Focus PT3 2022 - Geografi

Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.PELANGI BESTSELLER

GEOGRAFI PT3
TINGKATAN
1∙2∙3
KSSM

Rajanderan Subramaniam (Penulis Buku Teks)
Kang Chai Yoeng (Penulis Buku Teks)
Zulkipli Ismail (Penulis Buku Teks) ​
Chong Yoon Choi

KANDUNGAN

TINGKATAN 1 TEMA Geografi Fizikal: Bentuk Muka
Bumi dan Saliran

TEMA Kemahiran Geografi 5Bab Bumi 41

1Bab Arah
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.1 5.1 Sistem Fizikal Bumi 42
5.2 Struktur Bumi 45
1.1 Arah Mata Angin 2 6Bab 5.3 Benua, Lautan, Laut Utama
1.2 Cara Menentukan Arah Mata 46
3 dan Selat 48
Angin Menggunakan Matahari 5.4 Kesan Pergerakan Kerak Bumi 54
1.3 Cara Menentukan Arah Mata 3 Peta Konsep 54
7 Praktis PT3 5
Angin Menggunakan Kompas 9 56
1.4 Bearing Sudutan 10 Bentuk Muka Bumi
Peta Konsep
Praktis PT3 1

2Bab Kedudukan 12 6.1 Pelbagai Bentuk Muka Bumi 57
di Malaysia 57
3Bab 2.1 Kedudukan Relatif 13 7Bab 60
2.2 Latitud dan Longitud 15 6.2 Tanah Tinggi di Malaysia 62
Peta Konsep 18 6.3 Tanah Pamah di Malaysia 64
Praktis PT3 2 19 6.4 Pinggir Laut di Malaysia
6.5 Saliran di Malaysia 66
Peta Lakar 21 6.6 Kepentingan Pelbagai Bentuk 70
70
3.1 Ciri-ciri Peta Lakar 22 Muka Bumi di Malaysia
3.2 Simbol-simbol dalam Peta Lakar 23 Peta Konsep 73
3.3 Pandang Darat Fizikal dan Praktis PT3 6
25
Pandang Darat Budaya Saliran
3.4 Langkah-langkah Melukis 28
30 7.1 Pandang Darat Fizikal Peringkat 74
Peta Lakar 31 Aliran Sungai 78
Peta Konsep 7.2 Sungai dan Tasik Utama 80
Praktis PT3 3 81
di Malaysia 82
7.3 Kepentingan Sungai dan Tasik

di Malaysia
Peta Konsep
Praktis PT3 7

4Bab Lakaran Peta Malaysia 33 TEMA Geografi Manusia: Penduduk
dan Petempatan
4.1 Kedudukan Negeri-negeri
di Malaysia 34 8Bab Penduduk di Malaysia 84

4.2 Kedudukan Ibu Negeri, Ibu Negara 34 8.1 Taburan Penduduk di Malaysia 85
dan Pusat Pentadbiran Kerajaan 37 8.2 Faktor-faktor yang Mempengaruhi 89
39 93
Persekutuan di Malaysia 40 Taburan Penduduk di Malaysia 94
4.3 Melakar Peta Malaysia Peta Konsep
Peta Konsep Praktis PT3 8
Praktis PT3 4

ii

9Bab Petempatan di Malaysia 13.2 Kesan-kesan Pembuangan Sisa

96 Domestik di Malaysia 136

13.3 Langkah-langkah Mengurangkan

9.1 Jenis-jenis Petempatan di Malaysia 97 Kesan Pembuangan Sisa

9.2 Pola Petempatan di Malaysia 99 Domestik 138
Peta Konsep 139
9.3 Fungsi Petempatan Bandar Praktis PT3 13 140

dan Luar Bandar 100
Peta Konsep 103
Praktis PT3 9 104
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Geografi Kawasan: Asia TINGKATAN 2
Tenggara
TEMA

1Bab 0 Bentuk Muka Bumi dan 105 TEMA Kemahiran Geografi
Saliran di Asia Tenggara
1Bab Skala dan Jarak
10.1 Negara-negara di Asia Tenggara 106 141
1.1 Skala
10.2 Bentuk Muka Bumi di Asia Tenggara 107 1.2 Jarak 142
1.3 Menentukan Jarak Sebenar 144
10.3 Sungai dan Tasik Utama di Asia
Menggunakan Skala 145
Tenggara 111 1.4 Menentukan Jarak Sebenar
Peta Konsep 113 148
Praktis PT3 10 114 Berpandukan Skala Peta 150
Peta Konsep 150
1Bab 1 Penduduk dan Petempatan 115 Praktis PT3 1
di Asia Tenggara

11.1 Taburan Penduduk di Asia

Tenggara 116 2Bab

11.2 Fungsi-fungsi Petempatan Peta Topografi 152

Bandar Utama di Asia Tenggara 119
Peta Konsep 122
Praktis PT3 11 122 2.1 Maksud Peta Topografi 153

2.2 Garisan Timuran dan Garisan

Utaraan 155

Isu dan Pengurusan Alam 2.3 Rujukan Grid 156
Sekitar
TEMA 2.4 Ciri Pandang Darat Fizikal dan

Ciri Pandang Darat Budaya 159

1Bab 2 Sumber Air 2.5 Mentafsir Peta Topografi 162
Peta Konsep 164
124 Praktis PT3 2 164

