Focus SPM 2022 - Pendidikan Seni Visual

PELANGI BESTSELLER

Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.PENDIDIKANSPM
SENI VISUAL TINGKATAN
4∙5
KSSM

Norhalida Jamalud-din FORMAT PENTAKSIRAN

2021BAHARU SPM
mulai

KANDUNGAN

TINGKATAN 4 5Tajuk Reka Bentuk Landskap 85

Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.1TajukAlat Kebesaran dan15.1 Pengenalan 86
Perhiasan Diraja 5.2 Prospek dan Hala Tuju Pereka 86
91
1.1 Pengenalan 2 Bentuk Landskap
1.2 Jenis Alat Kebesaran Diraja dan Praktis Sumatif 5

Perhiasan Diraja 2 6Tajuk Reka Bentuk Dalaman 97
1.3 Fungsi dan Peranan Alat
Kebesaran Diraja 7
Praktis Sumatif 1 12 6.1 Pengenalan 98

2Tajuk Seni Lukisan 18 6.2 Prospek dan Hala Tuju Pereka 98
Bentuk Dalaman
6.3 Produk Akhir dari Pereka Bentuk
2.1 Pengenalan 19 Dalaman Komersial 102
2.2 Seni Lukisan Barat Mengikut
Abad Pilihan dari Apek Aliran, 6.4 Ciri-ciri Peribadi Seorang Pereka
Bentuk 103
Gaya, Pelukis dan Karya 21 6.5 Inovasi dalam Reka Bentuk
2.3 Pelukis dan Karya 29
2.4 Tokoh Seni Lukis Eropah 31 Dalaman 103
Praktis Sumatif 6 105
Praktis Sumatif 2 35

3Tajuk Seni Catan 41 7Tajuk Seni Ukiran 110

3.1 Pengenalan 42 7.1 Pengenalan 111
3.2 Seni Catan Barat Mengikut
Abad Pilihan dari Aspek Aliran 7.2 Prinsip Asas Seni Ukiran 111
7.3 Alatan dan Bahan Seni Ukiran 114
Gaya, Pelukis dan Karya 43 7.4 Motif Ukiran Kayu 120
3.3 Pelukis dan Karya Seni Catan
Eropah 52 7.5 Jenis Ukiran Kayu 123
7.6 Bentuk-bentuk Silat 125
3.4 Tokoh Seni Catan Barat 55 7.7 Proses Seni Ukiran 127
Praktis Sumatif 3 59 7.8 Seni Ukiran Kaum-kaum Lain 128

4Tajuk Seni Cetakan 64 Praktis Sumatif 7 132

4.1 Pengenalan 65 8Tajuk Seni Reka Grafik
4.2 Seni Cetakan Barat Mengikut (Ilustrasi) 136

Abad Pilihan dari Aspek Aliran, 8.1 Pengenalan 137
Gaya, pelukis dan Karya 65 8.2 Jenis Ilustrasi 139
4.3 Pelukis dan Karya Seni Cetakan 8.3 Media dan Teknik 144
di Eropah 72 8.4 Penjanaan Idea Bergambar 148
4.4 Tokoh Seni Cetakan Barat 75 Praktis Sumatif 8 151
Praktis Sumatif 4 79

iii

9Tajuk Seni Foto 5Tajuk Reka Bentuk Industri 278
(Genre Fotografi) 158

9.1 Pengenalan 159 5.1 Pengenalan 279
9.2 Jenis dan Fungsi Komunikasi 5.2 Prospek dan Hala Tuju Pereka
dalam Genre Fotografi 159 Bentuk Industri 280
9.3 Kepelbagaian Genre Fotografi 159 5.3 Konsep Produk dalam
9.4 Media Fotografi 164 Reka Bentuk Industri dan
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.9.5 Teknik dalam Fotografi 165Kepelbagaian Model Produk 284
9.6 Ikon Fotografi Malaysia 168 Praktis Sumatif 5 292
Praktis Sumatif 9 171
6Tajuk Seni Batik 297

TINGKATAN 5 6.1 Pengenalan 298
6.2 Prinsip Asas Seni Batik 299
1Tajuk Seni Bina 177 6.3 Motif-motif Seni Batik 302
6.4 Jenis Alatan, Bahan dan 305
1.1 Pengenalan 178 316
1.2 Jenis Seni Bina di Malaysia 179 Proses Seni Batik 318
1.3 Mencirikan Seni Bina di Malaysia 6.5 Contoh-contoh Produk

Seni Batik
Praktis Sumatif 6

dari Aspek Reka Bentuk dan 7Tajuk Seni Reka Grafik
Ragam Hias 193 (Infografik) 323
Praktis Sumatif 1 197

2Tajuk Seni Lukisan 202 7.1 Pengenalan 324
7.2 Definisi dan Fungsi Infografik 325
7.3 Elemen dan Fungsi Visual
Infografik 326
2.1 Pengenalan 203 7.4 Jenis Graf dan Carta 332
2.2 Seni Lukisan Barat Mengikut
Pilihan Abad dari Aspek Aliran, 7.5 Penjanaan Idea Infografik 333
Praktis Sumatif 7 335
Gaya, Pelukis dan Karya 204
Praktis Sumatif 2 221
8Tajuk Seni Foto (Manipulasi
3Tajuk Seni Catan 226 Imej dan e-Portfolio) 341

