PBD Plus Sains T5 (EG)

Cara Mengakses




Imbas untuk versi
Bahasa Inggeris
ePelangi+ merupakan portal e-pembelajaran khas untuk memperkasakan pembelajaran dan pemudahcaraan
(PdPc) guru di dalam bilik darjah melalui pelbagai bahan yang disediakan dalam Resos Digital Guru.

Tiga Langkah Mudah

LANGKAH 1 LANGKAH 2 LANGKAH 3


DAFTAR AKAUN DAPATKAN AKSES GUNAKAN BAHAN DIGITAL
Bagi pengguna baharu Hubungi wakil Pelangi. Klik bahan untuk dimuat turun
ePelangi+, imbas kod QR atau Log in ke akaun ePelangi+ atau klik alat multimedia
layari plus.pelangibooks.com dan periksa bahan digital di untuk dipaparkan.
untuk Create new account.
Dashboard.
* Semak e-mel untuk
mengaktifkan akaun.

Demi memesrakan penggunaan ePelangi+, halaman-halaman berkaitan di dalam buku ditanda dengan
ikon sebagai bahan cadangan PdPc.

Bahan Digital Penerangan

Cadangan aktiviti kepada guru untuk merancang sesi PdPc harian
Strategi RPH
sejajar dengan Modul PBD buku ini
Edisi Guru Salinan lembut edisi guru berjawapan

Teknik Menjawab Kertas 2 Panduan dan tip untuk menjawab Kertas 2 Sains SPM dengan
Sains SPM yakinnya
Peta Konsep
Konsep utama setiap bab dalam bentuk grafik
Peta Konsep

Infografik
Nota penting berwarna dalam persembahan grafik
Infografik

Simulasi
Alat multimedia menarik yang mensimulasikan sesuatu proses,
Simulasi konsep atau fenomena sains
Praktis Ekstra SPM
Soalan latihan tambahan berformat SPM mengikut bab
Praktis Ekstra SPM

Tugasan PEKA
Tiga set tugasan PEKA berdasarkan tiga Eksperimen Wajib bagi Sains
Tugasan PEKA SPM berserta laporan eksperimennya











IFC Sains Tg5.indd 1 30/12/2022 3:55 PM



Kandungan












Rekod Pencapaian Pentaksiran Murid iv BAB
BAB 3 Kelestarian Alam Sekitar 52
Sustainability of the Environment
1 Mikroorganisma 1 Fokus Topik 52
Microorganisms
Peta Konsep
Fokus Topik 1 3.1 Kitaran Hayat Produk 53
Peta Konsep
1.1 Dunia Mikroorganisma 2 Cetus idea Infografik
3.2 Pencemaran Alam Sekitar 57
Info 3D Infografik / Tugasan PEKA
Cetus idea Info Infografik
1.2 Mikrooganisma Berfaedah 12
3.3 Pemeliharaan dan Pemuliharaan Alam
Cetus idea Info Infografik Sekitar 59
1.3 Pencegahan dan Rawatan Penyakit yang Dis-
ebabkan oleh Mikroorganisma 16 Info Infografik
Praktis SPM 3 61
Cetus idea Video Info Enrolment key Praktis Ekstra SPM
Praktis SPM 1 Fokus KBAT 23
Enrolment key
Praktis Ekstra SPM
BAB
BAB 4 Kadar Tindak Balas 65
Rate of Reaction
2 Nutrisi dan Teknologi Makanan
Nutrition and Food Technology 28 Fokus Topik 65
Peta Konsep
Fokus Topik 28 4.1 Pengenalan Kadar Tindak Balas 66
Peta Konsep
2.1 Gizi Seimbang dan Nilai Kalori 29 Cetus idea Video Info Infografik / Simulasi

4.2 Faktor-Faktor yang Mempengaruhi Kadar
Cetus idea Video Info Infografik
Tindak Balas 74
2.2 Keperluan Nutrien oleh Tumbuhan 35
2.3 Kitar Nitrogen 39 Video Infografik / Tugasan PEKA
4.3 Aplikasi Kadar Tindak Balas 87
Cetus idea Video
2.4 Teknologi Pengeluaran Makanan 41 Cetus idea Infografik
Info Infografik Praktis SPM 4 Fokus KBAT 89
2.5 Teknologi Pemprosesan Makanan 43 Enrolment key Praktis Ekstra SPM

Cetus idea Info Infografik
2.6 Makanan Kesihatan dan Suplemen BAB
Kesihatan 46 5 Sebatian Karbon
Carbon Compounds 94
Praktis SPM 2 Fokus KBAT 48
Praktis Ekstra SPM
Enrolment key Fokus Topik 94
Peta Konsep

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. ii






00 Kandungan SAINS TG5.indd 2 30/12/2022 3:34 PM

5.1 Pengenalan Sebatian Karbon 95 7.1 Pembentukan Imej oleh Kanta 149

Video Info Cetus idea Video Infografik / Simulasi
5.2 Hidrokarbon 97 7.2 Peralatan Optik 154

Cetus idea Video Cetus idea Info Infografik
5.3 Alkohol 104
Praktis SPM 7 Fokus KBAT 159
Enrolment key Praktis Ekstra SPM
Cetus idea Video
5.4 Lemak 109 BAB

8 Daya dan Tekanan
Info Infografik Force and Pressure 164
5.5 Minyak Sawit 111
Fokus Topik 164
Peta Konsep
Cetus idea Info 3D Infografik / Tugasan PEKA
8.1 Tekanan dalam Bendalir 165
Praktis SPM 5 Fokus KBAT 118
Enrolment key Praktis Ekstra SPM Cetus idea Info Infografik / Simulasi
BAB Praktis SPM 8 Fokus KBAT Enrolment key Praktis Ekstra SPM 175
6 Elektrokimia
Electrochemistry 124
BAB
Fokus Topik 124 9 Teknologi Angkasa Lepas
Peta Konsep Space Technology 180
6.1 Sel Elektrolitik 125
Fokus Topik 180
Cetus idea Video 3D Infografik / Simulasi Peta Konsep
9.1 Satelit 181
6.2 Sel Kimia 142
Cetus idea Video
Cetus idea
9.2 Sistem Penentu Sejagat (Global
Praktis SPM 6 Fokus KBAT 144 Positioning System, GPS) 188
Enrolment key
Praktis Ekstra SPM
BAB Praktis SPM 9 Fokus KBAT Enrolment key Praktis Ekstra SPM 192

7 Cahaya dan Optik
Light and Optics 148

Fokus Topik 148
Peta Konsep







Kertas Model SPM Jawapan
https://plus.pelangibooks.com/Resources/ https://plus.pelangibooks.com/Resources/
PBDPlus/SainsT5/KM.pdf PBDPlus/SainsT5/Jawapan.html







iii © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.






00 Kandungan SAINS TG5.indd 3 30/12/2022 3:34 PM

Rekod Pencapaian Sains

Pentaksiran Murid


Tingkatan 5




Kelas: ......................................... Nama Murid: .................................................. Nama Guru: ..................................................
PENCAPAIAN
TAHAP
BAB DESKRIPTOR (✗)
PENGUASAAN (✓) BELUM
MENGUASAI
MENGUASAI

TEMA 1 : PENYENGGARAAN DAN KESINAMBUNGAN HIDUP

Mengingat kembali pengetahuan
dan kemahiran sains mengenai
TP1
mikroorganisma, nutrisi dan teknologi
makanan, kelestarian alam
Memahami mikroorganisma, nutrisi dan
TP2 teknologi makanan, kelestarian alam dan
dapat menjelaskan kefahaman tersebut
Mengaplikasikan pengetahuan mengenai
1
MIKROORGANISMA TP3 mikroorganisma, nutrisi dan teknologi
makanan, kelestarian alam dan dapat
melaksanakan tugasan mudah

Menganalisis pengetahuan mengenai
mikroorganisma, nutrisi dan teknologi
2 TP4 makanan, kelestarian alam dalam konteks
NUTRISI DAN penyelesaian masalah mengenai kejadian
TEKNOLOGI
MAKANAN atau fenomena alam
Menilai pengetahuan mengenai
mikroorganisma, nutrisi dan teknologi
makanan, kelestarian alam dalam konteks
TP5
penyelesaian masalah dan membuat
keputusan untuk melaksanakan satu
3 tugasan
KELESTARIAN
ALAM Mencipta dengan menggunakan
pengetahuan dan kemahiran sains
mengenai mikroorganisma, nutrisi dan
teknologi makanan, kelestarian alam,
dalam konteks penyelesaian masalah
TP6
dan membuat keputusan atau dalam
melaksanakan satu tugasan dalam situasi
baru secara kreatif dan inovatif dengan
mengambil kira nilai sosial/ekonomi/
budaya masyarakat





© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. iv






00 Rekod SAINS TG5.indd 4 30/12/2022 3:37 PM

PENCAPAIAN
TAHAP
BAB DESKRIPTOR (✗)
PENGUASAAN (✓) BELUM
MENGUASAI
MENGUASAI
TEMA 2 : PENEROKAAN UNSUR DALAM ALAM

Mengingat kembali pengetahuan dan
TP1 kemahiran sains mengenai kadar tindak
balas, sebatian karbon, elektrokimia

Memahami kadar tindak balas, sebatian
TP2 karbon, elektrokimia dan dapat
menjelaskan kefahaman tersebut
4
KADAR Mengaplikasikan pengetahuan mengenai
TINDAK BALAS kadar tindak balas, sebatian karbon,
TP3
elektrokimia dan dapat melaksanakan
tugasan mudah

Menganalisis pengetahuan mengenai
kadar tindak balas, sebatian karbon,
5 TP4 elektrokimia dalam konteks penyelesaian
SEBATIAN masalah mengenai kejadian atau
KARBON fenomena alam
Menilai pengetahuan mengenai
kadar tindak balas, sebatian karbon,
TP5 elektrokimia dalam konteks penyelesaian
masalah dan membuat keputusan untuk
melaksanakan satu tugasan

6 Mencipta dengan menggunakan
ELEKTROKIMIA pengetahuan dan kemahiran sains
mengenai kadar tindak balas, sebatian
karbon, elektrokimia dalam konteks
TP6 penyelesaian masalah dan membuat
keputusan atau dalam melaksanakan satu
tugasan dalam situasi baru secara kreatif
dan inovatif dengan mengambil kira nilai
sosial/ekonomi/budaya masyarakat
TEMA 3 : TENAGA DAN KELESTARIAN HIDUP

Mengingat kembali pengetahuan dan
TP1 kemahiran sains mengenai cahaya dan
optik, daya dan tekanan
7 Memahami cahaya dan optik, daya
CAHAYA DAN TP2 dan tekanan dan dapat menjelaskan
OPTIK kefahaman tersebut

Mengaplikasikan pengetahuan mengenai
TP3 cahaya dan optik, daya dan tekanan dan
dapat melaksanakan tugasan mudah



v © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.






00 Rekod SAINS TG5.indd 5 30/12/2022 3:37 PM

PENCAPAIAN
TAHAP
BAB DESKRIPTOR (✗)
PENGUASAAN (✓) BELUM
MENGUASAI
MENGUASAI
Menganalisis pengetahuan mengenai
cahaya dan optik, daya dan tekanan dalam
TP4
konteks penyelesaian masalah mengenai
kejadian atau fenomena alam

Menilai pengetahuan mengenai cahaya
dan optik, daya dan tekanan dalam
TP5 konteks penyelesaian masalah dan
membuat keputusan untuk melaksanakan
8
DAYA DAN satu tugasan
TEKANAN
Mencipta dengan menggunakan
pengetahuan dan kemahiran sains
mengenai cahaya dan optik, daya dan
tekanan dalam konteks penyelesaian
TP6 masalah dan membuat keputusan atau
dalam melaksanakan satu tugasan dalam
situasi baru secara kreatif dan inovatif
dengan mengambil kira nilai sosial/
ekonomi/budaya masyarakat
TEMA 4 : PENEROKAAN BUMI DAN ANGKASA LEPAS

Mengingat kembali pengetahuan dan
TP1 kemahiran sains mengenai teknologi
angkasa lepas
Memahami teknologi angkasa lepas dan
TP2
dapat menjelaskan kefahaman tersebut
Mengaplikasikan pengetahuan mengenai
TP3 teknologi angkasa lepas dan dapat
melaksanakan tugasan mudah
Menganalisis pengetahuan mengenai
teknologi angkasa lepas dalam konteks
TP4
9 penyelesaian masalah mengenai kejadian
TEKNOLOGI atau fenomena alam
ANGKASA LEPAS
Menilai pengetahuan mengenai teknologi
angkasa lepas dalam konteks penyelesaian
TP5
masalah dan membuat keputusan untuk
melaksanakan satu tugasan
Mencipta dengan menggunakan
pengetahuan dan kemahiran sains
mengenai teknologi angkasa lepas
dalam konteks penyelesaian masalah
TP6 dan membuat keputusan atau dalam
melaksanakan satu tugasan dalam situasi
baru secara kreatif dan inovatif dengan
mengambil kira nilai sosial/ekonomi/
budaya masyarakat


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. vi






00 Rekod SAINS TG5.indd 6 30/12/2022 3:37 PM

BAB



1 Mikroorganisma

Microorganisms






Peta Konsep
Fokus Topik

Mikroorganisma
Microorganisms


Bakteria Virus Protozoa Alga Fungi
Bacteria Virus Protozoa Algae Fungi

Terdapat lima faktor yang mempengaruhi pertumbuhan mikroorganisma iaitu nutrien,
kelembapan, cahaya, suhu dan nilai pH.
There are five factors that affect the growth of microorganisms which are nutrients, humidity, light, temperature and pH value.

Aplikasi Mikroorganisma Berfaedah
Application of Useful Microorganisms


Perubatan Pertanian Perindustrian
Medicine Agriculture Industry
Kegunaan Mikroorganisma Kegunaan Mikroorganisma Kegunaan Mikroorganisma
Usage Microorganism Usage Microorganism Usage Microorganism
Antibiotik Penicillium sp. Kitar Nitrobacter sp. Roti Fungi (Yis)
Antibiotics Penicillium sp. nitrogen Nitrobacter sp. Bread Fungi (Yeast)
Nitrogen cycle Nitrosomonas sp. Keju / Lactobacillus sp.
Nitrosomonas sp. Lactobacillus sp.
Vaksin Bakteria Yogurt
Vaccine Bacteria Pencernaan Bakteria / Bacteria Cheese /
Yogurt
Virus haiwan Protozoa/ Protozoa
Viruses Digestion of Kicap / Cuka Bakteria
Hormon Bakteria animals Soy source / Bacteria
Vinegar
Hormone Bacteria Pereputan Bakteria / Bacteria Barangan Bifidobacteria sp.
Decomposition Fungi / Fungi kulit Bifidobacteria sp.
Protozoa / Protozoa Leather product

• Lima teknik aseptik ialah pensterilan, pendidihan, penggunaan antiseptik, penggunaan
disinfektan dan penggunaan sinaran.
There are five aseptic techniques which are sterilisation, boiling, use of antiseptics, use of disinfectants and use of radiation.
• Lima kaedah pensterilan ialah haba, bahan kimia, sinaran, tekanan tinggi dan penapis.
There are five methods of sterilisation which are heat, chemical substances, radiation, high pressure and filter.
• Penyakit berjangkit boleh dirawat dengan menggunakan antibiotik, antifungal dan antiviral.
Infectious diseases can be treated by using antibiotics, antifungals and antivirals.