12.1 Jenis-jenis Sumber Air 125 TEMA Geografi Fizikal: Cuaca dan
12.2 Punca Krisis Air di Malaysia 126 Iklim
12.3 Kesan Krisis Air di Malaysia 129
12.4 Langkah-langkah Mengurangkan 3Bab Pengaruh Pergerakan Bumi 168
Kesan Krisis Air 130 terhadap Cuaca dan Iklim
Peta Konsep 132 169
Praktis PT3 12 133 170
173
1Bab 3 Sisa Domestik 134 3.1 Pergerakan Bumi 177
3.2 Putaran Bumi 177
13.1 Jenis-jenis Sisa Domestik 135 3.3 Peredaran Bumi
13.2 Sisa-sisa Domestik di Malaysia 135 Peta Konsep
Praktis PT3 3

iii

4Bab Cuaca dan Iklim di Malaysia 179 TEMA Geografi Kawasan: Asia
180
4.1 Jenis dan Ciri Iklim di Malaysia 7Bab Kepelbagaian Iklim dan 226
4.2 Pengaruh Cuaca dan Iklim 184
Pengaruhnya terhadap 227
terhadap Kegiatan Manusia 186 229
di Malaysia 190 Kegiatan Manusia di Asia 230
4.3 Kesan Kegiatan Manusia 192 230
terhadap Cuaca dan Iklim 193 7.1 Kepelbagaian Iklim di Asia 231
di Malaysia 7.2 Ciri Iklim Mengikut Zon di Asia 232
4.4 Perubahan Cuaca dan Iklim 7.3 Zon Iklim Sejuk 234
di Malaysia 7.4 Zon Iklim Sejuk Sederhana 235
Peta Konsep 7.5 Zon Iklim Panas Sederhana
Praktis PT3 4 7.6 Zon Iklim Panas
Peta Konsep
Praktis PT3 7
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
TEMA Geografi Manusia: 8Bab Jenis dan Kemajuan 237
Pengangkutan dan Pengangkutan di Asia

Telekomunikasi 8.1 Jenis Pengangkutan di Asia 238
8.2 Kemajuan Pengangkutan di Asia 242
5Bab Pengangkutan di Malaysia 195 8.3 Kesan Pengangkutan terhadap
245
5.1 Pengangkutan Darat di Malaysia 196 Masyarakat, Ekonomi dan Alam 247
5.2 Pengangkutan Udara dan Air 200 Sekitar 248
204 Peta Konsep
di Malaysia Praktis PT3 8
5.3 Pengangkutan Awam di Malaysia 206
5.4 Faktor-faktor yang Mempengaruhi 207 TEMA Isu dan Pengurusan Alam
209 Sekitar
Jaringan Pengangkutan 210
di Malaysia 211 9Bab Pemanasan Global 250
5.5 Kepentingan Pengangkutan 211
Darat, Udara dan Air di Malaysia 9.1 Maksud Pemanasan Global 251
5.6 Kepentingan Pengangkutan 9.2 Faktor-faktor Pemanasan Global 252
Awam di Malaysia 9.3 Kesan-kesan Pemanasan Global 253
5.7 Amalan Pengangkutan Lestari 9.4 Langkah-langkah Mengurangkan
Peta Konsep Kesan Pemanasan Global 254
Praktis PT3 5 Peta Konsep 256
Praktis PT3 9 257
6Bab Telekomunikasi di Malaysia 214

6.1 Alat Telekomunikasi di Malaysia 215 1Bab 0 Teknologi Hijau 258
6.2 Kemajuan Alat Telekomunikasi 216
219 10.1 Konsep Teknologi Hijau 259
di Malaysia 220 10.2 Ciri-ciri Produk Teknologi Hijau 260
6.3 Kepentingan Telekomunikasi 221 10.3 Contoh Produk Teknologi Hijau 261
223 10.4 Kepentingan Teknologi Hijau 261
di Malaysia 224 10.5 Amalan Berkonsepkan Teknologi
6.4 Kesan Telekomunikasi terhadap Hijau 263
Peta Konsep 265
Pembangunan Negara Praktis PT3 10 266
6.5 Penggunaan Alat Telekomunikasi
Secara Beretika
Peta Konsep
Praktis PT3 6

iv

TINGKATAN 3 4Bab Tumbuh-tumbuhan Semula
Jadi di Malaysia
305

TEMA Kemahiran Geografi 4.1 Jenis dan Taburan Tumbuh-tumbuhan

Semula Jadi di Malaysia 306

1Bab Jadual dan Graf 4.2 Faktor-faktor yang Mempengaruhi

267 Tumbuh-tumbuhan Semula

Jadi di Malaysia 314

4.3 Kepentingan Tumbuh-tumbuhan
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.1.1 Ciri-ciri dan Kegunaan Jadual 268
Semula Jadi di Malaysia 315
1.2 Ciri-ciri dan Kegunaan Graf 268
4.4 Kesan Kegiatan Manusia
1.3 Langkah-langkah Membina
terhadap Tumbuh-tumbuhan
Jadual 270
Semula Jadi di Malaysia 318
1.4 Langkah-langkah Membina