8.1 Pengenalan 342
8.2 Definisi Manipulasi Imej 342
3.1 Pengenalan 227 8.3 Teknik Asas Manipulasi Imej 342
3.2 Seni Catan Barat Mengikut
Pilihan Abad dari Aspek Aliran, 8.4 Kepelbagaian Teknik Asas 344
Manipulasi Imej
Gaya, Pelukis dan Karya 227 8.5 Definisi Portfolio dan
Praktis Sumatif 3 248 e-Portfolio 352

4Tajuk Seni Arca 253 8.6 Kepelbagaian Aplikasi
e-Portfolio 355
Praktis Sumatif 8 358
4.1 Pengenalan 254
4.2 Seni Arca Barat Mengikut Kertas Model SPM 363
Pilihan Abad dari Aspek Aliran,
Gaya, Pengarca dan Karya 255 Jawapan 369

Praktis Sumatif 4 274 Glosari 371

iv

1Tajuk Tingkatan 4
Sejarah dan Apresiasi Seni Visual

Alat Kebesaran dan Perhiasan
Diraja

Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
KATA KUNCI
Identiti
Istiadat
Mess Kit
Muskat
Ragam hias
Solek
Tengkolok
Mahkota
Tanjak
Tiara
Keris
Seri Paduka Yang di-Pertuan Agong merupakan Ketua Persekutuan negara kita.
Ketua Negeri pula ialah Sultan, Raja, Yang di-Pertuan Besar atau Yang di-Pertua
Negeri. Terdapat alat kebesaran dan perhiasan Diraja yang masih diguna pakai dalam
adat istiadat atau majlis tertentu. Generasi hari ini perlu mengetahui peralatan dan
perhiasan ini supaya mereka menghormati institusi Raja.

1

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja

1.1 Pengenalan

1. Alat kebesaran dan perhiasan Diraja berfungsi sebagai identiti bagi pemimpin dalam sesuatu
kerajaan.

2. Setiap pemimpin dalam kerajaan, bermula dari Raja hinggalah ke barisan kepimpinannya,
mempunyai alat-alat kebesaran tertentu.

3. Setiap alat kebesaran melambangkan tanggungjawab dan tugas yang dipikul oleh setiap
pemimpin.
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Tingkatan 4. Setiap negeri juga mempunyai alat kebesaran dan perhiasan Diraja yang Pakaian
berbeza dengan keunikan tersendiri serta dijaga rapi sejak dahulu hingga adat istiadat
ke hari ini. Diraja

INFO

4 1.2 Jenis Alat Kebesaran Diraja dan Perhiasan Diraja

A Alat Kebesaran Diraja
1. Setiap negeri mempunyai alat kebesaran dan perhiasan Diraja yang berbeza.
2. Alat kebesaran dan perhiasan Diraja ini menjadi simbol kedaulatan raja dan negeri yang

diperintah.
3. Berikut merupakan alat kebesaran Diraja yang digunakan dalam Istiadat Pertabalan Seri Paduka

Baginda Yang di-Pertuan Agong dan Raja Permaisuri Agong.

Keris Panjang Diraja

• Keris Panjang Diraja merupakan kebesaran negara yang utama
dalam istiadat pertabalan.

• Bahagian hulu keris hingga ke sarung keris ini bersalut emas.

• Di atas sampirnya diukir lambang Kerajaan Persekutuan dan
lambang 11 buah negeri Tanah Melayu bertujuan menunjukkan
naungan dan kekuasaan Yang di-Pertuan Agong ke atas negara
Malaysia.

• Mata keris ditempa daripada besi waja yang diambil dari 11
bilah keris negeri di Tanah Melayu.

• Bahagian hulu atau kepala keris ini berbentuk tapak kuda
dengan motif hiasan buah jering.

Cokmar

• Cokmar merangkumi dua batang tongkat pendek.
• Cokmar diperbuat daripada perak dan panjangnya adalah 81.32

sentimeter.
• Bahagian hulu cokmar ini berbentuk kubah.
• Alat kebesaran ini berfungsi sebagai alat perang pada zaman

dahulu.

2

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja 

Cogan Agama

• Cogan Agama diperbuat daripada perak.
• Panjang tongkat ini ialah 155.04 sentimeter berupa sebatang tongkat bulat berhulu besar.
• Terdapat ukiran anak bulan di atas hulu tongkat dengan bintang pecah lima yang diperbuat

daripada emas.
• Pada batang dan hulunya diterapkan dengan
ayat-ayat suci Al-Quran.
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Cogan Alam Tingkatan
dan Cogan
Agama

INFO 4

Cogan Alam

• Cogan Alam diperbuat daripada perak.

• Panjang cogan alam ialah 162.66 sentimeter dan mempunyai
struktur bulatan pada bahagian hulu tongkat.

• Di atas bulatan ini terdapat ukiran anak bulan dan bintang
daripada emas.

• Di sekeliling bulatan ini terdapat lambang 11 buah negeri Tanah
Melayu yang diperbuat daripada emas.

• Bulatan tersebut dikelilingi oleh empat ekor harimau yang
berdiri manakala tongkatnya dihiasi dengan enam tangkai padi
yang diperbuat daripada emas.