1 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







01 PBD Plus SAINS TG5.indd 1 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


1.1 Dunia Mikroorganisma Infografik Buku Teks ms. 4 – 27
World of Microorganisms Jenis Mikroorganisma
Types of Microorganisms
SP 1.1.1 Berkomunikasi mengenai mikroorganisma.

1. Padankan kumpulan mikroorganisma dengan penerangan masing-masing. TP 1
Match the groups of microorganisms with their respective descriptions.
Penerangan Kumpulan mikroorganisma
Explanation The group of microorganisms
• Unisel atau multisel
Unicelluar or multicellular • • Virus
• Autotrof Viruses
Autotroph
• Unisel
Unicellular
• Tidak mempunyai bentuk yang tetap • • Bakteria
Do not have fixed shape Bacteria
• Parasit dan saprofit
Parasite and saprophyte
• Unisel
Unicellular
• Berbentuk kokus, vibrio, basilus, Fungi
spirilum • • (atau Kulat)
Cocci, vibrio, bacillus or spirilla in shape Fungi
• Parasit dan saprofit
Parasite and saprophyte
• Unisel atau multisel
Unicelluar or multicellular • • Protozoa
• Parasit dan saprofit Protozoa
Parasite and saprophyte
• Bukan sel
Not a cell
• Berbentuk sfera, heliks, polihedral, Alga
kompleks • • Algae
Spherical, helical, polyhedral, complex in shape
• Parasit
Parasite
Info
Infografik Model 3D
Mikroorganisma Virus Jenis Mikroorganisma
Microorganisms Types of Microorganisms
Virus

2. Streptococcus sp. ialah flora normal yang terdapat di bahagian atas salur
pernafasan atau usus kecil.
Streptococcus sp. is the normal flora found in the upper part of the respiratory tract or small
intestine.
Tandakan (3) pada kepentingan flora normal kepada kesihatan manusia. TP 1
Mark (3) the importance of normal flora to human health.



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 2 TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6






01 PBD Plus SAINS TG5.indd 2 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


Bersaing dengan manusia untuk merebut nutrien dan menyebabkan manusia jatuh
sakit.
Compete with humans for nutrients and cause them to fall sick.
Menghalang pembentukan koloni mikroorganisma yang menjangkiti badan manusia.
3
Prevent the formation of microorganisms colonies that can infect the human body.
Menghalang manusia jatuh sakit.
3
Prevent humans from becoming ill.
Membekalkan badan manusia dengan vitamin-vitamin tertentu.
3
Provide human body with certain vitamins.
Merangsang penggantian tisu salur pencernaan badan.
3
Stimulate the replacement of tissue in the body’s digestive tract.
Merangsang sistem keimunan badan dalam pembentukan antibodi yang melawan
3 patogen dan penyakit.
Stimulate the body’s immune system in the production of antibodies that fight pathogens and diseases.

Info Info
Flora Normal Fagositosis
Normal Flora Phagocystosis

3. Protozoa mengamalkan nutrisi yang pelbagai jenis. Euglena sp. menjalankan fotosintesis,
manakala Plasmodium sp. bersifat parasit.
Protozoa adopt various types of nutrition. Euglena sp. carries out photosynthesis, while Plasmodium sp. is a parasitic
protozoa.

Amoeba sp. menggunakan pseudopodium atau ‘kaki palsu’ (unjuran sitoplasma) untuk
mengepung makanan seperti dalam rajah di bawah.
Amoeba sp. uses pseudopodium or ‘false feet’ (cytoplasm projection) to engulf food as shown in the diagram below.

Makanan Pseudopodium Vakuol
Food Pseudopodium makanan
Food vacuole






Apakah nama proses yang ditunjukkan dalam rajah di atas? TP 1
What is the name of the process shown in the diagram above?
Fagositosis
Phagocytosis

4. Cahaya mempengaruhi pertumbuhan mikroorganisma. Terangkan mengapa alga dan

sesetengah bakteria memerlukan cahaya untuk pertumbuhan. TP 2
Light affects the growth of microorganisms. Explain why algae and some bacteria require light for growth.
Alga ialah autotrof dan memerlukan cahaya untuk menjalankan fotosintesis.

Algae are autotroph and require light to carry out photosynthesis.
Cuba jawab Praktis SPM 1, K1: S1 – S4


TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6 3 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







01 PBD Plus SAINS TG5.indd 3 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


SP 1.1.2 Menjalankan eksperimen bagi menunjukkan kewujudan mikroorganisma.
5. Jalankan eksperimen di bawah. TP 2 KBAT Menganalisis
Carry out the experiment below.
eksperimen

Tujuan / Aim:
Untuk membandingkan pertumbuhan bakteria pada agar-agar nutrien steril yang dicoret
dengan:
To compare the growth of bacteria on sterile nutrient agar that has been streaked with:
(a) jari tangan yang tidak dibasuh
unwashed fingers
(b) jari tangan setelah dibasuh dengan air sahaja
fingers that have been washed with water only
(c) jari tangan setelah dibasuh dengan sabun dan air
fingers that have been washed with soap and water
Pernyataan masalah / Problem statement:
Bagaimanakah tahap kebersihan jari tangan yang mencoret permukaan agar-agar nutrien
steril mempengaruhi kadar pertumbuhan bakteria pada permukaan agar-agar nutrien steril
tersebut?
How does the cleanliness level of the fingers which streak the surface of the sterile nutrient agar affects the rate of
bacterial growth on the surface of the sterile nutrient agar?
Hipotesis / Hypothesis:
Apabila tahap kebersihan jari tangan yang mencoret permukaan agar-agar nutrien steril
bertambah , pertumbuhan bakteria pada permukaan agar-agar akan berkurang .

When the cleanliness level of the fingers which streak the surface of the sterile nutrient agar increases , the
bacterial growth on the surface of the sterile nutrient agar will decrease .
Pemboleh ubah / Variables:
(a) Pemboleh ubah dimanipulasikan: Kebersihan jari tangan
Manipulated variable: The cleanliness level of the finger
(b) Pemboleh ubah bergerak balas: Bilangan koloni bakteria

Responding variable: The number of bacterial colony
(c) Pemboleh ubah dimalarkan: Suhu persekitaran

Constant variable: Surrounding temperature
Bahan dan Radas / Apparatus and Materials:
Agar-agar nutrien steril, pita selofan, pen penanda, empat piring Petri steril dengan penutup
3
berlabel W, X, Y dan Z, dan silinder penyukat yang steril (10 cm )
Sterile nutrient agar, cellophane tape, marker pen, four sterile Petri dishes with lids labelled W, X, Y and Z, and sterile
measuring cylinder (10 cm )
3
Prosedur / Procedure:
1. Sediakan susunan radas seperti berikut.
Prepare the following apparatus setup.
10 cm agar-agar nutrien steril
3
10 cm of sterile nutrient agar
3
W X Y Z



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 4 TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6






01 PBD Plus SAINS TG5.indd 4 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1

2. Jalankan langkah berikut.
Perform the following steps.
Piring Petri Permukaan agar-agar nutrien steril
Petri dish Surface of nutrient agar

W Dicoret dengan jari tangan yang tidak dibasuh
Streaked with unwashed fingers
X Dicoret dengan jari tangan yang dibasuh dengan air sahaja
Streaked with fingers that have been washed with water only

Y Dicoret dengan jari tangan yang dibasuh dengan sabun dan air
Streaked with fingers that have been washed with soap and water
Tidak dicoret dengan jari tangan
Z
Not streaked with any fingers

3. Tutup piring Petri W, X, Y dan Z dan lekatkan penutup dengan pita selofan. Terbalikkan
setiap piring Petri.
Close Petri dishes W, X, Y and Z and seal the lids with cellophane tape. Invert each Petri dish.
4. Simpan semua piring Petri secara terbalik di dalam almari gelap pada suhu bilik selama
tiga hari.
Store all Petri dishes inverted in a dark cupboard at room temperature for three days.
5. Perhatikan koloni bakteria di dalam setiap piring Petri selepas tiga hari.
Observe bacterial colonies in each Petri dish after three days.

Keputusan / Results:

Piring Petri Permukaan agar-agar nutrien steril Bilangan koloni
Petri dish Surface of nutrient agar Number of bacterial colonies
Dicoret dengan jari tangan yang tidak dibasuh
W
Streaked with unwashed fingers
Dicoret dengan jari tangan yang dibasuh
X dengan air sahaja
Streaked with fingers that have been washed with water only
Dicoret dengan jari tangan yang dibasuh

Y dengan sabun dan air Jawapan murid
Streaked with fingers that have been washed with soap and Student’s answers
water

Z Tidak dicoret dengan jari tangan
Not streaked with any fingers
Perbincangan / Discussion:

1. Nyatakan inferens bagi keempat-empat eksperimen.
State the inferences for the four experiments.
Tidak bersih. Terdapat banyak mikroorganisma / bakteria.
W
Not clean. There are many microorganisms / bacteria.
Kurang bersih. Terdapat mikroorganisma / bakteria.
X
Less clean. There are microorganism / bacteria.


TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6 5 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







01 PBD Plus SAINS TG5.indd 5 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1



Y Sangat bersih. Terdapat sedikit mikroorganisma / bakteria.
Very clean. There are few microorganisms / bacteria.
Tidak ada mikroorganisma / bakteria.
Z
No microorganism / bacteria.
2. Agar-agar nutrien dan piring Petri disterilkan untuk membunuh mikroorganisma pada
agar-agar nutrien dan piring Petri. Apakah fungsi agar-agar nutrien steril di dalam
piring Petri Z?
Nutrient agar and Petri dishes are sterilised to kill microorganisms on nutrient agar and Petri dishes. What is the
function of sterile nutrient agar in Petri dish Z?
Sebagai kawalan untuk membandingkan keputusan eksperimen.
As a control to compare the results of the experiment.


Kesimpulan / Conclusion:
Tahap kebersihan jari tangan yang mencoret permukaan agar-agar nutrien steril bertambah,
pertumbuhan bakteria pada permukaan agar-agar nutrien steril itu akan berkurang.
When the cleanliness level of the fingers which streak the surface of the sterile nutrient agar increases, the bacterial

growth on the surface of the sterile nutrient agar will decrease.




6. Kita dinasihatkan supaya kerap mencuci tangan dengan pensanitasi tangan atau air dan sabun
untuk menghindari jangkitan virus koronavirus (COVID-19). Penyakit COVID-19 dikatakan boleh
menjangkiti salur pernafasan lalu menyebabkan kematian.
We are advised to wash our hands frequently with hand sanitiser or water and soap to prevent the infection of coronavirus
(COVID-19). COVID-19 disease is said to infect the respiratory tract and cause death.
(a) Apakah sebab kebersihan tangan perlu ditekankan dalam semua urusan harian ketika
wabak virus COVID-19 melanda dunia sejagat? TP 4 KBAT Menganalisis
What is the reason of hand cleanliness needed to be emphasised in all daily matters while COVID-19 virus pandemic
spread across the world?
Permukaan tangan berkemungkinan ada virus COVID-19.

The surface of hands may contain COVID-19 virus.

(b) Selain kerap mencuci tangan dan membersihkan permukaan yang disentuh oleh orang,
apakah langkah yang dapat dilakukan untuk mencegah jangkitan COVID-19?
Instead of frequently washing hands and cleaning the surface touched by people, what are the prevention can be
taken to prevent the infection of COVID-19? TP 5 KBAT Menilai
• Virus COVID-19 dijangkiti melalui udara.

The COVID-19 virus is spread through the air.
• Memakai topeng muka / pelindung muka // Mengamalkan penjarakan sosial.
Wears mask / face shield // Practises social distancing.
• Untuk mengelakkan virus sampai ke hidung dan mulut / salur pernafasan.

To prevent the virus from reaching the nose and mouth / respiratory tract.


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 6 TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6






01 PBD Plus SAINS TG5.indd 6 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


7. Lengkapkan pernyataan di bawah. TP 3 KBAT Mengaplikasi
Complete the statement below.
Semua kumpulan mikroorganisma (kecuali alga ) boleh menjadi patogen
iaitu mikroorganisma yang boleh menjangkiti manusia dan menyebabkan manusia jatuh sakit.
All groups of microorganisms (except algae ) can be pathogens which is the microorganism that
can infect humans and cause them to fall sick.

SP 1.1.3 Menjalankan eksperimen untuk mengkaji faktor yang mempengaruhi pertumbuhan mikroorganisma.
8. Pertumbuhan mikroorganisma dipengaruhi oleh pelbagai faktor. Lengkapkan jadual di bawah
untuk menerangkan faktor-faktor tersebut. TP 2
The growth of microorganisms is affected by various factors. Complete the table below to explain the factors.

Faktor-faktor Penerangan
Factors Explanation
(a) Kelembapan (i) Mikroorganisma memerlukan air untuk menjalankan
Moisture
tindak balas biokimia dan pertumbuhan.
Microorganisms need water for biochemical reactions and growth.
(ii) Kebanyakan mikroorganisma akan mati dalam keadaan
kering manakala sebilangan lagi akan membentuk spora .
Most microorganisms will die in dry conditions but some will form
spores .

(b) Cahaya (i) Mikroorganisma yang mempunyai kloroplas seperti alga
Light
bertumbuh dengan baik dalam keadaan bercahaya.
Microorganisms with chloroplasts such as algae can grow well in well-lit
environments.
(ii) Mikroorganisma lain lebih gemar keadaan yang gelap .
Most other microorganisms prefer dark environments.
(c) Suhu (i) Suhu optimum untuk pertumbuhan kebanyakan mikroorganisma
Temperature ialah 35°C hingga 40°C .
The optimum temperature for microbial growth is mostly between 35°C to 40°C .
(ii) Mikroorganisma menjadi kurang aktif pada suhu rendah (<5°C).
Microorganisms become less active at low temperatures (<5°C).
(iii) Mikroorganisma akan mati pada suhu yang tinggi (>60°C).
Microorganisms will die at high temperatures (>60°C).
(d) Nutrien (i) Semua mikroorganisma memerlukan nutrien kecuali virus .
Nutrients viruses
All microorganisms require nutrients except .

