4. (a) fotosintesis / photosynthesis

terbatas di sesebuah lokasi tertentu.

Species that lives in clusters within a restricted
habitat in a specific location.

J1 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sains  Tingkatan 2  Jawapan

(b) karbon dioksida / carbon dioxide 3. (a) Pak Jamil boleh menggunakan kaedah kawalan
(c) oksigen / oxygen (d) respirasi / respiration
biologi dengan memelihara burung hantu dan

5. (a) Kebaikan: (i, iii) Keburukan: (ii, iv) meletakkan burung itu di kebun untuk membunuh

Advantage Disadvantage ular.

Bahagian C Pak Jamil can use biological control by keeping
an owl and putting the owl in the farm to kill the
snake.

1. (a) P: Mangsa-pemangsa / Prey-predator (b) (i) Botol plastik, tin aluminium, surat khabar

Q: Persaingan / Competition lama

R: Simbiosis / Symbiosis Plastic bottle, aluminium tin, old newspaper

(b) Simbiosis / Symbiosis (ii) Mengurangkan sisa buangan / Mengurangkan

(c) Parasit dan mutualisme / Parasitism and penggunaan bahan mentah baharu

mutualism Reduce waste / Reduce the use of new raw
materials
(d) – Mendapat faedah daripada perumah / Gets
benefit from the host (c) • Meningkatkan suhu global

– Perumah mendapat bahaya / The host is Increase the global temperature

harmed • Mengurangkan kandungan oksigen di dalam

2. (a) (i) Beberapa komuniti yang tinggal bersama- udara
sama dalam satu habitat dan berinteraksi
antara satu sama lain dengan komponen Decrease the oxygen content in the air.
bukan hidup dalam alam sekitar.
• Mengurangkan jenis spesies yang berlainan

Decrease the types of different species

A few communities of organisms living in the • Mengurangkan bilangan habitat semula jadi

same habitat, together with the non-living Decrease the number of natural habitats

environment

(ii) Ikan / Fish (iii) Rumput / Grass

(iv) Membuat makanan sendiri dengan • Gangguan terhadap kitar karbon berlaku kerana
menggunakan cahaya matahari melalui peningkatan gas karbon dioksida dalam atmosfera.
proses fotosintesis.
Interference of carbon cycle occurs due to increased
Makes own food using sunlight through carbon dioxide gas in the atmosphere.
photosynthesis process.
• Peningkatan gas karbon dioksida menyebabkan kesan
(b) (i) Pokok kelapa sawit → Ulat beluncas → Ayam rumah hijau, maka suhu Bumi akan meningkat.
jantan → Helang
The increase in carbon dioxide gas causes the
Palm oil tree → Caterpillar → Rooster → greenhouse effect, thus the Earth’s temperature will
Eagle increase.

(ii) KBAT PAK-21

Helang 5 (a) Populasi tanaman jagung akan berkurang
Eagle The population of maize plants will decrease
(b) Melepaskan katak ke kawasan kebun
Ayam jantan 60 Release the frog in the farm
Rooster

Ulat beluncas 900 Prak 3tis PT3 Nutrisi
Caterpillar Nutrition

Pokok kelapa sawit 7 000
Oil palm tree
Bahagian A
Organisma / Organism Bilangan / Numbers

(iii) – Tenaga hilang disebabkan penyejatan, 1. C 2. D 3. D 4. C 5. B
respirasi atau transpirasi. 6. C 7. B 8. B 9. D 10. A

Energy is lost due to evaporation, Bahagian B
respiration or transpiration.

– Semakin panjang rantai makanan, semakin 1. (a) Buah oren, Bayam
Oranges, Spinach
banyak tenaga akan hilang. (b) (i), (iv)

The longer the food chain, the more energy 2. (a) (i) Benar / True (ii) Palsu / False
will be lost. (b) (i) Besi / Iron (ii) Kalium / Potassium

– Pengguna terakhir akan mendapat jumlah

tenaga yang paling sedikit. 3. (a) X: Pencernaan kanji Z: Pencernaan lemak
Digestion of starch Digestion of fat
The end consumer will get the least Y: Pencernaan protein
amount of energy. Digestion of protein

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J2

Sains  Tingkatan 2  Jawapan 

(b) (i) X

4. Fizikal / Physical: • Mengalami masalah kegemukan
– Berlaku dalam mulut Have obesity problems
• Menghidap penyakit berbahaya seperti penyakit jantung
Occurs in mouth
– Tidak melibatkan enzim dan kencing manis
Does not involve digestive enzyme Have diseases such as heart disease and diabetes
Kimia / Chemical: • Duit banyak dibelanjakan untuk makanan
– Melibatkan enzim More money spent on food
Involves enzyme
– Berlaku dalam mulut, perut, duodenum dan usus KBAT PAK-21

kecil (a) • Aras tertinggi piramid makanan terdiri daripada
Occurs in mouth, stomach, duodenum and small makanan yang mengandungi lemak, minyak, gula
dan garam.
intestine
The highest level of the food pyramid consists of
5. (a) (i) Lakteal (ii) Kapilari darah foods containing fat, oil, sugar and salt.

Lacteal Blood capillaries • Makanan-makanan ini menyebabkan kegemukan
dan masalah kesihatan seperti penyakit jantung jika
(b) Usus kecil / Small intestine diambil secara berlebihan.

(c) Asid amino dan glukosa / Amino acid and glucose These foods cause obesity and health problems such
as heart disease if taken too much.
Bahagian C
(b) • Makanan dalam aras 1
1. (a) Protein / Protein (b) Protease / Protease Food in level 1
• Karbohidrat yang dicernakan oleh sistem pencernaan
(c) (i) Maltosa / Maltose (ii) Amilase / Amylase
menghasilkan glukosa. Pesakit kencing manis perlu
(iii) – Makanan paling banyak dicernakan ialah mengawal kandungan glukosa dalam badannya.
kelas makanan kanji, protein dan lemak di Carbohydrates digested by the digestive system
Y. produce glucose. Diabetic patients should control
glucose content in the body.
Food is digested the most as starch,

protein, and fat in Y.