Graf Bar Mudah, Graf Garisan Peta Konsep 320

Mudah dan Graf Gabungan 271 Praktis PT3 4 321

1.5 Mentafsir Jadual, Graf Bar Mudah,

Graf Garisan Mudah dan Graf

Gabungan 275

Peta Konsep 279 5Bab Hidupan Liar di Malaysia

Praktis PT3 1 280 323

2Bab 5.1 Hidupan Liar di Malaysia 324

Carta Pai 282 5.2 Kepentingan Hidupan Liar

di Malaysia 325

2.1 Ciri-ciri dan Kegunaan Carta Pai 283 5.3 Kegiatan Manusia yang Mengancam

2.2 Langkah-langkah Membina Hidupan Liar di Malaysia 327

Carta Pai 283 5.4 Usaha Pemeliharaan dan

2.3 Mentafsir Carta Pai 285 Pemuliharaan Hidupan Liar

Peta Konsep 288 di Malaysia 328

Praktis PT3 2 288 Peta Konsep 332

Praktis PT3 5 333

TEMA Geografi Fizikal: Tumbuh- Geografi Manusia: Sumber
tumbuhan Semula Jadi dan Semula Jadi dan Kegiatan
TEMA
Hidupan Liar

Pengaruh Persekitaran Fizikal Ekonomi
terhadap Kepelbagaian
3Bab Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi 290 6Bab Sumber Semula Jadi di 335
dan Hidupan Liar Malaysia

3.1 Faktor-faktor Persekitaran Fizikal 6.1 Sumber Semula Jadi di Malaysia 336

yang Mempengaruhi Kepelbagaian 6.2 Taburan Sumber Boleh Baharu

Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi dan dan Sumber Tidak Boleh Baharu

Hidupan Liar 291 di Malaysia 338

3.2 Faktor-faktor yang Mempengaruhi 6.3 Kepentingan Sumber Semula

Kepelbagaian Tumbuh-tumbuhan Jadi dalam Pembangunan

Semula Jadi dan Hidupan Liar 291 Ekonomi di Malaysia 343

Peta Konsep 303 Peta Konsep 344

Praktis PT3 3 303 Praktis PT3 6 345

v

7Bab Kegiatan Ekonomi di Malaysia 346 TEMA Isu dan Pengurusan Alam
Sekitar

7.1 Jenis Kegiatan Ekonomi 1Bab 0 Sumber Hutan 389

di Malaysia 347

7.2 Taburan Kegiatan Ekonomi 10.1 Sumber Hutan 390

Utama di Malaysia 347 10.2 Kepentingan Pengurusan

7.3 Faktor-faktor yang Mempengaruhi Sumber Hutan di Malaysia 390

Kegiatan Ekonomi di Malaysia 352
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved. 10.3 Usaha Pemeliharaan dan
7.4 Kepentingan Kegiatan
Pemuliharaan Sumber Hutan
Ekonomi di Malaysia 359
di Malaysia 391
Peta Konsep 362
10.4 Peranan Agensi dalam Pengurusan
Praktis PT3 7 362
Hutan di Malaysia 394

Peta Konsep 396

Praktis PT3 10 396

TEMA Geografi Kawasan: Dunia

8Bab Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi 1Bab 1 Kitar Semula 398
dan Hidupan Liar di Dunia
364

11.1 Elemen Kitar Semula 399

8.1 Tumbuh-tumbuhan 11.2 Kepentingan Amalan Kitar

Semula Jadi dan Hidupan Semula 400

Liar di Dunia 365 11.3 Amalan Kitar Semula di Malaysia 401

8.2 Kepentingan Tumbuh-tumbuhan 11.4 Amalan Kitar Semula di Negara-negara

Semula Jadi dan Hidupan Liar Lain 403
Peta Konsep 406
di Dunia 372 Praktis PT3 11 406

Peta Konsep 373

Praktis PT3 8 374

TEMA Kerja Lapangan

9Bab Sumber Semula Jadi Utama dan 376 PANDUAN KERJA LAPANGAN 408
Kerjasama Ekonomi di Dunia

9.1 Taburan Sumber Semula Jadi Pengenalan 409

Utama di Dunia 377 Proses Melaksanakan Kerja Lapangan 409

9.2 Krisis Sumber Semula Jadi Contoh Laporan Kerja Lapangan 415

di Dunia 379 KERTAS MODEL PT3 438

9.3 Contoh Kerjasama Ekonomi

Antarabangsa 381

9.4 Kepentingan Kerjasama Ekonomi JAWAPAN 449

Antarabangsa 385

Peta Konsep 387 GLOSARI 478

Praktis PT3 9 388


vi

BabPenerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved. Tingkatan 1
Kemahiran Geografi
1 Arah
Matahari terbit di arah timur
KATA KUNCI
Arah mata angin
Utara
Timur
Selatan
Barat
Timur laut
Tenggara
Barat daya
Barat laut
Titik rujukan
Kompas magnetik
Bearing
Bearing sudutan
Jangka sudut

Matahari terbenam di arah barat

Apakah itu arah? Bagaimanakah arah sesuatu tempat dapat ditentukan? Apakah alat yang
paling lazim digunakan untuk menentukan arah sesuatu tempat? Bolehkah anda nyatakan
mengapakah kemahiran menentukan arah sangat penting dalam kehidupan kita?