(e) Nilai pH (i) Kebanyakan mikroorganisma bertumbuh dengan cepat dalam
pH value keadaan neutral .
Most microorganisms grow rapidly in neutral condition.
(ii) Kebanyakan mikroorganisma akan mati dalam keadaan
berasid atau beralkali yang ekstrem.
Most microorganisms will die in extremely acidic or alkaline
environments.



TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6 7 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







01 PBD Plus SAINS TG5.indd 7 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


9. Jalankan eksperimen di bawah. TP 4 KBAT Menganalisis
Carry out the experiment below.
eksperimen


Murid di dalam kelas dibahagikan kepada lima kumpulan iaitu P, Q, R, S dan T. Setiap
kumpulan ditugaskan untuk mengkaji satu faktor yang berlainan terhadap pertumbuhan
mikroorganisma (Bacillus sp.).
Students in the class are divided into five groups which are P, Q, R, S and T. Each group is assigned to investigate one
different factor that affects the growth of microorganisms (Bacillus sp.).
(a) Kumpulan P : Kesan nutrien terhadap pertumbuhan Bacillus sp.
Group P : Effect of nutrients on the growth of Bacillus sp.
Tujuan / Aim:
Untuk mengkaji kesan nutrien terhadap pertumbuhan Bacillus sp.
To study the effect of nutrients on the growth of Bacillus sp.
Pernyataan masalah / Problem statement:
Apakah kesan nutrien terhadap pertumbuhan Bacillus sp.?
What is the effect of nutrients on the growth of Bacillus sp.?
Bahan dan Radas / Apparatus and Materials:
Larutan kultur bakteria Bacillus sp., agar-agar nutrien steril, agar-agar tanpa nutrien steril,
pita selofan, dua piring Petri steril (dengan penutup berlabel A dan B) dan dawai gelung
Bacillus sp. culture solution, sterile nutrient agar, sterile non-nutrient agar, cellophane tape, two Petri dishes (with lids
labelled A and B) and wire loop
Larutan kultur bakteria Bacillus sp. Larutan kultur bakteria Bacillus sp.
dan agar-agar nutrien steril dan agar-agar tanpa nutrien steril
Bacillus sp. culture solution Bacillus sp. culture solution
and sterile nutrient agar and sterile non-nutrient agar

A B

Keputusan / Results:

Piring Petri Kehadiran nutrien dalam agar-agar Bilangan koloni bakteria
Petri dish Presence of nutrient in agar Number of bacterial colonies
A Ada / Yes Jawapan murid
B Tidak ada / No Student’s answers
(b) Kumpulan Q : Kesan kelembapan terhadap pertumbuhan Bacillus sp.
Group Q : Effect of humidity on the growth of Bacillus sp.
Tujuan / Aim:
Untuk mengkaji kesan kelembapan terhadap pertumbuhan Bacillus sp.
To study the effect of humidity on the growth of Bacillus sp.
Pernyataan masalah / Problem statement:
Apakah kesan kelembapan terhadap pertumbuhan Bacillus sp.?
What is the effect of humidity on the growth of Bacillus sp.?
Bahan dan Radas / Apparatus and Materials:
Larutan kultur bakteria Bacillus sp., agar-agar nutrien steril, pita selofan, dua piring Petri steril
(dengan penutup berlabel C dan D), dawai gelung dan ketuhar
Bacillus sp. culture solution, moist sterile nutrient agar, cellophane tape and two sterile Petri dishes (with lids labelled
C and D), wire loop and oven

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 8 TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6






01 PBD Plus SAINS TG5.indd 8 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


Larutan kultur bakteria Bacillus sp. dan Larutan kultur bakteria Bacillus sp. dan
agar-agar nutrien steril yang lembap agar-agar nutrien steril yang kering
Bacillus sp. culture solution Bacillus sp. culture solution
and moist sterile nutrient agar and dry sterile nutrient agar


C D

Keputusan / Results:
Piring Petri Kelembapan agar-agar nutrien Bilangan koloni bakteria
Petri dish Presence of nutrient in agar Number of bacterial colonies
C Tinggi / High Jawapan murid
D Rendah / Low Student’s answers

(c) Kumpulan R : Kesan cahaya terhadap pertumbuhan Bacillus sp.
Group R : Effect of light on the growth of Bacillus sp.
Tujuan / Aim:
Untuk mengkaji kesan cahaya terhadap pertumbuhan Bacillus sp.
To study the effect of light on the growth of Bacillus sp.
Pernyataan masalah / Problem statement:
Apakah kesan cahaya terhadap pertumbuhan Bacillus sp.?
What is the effect of light on the growth of Bacillus sp.?
Bahan dan Radas / Apparatus and Materials:
Larutan kultur bakteria Bacillus sp., agar-agar nutrien steril, pita selofan, dua piring Petri steril
(dengan penutup berlabel E dan F) dan dawai gelung
Bacillus sp. culture solution, sterile nutrient agar, cellophane tape, two sterile Petri dishes (with lids labelled E and F)
and wire loop
Larutan kultur bakteria Bacillus sp. Larutan kultur bakteria Bacillus sp.
dan agar-agar nutrien steril dan agar-agar nutrien steril
Bacillus sp. culture solution Bacillus sp. culture solution
and sterile nutrient agar and sterile nutrient agar


E F

Di dalam almari yang gelap Di kawasan cerah
Inside a dark cupboard In a bright area
Keputusan / Results:

Piring Petri Kehadiran cahaya Bilangan koloni bakteria
Petri dish Presence of light Number of bacterial colonies
E Tidak ada / Absent Jawapan murid
Student’s answers
F Ada / Present

(d) Kumpulan S : Kesan suhu terhadap pertumbuhan Bacillus sp.
Group S : Effect of temperature on the growth of Bacillus sp. Tugasan
Tujuan / Aim: PEKA 1
Untuk mengkaji kesan suhu terhadap pertumbuhan Bacillus sp.
To study the effect of temperature on the growth of Bacillus sp.




TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6 9 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







01 PBD Plus SAINS TG5.indd 9 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1

Pernyataan masalah / Problem statement:
Apakah kesan suhu terhadap pertumbuhan Bacillus sp.?
What is the effect of temperature on the growth of Bacillus sp.?
Bahan dan Radas / Apparatus and Materials:
Larutan kultur bakteria Bacillus sp., agar-agar nutrien steril, pita selofan, tiga piring Petri steril
(dengan penutup berlabel G, H dan I), dawai gelung, peti sejuk, inkubator dan termometer.
Bacillus sp. culture solution, sterile nutrient agar, cellophane tape, three sterile Petri dishes (with lids labelled G, H and
I), wire loop, refrigerator, incubator and thermometer.

Larutan kultur bakteria Bacillus sp. dan agar-agar nutrien
Bacillus sp. culture solution and nutrient agar


G H I

Suhu bilik Suhu 5°C Suhu 70°C
Room temperature Temperature, 5°C Temperature, 70°C

Keputusan / Results:
Piring Petri Suhu (°C) Bilangan koloni bakteria
Petri dish Temperature (°C) Number of bacterial colonies
G Suhu bilik / Room temperature Jawapan murid
H 5 Student’s answers

I 70

(e) Kumpulan T : Kesan nilai pH terhadap pertumbuhan Bacillus sp.
Group T : Effect of pH value on the growth of Bacillus sp.
Tujuan / Aim:
Untuk mengkaji kesan nilai pH terhadap pertumbuhan Bacillus sp.
To study the effect of pH value on the growth of Bacillus sp.
Pernyataan masalah / Problem statement:
Apakah kesan nilai pH terhadap pertumbuhan Bacillus sp.?
What is the effect of pH value on the growth of Bacillus sp.?
Bahan dan Radas / Apparatus and Materials:
Larutan kultur bakteria Bacillus sp., agar-agar nutrien steril yang lembap, asid hidroklorik
cair, larutan natrium hidroksida cair, air suling, pita selofan, tiga piring Petri steril (dengan
penutup berlabel J, K dan L), tiga bikar, dawai gelung dan tiga picagari.
Bacillus sp. culture solution, moist sterile nutrient agar, dilute hydrochloric acid, dilute sodium hydroxide solution,
distilled water, cellophane tape, three sterile Petri dishes (with lids labelled J, K and L), three beakers, three wire loops
and three syringes.
10 cm agar-agar nutrien steril dan 10 cm agar-agar nutrien steril dan 10 cm agar-agar nutrien steril dan
3
3
3
1 cm air suling 1 cm asid hidroklorik cair 1 cm larutan natrium hidroksida cair
3
3
3
10 cm of sterile nutrient agar and 10 cm of sterile nutrient agar and 10 cm of sterile nutrient agar and 1 cm 3
3
3
3
1 cm of distilled water 1 cm of dilute hydrochloric acid of dilute sodium hydroxide solution
3
3
J K L
© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 10 TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6






01 PBD Plus SAINS TG5.indd 10 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1

Keputusan / Results:

Piring Petri Nilai pH Bilangan koloni bakteria
Petri dish pH value Number of bacterial colonies
J 7

K Kurang daripada pH 7 Jawapan murid
Less than pH 7
Student’s answers
L Lebih daripada pH 7
More than pH 7

Perbincangan / Discussion:

1. Nyatakan hipotesis bagi eksperimen untuk kelima-lima kumpulan.
State the hypotheses for the experiment for the five groups.

P Bacillus sp. memerlukan nutrien untuk pertumbuhan.
Bacillus sp. requires nutrient for growth.

Q Kelembapan yang rendah merencatkan pertumbuhan Bacillus sp.
Low humidity inhibits the growth of Bacillus sp.

R Cahaya merencatkan pertumbuhan Bacillus sp.
Light inhibits the growth of Bacillus sp.
Pertumbuhan Bacillus sp. adalah paling pesat pada suhu bilik.
S
The growth of Bacillus sp. is the highest at room temperature.
Pertumbuhan Bacillus sp. adalah paling pesat pada nilai pH 7.
T
The growth of Bacillus sp. is the highest at pH 7.

2. Nyatakan lima faktor yang mempengaruhi pertumbuhan Bacillus sp.?
State five factors which affect the growth of Bacillus sp.?
Kehadiran nutrien, kelembapan, kehadiran/keamatan cahaya, suhu dan nilai pH.
Presence of nutrient, humidity, presence/intensity of light, temperature and pH value.

3. Nyatakan pemboleh ubah bergerak balas dalam eksperimen ini.
State the responding variable in the experiment.
Bilangan koloni Bacillus sp. // Pertumbuhan mikroorganisma.

Number of Bacillus sp. colonies // The growth of microorganisms.

4. Terangkan bagaimana bilangan koloni bakteria dihubungkaitkan dengan pertumbuhan
bakteria.
Explain how the number of bacterial colonies is related to bacterial growth.
Semakin banyak bilangan koloni bakteria, semakin tinggi kadar pertumbuhan bakteria.
The greater the number of bacterial colonies, the higher the growth of bacteria.


Cuba jawab Praktis SPM 1, K2: Bhgn C, S3
Infografik
Faktor yang Mempengaruhi Pertumbuhan Mikroorganisma
Factors Affecting the Growth of Microorganisms


TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6 11 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







01 PBD Plus SAINS TG5.indd 11 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


1.2 Mikroorganisma Berfaedah Infografik Buku Teks ms. 28 – 32
Useful Microorganisms Mikroorganisma Berfaedah
Useful Microorganisms
SP 1.2.1 Mewajarkan aplikasi mikroorganisma berfaedah dalam kehidupan.

1. Lengkapkan rajah di bawah untuk menunjukkan kegunaan mikroorganisma berfaedah dalam
pelbagai bidang. TP 1 i-Think peta Dakap
Complete the diagram below to show the use of useful microorganisms in various fields.



Penghasilan makanan seperti
minuman beralkohol, keju dan yogurt
Food production such as alcoholic
Perindustrian beverages, cheese and yogurt
Industry
Penguraian tisu lembut pada kulit haiwan
untuk proses pembuatan barangan
kulit
Decomposition of soft tissue in animal skins for the
leather goods manufacturing process




Peranan penting dalam kitar nitrogen
seperti bakteria pengikat nitrogen
Kegunaan nitrogen cycle
mikroorganisma Pertanian Important role in the such as
nitrogen-fixing bacteria
berfaedah Agriculture
The use of useful Pencernaan makanan bagi haiwan
microorganisms herbivor dan anai-anai
Digestion of food by herbivores and termites




Penghasilan antibiotik untuk
merencatkan pertumbuhan mikroorganisma
Production of antibiotics to inhibit the growth
of microorganisms
Perubatan Penghasilan vaksin untuk
Medicine merangsang sistem keimunan
Production of vaccines to stimulate the
immune system

Penghasilan insulin untuk
rawatan diabetes melitus
Production of insulin for the treatment of
diabetes mellitus






© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 12 TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6






01 PBD Plus SAINS TG5.indd 12 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1

2. Mikroorganisma memainkan peranan penting dalam pelbagai bidang.
Microorganisms play important roles in various fieds.
(a) Lengkapkan rajah di bawah untuk menunjukkan peranan mikroorganisma IDeA
dalam pencernaan makanan. TP 2
Complete the diagram below to show the role of microorganisms in food digestion. CeTus

Haiwan Pencernaan rumput (selulosa)
dalam
ruminan Bakteria perut, usus menjadi gula ringkas
(lembu) ➝ Bacteria ➝ in stomach, ➝
Ruminant intestine Digestion of grass (cellulose)
animals (cow) into simple sugar


Pencernaan kayu (selulosa)
Anai-anai ➝ Protozoa ➝ dalam usus ➝ menjadi gula ringkas
Termites Protozoa in intestine
Digestion of woods (cellulose)
into simple sugar.

(b) Lengkapkan pernyataan di bawah untuk menunjukkan peranan mikroorganisma dalam
kitar nitrogen TP 2
Complete the statements below to show the role of microorganisms in nitrogen cycle.
• Bakteria pengikat nitrogen (Rhizobium sp.) yang hidup di nodul akar tumbuhan
kekacang boleh menukarkan nitrogen dalam atmosfera kepada sebatian nitrogen .
Nitrogen fixing bacteria (Rhizobium sp.) that live in the root nodules of leguminous plants can convert
nitrogen in the atmosphere to nitrogen compounds .

• Bakteria penitritan (Nitrosomonas sp.) menukarkan nitrit kepada nitrat .

Nitrifying bacteria (Nitrosomonas sp.) converts nitrites to nitrates .
• Sebatian nitrogen yang terbentuk digunakan oleh tumbuh-tumbuhan untuk mensintesis
protein .