– Pencernaan kanji kepada maltosa. 4tis PT3

Digestion of starch to maltose. Prak Kesihatan Manusia
Human Health
– Pencernaan protein kepada polipeptida.

Digestion of protein to polypeptide.

– Pencernaan lemak kepada asid lemak dan Bahagian A
gliserol.

Digestion of fat to fatty acid and glycerol. 1. C 2. A 3. C 4. C 5. B
6. D 7. B 8. C 9. D 10. B
2. (a) (i) Usus kecil / Small intestine

(ii) Darah / Blood

(b) – Menyempurnakan pencernaan protein dan Bahagian B
karbohidrat

Complete the digestion of carbohydrate and 1. (a) (i) Benar / True (ii) Palsu / False
protein
(b) (i) Demam denggi / Dengue fever

– Menyerap makanan yang tercerna ke dalam (ii) Hipertensi / Hypertension

darah 2. (a) Kepialu dan malaria / Typhoid and malaria

Absorb the digested food into the blood (b)

(c) – Glukosa merupakan makanan tercerna yang

bersaiz kecil.

The glucose is the small sized digested food. Bakteria Leptospira sp.

– Glukosa menukarkan warna larutan Benedict Salmonella typhi Leptospira sp. bacteria

kepada mendakan merah bata. 3. (a) Palsu / False (c) Benar / True

Glucose turns the colour of Benedict solution to (b) Benar / True (d) Palsu / False
red brick precipitate.
4. (a) A: Antibodi / Antibody
(d) – Kanji tidak dapat menyerap keluar dari tiub Visking.
B: Patogen / Pathogen
The starch does not diffuse out from the Visking
tube. (b) (i) luka / wound

– Kanji merupakan molekul yang besar. (ii) fagositosis / phagocytosis

The starch is bigger molecule. 5. (i) Menyembuh penyakit / To cure diseases

– Larutan iodin kekal perang kerana tiada kanji di (ii) Badan menghasilkan antibodi sendiri apabila
dalam air suling. dirangsang oleh antigen.

The iodine solution remains brown because The body produces its own antibodies when

there is no starch presents in the distilled water. stimulated by antigens.

(e) Asimilasi / Assimilation

J3 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sains  Tingkatan 2  Jawapan

(iii) Jangka pendek/ Sementara • Sehingga kini, tiada ubat yang boleh merawat pesakit
Short term/ Temporary AIDS.
(iv) Lambat / Slow
To date, no medicine can treat AIDS patients.
Bahagian C • Orang ramai perlu memahami tentang penyakit AIDS

1. (a) (i) Keimunan aktif semula jadi / Natural active untuk melakukan tindakan pencegahan dan sebarkan
immunity pengetahuan ini kepada orang lain seperti keluarga dan
sahabat.
(ii) Antibodi lebih tahan lama / The antibody is People need to understand the AIDS disease in order to
take precautions and pass on this knowledge to others
like family and friends.

more durable. KBAT PAK-21

(b) (i) Keimunan aktif buatan / Artificial active (a) Mudah mendapat penyakit berjangkit
immunity Prone to get infectious disease
(b) Leptospirosis, kolera
(ii) Vaksin yang mengandungi patogen yang Leptospirosis, cholera
lemah. (c) – Ikat plastik sampah – Tutup tong sampah
Tie plastic garbage Close the garbage bin
Vaccine that contains weak pathogen.

(iii) – Anaknya akan terdedah kepada jangkitan.

Her child will be exposed to infection.

– Aras antibodi anaknya masih di bawah Prak 5tis PT3
aras keimunan.
Air dan Larutan
The child’s level of antibody is still below Water and Solution
the immunity level.

(c) – Untuk meningkatkan aras antibodi Bahagian A

To increase the antibody level

– Kepekatan antibodi dalam darah mencecah 1. A 2. B 3. C 4. B 5. A
aras keimunan. 6. D 7. C 8. A 9. D 10. D

The level of antibody in the blood reaches the Bahagian B
immunity level.

2. (a) (i) Sel darah putih

White blood cell 1. (a) (i) Tidak berwarna Colourless

(ii) – Terlibat dalam proses fagositosis (ii) Tiada rasa / Tasteless

Involved in phagocytosis (b) (i) Benar / True (ii) Palsu / False

– Menghasilkan antibodi. 2. (a) (i) Peleburan / Melting (ii) Pendidihan / Boiling

To produce antibody (b) (i) Oksigen / Oxygen (ii) Hidrogen / Hydrogen

(iii) Barisan pertahanan kedua dan ketiga 3. (a) (i) Zat terlarut / Solute (iii) Larutan / Solution

Second and third line of defense (ii) Pelarut / Solvent

(b) (i) Keimunan pasif buatan / Artificial passive (b) (i) Ampaian / Suspension
immunity
Bahagian C
(ii) Antiserum / Antiserum

(c) (i) Nyamuk Aedes / Aedes mosquito 1. (a) Tidak kerana air banjir mempunyai bau, rasa dan

(ii) – Nyamuk aedes menggigit dan menghisap warna.
darah pesakit yang mempunyai virus
denggi. No, because flood water has smell, taste and

Aedes mosquito bites and sucks a patient’s colour.

blood with the dengue virus. (b) H H

– Nyamuk yang dijangkiti ini akan O

memindahkan virus ini kepada individu lain
yang digigitnya.

This infected mosquito will transfer the (c) Tiupan angin daripada kipas yang kuat
virus to other individuals who are bitten by menyebabkan udara menjadi cepat kering dan
it. baju dapat dikeringkan di dalam bilik.

• Virus HIV yang menyebabkan penyakit AIDS boleh High speed of wind from the fan causes the air to
merebak melalui hubungan seks. dry faster and the clothes can be dried in the room.

HIV virus that causes AIDS can spread through sexual (d) – K
intercourse.
– Mengandungi bendasing / Contains impurities
• Virus ini menyebabkan sistem keimunan badan lemah,
maka pesakit lebih mudah dijangkit penyakit. – Bendasing meningkatkan suhu air / Impurities
increase the water temperature
This virus causes body immune system to be weak, so
patients are more susceptible to illness. (e) Panaskan air sebelum minum untuk membunuh
mikroorganisma.