Pedang, Keris Panjang dan Sundang Diraja

• Pedang, Keris Panjang dan Sundang Diraja merupakan tiga
senjata Melayu lama yang dijadikan sebahagian daripada alat
kebesaran Diraja.

• Alat kebesaran ini diambil daripada mata pedang, keris
panjang dan sundang zaman dahulu.

• Keris Panjang dan Sundang Diraja disalut dengan perak serta
terdapat ukiran pada bahagian hulu dan sarungnya.

Payung Ubur-ubur Kuning

• Terdapat dua puluh kaki Payung Ubur-ubur Kuning yang
diperbuat daripada kain sutera yang berwarna kuning raja yang
menjadi lambang kebesaran raja-raja Melayu.

• Di bahagian puncak payung ini dipasangkan anak bulan dengan
bintang.

3

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja

Tombak Berambu
• Terdapat dua puluh batang Tombak Berambu.
• Mata tombak ini berlok tiga dan diperbuat daripada tombak-

tombak pusaka dari 11 buah negeri di Tanah Melayu.

Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.Lambang
Beraja

Tingkatan INFO

B Perhiasan Diraja

4 1. Perhiasan Diraja dipakai sebagai pelengkap kepada pakaian Diraja semasa istiadat rasmi.

2. Berikut merupakan perhiasan Diraja yang dipakai oleh Yang di-Pertuan Agong dan Raja Permaisuri
Agong.

Tengkolok Diraja

• Pada bahagian hadapan tengkolok ini dipasangkan anak
bulan dan bintang pecah empat belas yang diperbuat daripada
emas putih.

• Di tengah-tengah bintang pecah empat belas ini terletak
lambang Kerajaan Persekutuan yang berwarna-warni.

• Tengkolok Diraja diperbuat daripada kain yang ditenun dengan
sutera berwarna hitam dan bersulam benang emas.

• Pada bahagian hulu terdapat bentuk solek dinamakan ‘Dendam
Tak Sudah’ yang berasal dari Negeri Sembilan.

Pending Diraja

• Diperbuat daripada emas sepuluh mutu bertatahkan permata
delima.

• Di tengah-tengahnya pula tertera lambang Kerajaan
Persekutuan.

• Tali bengkungnya diperbuat daripada kain sakhlat bertekat
berbunga-bunga dengan benang emas.

INFO SENI

Tengkolok Diraja berwarna hitam bersulam benang emas yang dipakai oleh Seri Paduka Baginda Yang
di-Pertuan Agong pada Hari Pertabalan, Sambutan Hari Ulang Tahun Keputeraan Rasmi, lawatan-lawatan
rasmi Baginda ke negeri-negeri di Malaysia dan semasa Perasmian Pembukaan Sesi Penggal Persidangan
Parlimen.

4

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja 

Muskat

• Muskat merupakan pakaian rasmi Seri Paduka Baginda Yang
di-Pertuan Agong.

• Muskat mendapat ilham daripada pakaian tradisi Muskat,
Oman dan pakaian rasmi pegawai kerajaan Negeri Kedah.

• Baju ini telah diubah suai daripada pakaian rasmi Pegawai-
pegawai Kerajaan Negeri Kedah.

• Baju ini diperbuat daripada benang bulu berwarna hitam yang
dijahit dengan sulaman benang emas bercorak ragam hias awan
larat dan bunga raya yang melambangkan bunga kebangsaan
Malaysia.

• Baju ini labuh hingga ke paras paha dan berlengan panjang.
• Muskat dipakai bersama-sama seluar panjang yang bersulam

di kaki dan tengkolok.

Mess Kit

• Mess Kit mendapat inspirasi daripada reka bentuk dan corak
pakaian muskat Yang di-Pertuan Agong.

• Reka bentuk Mess Kit dihiasi dengan awan larat pada kolar
dan lengan baju serta bunga raya yang mencerminkan identiti
kebangsaan.

• Mess Kit dipakai sekali dengan vest dan kemeja putih serta
seluar panjang hitam yang mempunyai jalur berwarna
keemasan di bahagian tepi.

• Aksesori tambahan ialah epolet, keris bersilang dan lima
bintang pecah lima yang disusun secara bulatan bertujuan
menggambarkan baginda sebagai pemerintah tertinggi
dalam angkatan tentera.

• Aigullette berwarna keemasan bertujuan menambah
kesegakan terletak pada bahagian kanan dada.
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved. Tingkatan

4

Keris Pendek Diraja

• Diperbuat daripada mata keris lama yang berhulu dan
bersarungkan gading yang bertatahkan emas.

• Hulu keris ini dinamakan ‘Hulu Pekaka’ dan berbentuk
kepala ‘Garoda’.

• Pada bahagian sampir keris ini diterapkan dengan lambang
Kerajaan Persekutuan.

• Keris ini merupakan pelengkap kepada pakaian kebesaran
Diraja.

Pakaian istiadat Seri Paduka
Baginda Yang Di-Pertuan Agong

INFO

5

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja

Gandik Diraja

• Gandik Diraja (Pemeles) adalah pakaian ulu bagi Raja Permaisuri
Agong.

• Gandik Diraja diperbuat daripada emas putih bertatah penuh
dengan permata berlian bermotif awan larat.