The nitrogen compounds formed are used by plants to synthesise proteins .

(c) Tandakan (3) pada mikroorganisma yang bertindak sebagai pengurai dalam suatu
ekosistem. TP 2
Mark (3) the microorganisms that act as decomposers in an ecosystem.
Bakteria Kulat Alga
Bacteria 3 Fungi 3 Algae
Protozoa Virus
Protozoa Virus

Info
Bakteria dalam Kitar
Nitrogen
Bacteria in Nitrogen Cycle


TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6 13 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







01 PBD Plus SAINS TG5.indd 13 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


3. Jalankan aktiviti berikut. TP 6 KBAT Mencipta
Carry out the following activity.

AKTIVITI PAK-21 Pembentangan
1. Lakukan aktiviti ini dalam dua kumpulan.
Do this activity in two groups.
2. Setiap kumpulan dikehendaki memilih satu bidang aplikasi mikroorganisma, iaitu
perubatan atau perindustrian. Murid perlu mencari maklumat tentang:
Each group is required to choose one field of application of microorganisms, which is medicine or industry.
Students are instructed to gather information about:
• Kumpulan dan nama mikroorganisma
Class and name of the microorganism
• Bagaimana mikroorganisma terpilih digunakan dalam bidang tersebut
How is the chosen microorganism used in the field
3. Setiap kumpulan diberi masa selama tiga hari untuk mencari maklumat tersebut.
Each group is given three days to gather the information.
4. Setiap kumpulan diminta membuat pembentangan di hadapan kelas.
Each group is required to make a presentation in front of the class.


4. Padankan istilah vaksin, antibodi dan antibiotik dengan penerangan yang betul. TP 2
Match the terms vaccine, antibody and antibiotic with the correct explanation.
Vaksin • Bahan yang mengandungi bakteria atau virus yang
Vaccine dilemahkan atau dimatikan untuk disuntik ke dalam badan
manusia.
Substances that contains weakened or dead bacteria or viruses to be
injected into the human body.
• Bahan ini merangsang sel darah putih untuk menghasilkan
• • antibodi.
This substance stimulates white blood cells to produce antibodies.
• Contohnya, BCG diberikan kepada bayi atau kanak-
kanak supaya mempunyai keimunan terhadap penyakit
Tuberkulosis (TB).
For example, BCG is given to babies or children to produce immunity toward
Tuberculosis (TB).
Antibodi • Bahan ini ialah bahan kimia yang digunakan untuk
Antibody membunuh atau mengawal pertumbuhan bakteria dan
fungi.
• • This substance is the chemical used to kill or control the growth of bacteria
and fungi.
• Contohnya, penisilin dapat menghalang pembentukan
dinding sel bakteria dan menyebabkan sel bakteria pecah.
For example, penicillin can inhibit the formation of bacterial cell wall and
cause the bacterial cell to rupture.
Antibiotik
Antibiotic Bahan ini ialah protein yang berfungsi untuk mengumpalkan
• • patogen dan membunuh patogen.
This substance is a protein that works to clump pathogens and kill pathogens.


Cuba jawab Praktis SPM 1, K2: Bhgn B, S2

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 14 TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6






01 PBD Plus SAINS TG5.indd 14 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


SP 1.2.2 Menjana idea potensi kegunaan mikroorganisma dalam bioteknologi dan kelestarian alam sekitar.
5. Apakah potensi kegunaan mikroorganisma dalam bioteknologi dan kelestarian alam sekitar
pada masa hadapan? TP 2
What are the potential uses of microorganisms in biotechnology and environmental sustainability in the future?

(a) Ekoenzim yang dihasilkan daripada bahan buangan pertanian dengan menggunakan
mikroorganisma boleh digunakan sebagai larutan pembersih yang mesra alam .
Eco enzyme produced from agricultural waste by using microorganisms can be used as an environmental
friendly cleaning solution .
(b) Serum bakteria Lactobacillus sp. berfungsi untuk merawat sisa kumbahan
dan menyingkirkan bau busuk.
Bacterial serum Lactobacillus sp. is used to treat sewage and remove stink odour.

6. Gariskan perkataan yang betul bagi menunjukkan perbezaan antara larutan pembersih
ekoenzim dengan bahan pencuci kimia. TP 3 KBAT Mengaplikasi
Underline the correct words to show the differences between the eco enzyme cleaning solution and the chemical cleaning
solution.
(a) Larutan pembersih ekoenzim dihasilkan melalui (penapaian sisa pertanian
/ penggunaan bahan kimia). Larutan ini (lebih mudah digunakan / sukar
digunakan) kerana tidak perlu disental. Lemak dan gris mudah ditanggalkan.
(Molekul kecil / Buih) yang dihasilkan oleh (enzim / surfaktan) tidak
menyumbatkan saliran. Kos adalah lebih (rendah / tinggi). Penghasilan sisa
adalah (kurang / banyak). Penggunaan larutan pembersih ekoenzim (lebih
mesra alam / mencemarkan alam sekitar).
Eco enzyme cleaning solution is produced through the (fermentation of agricultural waste / use of chemical
substances). It is (easier to be used / more difficult to be used) because it does not need to scrub. Fat and grease are
easily to be removed. (Small molecules / Foam) produced by (enzyme / surfactants) do not clog drainage. The cost is
(low / high). The waste production is (less / more). It (is more environment-friendly / pollutes the environment).
(b) Bahan pencuci kimia dihasilkan melalui (penapaian sisa pertanian / penggunaan
bahan kimia). Bahan pencuci ini (lebih mudah digunakan / sukar digunakan)
kerana perlu disental dengan kuat. (Molekul kecil / Buih) yang dihasilkan oleh
(enzim / surfaktan) menyumbatkan saliran. Kos adalah lebih (rendah / tinggi).
Penghasilan sisa adalah (kurang / banyak). Penggunaan bahan pencuci kimia
(lebih mesra alam / mencemarkan alam sekitar).
Chemical cleaning solution is produced through the (fermentation of agricultural waste / use of
chemical substances). It is (easier to be used / more difficult to be used) because it needs to scrub hard.
(Small molecules / Foam) are produced by (enzyme / surfactants) clogs drainage. The cost is (low /
high). The waste production is (less / more). It (is more environment-friendly / pollutes the environment).

7. Tandakan (3) pada kegunaan serum bakteria Lactobacillus sp. TP 2
Mark (3) the uses of Lactobacillus sp. bacterial serum.
Menyingkirkan bau busuk Membantu pencernaan haiwan ternakan
3 3
Removes stink odour Facilitates animal digestion
Merawat sisa kumbahan Membuat kompos
3 3
Treats sewage Makes compost
Menghasilkan enzim Memajukan industri perikanan
3 3
Produces enzyme Improves the fishing industry
Cuba jawab Praktis SPM 1, K2: Bhgn B, S2
TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6 15 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







01 PBD Plus SAINS TG5.indd 15 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


1.3 Pencegahan dan Rawatan Penyakit yang Disebabkan oleh
Mikroorganisma
Prevention and Treatment of Diseases Caused by Microorganisms Buku Teks ms. 33 – 41
SP 1.3.1 Menjelaskan konsep ‘mencegah lebih baik daripada merawat’ penyakit yang dibawa oleh mikroorganisma.


1. Tandakan (3) pada kesan-kesan buruk yang berpunca daripada mikroorganisma. TP 2
Mark (3) the adverse effects caused by microorganisms.
Menyebabkan pelbagai penyakit kepada manusia.
3
Cause various diseases to human.
Menyebabkan pelbagai penyakit kepada haiwan ternakan dan tanaman manusia.
3
Cause various diseases to livestock and human crops.
Menyebabkan pereputan dan kerosakan makanan.
3
Cause decaying and spoilage of food.
2. Rajah di bawah menunjukkan poster yang biasa dijumpai di klinik kesihatan dan hospital sejak
kebelakangan ini.
The diagram below shows the poster commonly found in health clinics and hospitals recently.

MENCEGAH LEBIH BAIK PREVENTION IS ALWAYS
DARIPADA MERAWAT BETTER THAN CURE

LANGKAH-LANGKAH STEPS TO PROTECT YOURSELF
UNTUK MELINDUNGI DIRI



Wash Your Hand
Maintain Distance Avoid Touching
Basuh Tangan Anda Kekalkan Jarak Elakkan often with soap and water from people who have cold, your nose, eyes and
dengan kerap menggunakan daripada orang yang Menyentuh for at least 20 seconds cough and flu-like symptoms mouth
sabun dan air selama 20 saat mempunyai simptom hidung, mata
selsema dan batuk dan mulut
LANGKAH-LANGKAH STEPS TO PROTECT OTHERS
UNTUK MELINDUNGI ORANG LAIN

Stay at home Cover your Avoid large Do not
If you are sick nose and gatherings spit in
Duduk Tutup hidung Elakkan Jangan
di rumah dan mulut perhimpunan meludah mouth public
jika anda sakit besar di tempat
BERSAMA-SAMA KITA awam TOGETHER WE CAN
MENCEGAH COVID-19 FIGHT COVID-19

Terangkan konsep ‘mencegah lebih baik daripada merawat’. TP 1
Explain the concept of ‘prevention is better than cure’.
Mencegah seseorang daripada dijangkiti oleh patogen adalah lebih baik daripada merawat
seseorang yang telah dijangkiti oleh patogen tersebut.

Preventing someone from being infected with pathogen is better than treating someone who has been infected by the
pathogens.








© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 16 TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6






01 PBD Plus SAINS TG5.indd 16 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


SP 1.3.2 Menerangkan teknik aseptik dalam pengawalan penyebaran mikroorganisma.
3. Teknik aseptik merujuk kepada amalan yang dilakukan dalam bidang kesihatan untuk
mewujudkan keadaan yang bebas daripada patogen atau menghalang jangkitan patogen.
Lengkapkan peta buih di bawah tentang teknik-teknik aseptik. TP 2 i-Think peta Buih
Aseptic technique refers to the healthcare practice carried out to make the surrounding free of pathogens or to prevent
infections caused by pathogens. Complete the buble map below on the aseptic techniques.

Penggunaan Penggunaan Penggunaan
Pensterilan Pendidihan
Sterilisation Boiling antiseptik disinfektan sinaran
Use of antiseptics Use of disinfectants Use of radiation


Pensterilan Pendidihan
Sterilisation Boiling













Teknik aseptik
Aseptic technique












Penggunaan antiseptik Penggunaan disinfektan
Use of antiseptics Use of disinfectants



Info

Teknik Aseptik
Penggunaan sinaran Aseptic Technique
Use of radiation


4. (a) Lengkapkan pernyataan berikut mengenai definisi pensterilan. TP 2
Complete the following statements on the definition of sterilisation.
Pensterilan bermaksud proses membunuh atau menyingkirkan mikroorganisma
daripada sesuatu objek atau persekitaran.
killing removing
Sterilisations means the process of or microorganisms from an object or surrounding.




TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6 17 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







01 PBD Plus SAINS TG5.indd 17 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1

(b) Lengkapkan peta titi berikut mengenai kaedah pensterilan. TP 2 i-Think peta Titi
Complete the following bridge map on methods of sterilisation.
IDeA
Autoklaf Periuk tekanan Sabun Penapis mikron Sinar ultraungu
Autoclave Pressure cooker Soap Micron filter Ultraviolet rays CeTus

Kaedah Bahan Tekanan
Pensterilan Haba kimia Sinaran tinggi Penapis
as as as as
Contoh Sinar Periuk Penapis
Autoklaf Sabun
ultraungu tekanan mikron
Methods of Chemical
sterilisation Heat substances Radiation High pressure Filter
as as as as
Example Ultraviolet Pressure
Autoclave Soap Micron filter
rays cooker


5. Padankan teknik-teknik aseptik berikut dengan penerangan yang betul. TP 2
Match the following aseptic techniques with the correct explanation.
Antiseptik Bahan kimia yang digunakan untuk mensterilkan benda bukan
Antiseptics hidup seperti peralatan hospital dan tempat-tempat seperti bilik
• • pembedahan. Bahan ini akan memusnahkan tisu-tisu manusia
dan oleh sebab itu tidak digunakan pada kulit manusia.
Chemical substances used to sterilise non-living objects such as hospital
equipment and places such as operating room. This substance can destroy
human tissues and is therefore not applied on human skin.
Disinfektan Bahan kimia yang digunakan untuk membunuh atau mencegah
Disinfectants pembiakan bakteria pada permukaan kulit dan luka tanpa
• • merosakkan tisu-tisu.
Chemical substances used to kill or prevent the growth of bacteria on the skin
surface and wound without damaging tissues.
Sinaran Teknik yang boleh membunuh mikroorganisma. Teknik
Radiation ini boleh menembusi ke dalam sel mikroorganisma dan
• • memusnahkannya.
A technique that can kill microorganisms. It can penetrate into the cell of
microorganism and destroy it.


6. Padankan fungsi berikut dengan antiseptik yang betul. TP 2
Match the following function with the correct antiseptic.
Digunakan untuk membunuh mikroorganisma. • • Proflavine
Used to kill microorganisms. Proflavine
Digunakan untuk menyekat atau menghalang Alkohol isopropil 70%
pertumbuhan mikroorganisma. • • 70% isopropyl alcohol
Used to block or prevent the growth of microorganisms.
Digunakan sebagai antiseptik dan agen pensterilan. • • Acriflavine dan povidone
Used as an antiseptic and sterilising agent. Acriflavine and povidone
Cuba jawab Praktis SPM 1, K1: S5


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 18 TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6






01 PBD Plus SAINS TG5.indd 18 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


SP 1.3.3 Menjalankan eksperimen mengkaji kesan antibiotik terhadap pertumbuhan bakteria.
7. Kaji keratan akhbar berikut.
Study the following newspaper clippings.