Boil the water before drink to kill microorganism.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J4

Sains  Tingkatan 2  Jawapan 

Batu Pembalut The boiling point of water in flask L is lower
Stone plastik than the boiling point of water in flask M
Plastic wrap because the presence of salt in the water
Bekas increases its boiling point.
Container Gelas
Glass 4. (a) Elektrolisis air / Electrolysis of water

Larutan (b) Air tidak terurai kerana air adalah konduktor
garam elektrik yang lemah.
Salt solution
The water does not decompose because water is
(f) – Di bawah matahari yang panas, air laut akan a weak electric conductor.
tersejat dari air.
(c) Tambahkan sedikit asid cair ke dalam air itu.
Under the hot Sun, water evaporates from the Add a little dilute acid into the water.
sea water. (d) Gelembung-gelembung gas terbebas pada kedua-

– Wap air akan terkondesasi di bahagian dua elektrod dan gas terkumpul di dalam silinder
permukaan plastik yang sejuk. penyukat P dan Q.

The water vapour will be condensed at the Gas bubbles are released at both electrodes and
surface of the cold plastic. gases are collected in measuring cylinders P and
Q.
– Titisan air akan mengalir ke dalam cawan.
(e) P: Menyalakan kayu uji berbara

The water droplets will fall into the cup. Ignites a glowing wooden splinter
Gas oksigen / Oxygen gas
2. (a) Untuk meningkatkan kekonduksian elektrik Q: Menghasilkan letupan ‘pop’ bila diuji dengan
terhadap air.
kayu uji bernyala
To increase the electrical conductivity of water. Gives out a pop sound when tested with a

(b) X: Menggunakan kayu uji berbara ke dalam gas wooden splinter
Gas hidrogen / Hydrogen gas
Using a glowing splinter into the gas

Y: Menggunakan kayu uji bernyala ke dalam gas (f) P : Oksigen / Oxygen Q : Hidrogen / Hydrogen

Using a lighted splinter into the gas

(c) (i) Kayu uji berbara menyala. 100°C. Takat didih air ialah 100°C.
100°C. Boiling point of water is 100°C.
The glowing splinter ignites.

(ii) Gas oksigen dikumpul di dalam tabung uji X.

Oxygen gas is collected in test tube X. KBAT PAK-21

(iii) Bunyi pop kedengaran.

Pop sound is heard. Suhu air yang tinggi dan tindakan mengacau dapat
meningkatkan kadar keterlarutan serbuk koko dalam air dan
(iv) Gas hidrogen dikumpul di dalam tabung uji Y. memberikannya bau dan rasa yang enak.
Water at higher temperature and the action of stirring can
Hidrogen gas is collected in test tube Y. increase the solubility of cocoa powder in water and give it
(d) 2 cm3 a richer taste.

3. (a) (i) Peleburan / Melting (ii) Pendidihan / Boiling

(b) Selepas seketika, ais di dalam kedua-dua bikar Prak 6tis PT3 Asid dan Alkali
itu melebur kerana zarah-zarah air menyerap Acid and Alkali
tenaga haba daripada sekitar dan bergetar lebih
laju hingga dapat bergerak lebih bebas dan Bahagian A
secara rawak. Manakala zarah-zarah air yang
dipanaskan dalam kelalang menyerap tenaga
haba dan bergerak dengan lebih laju hingga dapat
membebaskan diri daripada permukaan air.

After a while, the ice in both beakers melt because
the water particles absorb heat energy from the
environment and vibrate faster until they are able 1. B 2. B 3. C 4. C 5. D
to move more freely and randomly. Meanwhile, 6. C 7. A 8. C 9. A 10. A
the heated water particles in the flasks absorb
heat energy and move faster until they are able to Bahagian B
escape from the water surface.
1. (a) Minuman bergas, cuka
(c) (i) Takat lebur ais dalam bikar J lebih tinggi
daripada takat lebur ais dalam bikar K Carbonated drinks, vinegar
kerana kehadiran garam dalam ais akan
merendahkan takat leburnya. (b) (i) Jus tomato (ii) Serbuk penaik
Tomato juice Baking soda

The melting point of ice in beaker J is higher 2. (a) Mengurangkan keasidan tanah
than the melting point of ice in beaker K
because the presence of salt in the ice lowers Reduce the acidity of the soil
its melting point.
(b) Menghilangkan bau hanyir ikan

(ii) Takat didih air dalam kelalang L lebih rendah To get rid of nasty fish smell.
daripada takat didih air dalam kelalang M
kerana kehadiran garam dalam air akan (c) Meneutralkan asid berlebihan dalam perut dan
meninggikan takat didihnya. menghilangkan kesakitan

To neutralise excess acid in the stomach and

reduce pain

J5 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sains  Tingkatan 2  Jawapan

(d) Meneutralkan asid yang dihasilkan oleh bakteria The higher the pH value, the lower the strength of
an alkali.
dalam mulut kita.
(e) Asid dan alkali digunakan sebagai agen pencuci
Neutralise the acid produced by the bacteria in our kerana kedua-dua bahan ini mempunyai sifat
mouth. menghakis yang boleh menanggalkan kotoran.

3. (a) (i), (iii) Acid and alkali used as cleaner agent because
both are corrosive and can remove stains.
(b) Bahan X: Jus epal
(f) Tidak, asid tidak akan menunjukkan sifatnya tanpa
Substance X: Apple juice kehadiran air.

Bahan Y: Cecair pencuci No, acid does not show its characteristic without
the presence of water.
Substance Y: Washing liquid

4. (a) Asid + Alkali ➝ Garam + Air

Acid + Alkali ➝ Salt + Water

(b) (i) Natrium sulfat (ii) Kalium klorida

Sodium sulphate Potassium chloride Campuran asid hidroklorik dan natrium hidroksida
menghasilkan air dan garam yang bersifat neutral.
Bahagian C Hydrochloric acid and sodium hydroxide will mix together to
form water and salt, which is neutral.
1. (a) – Meter pH digital dapat memberikan bacaan
yang lebih tepat. KBAT PAK-21

A digital pH meter can give a more accurate 1. Tidak, Masyitah seharusnya menjalankan lagi satu uji
kaji, iaitu menguji cecair X itu dengan kertas litmus
reading. biru kerana ada kemungkinan cecair X tersebut
bersifat neutral.
– Nilai pH diperlolehi dengan lebih cepat.
No, Masyitah should run another experiment that uses
pH value can be obtained faster. the blue litmus paper to test liquid X because there is
the possibility that liquid X is neutral.
(b) (i) Merah jambu lembut / Light pink
2. Asid tidak menunjukkan sifatnya tanpa kehadiran air.
(ii) – Kerana faktor persekitaran berubah Acid does not show its properties without the presence

Because the environment factor is changed of water.