• Pada bahagian tengah, terdapat anak bulan dengan bintang.
• Anak bulan dan bintang diperbuat daripada emas putih.
• Gandik ini boleh diceraikan menjadi loket atau kerongsang.
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Tingkatan Kalung Diraja

4 • Rantai leher yang dipakai oleh Raja Permaisuri Agong.
• Kalung Diraja diperbuat daripada emas putih bertatah penuh
dengan permata berlian.

• Kalung ini merupakan sebahagian daripada pakaian kebesaran
yang dipakai oleh Raja Permaisuri Agong dalam istiadat-istiadat
kebesaran Diraja dan pada waktu pertabalan Seri Paduka
Baginda Yang di-Pertuan Agong.

• Kalung ini juga boleh diceraikan menjadi sepasang subang,
kerongsang dan kerabu.

INFO SENI

Sepanjang tempoh sistem Yang di-Pertuan Agong diwujudkan, terdapat dua versi kalung Diraja yang menjadi
perhiasan pakaian Raja Permaisuri Agong. Kalung Diraja pertama dibuat pada tahun 1957 untuk dipakai
oleh Raja Permaisuri Agong Tanah Melayu yang pertama, iaitu Almarhumah Tuanku Khursiah binti Almarhum
Tunku Besar Burhanuddin hingga Raja Permaisuri Agong ke-8. Kalung Diraja baharu dibuat untuk Seri
Paduka Baginda Raja Permaisuri Agong ke-9.

Aktiviti 1

Tugasan: Membincangkan mengenai alat kebesaran dan perhiasan Diraja. PAK-21

Objektif: • Mengetahui jenis-jenis alat kebesaran Diraja
• Mengetahui jenis-jenis alat perhiasan Diraja
• Menghargai warisan institusi Diraja

Langkah: 1. Bahagikan murid kepada beberapa kumpulan.
2. Cari maklumat tentang alat kebesaran dan perhiasan Diraja dalam Internet, majalah, surat khabar

dan buku rujukan.

3. Bincangkan keunikan alat kebesaran dan perhiasan tersebut.

4. Gunakan peta i-THINK untuk membuat persembahan hasil kerja setiap kumpulan.

6

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja 

1.3 Fungsi dan Peranan Alat Kebesaran Diraja

A Alat Kebesaran Diraja

Alat Kebesaran Diraja Fungsi Peranan

Keris Panjang Diraja • Alat kebesaran negara yang • Simbol kebesaran dan
utama dalam istiadat. kekuasaan.
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Cokmar • Alat perang pada zaman • Simbol kekuasaan, kekuatan
dahulu dan menjadi alat dan kebesaran.
kebesaran negara. Tingkatan
• Simbol kesepaduan antara
Cogan Agama • Digunakan semasa istiadat negeri di Malaysia yang
rasmi raja-raja Melayu di berteraskan Islam.
negara ini. 4
• Simbol keteguhan dan
Cogan Alam • Digunakan semasa istiadat keutuhan serta kesepaduan
rasmi raja-raja Melayu di antara negeri di Malaysia.
negara ini.
• Simbol kekuatan, kebesaran
Pedang, Keris Panjang • Tiga jenis senjata Melayu lama. dan kekuasaan.
dan Sundang Diraja
• Lambang kebesaran raja-raja
Payung Ubur-ubur • Digunakan semasa majlis Melayu.
Kuning istiadat-istiadat rasmi.
• Alat kebesaran Diraja.
Tombak Berambu • Digunakan semasa majlis
istiadat-istiadat rasmi.

B Fungsi dan Peranan Perhiasan Diraja

Perhiasan Diraja Fungsi Peranan
Tengkolok Diraja
• Dipakai oleh Seri Paduka Baginda Yang • Lambang kebesaran
Muskat di-Pertuan Agong pada Hari Pertabalan, raja-raja Melayu.
Pending Diraja Sambutan Hari Ulang Tahun Keputeraan
Rasmi, lawatan-lawatan rasmi Seri Paduka
Baginda Yang di-Pertuan Agong ke negeri-
negeri di Malaysia dan semasa Perasmian
Pembukaan Sesi Penggal Persidangan
Parlimen.

• Muskat merupakan pakaian rasmi Seri • Lambang kebesaran
Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong raja-raja Melayu.
dan Pegawai-Pegawai Istiadat Istana
Negara.

• Sebagai kepala tali pinggang yang dipakai • Sebagai pakaian Diraja

oleh Yang di-Pertuan Agong. yang merupakan

simbol kebesaran.

7

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja

Keris Pendek Diraja • Dipakai oleh Yang di-Pertuan Agong • Lambang kekuasaan
semasa majlis istiadat Diraja. baginda.

• Salah satu pelengkap kepada pakaian
kebesaran Diraja.

Gandik Diraja • Perhiasan kepala bagi Raja Permaisuri • Sebagai perhiasan
Agong yang dipakai semasa istiadat Diraja dan simbol
kebesaran Diraja dan semasa pertabalan kebesaran.
Yang di-Pertuan Agong.
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Tingkatan Kalung Diraja • Dipakai oleh Raja Permaisuri Agong dalam • Sebagai perhiasan

istiadat-istiadat kebesaran Diraja dan Diraja dan simbol

pertabalan Yang di-Pertuan Agong. kebesaran.

Mess Kit • Dipakai ketika menghadiri majlis santapan • Sebagai pakaian Diraja

4 malam beristiadat. yang merupakan

simbol kebesaran.