PUTRAJAYA: Orang ramai dinasihatkan supaya memastikan penggunaan ubat antibiotik
digunakan secara rasional dan berhemah bagi mengurangkan kerintangan antibiotik
atau antimicrobial resistance (AMR).
PUTRAJAYA: The public is advised to ensure that the antibiotic drug is used rationally and prudently to reduce
antibiotic resistance or antimicrobial resistance (AMR).
(Dipetik dan diubah suai daripada Berita Harian Nov 2021)
(Adapted and modified from Berita Harian, Nov 2021)


Isi tempat kosong untuk menerangkan penggunaan antibiotik. TP 3 KBAT Mengaplikasi
Fill in the blank to explain the usage of antibiotics.
(a) Apakah antibiotik?
What is antibiotic?
Antibiotik ialah ubat yang digunakan untuk membunuh atau merencatkan
pertumbuhan bakteria. Doktor biasanya memberi antibiotik untuk merawat penyakit
jangkitan bakteria . Antibiotik tidak berkesan terhadap penyakit jangkitan
virus .
Antibiotics are drugs used to kill or inhibit the growth of bacteria. Doctors usually
prescribe antibiotics to treat bacterial infections. Antibiotics are ineffective against viral
infections.
(b) Apakah yang dimaksudkan dengan kerintangan antibiotik?
What is meant by antibiotic resistance?
Kerintangan antibiotik berlaku apabila patogen seperti bakteria dan kulat menghasilkan
keupayaan untuk mengalahkan ubat-ubatan yang direka untuk membunuh patogen.
Hal ini bermaksud patogen tidak dibunuh dan terus bertumbuh .
Antibiotic resistance happens when pathogens like bacteria and fungi develop the ability to defeat
the drugs designed to kill them. That means the pathogens are not killed and continue to
grow .

8. Jalankan aktiviti berikut. TP 6 KBAT Mencipta
Carry out the following activity.

AKTIVITI PAK-21 Hot Seat
1. Setiap murid dikehendaki mengumpul jawapan untuk soalan-soalan berikut:
Each student is required to gather answers for the following questions:
(a) Apakah antibiotik?
What is antibiotic?
(b) Apakah akan terjadi kepada pesakit yang mengambil antibiotik tidak mengikut
masa yang ditetapkan atau tidak mengikut preskripsi termasuklah arahan ‘makan
sehingga habis’?
What will happen to patients who take antibiotics not according to the prescribed time or not following the
prescription, including the ‘eat until finish’ instructions?
(c) Apakah kerintangan antibiotik?
What is antibiotic resistance?
2. Seorang murid akan duduk di kerusi yang disediakan dan menjadi ‘pakar’.
One student will sit in the chair prepared and become the ‘expert’.
3. ‘Pakar’ ini akan menjawab semua soalan yang dikemukakan oleh murid lain.
The ‘expert’ will answer every questions posed by other students.

TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6 19 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







01 PBD Plus SAINS TG5.indd 19 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


9. Jalankan eksperimen di bawah. TP 4 KBAT Menganalisis Info
Carry out the experiment below.
Antibiotik
Antibiotics
eksperimen

Tujuan / Aims:
Untuk mengkaji kesan kepekatan antibiotik (penisilin) terhadap pertumbuhan bakteria
(Bacillus sp.).
To study the effect of concentration of antibiotic (penicillin) on the growth of bacteria (Bacillus sp.)
Pernyataan masalah / Problem statement:
Apakah kesan kepekatan antibiotik terhadap pertumbuhan bakteria?
What is the effect of concentration of antibiotic on the growth of bacteria?
Hipotesis / Hypothesis:

Semakin tinggi kepekatan antibiotik, semakin rendah pertumbuhan bakteria.
The higher the concentration of antibiotic, the lower the growth of bacteria.
Pemboleh ubah / Variables: Video
(a) Pemboleh ubah dimanipulasikan: Kepekatan antibiotik

Manipulated variable: The concentration of antibiotic
(b) Pemboleh ubah bergerak balas: Luas kawasan jernih Kesan Antibiotik terhadap
Responding variable: The area of clear region Pertumbuhan Bakteria
The Effect of Antibiotic on
(c) Pemboleh ubah dimalarkan: Jenis bakteria (Bacillus sp.) the Growth of Bacteria
Constant variable: Type of bacteria (Bacillus sp.)
Bahan dan Radas / Materials and apparatus:
Larutan kultur bakteria Bacillus sp., agar-agar nutrien steril, tiga ceper kertas turas berdiameter
6 mm, larutan penisilin, air suling, pen penanda, pita selofan, piring Petri dengan penutup,
picagari, forseps steril dan kertas grid lut sinar
Bacillus sp. culture solution, sterile nutrient agar, three filter paper discs of 6 mm in diameter, penicillin solutions, distilled
water, marker pen, cellophane tape, Petri dish with lid, syringe, sterile forceps and transparent grid sheet


Piring Petri
Petri dish
Ceper kertas turas
Kawasan jernih dengan air suling
Clear region Filter paper disc with
Ceper kertas turas dengan distilled water
antibiotik (penisilin) Kawasan jernih
berkepekatan tinggi Clear region
Filter paper disc with high
concentration of antibiotic Ceper kertas turas
(penicillin) dengan antibiotik (penisilin)
Koloni-koloni bakteria berkepekatan rendah
Bacterial colonies Filter paper disc with low
concentration of antibiotic
(penicillin)









© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 20 TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6






01 PBD Plus SAINS TG5.indd 20 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


Prosedur / Procedure:
1. Sediakan susunan radas seperti dalam rajah di atas.
Prepare the apparatus set-up as in the diagram above.
2. Tutup piring Petri dan lekatkan penutup dengan pita selofan.
Cover the Petri dish and seal the lids with cellophane tape.
3. Simpan piring Petri di dalam almari gelap pada suhu bilik selama tiga hari.
Keep the Petri dish in a dark cupboard at room temperature for three days.
4. Perhatikan kawasan jernih yang mengelilingi setiap ceper kertas turas di dalam piring
Petri. Lakarkan permerhatian.
Observe the clear region around each filter paper disc in the Petri dish. Sketch observations.
5. Ukur luas kawasan jernih dengan menggunakan kertas grid lut sinar.
Measure the area of the clear regions using transparent grid sheet.
Keputusan / Result:

Ceper kertas turas Luas kawasan jernih (cm )
2
Filter paper disc Area of clear region (cm )
2
Ceper kertas turas dengan air suling 0
Filter paper disc with distilled water
Ceper kertas turas dengan antibiotik berkepekatan tinggi
Filter paper disc with high concentration of antibiotic Jawapan murid
Ceper kertas turas dengan antibiotik berkepekatan Student’s answers
rendah
Filter paper disc with low concentration of antibiotic
Perbincangan / Discussion:
1. Apakah fungsi penggunaan ceper kertas turas yang direndam dalam air suling dalam
eksperimen ini?
What is the purpose of using a filter paper disc soaked in distilled water in this experiment?
Sebagai kawalan untuk membandingkan keputusan eksperimen.

As a control to compare the result of the experiment.

2. Bagaimanakah keluasan kawasan jernih pada permukaan agar-agar nutrien dikaitkan
dengan tindakan penisilin terhadap pertumbuhan bakteria?
How is the area of clear region on the surface of the nutrient agar related to the action of penicillin on bacterial
growth?
• Kawasan jernih pada agar-agar nutrien ialah kawasan yang tidak ada koloni bakteria /

pertumbuhan bateria yang terencat.
The clear region on the surface of the nutrient agar is the region without bacterial colonies or where bacterial
growth is inhibited.
• Maka, keluasan jernih yang terbentuk di sekitar ceper kertas turas dengan penisilin

menunjukkan tindakan penisilin yang merencatkan pertumbuhan bakteria.
Therefore, the clear region formed around the filter paper disc with penicillin shows the action of penicillin
which inhibits the growth of bacteria.



TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6 21 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







01 PBD Plus SAINS TG5.indd 21 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1

3. Terangkan keputusan yang diperoleh.
Explain the results obtained.
• Luas kawasan jernih di sekitar ceper kertas turas dengan antibiotik (penisilin)

berkepekatan tinggi adalah lebih besar.
The clear region around the filter paper disc with high concentration of penicillin is larger.

• Hal ini menunjukkan bahawa semakin tinggi kepekatan antibiotik, semakin rendah
pertumbuhan bakteria.
This shows that the higher the concentration of penicillin, the lower the growth of bacteria.

Kesimpulan / Conclusion:
Semakin tinggi kepekatan antibiotik, semakin besar luas kawasan jernih di atas permukaan
agar-agar nutrien.
The higher the concentration of an antibiotic, the larger the clear area on the surface of the nutrient agar.

Cuba jawab Praktis SPM 1, K2: Bhgn A, S1

SP 1.3.4 Berkomunikasi tentang kaedah rawatan penyakit berjangkit.

10. Lengkapkan rajah di bawah untuk menerangkan kaedah rawatan penyakit berjangkit.
Complete the diagram below to explain the methods of treating infectious diseases. TP 3 KBAT Mengaplikasi
IDeA
CeTus



Bakteria (Steptococcus
Pneumonia pneumoniae) ➝ Antibiotik (Penisilin)
Pneumonia ➝
Antibiotic (Penicillin)
Bacteria (Steptococcus
pneumoniae)
disebabkan oleh dirawat dengan
caused by is treated with
Fungi / Kulat
Athlete’s foot ➝
Athlete’s foot (Trichophyton rubrum) ➝ Antifungal (Clotrimazole)
Antifungal (Clotrimazole)
Fungi
(Trichophyton rubrum)
disebabkan oleh dirawat dengan
caused by is treated with
Kayap ➝ Virus (Varicella-zoster) ➝ Antiviral (Acyclovir)
Shingles Virus (Varicella-zoster) Antiviral (Acyclovir)
disebabkan oleh dirawat dengan
caused by is treated with

Cuba jawab Praktis SPM 1, K1: S6, K2: Bhgn B, S2









© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 22 TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6






01 PBD Plus SAINS TG5.indd 22 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


praktis spM 1





Praktis Ekstra
SPM 1
3. Rajah 2 menunjukkan sejenis
KERTAS 1 mikroorganisma.
Diagram 2 shows a type of microorganism.
1. Antara mikroorganisma berikut, yang
manakah tidak boleh diperhatikan dengan
menggunakan mikroskop cahaya? sp 1.1.1
Which of the following microorganisms cannot be
observed using a light microsope?
A Yis
Yeast
B Amoeba Rajah 2 / Diagram 2
Amoeba
C Mukor Bagaimanakah organisma tersebut
Mucor membiak secara aseks? sp 1.1.1
D Virus Influenza How does the organism reproduce asexually?
Influenza virus A Belahan dedua
Binary fission
2. Rajah 1 menunjukkan dua contoh B Pembentukan spora
mikroorganisma. sp 1.1.1 Spore formation
Diagram 1 shows two examples of microorganisms. C Pertunasan
Budding
D Konjugasi
Conjugation

4. Rajah 3 menunjukkan virus COVID-19.
Diagram 3 shows COVID-19 virus.


Rajah 1 / Diagram 1

Apakah ciri-ciri persamaan bagi kedua- X
dua mikroorganisma ini?
What are the similarities between these two
microorganisms?
A Multisel
Multicellular
B Saprofit Rajah 3 / Diagram 3
Saprophyte
C Mengandungi klorofil Apakah X? sp 1.1.1
Contain chlorophylls What is X?
D Membiak dalam sel hidup A DNA C Nukleus
Reproduce in living cells DNA Nucleus
B Lapisan protein D Spora
Protein layer Spore


23 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







01 PBD Plus SAINS TG5.indd 23 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


5. Kaji maklumat di bawah. 6. Kaji maklumat di bawah.
Study the information below. Study the information below.
Suhu di dalam autoklaf yang Penyakit kayap disebabkan oleh
melebihi 130˚C dapat membunuh Varicella-zoster.
mikroorganisma dan sporanya. Shingles is caused by Varicella-zoster.
Temperature in the autoclave which exceed 130˚C is
able to kill microorganisms and their spores. Apakah jenis bahan yang digunakan untuk
merawat penyakit kayap?
Suhu yang manakah lazimnya digunakan What types of substances are used to treat shingles?
untuk membunuh mikroorganisma pada sp 1.3.4 KBAT Menganalisis
objek kegunaan harian seperti botol susu, A Antiseptik
jarum suntikan dan peralatan doktor gigi? Antiseptic
Which temperature is normally used to kill B Antibiotik
microorganisms on objects of daily use such as milk Antibiotic
bottles, syringes and dental equipment? C Antifungal
sp 1.3.2 KBAT Mengaplikasi Antifungal
A 37˚C C 100˚C D Antiviral
B 60˚C D 130˚C Antiviral

KERTAS 2

Bahagian A
Klu Soalan
1(d) Definisi secara operasi mesti menjawab berdasarkan produk atau hasil eksperimen yang boleh diperhatikan di dalam
eksperimen.
Defining operationally must be answered based on the product or result of experiment which can be observed in the experiment.
Istilah + ialah + yang menghasilkan / menyebabkan pemboleh ubah bergerak balas + langkah eksperimen
Term is which produces / causes responding variable method of experiment

1. Rajah 1 menunjukkan keputusan eksperimen untuk mengkaji kesan kepekatan antibiotik yang
berbeza ke atas pertumbuhan bakteria.
Diagram 1 shows the result of an experiment to study the effect of different concentration of an antibiotic on bacterial
growth.

Kawasan jernih
Clear region
Ceper kertas turas
dengan antibiotik Kawasan jernih
berkepekatan tinggi Clear region
Filter paper disc with high
concentration of antibiotic Ceper kertas turas
dengan antibiotik
Koloni bakteria berkepekatan rendah
Bacterial colonies Filter paper disc with low
concentration of antibiotic
Rajah 1 / Diagram 1

(a) Nyatakan satu hipotesis bagi eksperimen ini. sp 1.3.3 SS 0111 Membuat hipotesis
State one hypothesis for this experiment.
Semakin tinggi kepekatan antibiotik, semakin rendah pertumbuhan bakteria.
The higher the concentration of an antibiotic, the lower the growth of bacteria.
[1 markah / 1 mark]

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 24






01 PBD Plus SAINS TG5.indd 24 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


(b) Nyatakan pemboleh ubah dalam eksperimen ini. sp 1.3.3 SS 0110 Mengawal pemboleh ubah
State the variables in this experiment.
(i) Pemboleh ubah dimanipulasikan
Manipulated variable
Kepekatan antibiotik / Concentration of antibiotic
[1 markah / 1 mark]
(ii) Pemboleh ubah bergerak balas
Responding variable
Luas kawasan jernih / Area of clear region
[1 markah / 1 mark]
(c) Nyatakan satu pemerhatian bagi eksperimen ini. sp 1.3.3 SS 0101 Memerhati
State one observation for this experiment.
Ceper kertas turas dengan antibiotik berkepekatan tinggi mempunyai kawasan jernih yang
lebih luas / besar.
Filter paper disc with high concentration of antibiotic has a wider / larger clear region.
[1 markah / 1 mark]
(d) Apakah yang dimaksudkan dengan antibiotik berdasarkan eksperimen ini (definisi secara
operasi)? sp 1.3.3 SS 0109 Mendefinisi secara operasi
What is meant by antibiotic in this experiment (operational definition)?
Antibiotik ialah bahan yang dapat membentuk kawasan jernih (tanpa koloni bakteria) di

atas permukaan agar nutrien selepas piring Petri disimpan di dalam almari gelap selama
tiga hari.
Antibiotics are substances that can create clear areas (without bacterial colonies) on the surface of nutrient agar
after the Petri dish is kept in a dark cupboard for three days.
[1 markah / 1 mark]

Bahagian B
Klu Soalan
2(d)(ii) Gejala-gejala yang ditunjukkan dan jawapan dari 2(d)(i) menunjukkan penyakit yang dijangkiti ialah pneumonia yang
disebabkan oleh bakteria Streptococcus pneumoniae.
The symptoms shown and the answer from 2(d)(i) indicate that the infected disease is pneumonia caused by Streptococcus pneumoniae
bacteria.