– Nilai pH berubah dari asid ke neutral

The pH value is changed from acid to

neutral 7tis PT3

(iii) – Kulit telur / Egg shell Prak Keelektrikan dan Kemagnetan
Electricity and Magnetism
– Kulit telur bersifat alkali / Egg shells are

alkaline

– Dapat merendahkan keasidan tanah / Can
lower the acidity of soil
Bahagian A
(c) (i) Masukkan alkali dan larutan penunjuk

semesta ke dalam kelalang kon. 1. A 2. B 3. C 4. B 5. D
6. D 7. B 8. B 9. A 10. D
Pour the alkaline solution and universal
indicator solution inside the conical flask.

(ii) Sediakan larutan asid di dalam buret. Bahagian B

Prepare the acidic solution in burette. 1. (a) X: Tenaga keupayaan elastik
Elastic potential energy
(iii) Titiskan secara perlahan larutan asid ke Y: Tenaga kinetik
dalam kelalang kon sehingga bertukar warna Kinetic energy
hijau. (b) (i) kerja / work
(ii) dicipta / created
Drop the acidic solution into the conical flask
2. (a) (i) Elektroskop / Electroscope
until the colour turns green. (ii) Mengesan kehadiran cas dan menentukan

(iv) Ambil bacaan larutan asid di dalam buret. jenis cas pada objek
Detect the presence of charges and
Take the reading of the acidic solution in the
determine type of charge on an object
burette. (b) (i) Mencapah / Diverges
(ii) Mencapah sedikit
2. (a) Asid dan alkali hanya menunjukkan sifat-sifatnya Slightly diverges
dengan kehadiran air.
3. (a) 0.9 A (b) 2.6 V (c) 0.3 A (d) 3.7 V
Acid and alkali only show their characteristics in
the presence of water.

(b) Fenolftalein, penunjuk semesta, metil jingga
Phenolphthalein, universal indicator, methyl orange
(c) 7

(d) Semakin rendah nilai pH, semakin tinggi kekuatan Bahagian C
asid.
1. (a) Daya magnet / Magnetic force
The lower the pH value, the higher the strength of
an acid.

/ Semakin tinggi nilai pH, semakin rendah
kekuatan alkali.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J6

Sains  Tingkatan 2  Jawapan 

(b) KBAT PAK-21

(b) – Tidak bergantung kepada cahaya matahari (a) Semua mentol dapat dikawal dengan satu suis tunggal.
Does not depend on sunlight All the bulbs can be controlled by using a single switch.
– Sentiasa menunjukkan ke arah Utara atau
(b) Jika salah satu mentol terbakar, litar tidak akan
Selatan / Always shows North or South terputus. Mentol lain dalam litar masih menyala.
direction
(d) (i) Kumpulan 1 / Group 1 If one of the bulbs burns, the circuit will not disconnect
(ii) – Bilangan lilitan pada paku besi lebih and other bulbs in the circuit will still light up.

banyak daripada kumpulan lain. Prak 8tis PT3 Daya dan Gerakan
The number of turns of coil more than others. Force and Motion
– Lilitan pada paku besi rapat
The turns of coil of iron nails closer Bahagian A
(iii) Menambahkan bilangan bateri atau arus
Increase the number of battery or current 1. C 2. D 3. A 4. B 5. D
(e) Kelebihan: kesan magnet dapat diubah mengikut 6. C 7. A 8. C 9. A 10. C

keperluan Bahagian B
Advantage: the magnetic effect can be changed
1. (a) (ii) dan (iii) / (ii) and (iii)
according to the requirement
Kelemahan: elektromagnet memerlukan elektrik (b) P – Daya graviti

untuk beroperasi Gravitational force
Disadvantage: electromagnets required electricity
Q – Daya apungan
to operate.
2. (a) Garis-garis medan magnet bagi konduktor P Bouyant force

terletak lebih jauh antara satu sama lain jika 2. (a) (i) magnitud / magnitude
dibandingkan dengan garis-garis medan magnet
konduktor Q. Hal ini adalah kerana medan (ii) Newton (N)
magnet konduktor P lebih lemah daripada medan
magnet konduktor Q. (b) (i) Titik aplikasi / Point of application
The magnetic field lines of conductor P are further (ii) Magnitud / Magnitude
from each other if compared with magnetic field
lines of conductor Q. This is because the magnetic 3. (a) (i) TT (ii) TT (iii) TR
field of conductor P is weaker than the magnetic
field of conductor Q. (b) (i) TT
(b) Semakin dekat jarak dengan pusat medan magnet
semakin rapat garis-garis daya. 4. (a) Gunting / Scissors
The nearer the distance to the centre of the
magnetic field, the closer the magnetic field lines. (b) (i) F (ii) L (iii) E
(c) Medan magnet lebih kuat jika lebih dekat dengan
pusat medan. 5. (a) (i) Tuas kelas ketiga (iii) Tuas kelas pertama
The magnetic field is stronger if nearer to the Third class lever First class lever
centre of magnetic field.
(d) Semakin kuat medan magnet, semakin rapat (ii) Tuas kelas kedua
garis-garis daya medan magnet. Second class lever
The stronger the magnetic field, the closer the
magnetic field lines. (b) Gunting / Scissors
(e) Petua Genggaman Tangan Kanan
Right Hand Grip Rule Bahagian C
(f) Konduktor P / Conductor P
• Mengikut arah putaran jam / Clockwise 1. (a) Sebuah palang yang berputar pada satu titik yang
Konduktor Q / Conductor Q tetap. / A bar rotates at the fixed point.
• Melawan arah putaran jam
Anticlockwise (b) – Tuas kelas pertama / First class lever

– Fulkrum berada di antara beban dan daya /
Fulcrum is between load and effort

(c) – Azzieq mengenakan daya yg lebih banyak
ke atas jongkang-jongket daripada Amirah.
/ Azzieq exerted more effort on the see-saw
compare to Amirah.