1

  Geografi PT3  Bab 1  Arah

Tingkatan1.1 Arah Mata Angin
Tingkatan
Arah ialah kedudukan sesuatu tempat atau objek dari tempat yang lain.

1 1 1. Arah sesuatu tempat dapat ditentukan dengan berpandukan:

(a) arah matahari terbit dan terbenam
(b) kedudukan bintang-bintang pada waktu malam

(c) arah mata angin

(d) kompas magnetik
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
2. Terdapat lapan arah mata angin, iaitu empat arah mata angin utama dan empat mata angin
perantaraan.

3. Empat arah mata angin utama ialah utara (U), selatan (S), timur (T) dan barat (B).

4. Di antara keempat-empat arah mata angin utama, terdapat empat arah mata angin perantaraan,
iaitu:
(a) timur laut di antara utara dengan timur
(b) tenggara di antara timur dengan selatan
(c) barat daya di antara selatan dengan barat
(d) barat laut di antara barat dengan utara

Utara (U) Utara (U)

Barat laut (BL) Timur laut (TL)

Barat (B) Timur (T) Barat (B) Timur (T)
Barat daya (BD) Tenggara (TG)

Selatan (S) Selatan (S)
Rajah 1.1 Empat arah mata angin utama Rajah 1.2 Lapan arah mata angin

Menentukan Arah dengan Berpandukan Arah Mata Angin

1. Lukis lapan arah mata angin di bahagian tengah rumah Noraini.

2. Tandakan lapan arah mata angin tersebut.

3. Nyatakan arah tempat-tempat di sekeliling rumah Noraini dari rumah Noraini.

Masjid Jadual 1.1 Arah tempat-tempat di sekeliling rumah
Noraini dari rumahnya

Medan Barat laut Utara Tasik Tempat Arah
selera Timur laut
Masjid Utara

Barat Rumah Noraini Timur Tasik Timur laut
Sekolah Kilang Kilang Timur
Pejabat pos Tenggara

Barat daya Tenggara Balai polis Selatan
Selatan Bank Barat daya

Bank Pejabat pos Sekolah Barat
Medan selera Barat laut
Balai polis

Rajah 1.3 Rumah Noraini dan kawasan sekelilingnya

2

  Geografi PT3  Bab 1  Arah 

1.2 Cara Menentukan Arah Mata Angin Menggunakan Matahari
Tingkatan
Langkah-langkah menentukan arah dengan Tingkatan
berpandukan matahari
11
• Berdiri di kawasan lapang dengan
mendepakan tangan anda.

• Tangan kanan anda perlu menghala ke arah
matahari terbit, iaitu timur.

• Tangan kiri anda pula menghala ke arah
matahari terbenam, iaitu barat.

• Oleh itu, arah di hadapan anda ialah utara,
manakala belakang anda ialah selatan.
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved. Selatan

Barat

Timur
Utara

Rajah 1.4 Cara menentukan arah dengan
berpandukan matahari

1.3 Cara Menentukan Arah Mata Angin Menggunakan Kompas

1. Kompas digunakan untuk menentukan arah sesuatu tempat di lapangan dengan tepat dan
mudah.

2. Kompas terdiri daripada perumah, pemuka dan jarum kompas.

Permukaan kompas ditanda Jarum kompas dibuat
dengan lapan arah mata daripada magnet dan
angin dan ukuran bearing sentiasa menunjukkan ke
dari 0º hingga 360º. arah utara disebabkan oleh
tarikan magnet dari Kutub
Untuk memberikan bacaan Utara bumi.
arah yang lebih tepat,
kompas perlu diletakkan Kompas mudah dibawa ke
pada permukaan yang mana-mana kerana kecil
rata dan dijauhi daripada dan ringan.
bahan-bahan besi atau
magnet. Rajah 1.5 Ciri-ciri kompas

INFO GGEEOOGGRRAAFFII

Terdapat beberapa kumpulan bintang yang Praktis Formatif11 • Mengaplikasi
digunakan untuk menentukan arah mata angin.
Contohnya:

Apakah arah tangan kanan dan tangan kiri
anda apabila badan anda menghadap ke
arah matahari terbit?

Kumpulan bintang Scorpius Kumpulan bintang Orion
menunjukkan arah utara menunjukkan arah barat

3

  Geografi PT3  Bab 1  Arah

Langkah-Langkah Menentukan Arah Menggunakan Kompas
Tingkatan
Tingkatan

11 Kompas yang telah
diorientasikan

Kompas yang belum
diorientasikan
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Pilih satu tempat sebagai titik rujukan. Pada Letakkan kompas di permukaan yang rata.
tempat tersebut, halakan pandangan anda ke Kemudian, orientasikan kompas dengan
arah objek yang hendak ditentukan arahnya.
memusingkan kompas secara perlahan-lahan
sehingga jarumnya menghala ke arah utara.

Baca arah objek tersebut seperti yang Halakan pandangan mata ke arah objek yang
tercatat pada permukaan kompas. hendak ditentukan arahnya.

Berdasarkan rajah, arah pokok dari stesen
pemerhati ialah timur.