Tengkolok
Diraja

Gandik Diraja

Muskat Kalung Diraja

Keris Pendek
Diraja

Pending Diraja

Keris Panjang
Diraja

Pakaian rasmi sempena pertabalan Yang Di-Pertuan Agong ke-16
8

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja 

C Contoh Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja
1. Negeri-negeri yang mempunyai sultan atau raja mempunyai alat kebesaran dan perhiasan Diraja

tersendiri. Cara pemakaian peralatan ini juga berbeza untuk di setiap negeri.
2. Berikut merupakan contoh tengkolok, mahkota atau tanjak Diraja:

Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved. Tingkatan

Tengkolok Diraja Pahang Tengkolok Diraja Kedah Tengkolok Diraja 4
menggunakan solek menggunakan solek Terengganu menggunakan
“Dendam Tak Sudah”
“Sekelongsong Bunga” solek “Belalai Gajah”

Tengkolok Diraja Negeri Tengkolok Diraja Selangor Tanjak Diraja Perak
Sembilan menggunakan menggunakan solek menggunakan solek
solek “Dendam Tak Sudah” “Ayam Patah Kepak”
“Setanjak Balung Raja”
Tengkolok Diraja Perlis
INFO SENI Mahkota Kerajaan Johor menggunakan solek
“Dendam Tak Sudah”
Reka bentuk Mahkota Kerajaan 9
Johor adalah bercirikan
ketimuran dan dihiasi dengan
intan dan batu permata.
Mahkota ini mengandungi 6 biji
berlian besar, 3 biji batu delima
merah, 4 batu zamrud besar
dan 4 bjji batu nilai biru besar.
Jumlah berlian kecil ialah
1 450 biji.

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja

3. Berikut merupakan keris Diraja:

Tingkatan Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.Keris Taming Sari PerakKeris Pendek Diraja PerlisKeris Panjang Beruk
Berayun Selangor

4
INFO SENI

Keris Taming Sari adalah keris kerajaan bagi Jawatan Laksamana Melaka. Keseluruhan sarung keris ini
diselaputi oleh dedaun emas. Keris ini dipercayai berkeupayaan untuk berlegar di udara ke mana-mana
haluan untuk mengejar musuh. Mengikut legenda, keris Taming Sari yang pernah dimiliki Hang Tuah, mampu
menjadikan pemiliknya kebal.

4. Berikut merupakan Mahkota Diraja/Tiara/Gandik:

Mahkota Permaisuri Johor Mahkota Tengku Ampuan Tiara Raja Permaisuri Perak
Selangor

(a) Mahkota Permaisuri Johor mengandungi 5 biji berlian besar, seutas rantai yang mengandungi
671 butir berlian dan sebuah tiara emas putih bertatahkan berlian.

(b) Mahkota Tengku Ampuan Selangor bertatahkan berlian, batu delima merah dan diikat
dengan emas tulen.

(c) Tiara Raja Permaisuri Perak mengandungi 312 berlian digabungkan menggunakan platinum.
Tiara ini dibuat di Hong Kong sekitar tahun 1960-an.

10

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja 

Peta Konsep

Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja

Alat Kebesaran DirajaPenerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.Perhiasan DirajaTingkatan

• Cogan Alam • Tengkolok Diraja 4
• Cogan Agama • Keris Pendek Diraja
• Cokmar • Pending Diraja
• Keris Panjang Diraja • Gandik Diraja
• Pedang, Keris Panjang dan Sundang • Kalung Diraja
• Muskat
Diraja • Mess Kit
• Payung Ubur-ubur Kuning
• Tombak Berambu

Alat kebesaran dan perhiasan Diraja mengikut negeri

• Tengkolok Diraja Pahang menggunakan solek “Sekelongsong Bunga”
• Tengkolok Diraja Kedah menggunakan solek “Dendam Tak Sudah”
• Tengkolok Diraja Terengganu menggunakan solek “Belalai Gajah”
• Tengkolok Diraja Negeri Sembilan menggunakan solek “Dendam Tak Sudah”
• Tengkolok Diraja Selangor menggunakan solek “Setanjak Balung Raja”
• Tanjak Diraja Perak menggunakan solek “Ayam Patah Kepak”
• Mahkota Kerajaan Johor
• Tengkolok Diraja Perlis menggunakan solek “Dendam Tak Sudah”
• Keris Taming Sari Perak
• Keris Pendek Diraja Perlis
• Keris Panjang Beruk Berayun Selangor
• Mahkota Permaisuri Johor
• Mahkota Tengku Ampuan Selangor
• Tiara Raja Permaisuri Perak