– Azzieq duduk lebih jauh daripada titik fulkrum
daripada Amirah. / Azzieq is further away from
the fulcrum as compared with Amirah.

(d) Bapa Amirah / Amirah’s father

(e) Daya(N) × Jarak daya dari fulkrum (m) = Beban(N)
× Jarak beban dari fulkrum (m)

Effort(N) × Distance of effort from fulcrum(m) =
Load (N) × Distance of load from fulcrum (m)

500 N × 2 m = Load / Beban × 1m
Load / Beban = 1000 N

J7 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sains  Tingkatan 2  Jawapan

2. (a) (i) – Susu tidak dapat dituang. / The milk (d) (i) Dinding empangan dibina lebih lebar di
cannot be poured. bahagian dasarnya.

– Tekanan udara di dalam tin sama dengan The wall of the dam is built wider at the base.
tekanan udara di luar. / The air pressure
inside the tin is same with the air pressure (ii) Pakaian penyelam dibuat daripada bahan
outside the tin. fabrik yang dapat menahan tekanan air yang
tinggi.
(ii) Menebuk dua lubang yang bertentangan. /
Punching two opposite holes. The diver’s suit is made from special fabric
material that can withstand higher water
(b) Isi padu udara dan suhu / The volume of air and pressure.
temperature
(iii) Badan kapal selam dibuat daripada logam
(c) – Tuala tangan tidak jatuh. / The hand towel does yang kuat.
not fall.
The body of the submarine is made of strong
– Luas permukaan pelekap getah adalah lebih metal.
besar. / The surface of area of rubber sucker is
bigger. Buih mengandungi udara yang kurang tumpat daripada air.
Maka buih akan ditolak naik ke atas.
– Melekap lebih rapat pada dinding / Well- A bubble is comprised of air which is less dense than water.
attached to the wall Thus, bubbles get pushed up to the surface.

(d) (i) Tiub getah tidak diisi dengan air terlebih KBAT PAK-21
dahulu sebelum aktiviti. / The rubber tube is
not filled with water before the activity.

(ii) – Isikan tiub getah dengan air. / Fill up the Kapten kapal akan merujuk kepada garisan plimsoll yang
rubber tube with water. terdapat pada kapal kargo. Garisan plimsol akan membantu
untuk menentukan aras yang selamat bagi sebuah kapal
– Masukkan satu hujung tiub ke dalam air untuk terapung di lautan yang mempunyai perbezaan suhu,
di dalam akuarium / Insert one end of the kepekatan garam dan ketumpatan.
tube into the water in the aquarium. The captain will refer to the Plimsoll line on a cargo
ship. The Plimsol lines will help to determine the level of
– Letakkan satu hujung lagi ke dalam baldi safety for the ship to float in oceans that have different of
yang lebih rendah. / Place another one temperature, salt concentration and density.
end into the pail that is lower than the
aquarium.

3. (a) Tekanan tinggi : P Tekanan rendah : Q Prak 9tis PT3
High pressure : P Low pressure : Q

(b) Semakin kecil luas permukaan objek, semakin Haba
besar tekanan yang dihasilkan atau sebaliknya. Heat

The smaller the surface area of an object, the Bahagian A
bigger the pressure produced or vice versa.

(c) Tekanan adalah daya per luas permukaan.

Pressure is force per surface area. 1. A 2. B 3. B 4. C 5. B
6. D 7. B 8. C 9. D 10. A
(d) (i) Q
Bahagian B
(ii) Luas permukaan kasut Q yang bersentuhan
dengan tanah adalah lebih besar berbanding 1. (i) Suatu bentuk tenaga
luas permukaan kasut P. Jadi Nureen boleh A form of energy
berjalan dengan lebih senang. (ii) Joule
(iii) Darjah kepanasan atau kesejukan objek
The surface area of shoe Q that is in contact Degree of hotness and coldness of object
with the ground is larger than the surface (iv) Kelvin
area of shoe P. It can help Nureen to walk 2. (a) (i) Perolakan / Convection
easily on soft ground. (ii) Sinaran / Radiation
(iii) Konduksi / Conduction
4. (a) Pancutan air dari lubang yang paling rendah (b) Sinaran / Radiation
adalah paling jauh manakala pancutan air dari
lubang yang paling tinggi paling dekat kerana Bahagian C
tekanan air bertambah apabila kedalaman air
bertambah.

Water spurting out from the lowest hole goes the
furthest while water spurting out from the highest
hole goes the nearest because the water pressure 1. (a) Besi / Iron
increases when the depth of the water increases.
(b) Konduksi dan perolakan / Conduction and
(b) Jika kedalaman bendalir bertambah, tekanannya convection
turut bertambah.
(c) – Tanah liat penyerap haba yang baik. / Clay is a
If the depth of fluid increases, its pressure also good absorber of heat.
increases.
– Haba tersebar lebih efektif. / Heat spread more
(c) Ketumpatan bendalir / Density of fluid effective.

– Nasi masak lebih cepat. / Rice cook faster.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J8

Sains  Tingkatan 2  Jawapan 

(d) – Besi adalah konduktor haba. / Iron is conductor KBAT PAK-21
of heat.

– Haba dibebaskan dengan cepat. / Heat released Letakkan bekas polisterin yang kecil ini ke dalam sebuah
quickly. bekas polisterin yang lebih besar. Dengan ini, satu ruang
udara akan wujud di antara bekas polisterin ini. Udara
– Proses penyejukan berlaku dalam keadaan merupakan konduktor haba yang lemah, maka rekaan ini
sekata. / Cooling process occurs uniformly. memberikan penebatan berganda bagi ais yang disimpan di
dalamnya.
(e) Kanta Place the small polystyrene box inside a big polystyrene
box. With this, an air layer will exist between the two
Lens polystyrene boxes. Air is a poor heat conductor, so this
design provides double insulation for the ice kept inside.
Pelekat Plastik

Sticker Plastic

Kerajang Kerajang Prak10tis PT3 Gelombang Bunyi
Sound Waves
aluminium aluminium

Aluminium Aluminium
foil
foil

Kerajang aluminium

Aluminium foil

– Kanta memantulkan tenaga cahaya ke atas
makanan. / Lens reflects solar energy on food.