2. Rajah 2.1 menunjukkan aplikasi mikroorganisma berfaedah dalam kehidupan harian.
Diagram 2.1 shows the application of useful microorganism in daily life.
Situasi A Situasi B
Situation A Situation B
Roti
Bread
Nodul akar
Root nodules



Rajah 2.1 / Diagram 2.1



25 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







01 PBD Plus SAINS TG5.indd 25 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1

(a) Apakah mikroorganisma yang digunakan atau wujud dalam situasi A dan B?
What are the microorganisms used or exist in situation A and B?
sp 1.2.1 KS 0104 pemahaman tentang perkara universal dan abstrak
A : Yis / Yeast
B : Rhizobium sp. / Rhizobium sp.
[2 markah / 2 marks]

(b) Nyatakan kepentingan mikroorganisma dalam situasi B dalam bidang pertanian.
State the importance of microorganism in situation B in agriculture.
sp 1.2.1 KBAT Mengaplikasi KS 0201 Aplikasi pengetahuan sains
Mengikat dan menukarkan nitrogen dalam atmosfera menjadi sebatian nitrogen / nitrogen

organik / ammonia.
Fixes and converts nitrogen in the atmosphere into nitrogen compounds / organic nitrogen / ammonia.
[1 markah / 1 mark]
(c) Rajah 2.2 menunjukkan air kumbahan disalirkan ke sungai.
Diagram 2.2 shows the sewage drained into a river.















Rajah 2.2 / Diagram 2.2
Apakah bakteria yang boleh dijadikan serum untuk merawat sisa tersebut? sp 1.2.2
What bacteria can be used to make serum to treat that sewage? PS 0101 perkara khusus atau spesifik
Lactobacillus sp. / Lactobacillus sp.
[1 markah / 1 mark]

(d) Seorang murid dijangkiti oleh bakteria dan mengalami gejala seperti yang ditunjukkan di
bawah.
A student is infected with bacteria and experiences symptoms as shown below.
• Keradangan saluran udara di paru-paru
Inflammation of the airways in the lungs
• Batuk, demam dan pernafasan yang sukar
Cough, fever and difficulty breathing

(i) Apakah penyakit yang mungkin dihidapi oleh murid tersebut? sp 1.3.4 KBAT Menganalisis
What is the possible disease that the student suffered? KS 0302 Analisis perkaitan
Pneumonia / Pneumonia
[1 markah / 1 mark]





© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 26






01 PBD Plus SAINS TG5.indd 26 30/12/2022 3:39 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 1


(ii) Cadangkan satu cara untuk merawat jangkitan penyakit di 2(d)(i). sp 1.3.4 KBAT Mengaplikasi
Suggest one way to treat the disease infection in 2(d)(i) KS 0202 Kemahiran berfikir kritis dan kreatif
Mengambil antibiotik / penisilin
Take antibiotic / penicillin
[1 markah / 1 mark]

Bahagian C
Klu Soalan
3 Daripada maklumat yang diberikan, didapati kulat (sejenis mikroorganisma) bertumbuh dengan kadar yang berlainan
pada roti yang basah dan roti yang kering. Hal ini bermaksud kadar pertumbuhan kulat adalah dipengaruhi oleh
perbezaan kelembapan.
From the information given, it was found that fungus (a type of microorganism) grows at different rates on wet bread and dry bread. This means
that the growth rate of fungi is affected by the difference in humidity.

3. Kaji maklumat berikut.
Study the following information.
Kulat bertumbuh dengan lebih cepat pada roti yang basah
berbanding dengan roti yang kering.
Mould grows faster on wet bread than on dry bread.

(a) Nyatakan satu pernyataan masalah daripada maklumat di atas. sp 1.1.3 SS 0101 Memerhati
State one problem statement from the above information.
[1 markah / 1 mark]
(b) Cadangkan satu hipotesis untuk menyiasat pernyataan di atas. sp 1.1.3 SS 0111 Membuat hipotesis
Suggest one hypothesis to investigate the above statement.
[1 markah / 1 mark]
(c) Berdasarkan pernyataan yang diberikan, reka bentuk satu eksperimen makmal untuk
menguji hipotesis anda dengan menggunakan larutan kultur bakteria Bacillus sp., agar-
agar nutrien steril yang lembap, pita selofan, dua piring Petri steril dengan penutup, dawai
gelung dan radas-radas lain.
Based on the given statement, design a laboratory experiment to test your hypothesis by using Bacillus sp. culture
solution, moist sterile nutrient agar, cellophane tape, two sterile Petri dishes with lid, wire loop and other apparatus.
Huraian anda harus mengandungi aspek berikut:
Your description should include the following criteria:
(i) Tujuan eksperimen sp 1.1.3 SS 0101 Memerhati
Aim of experiment
[1 markah / 1 mark]
(ii) Mengenal pasti pemboleh ubah sp 1.1.3 SS 0110 Mengawal pemboleh ubah
Identification of variables
[2 markah / 2 marks]
(iii) Prosedur atau kaedah sp 1.1.3 SS 0112 Mengeksperimen
Procedure or method
[4 markah / 4 marks]
(iv) Penjadualan data sp 1.1.3 SS 0106 Berkomunikasi
Tabulation of data
[1 markah / 1 mark]
Kuiz 1




Enrolment key
Fokus KBAT snt5^pOt^
27 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







01 PBD Plus SAINS TG5.indd 27 30/12/2022 3:39 PM

BAB


Kelestarian Alam Sekitar
3 Sustainability of the Environment









Peta Konsep
Fokus Topik


Jejak karbon / Carbon footprint Tapak tangan karbon / Carbon handprint
Merujuk kepada jumlah karbon Bertujuan untuk mengurangkan jejak karbon bagi
dioksida yang dibebaskan ke produk tersebut dan menambahkan impak positif
atmosfera. terhadap kelestarian alam sekitar.
Refers to the total amount of carbon dioxide Aimed at reducing its carbon footprint and increasing its positive
released into the atmosphere. impacts on environmental sustainability.


Produk bermula daripada sumber sehingga
Cradle-to-cradle life
Kitar hayat cycle of a product peringkat pelupusan (dikitar semula).
Products start from source to disposal through recycling.
sesuatu
produk
Life cycle of a Produk bermula daripada sumber sehingga
product Cradle-to-grave life
cycle of a product peringkat pelupusan (dibiarkan mereput).
Products start from source to disposal through decaying.


Jenis pencemaran alam sekitar / Types of environmental pollution




Pencemaran udara Pencemaran air Pencemaran terma Pencemaran tanah
Air pollution Water pollution Thermal pollution Land pollution












• Teknologi Emisi Negatif merupakan teknologi yang menyingkirkan kandungan karbon
dioksida dalam atmosfera.
Negative Emission Technologies are technologies that remove the carbon dioxide content in the atmosphere.
• Mikroalga marin sesuai digunakan kerana mikroalga marin mengurangkan kandungan
karbon dioksida dalam atmosfera melalui proses fotosintesis.
Marine microalgae are suitable for use because marine microalgae reduce the carbon dioxide content in the atmosphere
through photosynthesis.





© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 52






03 PBD Plus SAINS TG5.indd 52 30/12/2022 3:42 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 3


3.1 Kitaran Hayat Produk Buku Teks ms. 92 – 99
Product Life Cycle
SP 3.1.1 Menjelaskan maksud jejak karbon (carbon footprint).

1. Isi tempat kosong dengan jawapan yang betul. TP 1 TP 2
Fill in the blanks with correct answers.
(a) Jejak karbon ialah jumlah karbon dioksida yang dibebaskan ke atmosfera .
Carbon footprint refers to the total amount of carbon dioxide released into the atmosphere .
(b) Gas rumah hijau yang dibebaskan memerangkap haba yang masuk ke atmosfera bumi,
menyebabkan berlakunya pemanasan global .
The greenhouse gases released trap heat that enters the earth’s atmosphere, causing global warming .
(c) Label cekap tenaga memberikan maklumat kepada pengguna tentang
penggunaan tenaga alat-alat elektrik. Keefisienan alat elektrik dengan 1-bintang
adalah paling rendah . Penggunaan alat elektrik dengan 1-bintang ini akan
meningkatkan jejak karbon.
Energy efficiency labels provide information to consumers about the energy consumption of electrical

appliances. The efficiency of electrical appliances with 1-star is the lowest . The use of electrical
appliances with this 1-star will increase the carbon footprint.

SP 3.1.2 Mencerakinkan produk yang digunakan dalam satu hari kehidupan seorang individu.
2. Lengkapkan label cekap tenaga dengan menggunakan perkataan yang diberikan.

Complete the energy efficiency label by using the words given. TP 3 KBAT Mengaplikasi
Penjimatan Penggunaan Standard ujian Penilaian tenaga
tenaga tenaga yang digunakan Penilaian tenaga produk
Energy rating
Energy saving Energy consumption Testing standard used Product energy rating


IDeA
Penilaian tenaga
Energy rating CeTus
Lebih Banyak Bintang
Lebih Jimat Tenaga
More Stars
More Energy Saving
PENGGUNAAN TENAGA
ENERGY CONSUMPTION
Jenis peralatan Brand dan model
Appliance type 5 Brand and model Penilaian tenaga produk
Penggunaan tenaga Product energy rating
Energy consumption Penggunaan Tenaga Purata Setahun
Average Energy Consumption Per Year
kWj
XXX kWh Standard ujian yang
Produk ini menggunakan XX% kurang tenaga
Penjimatan tenaga This product consume XX% less energy than the digunakan
daripada produk bertaraf 2-Bintang terendah
lowest 2-star rated product
Energy saving Diuji Mengikut / Tested According To XX XXXXXXXX Testing standard used

Infografik
Langkah-langkah Tapak Tangan Karbon
Carbon Handprint Measures
TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6 53 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







03 PBD Plus SAINS TG5.indd 53 30/12/2022 3:42 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 3


SP 3.1.3 Mewajarkan tindakan yang perlu diambil iaitu langkah tapak tangan karbon (carbon handprint) bagi mengurangkan pembebasan gas
rumah hijau dalam satu hari kehidupan individu.
3. Gariskan jawapan yang betul untuk menunjukkan perbezaan antara jejak karbon dengan tapak
tangan karbon. TP 3 KBAT Mengaplikasi
Underline the correct answers to show the differences between carbon footprint and carbon handprint.
(a) Merujuk kepada impak (positif / (b) Merujuk kepada impak (positif /
negatif) terhadap kelestarian alam negatif) terhadap kelestarian alam
sekitar yang disebabkan oleh sesuatu sekitar yang disebabkan oleh sesuatu
produk sepanjang kitar hayat produk produk sepanjang kitar hayat produk
tersebut. tersebut.
Refers to the (positive / negative) impacts Refers to the (positive / negative) impacts
on environmental sustainability caused by a on environmental sustainability caused by a
product throughout its life cycle. product throughout its life cycle.

















(c) (Meningkatkan / Mengurangkan) (d) (Meningkatkan / Mengurangkan)
pembebasan gas rumah hijau dalam pembebasan gas rumah hijau dalam
kitaran hayat sesuatu produk kitaran hayat sesuatu produk
(Increase / Reduce) greenhouse gas emissions (Increase / Reduce) greenhouse gas emissions
throughout the life cycle of a product. throughout the life cycle of a product.

Cuba jawab Praktis SPM 3, K1: S1
4. Tandakan (3) pada pernyataan yang betul tentang langkah-langkah tapak tangan karbon.

Mark (3) the correct statements about carbon handprint measures. TP 4 KBAT Menganalisis
(a) Berbasikal ialah mod pengangkutan mesra alam yang baik untuk bumi dan
kesihatan kita. 3
Cycling is an eco-friendly mode of transportation that is good for the earth and our health.
(b) Penjanaan tenaga elektrik daripada stesen jana kuasa diesel dapat mengurangkan
pembebasan gas rumah hijau ke atmosfera.
Generating electricity from diesel power stations can reduce greenhouse gas emissions into the
atmosphere.
(c) Penggunaan semula barangan IT dan kitar semula produk dapat mengurangkan
jumlah sisa yang dihasilkan. 3
The reuse of IT equipment and product recycling can reduce the amount of waste generated.
(d) Semua lampu dan peralatan elektrik mesti ditutup apabila tidak digunakan. 3
All lights and electrical appliances must be turned off when not in use.
(e) Singki karbon merupakan tempat semula jadi seperti hutan dan lautan yang
berfungsi untuk meningkatkan karbon dioksida dalam udara.
Carbon sinks are natural places such as forests and oceans that increase carbon dioxide in the air.


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 54 TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6






03 PBD Plus SAINS TG5.indd 54 30/12/2022 3:42 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 3


5. Lengkapkan jadual di bawah untuk menerangkan langkah-langkah tapak tangan karbon. TP 2
Complete the table below to describe the carbon handprint measures.
Langkah tapak tangan karbon Penerangan
Carbon handprint measure Explanation
(a) Penggunaan bahan dengan Bahan binaan dengan ciri-ciri berikut digunakan:
jejak karbon yang rendah Building materials with the following characteristics are used:
dalam pembuatan produk (i) Boleh baharu
Use of materials with low carbon Renewable
footprint in product manufacturing (ii) Kurang membebaskan gas rumah hijau
Emit less greenhouse gases
(b) Pemanjangan kitar hayat Kitar hayat dan kecekapan tenaga sesuatu produk dapat
dan peningkatan kecekapan diperbaik dengan menggunakan bateri yang boleh
produk dicas semula atau panel suria .
Extending the life cycle and increasing The life cycle and energy efficiency of a product can be improved by using
the efficiency of a product rechargeable batteries or solar panels .