11

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja

Praktis Sumatif 1

PRAKTIS KERTAS 1

1. Apakah kepentingan alat kebesaran dan perhiasan 7. Apakah peranan tombak berambu?
Diraja bagi sesebuah kerajaan? A Lambang sebelas buah negeri
A Melambangkan sejarah peperangan sesebuah B Sebahagian daripada alat perang zaman
kerajaan dahulu
B Melambangkan identiti pemimpin dalam C Dipakai oleh Seri Paduka Baginda Yang di-
sesuatu kerajaan Pertuan Agong sahaja
C Menggambarkan rakyat yang pelbagai kaum D Bagi menjunjung dan mendaulatkan agama
D Memberi kesedaran kepada generasi muda Islam dan hal-hal yang berkaitan dengannya
Tingkatan Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
2. Bagaimanakah alat kebesaran Diraja ini diperoleh? 8. Negeri yang manakah tidak menggunakan gelaran
A Dihadiahi penjajah setelah negara mendapat
Sultan tetapi mempunyai alat kebesaran Diraja?
4 kemerdekaan
B Dijumpai di gua-gua peninggalan nenek A Perak C Pahang
moyang
C Melalui warisan turun-temurun sejak B Perlis D Pulau Pinang
kemerdekaan negara
D Direka oleh pereka mengikut cita rasa raja 9. Apakah jenis kain yang digunakan bagi
Melayu
penghasilan Payung Ubur-ubur Kuning?

A Kain baldu C Kain kapas

B Kain songket D Kain sutera

3. Antara berikut, yang manakah keris utama dalam 10. Pernyataan yang manakah betul tentang alat
adat istiadat pertabalan? kebesaran Diraja?
A Cokmar A Keris Panjang dan Sundang bersalut dengan
B Keris Pendek perak serta ukiran pada hulu dan sarung
C Tombak Berambu B Cogan Agama diperbuat daripada emas dan
D Keris Panjang Diraja panjangnya 155.04 cm
C Tombak Berambu diperoleh daripada tombak
4. Berapakah buah negeri yang berada dalam pusaka
institusi negeri beraja? D Cokmar merupakan tiga batang tongkat
A Sepuluh buah negeri pendek
B Sebelas buah negeri
C Dua belas buah negeri 11. Bahagian manakah tengkolok dipakai?
D Tiga belas buah negeri
A Atas kepala C Lengan

B Pinggang D Dada

5. Pernyataan yang manakah tentang Cokmar? 12. Antara berikut, yang manakah mengenai Muskat?
A Terdapat ukiran pada hulu A Pakaian rasmi pegawai negeri Melaka
B Diukirkan ayat suci Al-Quran pada batang B Muskat hanya dipakai semasa majlis santapan
cokmar Diraja
C Panjang 162.66 sentimeter berupa suatu C Pakaian rasmi Seri Paduka Baginda Yang
bulatan di atas hulu tongkat di-Pertuan Agong
D Dua batang tongkat pendek berhulukan kubah D Pakaian rasmi Seri Paduka Baginda Raja
Permaisuri Agong

6. Antara berikut, yang manakah betul tentang 13. Apakah fungsi Pending Diraja?
A Pakaian ulu bagi Seri Paduka Baginda Raja
Cogam Alam? Permaisuri Agong
B Pakaian ketika Yang di-Pertuan Agong
I Diperbuat daripada perak mencemar duli
C Berfungsi sebagai lambang kerajaan yang
II Panjang 162.66 sentimeter aman dan damai
D Sebahagian daripada pakaian istiadat
III Diterapkan dengan ayat-ayat suci Al-Quran pertabalan dan dipakai di pinggang sebagai
bengkung
pada bahagian hulu

IV Bahagian bulatan mempunyai corak binatang

A I dan II C II dan III

B I dan IV D III dan IV

12

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja 

14. ialah rantai leher yang dipakai 16. Antara berikut, pernyataan yang manakah betul
oleh Seri Paduka Baginda Raja Permaisuri Agong. tentang Mess Kit?
A Muskat I Dipakai ketika menghadiri majlis santapan
B Mess Kit malam beristiadat
C Gandik Diraja II Dipakai sekali dengan vest dan kemeja
D Kalung Diraja berwarna putih
III Diwujudkan selaras dengan keputusan
15. Apakah alat kebesaran Diraja berikut? Jemaah Menteri pada 23 Januari 2010
IV Diubah suai berdasarkan baju kemeja menteri
Hulu keris ini dinamakan “Hulu Pekaka” dan besar
berupa kepala “Garuda”. A I dan II
B I dan IV
A Pedang Diraja C II dan III
B Keris Taming Sari D III dan IV
C Keris Pendek Diraja
D Keris Panjang Diraja
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved. Tingkatan

PRAKTIS KERTAS 2 4

1. Gambarkan satu aksi pertarungan seorang Sultan melawan musuhnya. Sultan sudah sedia membuka langkah
silat sambil menghunus keris ditangannya. Beri penekanan kepada unsur bentuk, jalinan, ton dan warna.

2. Lukiskan seorang adiwira. Adiwira tersebut hendaklah bertubuh sasa lengkap berpakaian seorang pahlawan
Melayu, berambut paras bahu serta memakai tengkolok. Beri penekanan kepada bentuk, ton dan jalinan.

3. Bayangkan anda di dalam sebuah istana. Bersemanyam seorang raja dan permaisuri di atas singgahsana
yang indah kekuningan. Terdapat juga dua orang jejawat memegang tombak di kedua-dua belah singgahsana.
Gambarkan keadaan tersebut. Beri penekanan kepada bentuk, jalinan, ton dan warna serta penegasan
kepada subjek utama, iaitu raja dan permaisuri.

PRAKTIS AMALI

Ekspresi Seni dalam Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja

1. Pilih salah sebuah negeri. Anda dikehendaki membuat carian tentang alat kebesaran dan perhiasan Diraja
negeri tersebut. Berdasarkan hasil carian tersebut, anda dikehendaki fotostat alat kebesaran atau perhiasan
Diraja. Kemudian, jadikan gambar tersebut sebagai jigsaw puzzle.