– Kerajang aluminium mengalirkan haba ke atas Bahagian A
makanan. / Aluminium foil flows the heat on
food. 1. A 2. D 3. B 4. C 5. D
6. A 7. C 8. A 9. D 10. D
2. (a) (i) Logam 1: Kuprum , Logam 2: Besi

Metal 1: Copper, Metal 2 : Iron Bahagian B

(ii) Logam 1 mengembang lebih banyak daripada 1. (a) (i) getaran / vibration (ii) medium / medium
logam 2 apabila dipanaskan. (b) (i), (ii)

Metal 1 expands more than metal 2 when 2. (a) (i) Gema / Echo (ii) Bunyi asal / Initial sound
heated.
(b) – Gema / Echo
(b) (i) – Jalur dwilogam dipanaskan dan menyentuh
skru sentuh. / The bimetallic strip is heated – Bunyi boleh dipantulkan
 Sound can be reflected
and touches the connecting screw.

– Arus elektrik mengalir dan menyebabkan
loceng berbunyi. / Electric current flows
and causing the bell rings. Bahagian C

(ii) Memberi isyarat kepada orang ramai apabila 1. (a) Bunyi loceng dapat didengar.

kebakaran berlaku / Give signal to the public The sound of the bell can be heard.
when fire break happened.
(b) Bunyi loceng kedengaran semakin perlahan
(c) – Besi akan mengembang dalam cuaca panas. dan akhirnya tidak kedengaran langsung. Hal ini
Iron will expand in hot weather. adalah disebabkan zarah udara dalam balang
semakin berkurangan.
– Ruang di antara hujung landasan kereta api
membolehkan landasan itu mengembang tanpa The sound of the bell becomes weaker gradually
and finally cannot be heard at all because the air
membengkok. / The gaps between the ends of particles in the jar gradually decreases.
the railway tracks enable it to expand without
bending. (c) Bunyi memerlukan medium untuk merambat .
Sound needs medium to propagate.
3. (a) Menurun kerana air di dalam kelalang menyejuk.
(d) (i) Bunyi boleh dipantul
Decreases because the water in the flasks cools. Sound can be reflected
(ii) Bunyi boleh diserap
(b) P, S, Q, R
Sound can be absorbed
(c) Konduksi dan sinaran
(e) Tidak sama. Bunyi merambat paling laju dalam
Conduction and radiation medium pepejal dan paling perlahan dalam
medium gas.
(d) Kapas kerana penurunan suhu air dalam kelalang
R paling lambat. Different. Sound travels the fastest through solid
and the slowest through gas.
Cotton because the decrease in water temperature
in flask R is the slowest. 2. (a) – Gelombang bunyi dengan jumlah tenaga yang
besar mempunyai amplitud yang lebih besar.
(e) Kapas memerangkap udara di dalamnya. Udara
Sound waves with a large amount of energy
adalah penebat haba yang baik. have larger amplitude.

Cotton traps air in it. Air is a good insulator of heat. – Amplitud yang besar meningkatkan kenyaringan
dalam gelombang.
(a) r
(b) Apabila sfera dipanaskan, udara di dalamnya Large amplitude increases the loudness in the
wave.
mengembang dan menolak air naik ke atas tiub.
When the sphere is heated, the air expands and

pushes the water up the tube.

J9 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sains  Tingkatan 2  Jawapan

(b) Semakin besar amplitud gelombang, semakin The Solar system is the small part of the

tinggi kenyaringan bunyi/ The larger the amplitude Milky Way.

of a wave, the louder the pitch produced. – Ia terletak di pinggir salah satu kawasan
berpilin galaksi Bima Sakti.
(c) (i) Gelombang bunyi dengan jumlah tenaga
yang besar mempunyai frekuensi yang lebih It is located on the edge of one of the
tinggi.
spiral area of the Milky Way.

Sound waves with a large amount of energy (b) – Bintang yang paling panas berwarna biru.

have higher frequency. The hottest star is blue in colour.

(ii) Semakin tinggi frekuensi, semakin tinggi – Bintang paling sejuk berwarna merah.
kelangsingan bunyi.
The coldest star is red in colour.
The higher the frequency, the higher the pitch
(c) – Bintang yang paling kecil dan tumpat.
of sound.
The smallest and denser star.
(iii) – Mengurangkan panjang tali
– Terdiri daripada zarah-zarah neutron.
Decrease the length of thread
Made up of the neutron particles.
– Menggunakan tali yang lebih halus

Use the tiny thread 12tis PT3

(d) (i) Kesan Doppler / Doppler effect
Prak Sistem Suria
(ii) Frekuensi bunyi meningkat apabila Prak Solar System
menghampiri makmal dan berkurang apabila
melepasinya.

The frequency of sound increases when the Bahagian A

ambulance approaches the laboratory and

decreases when it passes the laboratory. 1. D 2. A 3. D 4. B 5. B
6. A 7. D 8. C 9. B 10. D
(iii) Semakin bertambah jarak sumber bunyi
dengan makmal, semakin kurang frekuensi
bunyi. Bahagian B

The increase the distance of sound to the 1. P : Marikh / Mars R : Musytari / Jupiter
Q : Uranus / Uranus S : Zuhal / Saturn
laboratory , the smaller the frequency of 2. (a) Zuhrah / Venus
(b) Marikh / Mars (c) Musytari / Jupiter
sound. (d) Uranus / Uranus
Bahagian C
Bunyi loceng tidak kedengaran kerana tiada udara dalam
balang kaca tersebut. Bunyi memerlukan medium untuk 1. (a) Zuhrah / Venus
merambat.
The sound of the bell cannot be heard because there is no (b) – Zuhrah mempunyai atmosfera. / The Venus has
air inside the glass jar. Sound needs a medium to propagate. atmosphere.