Rajah 1.6 Langkah-langkah menentukan arah menggunakan kompas

INFO GGEEOOGGRRAAFFII HarianBkkAmbimaibbdegelleaaarinanttydepbameanetesaetbnuuundegakgiraaaikaarnnlarpaouanahaktharduapscainhraiagitrdukkayaaekimabnlKasyaagoarataln’amIbhbgstaelekashnridamblgadanlag,iipgntuMaaamynttnealaae.kndkhnagiaBlghanptea,keeAtgkupnaoakrathamiaintmubngspiaSe.anuamAsaanr?uraakatdushahika.h

Terdapat tiga jenis kompas, iaitu kompas biasa,
kompas prismatik dan kompas silva.

Kompas silva Kompas prismatik

4

  Geografi PT3  Bab 1  Arah 

Langkah-langkah Menentukan Arah pada Peta Menggunakan Kompas Tingkatan
Tingkatan
1. Kenal pasti satu lokasi pada Rajah 1.7 sebagai titik rujukan. Contohnya, rumah Adeline.

2. Letakkan kompas di atas rumah Adeline. Cara 1
3. Orientasikan kompas sehingga jarumnya menunjukkan ke arah utara. Membuat
4. Nyatakan arah tempat-tempat di sekeliling rumah Adeline dari rumahnya.
1Kompas

INFO

Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved. U

Padang Taman botanikal Rumah Taher

Sekolah Rumah Adeline Stadium

Pasar raya

Kilang

Balai bomba

Rajah 1.7 Kedudukan tempat-tempat di sekeliling rumah Adeline

Jadual 1.2 Arah tempat-tempat di sekeliling rumah Praktis Formatif21 • Menganalisis
Adeline dari rumahnya

Tempat Arah dari rumah Adeline Mengapakah jarum kompas perlu diorientasikan
Taman botanikal Utara sebelum digunakan untuk menentukan arah
Rumah Taher Timur laut sesuatu tempat?
Stadium Timur
Pasar raya Tenggara Kesalahan lazim
Kilang Selatan
Balai bomba Barat daya Arah ditentukan menggunakan kompas tanpa
Sekolah Barat mengorientasinya terlebih dahulu.
Padang Barat laut
Sebelum kompas digunakan untuk menentukan
arah, kompas perlu diorientasikan supaya jarum
kompas menunjukkan arah utara.

5

  Geografi PT3  Bab 1  Arah

Tingkatan EkAskpteirviimtie1n.12.1 PAK-21
Tingkatan
Tajuk: Arah beberapa lokasi di kawasan sekolah

Objektif: Menentukan arah beberapa lokasi terpilih di kawasan sekolah dari satu titik rujukan menggunakan

1 1 kompas.
Alatan: Alat tulis, buku catatan, kompas.

Langkah-langkah:

1. Bahagikan murid di dalam kelas kepada beberapa kumpulan kecil.
2. Setiap kumpulan dikehendaki memilih satu lokasi di kawasan sekolah sebagai titik rujukan. Contohnya,

kumpulan 1 memilih makmal, kumpulan 2 memilih kantin.
3. Tentukan arah utara anda menggunakan kompas.
4. Nyatakan arah tempat-tempat di kawasan sekolah anda dari titik rujukan yang dipilih.
5. Sediakan jawapan anda dalam bentuk jadual seperti Jadual 1.2.
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Praktis Formatif 1.1 2. Lengkapkan rajah di bawah dengan lapan arah
mata angin yang betul.
1. Lengkapkan peta pemikiran di bawah dengan
jawapan yang betul. (a)

Arah mata angin

Mata angin utama Mata angin perantaraan (h) (b)

(a) (a) (g) (c)
(b) (b) (f) (d)
(c) (c)
(d) (d)

(e)

3. Pada pendapat anda, mengapakah matahari dapat digunakan untuk menentukan arah mata angin?

Menganalisis

4. Berdasarkan rajah yang diberikan, lengkapkan ayat yang berikutnya.

(a) P (b) S (c) T

Q R S U T
Q terletak di P R terletak di U terletak di

6

  Geografi PT3  Bab 1  Arah 

1.4 Bearing Sudutan Tingkatan
Tingkatan
Bearing ialah arah sesuatu tempat atau objek dari suatu titik rujukan.

1 1. Bearing merupakan cara yang paling tepat untuk menyatakan arah sesuatu tempat atau objek. 1

2. Bearing diukur berdasarkan ukuran sudut dalam nilai darjah (o).

3. Bearing sudutan ialah ukuran sudut mengikut arah pusingan jam dari utara (0o) dalam satu
bulatan penuh.

4. Nilai sudut bearing sudutan adalah antara 0o hingga 360o.

5. Bearing sudutan sesuatu tempat pada permukaan bumi dapat diukur menggunakan kompas
magnetik.

6. Bearing sudutan pada peta atau pelan pula diukur menggunakan jangka sudut.
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Utara Jadual 1.3 Bearing sudutan mengikut arah
360°/0° mata angin