Berikut adalah langkah-langkah penghasilan:

Langkah 1 – Secara berkumpulan, anda dikehendaki membuat carian daripada pelbagai sumber seperti
Internet, majalah, surat khabar dan bahan bacaan lain.

Langkah 2 – Catatkan semua maklumat yang diperoleh dan berdiskusi sesama ahli kumpulan.

Langkah 3 – Cetak atau lukis alat kebesaran dan perhiasan Diraja yang dipilih bersaiz A4 atau bebas.

Langkah 4 – Kemudian jadikan gambar tersebut sebagai jigsaw puzzle. Tampal gambar tersebut di atas
kertas keras sebelum memotongnya menjadi jigsaw puzzle.

Langkah 5 – Setelah siap, setiap kumpulan perlu bertukar-tukar hasil kerja bagi menyelesaikan jigsaw
puzzle ahli kumpulan lain dan menyatakan nama alat kebesaran dan perhiasan tersebut.
Kemudian mereka perlu kembali kepada kumpulan pereka jigsaw puzzle tersebut dan meminta
kumpulan tersebut memberi penerangan tentang alat kebesaran dan perhiasan Diraja itu
sambil membuat catatan daripada penerangan yang diberi.

13

Tingkatan   Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan DirajaPenerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Potongan gambar yang dicetak
kepada kepingan puzzle
Contoh jigsaw puzzle yang telah siap

4

2. Hasilkan sebuah artist book yang mengandungi kajian dan penelitian pelbagai alat kebesaran dan perhiasan
Diraja negeri yang dipilih itu.

Langkah-langkah penghasilan Artist book:
Langkah 1 – Secara berkumpulan, setiap ahli membuat carian di Internet atau mana-mana rujukan tentang

salah satu alat kebesaran dan perhiasan Diraja.
Langkah 2 – Klasifikasikan setiap dapatan dari segi ciri-ciri, fungsi serta peranan alat kebesaran dan

perhiasan Diraja beserta huraian.
Langkah 3 – Setelah itu hasilkan satu lukisan bagi alat kebesaran dan perhiasan Diraja yang dipilih.
Langkah 4 – Kumpul kesemua hasil lakaran setiap kumpulan menjadi artist book.
Contoh lukisan yang dihasilkan dan dimasukkan ke dalam artist book:

Pending Diraja
Pakaian rasmi ini mula digunakan pada tahun 1960 semasa pertabalan Yang di-Pertuan Agong ketiga yang

diilhamkan oleh bekas Perdana Menteri Tunku Abdul Rahman. Pada kebiasaannya, baju itu dipakai bersekali
dengan seluar panjang bersulam di kaki dan tengkolok pada majlis-majlis sempena Hari Pertabalan dan
Hari Keputeraan serta semasa lawatan rasmi Baginda ke negeri-negeri di seluruh Malaysia dan perasmian
persidangan Parlimen. Tengkolok yang turut dipakai pada hari pertabalan adalah berwarna hitam bersulam
benang emas. Soleknya dinamakan “Dendam Tak Sudah” yang berasal dari Negeri Sembilan.

14

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja 

PROJEK FOLIO

Secara berkumpulan, hasilkan salah satu model alat kebesaran dan perhiasan Diraja. Rekaan anda hendaklah
memenuhi syarat-syarat berikut:

Saiz : Bebas
Bentuk : Seperti objek sebenar (3 dimensi)
Motif hiasan : Alat kebesaran dan perhiasan Diraja
Bahan : Bebas
Teknik : Bersesuaian dengan pilihan anda
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Garis Panduan Tingkatan

1. Kulit folio 4
(a) Gunakan kadbod manila untuk membuat reka bentuk folio.
(b) Keseluruhan folio hendaklah berukuran 40 cm x 30 cm serta mengandungi dua poket untuk menyimpan

kertas lukisan.
(c) Setiap poket haruslah berukuran 40 cm x 27 cm dan dilekatkan dengan teguh di halaman dalam kulit

folio.
(d) Tulis tajuk projek, butir nama dan tingkatan dengan jelas di kulit folio.

2. Kajian
(a) Membuat koleksi keratan gambar foto dari akhbar, majalah, risalah atau Internet tentang alat kebesaran

dan perhiasan Diraja.
(b) Pilih beberapa contoh yang menarik dan buat kajian tentang rupa bentuk, jalinan serta warna setiap

contoh. Catat nota ringkas bagi contoh-contoh yang sesuai dijadikan sumber motif bagi penghasilan
model alat kebesaran dan perhiasan Diraja kelak.
(c) Membuat koleksi contoh-contoh model atau arca yang dihasilkan oleh seniman terkenal.
(d) Perhatikan ciri-ciri istimewa yang wujud pada setiap contoh, kemudian membuat catatan ringkas tentang
bahan dan teknik yang diaplikasikan.

3. Lakaran
(a) Tentukan bahan dan teknik yang akan digunakan untuk membuat karya anda.
(b) Membuat beberapa lakaran alat kebesaran dan perhiasan Diraja yang dipilih beserta catatan.
(c) Jika warna digunakan, buat variasi skim warna pada lakaran poses (b).