(c) Penggunaan tenaga yang Pembinaan stesen jana kuasa yang menggunakan
kurang membebaskan gas sumber tenaga boleh baharu dan tidak membebaskan
rumah hijau dan pengubah gas rumah hijau digalakkan. Label cekap tenaga
tenaga yang mempunyai adalah penting untuk menilai peralatan elektrik dari segi
kecekapan tenaga yang tinggi penjimatan dan kecekapan tenaga.
Use of energy that emits less greenhouse renewable
gases and highly-efficient energy The construction of power stations that use energy
converters sources and do not release greenhouse gases is encouraged. The
energy efficiency label
is important to evaluate electrical
appliances in terms of energy saving and efficiency.
(d) Pengurusan sisa yang cekap ke Sisa dapat dikurangkan melalui pengurusan sisa yang
arah kelestarian alam sekitar berkonsep 5R, iaitu:
Efficient management of waste towards Waste can be reduced through waste management with the 5R concept,
environmental sustainability namely:
(i) Refuse (ii) Reduce (iii) Recycle (iv) Reuse (v) Rot
(e) Penyingkiran gas rumah hijau Hutan dan lautan berfungsi sebagai singki karbon
dan penyimpanan karbon untuk menyingkirkan karbon dioksida daripada udara.
dioksida Forests and oceans act as carbon sinks to remove carbon dioxide
Elimination of greenhouse gases and from the air.
storage of carbon dioxide

SP 3.1.4 Berkomunikasi mengenai kitar hayat satu produk.
SP 3.1.5 Menjana idea pengurusan yang cekap bagi sisa plastik ke arah kelestarian alam sekitar.
6. Isi tempat kosong dengan jawapan yang betul. TP 1 TP 2
Fill in the blanks with the correct answers.
(a) Kitar hayat umum bagi produk bermula daripada sumber sehingga peringkat
pelupusan sama ada dikitar semula atau dibiarkan mereput.

The common life cycle of a product starts from source to disposal either through
recycling or decaying.
(b) Kitar semula menguraikan sesuatu produk kepada bahan mentah untuk membuat
produk-produk yang baharu . Upcycle menggunakan semula objek atau bahan
untuk menghasilkan produk baharu .
Recycling breaks products down into their raw material to be made into totally new
products. Upcycling reuse objects or material in such a way as to produce a new product .
TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6 55 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







03 PBD Plus SAINS TG5.indd 55 30/12/2022 3:42 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 3


(c) Mikroplastik ialah kepingan plastik yang panjangnya kurang daripada 5 mm
dan menjadi berbahaya jika berada di dalam sistem badan organisma akuatik.
Microplastics are plastic pieces that are less than 5 mm in length and become hazardous if they
are found in the body system of aquatic organisms.
(d) Gabungan beberapa rantai makanan yang membentuk siratan makanan membolehkan
pemindahan mikroplastik antara pelbagai jenis organisma sehingga berakhir dalam
badan manusia dan mamalia marin .

The combination of several food chains that form a food web allows the transfer of microplastics between
various types of organisms until they end up in the human body and marine mammals .
(e) Isu mikroplastik dapat diatasi dengan mengurangkan penghasilan sisa plastik dan
mengurangkan penggunaan produk plastik .
Microplastics issues can be overcome by reducing the production of plastic waste and reducing the
use of plastic products .

7. Jalankan projek STEM di bawah. TP 6 KBAT Mencipta
Carry out the STEM project below.

projek sTeM Project-based learning

Objektif aktiviti: Dapat menjanakan idea pengurusan sisa plastik yang cekap ke arah
kelestarian alam sekitar.
Activity objective: Can generate ideas about efficient management of plastic waste towards environmental
sustainability.
Pernyataan masalah: Pencemaran plastik ialah pengumpulan produk plastik dalam alam
sekitar yang memberi kesan yang buruk kepada hidupan liar, habitat hidupan liar dan
manusia. Tambahan pula, struktur kimia kebanyakan plastik menyebabkan plastik tahan
kepada proses pereputan semula jadi menyebabkan plastik mengambil masa yang lama
untuk terurai.
Problem statement: Plastic pollution is the accumulation of plastic products in the environment that have adverse
effects on wildlife, their habitats and humans. Furthermore, the chemical structure of most plastics allows them to
withstand the natural decomposition process, resulting in plastics taking a longer time to decompose.
Pencarian fakta: Kumpulkan maklumat daripada Internet dan buku-buku ilmiah tentang
impak pencemaran plastik terhadap manusia, hidupan liar dan alam sekitar
Fact finding: Gather information from the Internet and scientific books on the impacts of plastic pollution on humans,
wildlife and the environment.
Konsep yang diaplikasikan: Impak penggunaan plastik dan langkah mengurangkan
kesan pencemaran plastik
Concept applied: Impact of plastic use and measures to reduce the impact of plastic pollution
Pelan tindakan: Mengumpul maklumat, merancang bahan yang diperlukan untuk
dipersembahkan semasa kempen berlangsung, memilih lokasi kempen dan pengiraan kos
Action plan: Gather information, plan the materials needed to be presented during the campaign, select the location
of the campaign and calculate the cost
Penyelesaian: Mengadakan kempen di tempat dan waktu yang sesuai
Solution: Conduct a campaign at the appropriate place and time
Pembentangan: Membuat pembentangan tentang maklumat yang diperoleh
Presentation: Give a presentation on the information obtain



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 56 TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6






03 PBD Plus SAINS TG5.indd 56 30/12/2022 3:42 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 3


3.2 Pencemaran Alam Sekitar Infografik Buku Teks ms. 99 – 105
Environmental Pollution Pencemaran
Pollution
IDeA
SP 3.2.1 Menerangkan jenis dan punca pencemaran alam sekitar.
1. Padankan jenis pencemaran berikut dengan punca dan kesan negatifnya. CeTus
Match the following types of pollution with the cause and negative effects. TP 3 KBAT Mengaplikasi
Peningkatan Pembinaan stesen Penggunaan racun Larut resap baja
pembebasan asap jana kuasa di tepi perosak di kawasan berlebihan ke dalam
daripada pembakaran sungai pertanian untuk sungai
terbuka Construction of a power mengawal perosak Leaching of excessive
Increased release of smoke station by the river Use of pesticides in fertilisers into the river
from open burning agricultural areas to control
pests



Pencemaran air Pencemaran udara Pencemaran tanah Pencemaran terma
Water pollution Air pollution Land pollution Thermal pollution



Hujan asid Eutrofikasi Ketidaksuburan Perubahan ketara
Acid rain Eutrophication tanah dalam suhu air
Soil infertility Sudden change in water
temperature


2. Lengkapkan rajah dengan jawapan yang sesuai. TP 4 KBAT Menganalisis
Complete the diagram with suitable answers.
Jenis pencemaran
Type of pollution
Pencemaran udara
Air pollution

Bahan pencemar Bahan pencemar
Pollutants Pollutants
Sulfur dioksida Klorofluorokarbon (CFC)
Sulphur dioxide Chlorofluorocarbon (CFC)
Punca pencemaran Punca pencemaran
Sources of pollution Sources of pollution
Kilang perindustrian Peti sejuk, penyaman udara
Industrial factories Refrigerator, air conditioner
Kesan negatif terhadap alam sekitar Kesan negatif terhadap alam sekitar
Negative effects on environment Negative effects on environment
• Tanah kurang subur kerana nilai pH • Risiko penyakit seperti katarak mata and
kurang daripada 5. penyakit kulit meningkat.
The soil is less fertile because the pH value is less than 5. The risk of diseases such as eye cataracts and skin
• Tisu daun dan akar tumbuhan termusnah. diseases increases.
Leaf and root tissues of plant are destroyed. • Keimunan badan menjadi lemah.
The body’s immunity becomes weak.

TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6 57 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







03 PBD Plus SAINS TG5.indd 57 30/12/2022 3:42 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 3


SP 3.2.2 Mengkaji tahap pencemaran air daripada sisa domestik.
IDeA
3. Tandakan (3) pada pernyataan yang betul tentang tahap pencemaran air daripada
sisa domestik. TP 3 TP 4 KBAT Mengaplikasi KBAT Menganalisis CeTus
Mark (3) the correct statements about the level of water pollution from domestic waste.
(a) Biochemical Oxygen Demand (BOD) merupakan parameter untuk menentukan
tahap pencemaran udara.
Biochemical Oxygen Demand (BOD) is the parameter to determine air pollution level.
(b) Larutan metilena biru digunakan sebagai larutan penunjuk untuk menguji
kehadiran oksigen dalam sampel air. 3
Methylene blue solution is used as indicator to test for the presence of oxygen in the water sample.
(c) Warna biru larutan metilena biru akan luntur dengan cepat menunjukkan sampel
air mengandungi jumlah oksigen terlarut yang tinggi.
The blue colour of methylene blue solution decolourise rapidly, shows that the presence of dissolved
oxygen in the water sample is high.
(d) Kepekatan bahan organik yang tinggi mengalakkan pertumbuhan bakteria yang
mengurangkan paras oksigen terlarut dalam sampel air. 3
High concentration of organic matter encourages the growth of bacteria which reduces the level of
dissolved oxygen in the water sample.
(e) Sampel air yang mempunyai nilai BOD yang tinggi menunjukkan tahap
pencemaran air yang tinggi. 3
Water samples with high BOD values show high levels of water pollution.
Cuba jawab Praktis SPM 3, K1: S3, K2: Bhgn B, S1


SP 3.2.3 Mereka cipta kaedah pembersihan air yang tercemar menggunakan teknologi hijau.
4. Susun prosedur membuat bebola lumpur mikroorganisma efektif (EM) mengikut urutan yang
betul. TP 4 KBAT Menganalisis
Arrange the procedures for making effective microorganisms (EM) mud balls in the correct order.
Campuran dijadikan bebola lumpur EM. 3
The mixture is rolled into EM mud balls.
Bekas bebola lumpur EM disimpan di tempat yang sesuai menjauhi sinaran matahari
atau angin kuat. 5
The tray of EM mud balls are placed away from sunlight or strong winds.
Bebola lumpur EM diletakkan di dalam dulang yang dialas dengan kertas. 4
The EM mud balls are placed in the tray which covered with paper.
Tanah dan EM Bokashi dicampurkan dalam besen. 1
Soil and EM Bokashi are mixed well in a basin.
Permukaan bebola lumpur EM disaluti oleh fungi putih dan sedia digunakan. 6
The EM mud balls are covered with white fungi and ready to be used.
Larutan EM ditambah ke dalam campuran dan digaul sehingga sebati. 2
The EM solution is added to this mixture and mixed thoroughly.
Cuba jawab Praktis SPM 3, K1: S4, K2: Bhgn B, S1
Info Info
Apakah itu Mikroorganisma Efektif Biochemical Oxygen Demand (BOD) dan
(EM)? Chemical Oxygen Demand (COD)
What are Effective Microorganisms Biochemical Oxygen Demand (BOD) and
(EM)? Chemical Oxygen Demand (COD)


© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 58 TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6






03 PBD Plus SAINS TG5.indd 58 30/12/2022 3:42 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 3


3.3 Pemeliharaan dan Pemuliharaan Alam Sekitar Buku Teks ms. 105 – 108
Preservation and Conservation of the Environment
SP 3.3.1 Menjustifikasi peranan setiap individu dalam mengurus sumber semula jadi untuk mengekalkan keseimbangan alam sekitar.

1. Lengkapkan carta dengan jawapan yang sesuai. TP 2 TP 3 KBAT Mengaplikasi
Complete the chart with suitable answers.
Peningkatan dalam kandungan karbon dioksida dalam atmosfera
An increase in the carbon dioxide content in the atmosphere

disebabkan oleh: / is caused by:
(a) Pembakaran bahan api fosil dalam kenderaan dan industri.
Burning of fossil fuels in vehicles and industries.
(b) Penyahhutanan untuk tujuan pembangunan dan pertanian
Deforestation for development and farming.
(c) Pembakaran secara terbuka
Open burning

Peningkatan karbon dioksida dalam atmosfera membawa kepada pelbagai kesan buruk
kepada alam sekitar. Salah satu kesan ialah pemanasan global.
The increase in carbon dioxide in the atmosphere leads to various adverse effects on the environment. One of the
effects is global warming.

Kesan buruk pemanasan global: / Harmful effects of global warming:
(a) Perubahan iklim
Climate change
(b) Peningkatan dalam paras air laut
Increase in sea level
(c) Berlakunya banjir dan kemarau yang membawa kepada kemusnahan tanaman
Occurrences of floods and droughts leading to a drop in crop yields


Salah satu teknologi yang digunakan untuk menyingkirkan karbon dioksida dalam
atmosfera ialah Teknologi Emisi Negatif .
Negative Emission
One of the technologies used to remove the carbon dioxide content in the atmosphere is
Technologies .



Teknologi ini menggunakan mikroalga marin yang tumbuh dan membiak dengan
banyaknya dalam air laut. Dengan yang demikian, kandungan karbon dioksida dalam
atmosfera dapat dikurangkan melalui proses fotosintesis .
This technology uses marine microalgae that grow and reproduce abundantly in seawater. Thus, the
carbon dioxide content in the atmosphere can be reduced through the process of photosynthesis .
Cuba jawab Praktis SPM 3, K1: S5, K2: Bhgn C, S3
Info
Infografik
Kesan Rumah Hijau Emisi Negatif
Greenhouse Effect Negative Emission

TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6 59 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







03 PBD Plus SAINS TG5.indd 59 30/12/2022 3:42 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 3

2. Padankan penggunaan Teknologi Hijau berikut dengan penerangan yang betul.
Match the following uses of Green Technology with the correct explanation. TP 3 KBAT Mengaplikasi
Kereta hibrid Tiada pembebasan gas rumah hijau seperti gas
Hybrid cars karbon dioksida dan metana ke atmosfera.

There is no release of greenhouse gases such as carbon dioxide
and methane gases into the atmosphere.
Biodiesel Memperolehi kuasa melalui enjin pembakaran
Biodiesel dalaman yang menggunakan tenaga tersimpan
dalam bateri.
Powered through an internal combustion engine that uses
energy stored in batteries.
Teknologi solar Reka bentuk, pembinaan atau operasi sesuatu
Solar technology bangunan yang mengurangkan kesan negatif
terhadap iklim dan persekitaran semula jadi.
The design, construction or operation of a building that reduces
negative impacts on the climax and natural environment.
Emisi sifar karbon Teknologi yang menukarkan cahaya matahari
Zero carbon emission kepada tenaga elektrik melalui panel fotovoltaik
(PV)
Technology that converts sunlight into electrical energy through
photovoltaic (PV) panels.
Bangunan hijau Bahan api yang boleh baharu dan terbiodegradasi
Green buildings yang dihasilkan daripada minyak sayuran atau
lemak haiwan.
A renewable, biodegradable fuel manufactured from vegetable
oils or animal fats.

SP 3.2.2 Membahaskan peranan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) dalam menangani isu alam sekitar pada peringkat global.