11tis PT3 – Lapisan atmosferanya kebanyakan
mengandungi gas karbon dioksida yang
menyebabkan kesan rumah hijau.

Bintang dan Galaksi dalam Alam Semesta Its atmosphere layer mostly consist of carbon
Stars and Galaxies in the Universe dioxide gas that causes greenhouse effect.

– Oleh itu, banyak haba terperangkap dan suhu

Bahagian A permukaannya menjadi lebih tinggi.

1. C 2. C 3. A 4. D 5. A Therefore a lot of heat is trapped and the
6. C 7. A 8. B 9. A 10. B surface temperature becomes higher.

(c) – Saiz bulannya yang kecil sebesar asteroid./ The

Bahagian B size of the moons are smaller like asteroid.

1. (a) P : Kerdil putih Q : Supernova – Besar kemungkinan, kedua-dua bulan ini
berasal daripada asteroid.

White dwarf Supernova Possibility that both of the moons are from asteroid.

(b) (i) Kumpulan galaksi (ii) Galaksi Bima Sakti (d) – Waktu siang lebih panjang pada permukaan
yang menghadap Matahari.
A group of galaxies The Milky Way
Day time will be longer at the surface which
Bahagian C facing the Sun.

(a) (i) Galaksi Bima Sakti / The Milky Way – Manakala, Bumi mengalami waktu malam yang
panjang apabila permukaannya membelakangi
(ii) Galaksi berpilin / Spiral Matahari.

(iii) – Sistem Suria adalah sebahagian kecil While the surface that is not facing the Sun will
galaksi Bima Sakti. have longer nighttime.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J10

Sains  Tingkatan 2  Jawapan 

Jarak Bulan dari Bumi lebih dekat berbanding Musytari. Pentaksiran Akhir Tahun
Oleh itu, Bulan kelihatan lebih besar.
The distance of the Moon from the Earth is closer than Bahagian A
Jupiter. So, the Moon looks bigger.
1. D 2. C 3. D 4. B 5. C
8. D 9. C 10. D
13tis PT3 6. A 7. D 13. A 14. B 15. A
18. B 19. D 20. A
Prak 11. C 12. C

Meteoroid, Asteroid, Komet 16. B 17. B
Meteoroid, Asteroid, Comet

Bahagian B

Bahagian A 1. (a) Daya elastik / Elastic force, Daya elektrostatik /
Electrostatic force
1. D 2. B 3. C 4. C 5. C
6. D 7. B 8. B 9. A 10. B (b) Neraca spring / Spring balance, Newton / Newton

2. (a) (i) Denggi / Dengue (ii) Kepialu / Typhoid

Bahagian B (b) Palsu / False, Benar / True

3. (a) (i) daya geseran / frictional force

1. Meteoroid / Meteoroid : (iv) (ii) tenaga haba / heat energy
Asteroid / Asteroid : (ii), (iii), (iv)
Komet / Comet: (i), (ii) (b) Daya geseran / Frictional force, Daya elektrostatik

/ Electrostatic force

Bahagian C 4. (a) P: Esofagus / Oesophagus, Q: Perut / Stomach

(b) Mentega / Butter, Ikan / Fish

1. (a) – Batuan besar dan logam yang mengorbit 5. (a) P: Daya / Effort, Q: Beban / Load
Matahari.
(b) (i) beban / load (ii) Fulkrum / fulcrum
Large rocks and metals that orbit the Sun.
Bahagian C
– Dijumpai di antara orbit Marikh dan Musytari,
6. (a) (i) Pelawas / Fibre
Found between the orbits of Mars and Jupiter.
(ii) – Untuk mengelakkan sembelit / To prevent
(b) – Tsunami dan gempa bumi
constipation.
Tsunami and earthquakes
– Membekalkan vitamin dan mineral untuk
– Gas karbon dioksida daripada pembakaran kesihatan / Supply vitamins and minerals
asteroid menyebabkan pemanasan global. for health

The carbon dioxide gas from the combustion of (iii) – Melindungi gusi berdarah / Prevent the
asteroids can cause global warming.
bleeding gums
(c) Saiz kebanyakan meteor adalah terlalu kecil yang
menyebabkan ia mengewap sepenuhnya sebelum – Meningkatkan keimunan badan terhadap
sempat mendarat di Bumi. penyakit. / Increases the body’s immunity
against diseases.
The size of most meteor is too small that causes
them to fully vaporise before they are able to land (b) (i) Diet yang mengandungi tujuh kelas makanan
on the Earth.
yang diperlukan oleh badan dalam kuantiti
(d) – Menggunakan sinaran laser untuk
memusnahkan objek yang mendarat. yang betul. / The diet that contains seven

Using laser beams to destroy the incoming classes of food that are required by our body
object.
with right quantities.
– Meletupkan peranti nuklear pada atau
berhampiran pada objek tersebut. (ii) Memakan lebih banyak buah-buahan dan
sayur-sayuran / Eat more fruits and vegetables
Exploding a nuclear device on or near the
object. 7. (a) – Kerajang emas mencapah. / The gold leaf

diverges.

– Elektroskop bercas positif. / The electroscopes
becomes positively charged.

(b) R = 1 Ω + 5 Ω = 6 Ω

Tidak, kerana bentuk asteroid yang tidak seragam tidak I = V
memenuhi ciri-ciri sebuah planet. R
No, the irregular shape of the asteroid does not meet the
characteristics of a planet. 12
I = 6

I = 2 A

(c) (i) P (ii) Sama / Same

(iii) Masih menyala / Still light up

8. (a) (i) 80°C

J11 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sains  Tingkatan 2  Jawapan

(ii) Permukaan perak dan berkilat membebaskan – Daya yang lebih kecil / Use less force

haba dengan lebih perlahan. / White and – Momen daya besar / Bigger moment of force

shiny surface radiates heat slower. – Kerja putaran yang lebih mudah / Turning work
is easier
(iii) – Permukaan gelap akan menyerap haba
dengan lebih baik. / Black surface absorbs (c) – Gerakkan tangan kiri ke S tanpa mengubah
heat better. kedudukan tangan kanan. / Move the left hand
to S without changing the position of the right
– Air akan dipanaskan dengan lebih cepat. hand.