Arah Bearing sudutan

Utara 0o, 360o

Timur laut 45o

Timur 90o

Barat Timur Tenggara 135o
270° 90° Selatan 180o

Barat daya 225o

Barat 270o

Barat laut 315o

Selatan
180°

Rajah 1.8 Nilai bearing sudutan adalah antara 0° hingga 360°

Mengukur Bearing Sudutan Menggunakan Jangka Sudut

Langkah-langkah untuk mengukur bearing sudutan kurang daripada 180°

Mengukur bearing sudutan A dari B U U
B
1. Lukis garisan lurus dari A ke B. 0 10 20 100°
180 170 160 15300 14040
2. Lukis garisan lurus utara-selatan yang
selari dengan tanda arah utara pada titik 50130 61020
rujukan B.
11070
3. Letakkan jangka sudut tepat di sebelah
timur garisan utara-selatan. Pastikan titik 80
tengah jangka sudut bertindih dengan 100
titik B.
B 90
4. Ukur sudut mengikut pusingan jam. A
Bearing sudutan A dari B ialah 100o. 100
80

110 A
70

14040 15300 61020 50130

180 170 160
0 10 20

SS

Rajah 1.9 Cara mengukur bearing sudutan A dari B

7

  Geografi PT3  Bab 1  Arah

Langkah-langkah mengukur bearing sudutan lebih daripada 180°
Tingkatan
Tingkatan
Mengukur bearing sudutan X dari Y UU

1. Lukis garisan lurus dari X ke Y. 14040 15300 160 170 180
20 10 0
2. Lukis garisan lurus utara-selatan
61020 50130
1 1yang selari dengan tanda arah utara
pada titik rujukan Y. 110
3. Letakkan jangka sudut tepat di 70
sebelah timur garisan utara-
selatan dan dapatkan bacaan 180o. 100
4. Bagi mengukur sudut yang melebihi X 80
180o, letakkan jangka sudut di
sebelah barat garisan utara-selatan. 90.
5. Ukur sudut X dari Y. Ukurannya Y B 180°
ialah 80o. X Y
6. Oleh itu, bearing sudutan X dari Y 80d
ialah 260o (80o + 180o).
100
70Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserve
50130 61020 11015300 140401600 10
20 180 170
80°
SS
Rajah 1.10 Cara mengukur bearing sudutan X dari Y

Mengukur Bearing Sudutan pada Peta Menggunakan Jangka Sudut
Mengukur bearing sudutan pasar raya dari rumah Adeline

UU U

Rumah Stadium Rumah Stadium
Adeline Adeline S

Pasar raya Pasar raya

Kilang Kilang

Lukis satu garisan lurus dari rumah Adeline Lukis garisan utara-selatan melalui rumah
ke pasar raya. Adeline.

U U U U
Stadium Stadium
0 10 20 0 10 20 120°
180 170 160 15300 14040 180 170 160 15300 14040

50130 61020 50130 61020

11070

11070

80 80
100 100

90

90

100 100
80 80

110 110
70 70

14040 15300 61020 50130 61020 50130

180 170 160 180 170 160 14040 15300
0 10 20 0 10 20

Rumah Rumah
Adeline S Adeline S

Pasar raya Pasar raya

Kilang Kilang

Letakkan jangka sudut di sebelah timur Ukur sudut dari 0° mengikut arah pusingan
garisan utara-selatan di rumah Adeline. jam. Bearing sudutan pasar raya dari rumah
Adeline ialah 120°.

Rajah 1.11 Mengukur bearing sudutan pada peta menggunakan jangka sudut

8

  Geografi PT3  Bab 1  Arah 

Praktis Formatif 1.2 Tingkatan
Tingkatan
Berdasarkan rajah di bawah, jawab soalan-soalan yang berikutnya.

Kg. Niki U 1

1

Kg. Ara
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Kg. Kisi

Kg. Gajus

Kg. Aman Kg. Ubi

Kg. Sentosa Kg. Ayu

Kg. Belimbing (d) Kg. Ara

1. Ukur bearing sudutan tempat-tempat yang berikut dari Kampung Gajus.

(a) Kg. Niki (b) Kg. Ubi (c) Kg. Aman

2. Apakah bearing sudutan dari Kg. Kisi ke Kg. Belimbing?

3. Bearing sudutan Kg. Sentosa dari Kg. Aman ialah .

4. Bearing sudutan Kg. Niki dari ialah 50°.

5. Bearing sudutan dari Kg. Ayu ialah 290°.

Peta Konsep

Arah

Kedudukan sesuatu tempat atau objek dari tempat lain

Lapan arah mata angin Menentukan arah Menentukan arah Bearing sudutan
menggunakan menggunakan
Utara (U) matahari • Diukur menggunakan jangka sudut
kompas magnetik • Diukur dari arah utara mengikut

Barat laut (BL) Timur laut (TL) pusingan jam dalam satu bulatan
penuh
Barat (B) Timur (T) • Nilai sudut antara 0° hingga 360°

Barat daya (BD) Tenggara (TG)

Selatan (S)

9

  Geografi PT3  Bab 1  Arah

Praktis PT3
Tingkatan 1
Tingkatan
BAHAGIAN A

1 1Arahan: Pilih jawapan yang tepat.