3. Nyatakan Benar atau Palsu bagi pernyataan-pernyataan berikut. TP 5 KBAT Menilai
State True or False for the following statements.
(a) Tujuan Protokol Kyoto pada tahun 1997 adalah untuk mengurangkan Benar
pembebasan gas karbon dioksida. True
The purpose of the Kyoto Protocol in 1997 was to reduce the emission of carbon dioxide.

(b) PBB telah mengambil langkah untuk mengharamkan penggunaan bahan kimia Benar
toksik seperti DDT. True
The UN has banned the use of toxic chemicals such as DDT.

(c) Penggunaan klorofluorokarbon (CFCs) digalakkan untuk menggantikan
penggunaan hidroklorofluorokarbon (HCFCs). Palsu
The use of chlorofluorocarbons (CFCs) is encouraged to replace the use of hydrochlorofluorocarbons False
(HCFCs)

(d) Tujuan Persidangan Rio pada tahun 1992 adalah untuk mengurangkan
kandungan dan pembebasan gas rumah hijau serta mengehadkan kenaikan Palsu
suhu global. False
The purpose of the Rio Conference in 1992 was to reduce the content and emissions of greenhouse gases
and limit the rise in global temperature.



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 60 TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6






03 PBD Plus SAINS TG5.indd 60 30/12/2022 3:42 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 3


praktis spM 3





Praktis Ekstra
SPM 3
Antara yang berikut, yang manakah
KERTAS 1
menyebabkan fenomena ini?
1. Rujuk pernyataan berikut. sp 3.1.3 Which of the following causes this phenomenon?
Refer the following statement. sp 3.2.1 KBAT Menganalisis
A Karbon dioksida
Tapak tangan karbon adalah bertujuan Carbon dioxide
untuk mengurangkan pembebasan gas B Klorofluorokarbon
rumah hijau dalam kitaran hayat sesuatu Chlorofluorocarbon
produk. C Sulfur dioksida
The carbon handprint is intended to reduce Sulphur dioxide
greenhouse gas emissions throughout the life cycle D Karbon monoksida
of a product. Carbon monoxide
Antara yang berikut, yang manakah benar 3. Apakah kesan baja yang berlebihan di
tentang pernyataan tersebut? dalam sungai? sp 3.2.2
Which of the following is true about the statement? What is the effect of excessive fertiliser in a river?
A Peningkatan dalam penggunaan A Pertumbuhan alga terbantut.
kenderaan bermotor di jalan raya The growth of algae is stunted.
Increase in the use of motor vehicles on the road B Jumlah oksigen terlarut dalam air
B Penyingkiran gas rumah hijau dan meningkat.
penyimpanan karbon dioksida dalam The amount of dissolved oxygen in the water
singki karbon increases.
Elimination of greenhouse gases and storage of C Populasi haiwan akuatik meningkat.
carbon dioxide in carbon sinks The population of aquatic animals is increasing.
C Meningkatkan kesan negatif dari D Pertumbuhan mikroorganisma
pembangunan yang tidak terancang meningkat.
Increased negative impacts of unplanned The growth of microorganisms increases.
development 4. Rajah 2 menunjukkan graf kesan baja dan
D Membina lebih banyak penjana kuasa mikroorganisma efektif (EM) ke atas hasil
Build more power generator
tanaman. sp 3.2.3 KBAT Menganalisis
2. Rajah 1 menunjukkan suatu fenomena Diagram 2 shows a graph of the effect of fertilisers and
alam sekitar. effective microorganism (EM) on crop yields.
Diagram 1 shows an environmental phenomenon. 1200
1000
Hasil tanaman (g) Crop yield (g) 800
600
400
200
0
Baja Baja Bahan Bahan Baja Baja
ayam ayam organik organik kimia kimia +
Chicken + EM Organic + EM Chemical EM
Rajah 1 / Diagram 1 manure Chicken matter Organic fertiliser Chemical
fertiliser
manure
matter
+ EM + EM + EM
Rajah 2 / Diagram 2
61 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.





03 PBD Plus SAINS TG5.indd 61 30/12/2022 3:42 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 3

Apakah kesimpulan yang dapat dibuat 5. Rajah 3 menunjukkan kaedah untuk
daripada graf ini? mengurangkan kandungan karbon
What conclusion can be made from this graph? dioksida di udara.
A Teknologi EM menggunakan virus Diagram 3 shows a method to reduce the carbon
untuk meningkatkan hasil tanaman. dioxide content in the air.
EM technology uses viruses to increase crop yield.
B Teknologi EM menyediakan
persekitaran tanah yang optimum
yang meningkatkan pertumbuhan
tanaman.
EM technology creates an optimal environment
in the soil that enhances plant growth.
C Teknologi EM dengan
pengubahsuaian DNA meningkatkan Rajah 3 / Diagram 3
hasil tanaman. Apakah kaedah yang ditunjukkan pada
EM technology with genetic alteration improves Rajah 3? sp 3.3.1 KBAT Menganalisis
crop yields. What is the method shown in Diagram 3?
D Teknologi EM menggunakan bakteria A Bebola lumpur mikroorganisma efektif
dan kulat untuk mengurangkan hasil Effective microorganism mud balls.
tanaman. B Upcycle
EM technology uses bacteria and fungi to reduce Upcycle
crop yields. C Emisi sifar karbon
Zero carbon emission
D Teknologi Emisi Negatif
Negative Emission Technologies
Kertas 2


Bahagian B
Klu Soalan
1(b) Larut resap bahan bernutrien menggalakkan pertumbuhan alga, tumbuhan terapung yang tumbuh pesat dan
menghalang cahaya matahari daripada sampai kepada tumbuhan tenggelam. Ini memberikan kesan kepada
kandungan oksigen dan nilai BOD.
Leaching of nutrient substances stimulates the growth of floating plants, algae which grow rapidly and prevent the sunlight from reaching
submerged plants. This affects the contains of dissolved oxygen and BOD value.
2(c) Sumber tenaga boleh baharu menggunakan sumber semula jadi dan tidak akan kehabisan. Contoh termasuklah
tenaga solar, tenaga hidro, tenaga angin dan tenaga geoterma.
Renewable energy sources use natural resources and will never run out. Examples include solar energy, hydro energy, wind energy and
geothermal energy
(d) Singki karbon ialah tempat semula jadi yang berfungsi untuk menyingkirkan karbon dioksida daripada udara.
Carbon sinks are natural places that remove carbon dioxide from the air..

1. Rajah 1 menunjukkan pertumbuhan pesat alga disebabkan
larut resap bahan X dari kawasan pertanian.
Diagram 1 shows the rapid growth of algae due to the leaching of substance
X from agricultural areas.
(a) Nyatakan bahan X.
State substance X.
sp 3.2.1 KS 0104 pemahaman tentang perkara universal dan abstrak
Baja yang berlebihan / Excessive of fertilisers
[1 markah / 1 mark] Rajah 1 / Diagram 1



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 62






03 PBD Plus SAINS TG5.indd 62 30/12/2022 3:42 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 3

(b) Terangkan kesan fenomena di atas terhadap kandungan oksigen terlarut dalam air dan
nilai BOD. sp 3.2.2 KBAT Menganalisis KS 0302 Analisis perkaitan
Explain the effects of the above phenomenon on the dissolved oxygen content in water and the BOD value.
Mengurangkan kandungan oksigen terlarut dalam air dan menunjukkan peningkatan
dalam nilai BOD.
Decreases the dissolved oxygen content in the water and shows an increase in the BOD value.
[2 markah / 2 marks]
(c) Namakan larutan yang digunakan untuk menunjukkan kehadiran atau ketiadaan oksigen
terlarut dalam sampel air. sp 3.2.2 PS 0101 perkara khusus atau spesifik
Name the solution used to indicate the presence or absence of dissolved oxygen in a water sample.
Larutan metilena biru / Methylene blue solution
[1 markah / 1 mark]

(d) Nyatakan dua cara untuk mengelakkan fenomena di atas. sp 3.2.3 KBAT Menilai
State two ways to prevent the above phenomenon. KS 0501 Menyelesaikan masalah dengan idea baharu
Baja digunakan dalam jumlah yang rendah / sesuai untuk tanaman.
Using less / correct amount of fertlisers for crop plantation.
Elakkan larut resap nutrien ke dalam tasik.
Prevent leaching nutrients into lakes.
[2 markah / 2 marks]

2. Rajah 2 menunjukkan jejak karbon. sp 3.1.1 KS 0501 Menyelesaikan masalah dengan idea baharu
Diagram 2 shows the carbon footprint.
Elektrik Pengangkutan
Kertas 2 Transport
Electricity
Pembebasan CO 2
Emission
H 2 O
Bahagian B
Kitar semula
Recycling
Klu Soalan Bahan api
Fuel
1(b) Larut resap bahan bernutrien menggalakkan pertumbuhan alga, tumbuhan terapung yang tumbuh pesat dan Rajah 2 / Diagram 2
menghalang cahaya matahari daripada sampai kepada tumbuhan tenggelam. Ini memberikan kesan kepada
kandungan oksigen dan nilai BOD. (a) Nyatakan satu proses yang meningkatkan jumlah karbon dioksida di udara. sp 3.1.1
Leaching of nutrient substances stimulates the growth of floating plants, algae which grow rapidly and prevent the sunlight from reaching State one process that increases the amount of carbon dioxide in the air. PS 0101 perkara khusus atau spesifik
submerged plants. This affects the contains of dissolved oxygen and BOD value. Pembakaran, respirasi / Combustion, respiration
2(c) Sumber tenaga boleh baharu menggunakan sumber semula jadi dan tidak akan kehabisan. Contoh termasuklah
tenaga solar, tenaga hidro, tenaga angin dan tenaga geoterma. [1 markah / 1 mark]
Renewable energy sources use natural resources and will never run out. Examples include solar energy, hydro energy, wind energy and
geothermal energy (b) Apakah perbezaan antara jejak karbon dengan tapak tangan karbon? sp 3.1.3 KBAT Menganalisis
(d) Singki karbon ialah tempat semula jadi yang berfungsi untuk menyingkirkan karbon dioksida daripada udara. What is the difference between the carbon footprint and the carbon handprint? KS 0302 Analisis perkaitan
Carbon sinks are natural places that remove carbon dioxide from the air..
Jejak karbon merujuk kepada impak negatif terhadap kelestarian alam sekitar manakala
1. Rajah 1 menunjukkan pertumbuhan pesat alga disebabkan tapak tangan karbon merujuk kepada impak positif terhadap kelestarian alam sekitar.
larut resap bahan X dari kawasan pertanian. The carbon footprint refers to the negative impacts on environmental sustainability while the carbon handprint
Diagram 1 shows the rapid growth of algae due to the leaching of substance refers to the positive impacts on environmental sustainability
X from agricultural areas.
(a) Nyatakan bahan X. [2 markah / 2 marks]
State substance X. (c) Nyatakan kelebihan penjanaan tenaga elektrik daripada sumber tenaga boleh baharu.
sp 3.2.1 KS 0104 pemahaman tentang perkara universal dan abstrak State the advantages of generating electricity from renewable energy sources.
Baja yang berlebihan / Excessive of fertilisers sp 3.1.3 KBAT Menganalisis KS 0301 Analisis unsur-unsur
Tidak membebaskan gas rumah hijau ke atmosfera.
[1 markah / 1 mark] Rajah 1 / Diagram 1 Does not release greenhouse gases into the atmosphere.
[1 markah / 1 mark]
TAhAp penguAsAAn 1 2 3 4 5 6 63 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.







03 PBD Plus SAINS TG5.indd 63 30/12/2022 3:42 PM

Sains Tingkatan 5 Bab 3

(d) Bagaimanakah singki karbon dapat mengurangkan karbon dioksida di udara?
How can carbon sinks reduce carbon dioxide in the air?
sp 3.1.1 KBAT Menilai KS 0401 Menilai berdasarkan evidens dalaman
Karbon dioksida melarut di dalam air laut / Carbon dioxide dissolves in seawater
Karbon dioksida diserap oleh tumbuhan hijau / Carbon dioxide is absorbed by green plants
Karbon terkumpul dalam biojisim / Carbon accumulates in biomass
[2 markah / 2 marks]
Bahagian C
Klu Soalan
3(d) Penipisan lapisan ozon berpunca daripada pembebasan gas klorofluorokarbon (CFC). Lapisan ozon melindungi Bumi
daripada sinar ultra ungu yang berbahaya daripada matahari. Maka penipisan ozon menyebabkan pelbagai masalah
kepada alam sekitar dan benda-benda hidup.
Ozone depletion is caused by the release of chlorofluorocarbon (CFC) gases. The ozone layer protects the earth from harmful ultraviolet rays.
Ozone depletion causes various problems for our environment and living things.
3. Rajah 3 menunjukkan suatu fenomena alam yang menjadi topik perbincangan semasa.
Diagram 3 shows one of the environmental phenomena which have become a current topic of discussion.
Haba terbebas
ke angkasa
Heat escapes to space
Tenaga suria
Solar energy
Karbon dioksida dan
gas-gas yang lain di
atmosfera memerangkap
haba dan memanaskan bumi
Carbon dioxide and other gases
in the atmosphere trap heat,
keeping the earth warm

Rajah 3 / Diagram 3
(a) Namakan fenomena yang ditunjukkan dalam Rajah 3 dan nyatakan satu penyebab yang
membawa kepada masalah tersebut. sp 3.2.1 KS 0104 pemahaman tentang perkara universal dan abstrak
Name this phenomenon shown in Diagram 3 and state one cause that leads to the problem.
[2 markah / 2 marks]
(b) Nyata dan terangkan kesan fenomena di atas terhadap alam sekitar.
State and explain the effects of the above phenomenon on the environment.
sp 3.2.1 KS 0104 pemahaman tentang perkara universal dan abstrak
[2 markah / 2 marks]
(c) Teknologi Emisi Negatif dapat mengurangkan fenomena di atas. Wajarkan pernyataan ini.
Emission Technologies can reduce the above phenomenon. Justify this statement.
sp 3.3.1 KBAT Menilai KS 0401 Menilai berdasarkan evidens dalaman
[4 markah / 4 marks]
(d) Salah satu masalah pencemaran alam ialah pembebasan gas kloroflurokarbon (CFC) yang
memberikan impak besar kepada lapisan ozon bumi. Terangkan kesan-kesan penipisan
ozon kepada kesihatan manusia. sp 3.2.1 KBAT Menganalisis KS 0302 Analisis perkaitan
One of the problems of environmental pollution is the release of chlorofluorocarbon (CFC) gases which have a major
impact on the earth’s ozone layer. Explain the effects of ozone depletion on human health.
[4 markah / 4 marks]




Enrolment key
snt5^pOt^

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 64






03 PBD Plus SAINS TG5.indd 64 30/12/2022 3:42 PM