Thus water will get heated faster. – Penyodok merupakan kelas tuas kelas pertama.
The spade is a first class lever.
(b) (i) Kuprum / Copper
– Jarak daya yang lebih panjang. / Use longer
(ii) – Pada hari panas, kabel telefon mengembang distance of force.
dan melonggar, pada waktu pagi atau
malam, kabel telefon pula akan mengecut Batang kayu
dan menegang. / In a hot day, telephone Wooden stick
cable expands and sags, in the early
morning or at night, the cable contracts and Dawai logam
tightens. Metal wire

– Kabel perlu digantung dengan longgar Batu-bata Tali
untuk pengembangan dan pengecutan. Brick Rope

The cables should be hung loosely to allow

them for expansion and contraction. (d) – Lepaskan tali untuk menaikkan palang/ Release
the rope to raise the bar.
– Sekiranya tidak, kabel akan terputus. / Or it
might snap. – Batu bata digunakan sebagai pemberat/ Bricks

(iii) – Warna cerah penyerap haba yang lemah. are used as weight.

Light coloured are poor absorbers of heat. – Batu-bata menarik satu hujung palang ke
bawah / Bricks pull down one end of a bar
– Suhu di dalam rumah akan direndahkan.

/ The temperature in the house will be 11. (a) (i) Laut / Sungai / Kolam / Telaga

lowered. Sea / River / Pond / Well

9. (a) (i) Tindak balas kimia antara asid dan alkali (ii) Lumpur / Tanah / Sampah sarap domestik
untuk menghasilkan garam dan air.

A chemical reaction between acid and alkali Mud / Soil / Domestic waste

that produces salt and water. (b) – Pengklorinan / Chlorination

(ii) Asid sulfurik + Natrium hidroksida → Natrium – Membunuh mikroorganisma / Kill
sulfat + Air
microorganisms
Sulphuric acid + Sodium hydroxide → Sodium
sulphate + Water (c) Mencegah pereputan gigi / Prevent tooth decay

(iii) – Memberikan bacaan yang lebih tepat dan (d) Persamaan / Similarities:
mudah. / Can give a more accurate reading
easily. • Merupakan kaedah rawatan air tulen / It is the
water purification method.

– Nilai pH juga akan diperoleh dengan lebih Perbezaan / Differences:
cepat berbanding dengan menggunakan
kertas litmus. / The pH value can also be • Penurasan menyingkirkan zarah terampai
obtained faster compare to using litmus manakala penyulingan menyingkirkan
paper. bendasing, mikroorganisma dan bahan terlarut.
/ Filtration eliminates suspended particles
(b) (i) – Bisa sengatan tebuan adalah beralkali. while distillation eliminates all impurities,
The venom of the sting of the wasp is microorganisms and dissolved substances.

alkaline. • Penurasan mengandungi mikroorganisma
– Serbuk penaik tidak boleh meneutralkan
manakala penyulingan tiada mikroorganisma.
bisa tersebut kerana bersifat alkali. / The
baking soda cannot neutralise the venom Filtration contains microorganisms while
because it also alkaline. distillation does not contains microorganisms.

(ii) Sapukan dengan cuka untuk meneutralkan • Penurasan digunakan untuk menapis air di
bisa sengatan tebuan. / Wipe with vinegar to rumah dan penyulingan digunakan untuk
neutralise the wasp sting. menyediakan ubat di hospital.

(c) – Ubat gigi yang bersifat alkali meneutralkan asid Filtration is used to filter water at home while
yang dihasilkan oleh tindakan bakteria di dalam
mulut. / Toothpaste which is alkaline neutralise distillation is used to prepare medicine in
the acid produced by the action of bacteria in
the mouth. hospitals.

(e) 2. Masukkan arang ke dalam tin aluminium. / Put
the charcoal into the aluminium can.

– Kapur mati digunakan untuk mengurangkan 3. Letakkan span di atas arang. / Put the sponge

keasidan tanah. / Slake lime is used to reduce above the charcoal.

the acidity of soil. 4. Letakkan gumpalan benang di atas papan.
Place lump of threads on top of the sponge.
10. (a) Arah lawan jam / Anticlockwise

(b) – Jarak daya yang lebih panjang / Use longer
distance of force

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J12

PHraEktBis AT! Sains FC062040 Praktis HEBAT! PT3 KSSM Sains/Science Tingkatan 2
PT3
2Tingkatan KSSM Science

JUDUL -JUDUL TINGKATAN Siri Praktis Hebat! PT3 KSSM
DALAM SIRI INI merupakan siri latihan intensif
1 23 mengikut topik. Siri ini direka untuk
Bahasa Melayu memahirkan murid dalam menaakul
soalan berdasarkan format pentaksiran
English pusat PT3 terkini. Instrumen tambahan
seperti soalan KBAT dan i-THINK
Matematik/ Mathematics dapat menjana prestasi murid ke arah
kecemerlangan.
Sains/Science

Geografi

Sejarah

Pendidikan Islam

Reka Bentuk dan Teknologi

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 2020
Hak cipta terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini boleh diterbitkan semula, disimpan untuk pengeluaran,
atau ditukarkan dalam apa-apa bentuk atau dengan alat apa jua pun, sama ada dengan cara elektronik, sawat,
gambar, rakaman atau sebagainya, tanpa kebenaran daripada Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. terlebih dahulu.

Cetakan Pertama 2020

Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.  (89120-H) W.M: RM6.65 / E.M: RM6.95
FC062040
Lot 8, Jalan P10/10, Kawasan Perusahaan Bangi,
Bandar Baru Bangi, 43650 Bangi, Selangor Darul Ehsan, Malaysia. ISBN: 978-967-2427-25-4
Tel: 03-8922 3993 Faks: 03-8926 1223 / 8920 2366 E-mel: [email protected]
Pertanyaan: [email protected]

Dicetak di Malaysia oleh Percetakan Jiwabaru Sdn. Bhd.
No. 2, Jalan P/8, Kawasan Miel Fasa 2, Bandar Baru Bangi, 43650 Bangi, Selangor Darul Ehsan.

Sila layari www.ePelangi.com/errata untuk mendapatkan pengemaskinian bagi buku ini (sekiranya ada).