1. Apakah arah mata angin utama? 5. Apakah objek yang perlu dijauhi semasa
menggunakan kompas magnetik?
I Timur III Tenggara
A Pasu plastik
B Pagar kayu
C Tiang besi
D Dinding konkrit
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.II Selatan IV Timur laut

A I dan II C II dan III

B I dan IV D III dan IV

2. Apakah urutan yang betul bagi menentukan 6. Mengapakah jarum kompas magnetik sentiasa
arah mata angin di lapangan menggunakan menghala ke arah utara?

kompas? A Saiznya yang kecil
B Bentuknya yang bulat
I Letakkan kompas di permukaan yang rata C Tarikan magnetik bumi
D Diperbuat daripada logam
II Pilih suatu titik rujukan

III Tentukan arah objek

IV Orientasikan kompas

A I, II, IV, III C II, IV, I, III 7. Apakah alat yang digunakan untuk mengukur
bearing sudutan pada peta?
B II, I, IV, III D IV, II, I, III
A Kompas magnetik
3. Apakah arah mata angin perantaraan yang B Barometer
terletak di antara timur dengan selatan? C Jangka sudut
D Jangka tolok
A Timur laut C Barat laut

B Barat daya D Tenggara

4. Apakah arah matahari terbit? 8. Berapakah nilai sudut arah barat?

A Selatan C Timur A 90° C 270°

B Barat D Tenggara B 225° D 315°

BAHAGIAN B Kilang U

Soalan 1 berdasarkan peta di bawah. Kg. Arau

Kg. Nilam

Sekolah Stadium
Rumah Arvish
Padang

Medan Selera

Peta 1

10

  Geografi PT3  Bab 1  Arah 

1. (a) Ukur bearing sudutan tempat-tempat yang berikut. Tingkatan
(i) Kg. Arau dari sekolah Tingkatan
(ii) Rumah Arvish dari Kg. Nilam
(iii) Padang dari medan selera 1[5 markah] 1
(iv) Stadium dari Kg. Nilam
(v) Sekolah dari medan selera

(b) Jawab soalan-soalan yang berikut.
(i) Apakah arah Kg. Arau dari padang? 
(ii) Apakah tempat yang terletak di timur laut sekolah? 
(iii) Apakah arah rumah Arvish dari kilang? 
(iv) Apakah tempat yang terletak di barat daya kilang? 
(v) Apakah arah medan selera dari rumah Arvish? 
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
[5 markah]

(c) Jika sekolah dijadikan titik rujukan, apakah arah tempat-tempat yang berikut dari sekolah?
(i) Kg. Arau
(ii) Stadium
(iii) Kilang
(iv) Padang
(v) Rumah Arvish
[5 markah]

Soalan 2 berdasarkan foto di bawah.

Foto 1

2. (a) (i) Apakah nama alat yang ditunjukkan dalam foto di atas? [1 markah]
(ii) Berikan satu kegunaan alat tersebut. [1 markah]
(b) Mengapakah jarum alat di atas sentiasa menunjuk ke arah utara? [2 markah]
(c) Nyatakan dua kelebihan alat tersebut dalam menentukan arah. [2 markah]

(d) Lukiskan lapan arah mata angin yang terdapat pada permukaan alat tersebut dan namakan setiap arah
[4 markah]
tersebut.

11

JAWAPAN

Tingkatan 1 (c) (i) Memberikan bacaan arah yang tepat (1m)

1Bab Arah (ii) Mudah dibawa dan digunakan (1m)
(d) Utara

Barat Laut Timur Laut

Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.Praktis Formatif 1.1

1. Mata angin utama Barat Timur
(a) Utara
(c) Selatan
(b) Timur (d) Barat

Mata angin perantaraan (c) Barat daya Barat Daya Tenggara
(a) Timur laut (d) Barat laut Selatan

(b) Tenggara

2. (a) Utara (e) Selatan 2Bab Kedudukan (4m)
(b) Timur laut (f) Barat daya
(c) Timur (g) Barat
(d) Tenggara (h) Barat laut

3. Kerana matahari terbit di arah timur dan terbenam di arah Praktis Formatif 2.1
barat 1. Rumah Nora
2. stesen minyak
4. (a) selatan 3. hadapan
(b) tenggara 4. kanan, hadapan

(c) barat daya

Praktis Formatif 1.2

1. (a) 30° (c) 249° / 250° Praktis Formatif 2.2
(b) 100° (d) 290°

2. 237° / 238° 1. (a) 48°U (b) 55°S
3. 130° (b) 65°T
4. Kg. Aman 2. (a) 35°B (c) 40°S 85°T
5. Kg. Aman (d) 40°S 70°B
3. (a) 48°U 65°T
(b) 70°U 35°B 70°U

Praktis PT3 1 4. A

BAHAGIAN A N M
48°U
B

1. A 2. B 3. D 4. C 5. C 70°B X
6. C 7. C 8. C 35°B 0°

J

BAHAGIAN B 65°T 85°T
0°
1. (a) (i) 52° / 53° (1m) (iv) 104° / 105° (1m) Q

D

(ii) 136° / 137° (1m) (v) 329° / 330° (1m)

(iii) 280° / 281° (1m) YK
P
(b) (i) Timur laut (1m)
C 40°S
(ii) Kg. Arau (1m)
55°S

(iii) Selatan (1m)

(iv) Padang / Kg. Nilam (1m) Praktis Formatif 2.3

(v) Timur (1m)

(c) (i) Timur laut (1m) (iv) Barat daya (1m) 1. 6°U 101°T 6°U 101°T
2. 5°U 102°T 5°U 102°T
(ii) Tenggara (1m) (v) Barat daya (1m) 3. 4°U 101°T 4°U 101°T
4. 3°U 102°T 3°U 102°T
(iii) Barat laut (1m) 5. 2°U 103°T 2°U 103°T

2. (a) (i) Kompas / Kompas magnetik (1m)

(ii) Menentukan arah sesuatu tempat (1m)

(b) Tarikan magnet dari Kutub Utara bumi (2m)

449

  Geografi PT3  Jawapan

Praktis PT3 2 2. (a) Fizikal (f) Fizikal
Tingkatan (b) Budaya (g) Fizikal
Tingkatan (c) Budaya (h) Budaya
BAHAGIAN A (d) Fizikal (i) Budaya
(e) Budaya (j) Budaya
1. C 2. C 3. C 4. B 5. D
6. A

BAHAGIAN B Praktis PT3 3

1 1 1. (a) Garisan bayangan yang dilukis secara selari pada BAHAGIAN A
glob dan peta atlas.  (1m)
1. C 2. C 3. C 4. B 5. D
(b) (i) Garisan Khatulistiwa (1m) 6. D 10. D
7. C 8. B 9. D
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.(ii) Latitud yang terpanjang (1m)

Mempunyai nilai 0° (1m) BAHAGIAN B

(c) 90°U dan 90°S (2m)

(d) P: Garisan Artik (1m) 1. (a) Kerana tidak mempunyai tajuk (1m)
(b) (i) Sungai (1m)
Q: Garisan Sartan (1m)
(ii) Hutan / Paya air masin (1m)
R: Garisan Jadi (1m)

S: Garisan Antartik (1m) (c) (i) (1m) (ii) (1m)

2. (a) (i) Peter duduk di hadapan Mandy. (1m)

(ii) Anitha duduk di belakang Mandy. (1m) (d) (i) Hutan / Paya air masin (1m)
(ii) Sawah padi (1m)
(iii) Aishah duduk di sebelah kiri Mandy. (1m) (iii) Getah / kelapa sawit (1m)

(iv) Lim duduk di sebelah kanan Mandy. (1m)

(b) (i) Ai Lin (1m) (iii) Anitha (1m)

(ii) Aishah (1m) (iv) Liza (1m) (e) (i) SSeekk.. Sekolah (1m)

(c) Rita (1m)

(d) Shanti (1m) (ii) Petempatan (1m)

3Bab Peta Lakar (iii) Masjid (1m)

Praktis Formatif 3.1 (f) (i) Petempatan (1m)
1. Tajuk, pemidang peta, simbol, petunjuk, arah mata angin
2. (a) (ii) Kilang (1m)

(iii) Jambatan (1m)

(v) Hospital (1m)
(Terima jawapan murid yang sesuai)

(b) 4Bab Lakaran Peta Malaysia

(c) Praktis Formatif 4.1

(d) 1. (a) A Perlis H Johor
B Kedah I Pahang
(e) C Pulau Pinang J Terengganu
D Perak K Kelantan
E Selangor L Sarawak
F Negeri Sembilan M Sabah
G Melaka
(f)
(b) a Kangar
3. (a) Getah (d) Kuil b Alor Setar
(b) Sawah padi (e) Tanjung c Georgetown
(f) Bukit d Ipoh
(c) Petempatan e Shah Alam
f Seremban
Praktis Formatif 3.2 g Bandaraya Melaka
h Johor Bahru
1. Ciri pandang darat fizikal i Kuantan
j Kuala Terengganu
(a) Hutan (c) Paya air masin k Kota Bharu
l Kuching
(b) Sungai (d) Bukit m Kota Kinabalu

Ciri pandang darat budaya (c) Laut China Selatan

(a) Petempatan (c) Jalan raya

(b) Sawah padi (d) Kilang

450

PT3 CC037052 FOCUS PT3

TINGKATAN

1∙2∙3

KSSM
GEOGRAFI Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.

REVISI üInfo Geografi FOCUS PT3 KSSM Tingkatan 1 • 2 • 3 – siri teks GEOGRAFI
üKesalahan Lazim rujukan yang lengkap dan padat dengan ciri-ciri
üInfografik üGlosari
üKata Kunci istimewa untuk meningkatkan pembelajaran murid
üPeta Konsep secara menyeluruh. Siri ini merangkumi Kurikulum

PENGUKUHAN & Standard Sekolah Menengah (KSSM) yang
PENTAKSIRAN baharu serta mengintegrasikan keperluan

üPraktis Formatif üKertas Model PT3 Pentaksiran Tingkatan 3 (PT3). Pastinya satu
üPraktis PT3 üJawapan Lengkap sumber yang hebat bagi setiap murid!

CIRI-CIRI EKSTRA REVISI TINGKATAN 1•2•3 KSSM

üCabaran KBAT üPAK-21 PENGUKUHAN
üAplikasi Harian üKod QR
PENTAKSIRAN

EKSTRA

JUDUL-JUDUL DALAM SIRI INI:

Beli eBook • Bahasa Melayu • Geografi • Pendidikan Islam
di sini! • Tatabahasa • Sejarah • Reka Bentuk dan Teknologi
• Penulisan • Matematik • Mathematics
• English • Sains • Science
• Bahasa Cina

W.M: RM?32?.9?5? / E.M: RM3??2.?95?

CC037052
ISBN: 978-967-2779-04-9

PELANGI