4. Rangka sebenar
(a) Pilih lakaran yang paling baik.
(b) Lukis rangka sebenar mengikut ukuran yang tepat.
(c) Buat lukisan bagi alat kebesaran dan perhiasan diraja yang dipilih daripada pelbagai sudut pandangan

iaitu, hadapan, belakang, atas dan sisi.
(d) Jika jalinan diperlukan, tunjuk pada bahagian berkenaan.
(e) Buat catatan ringkas bagi setiap bahagian badan model alat kebesaran dan perhiasan diraja yang dipilih.

5. Hasil
(a) Sediakan alat dan bahan pilihan anda.
(b) Buatkan rangka kasar model alat kebesaran dan perhiasan Diraja ayang dipilih.
(c) Setiap model alat kebesaran dan perhiasan Diraja yang dihasilkan hendaklah kemas, kukuh dan stabil.
(d) Hasil model yang menggunakan kayu hendaklah disapu syelek atau spray clear.
(e) Jika menggunakan menggunakan simen, pastikan bancuhan simen sesuai dan tidak mudah retak.

6. Lain-lain
(a) Buat lukisan tentang
– Alat dan bahan yang digunakan.
– Proses dan teknik penghasilan mengikut urutan.
– Cadangan persembahan hasil karya digunakan dalam situasi sebenar.
(b) Buatkan kotak menggunakan plastik keras bagi pembungkusan hasil karya. Tulis butir nama dan tingkatan

di halaman luar.

15

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja

(c) Lengkapkan juga halaman
– Kandungan
– Kos perbelanjaan
– Penghargaan

7. Persembahan
(a) Susun atau menjilid catatan bukti kajian mengikut urutan isi kandungan, kemudian masuk ke dalam poket

folio.
(b) Bungkus hasil karya mengikut langkah 6(b).
(c) Hasil karya lukisan dimasukkan ke dalam poket yang lain.
(d) Hantar folio bersama-sama hasil karya anda.

Proses kerja:

4
Tingkatan Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.

1   Gosok batang aiskrim hingga licin. 2 Gam untuk mencantum dua batang

aiskrim.

3   Biarkan gam kering dengan mengikat kedua-dua batang aiskrim tersebut menggunakan gelang

getah.

16

Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.   Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 1  Alat Kebesaran dan Perhiasan Diraja Tingkatan

4   Tekapkan bentuk mata keris pada batang aiskrim tadi, kemudian cantumkan kedua-dua bahagian

tersebut. Pisahkan bahagian hulu dengan mata keris. Potong menggunakan pisau dengan cermat.

4

5   Potong batang aiskrim mengikut bentuk yang telah ditekap kemudian siapkan hulunya pula.

6   Gosok hulu hingga licin dan masukkan jarum halus atau apa sahaja yang sesuai untuk

mencantumkan hulu keris nanti.

7   Cantumkan hulu dan mata keris, kemudian gosok bahagian lekuk mata keris hingga licin dan kemas.

Setelah siap, murid hendaklah membuat apresiasi karya dengan cara Gallery Walk.

17

6Tajuk Tingkatan 4
  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 6  RekaRBeenktuak DBaelanmtaun k

Reka Bentuk Dalaman

Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved. Tingkatan

4

KATA KUNCI
Prototaip
Mock-up
Antropometri
Pencahayaan
Pengudaraan
Komersial
Sejajar dengan kemajuan dan pembangunan di negara ini, bidang reka bentuk
dalaman semakin penting dan merupakan antara kerjaya yang berpotensi besar
serta mempunyai prospek yang baik. Reka bentuk dalaman melibatkan kerja-kerja
menyusun atur ruangan dalam sesebuah rumah, pejabat, hotel, restoran, pusat beli-
belah dan sekolah. Namun, setiap reka bentuk yang dihasilkan perlu mengikut kos
yang ditetapkan.

97

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 6  Reka Bentuk Dalaman

6.1 Pengenalan

1. Reka bentuk dalaman terhadap pembinaan bangunan serta tempat kediaman semakin mendapat
tumpuan.

2. Reka bentuk dalaman yang kemas, cantik dan menarik tentunya menyerikan suasana serta
menambahkan keceriaan sesebuah bangunan dan kediaman.

Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Tingkatan 6.2 Prospek dan Hala Tuju Pereka Bentuk Dalaman

1. Bidang reka bentuk dalaman merupakan salah satu ilmu yang menggabungkan seni kreativiti
dan teknikal. Seseorang perlu mempunyai taraf pendidikan tertentu dan latihan formal

4 sebelum menceburi bidang ini.
2. Keperluan akademik ini penting untuk memberi pendedahan kepada mereka terhadap konsep
dan teknologi terkini melalui kajian, analisis dan kreativiti semasa proses pembelajaran.

3. Semasa peringkat pembelajaran, murid telah dilatih supaya melakukan kajian, analisis dan
menggabungkannya dengan kreativiti yang mereka ada sebelum dapat melangkah ke alam
pekerjaan yang sebenar.

4. Pereka bentuk dalaman perlu mengaplikasikan kreativiti dan penyelesaian teknikal mereka
kepada pengubahsuaian struktur supaya berfungsi dengan baik, menarik, selesa dan berguna
kepada pelanggan. Justeru, skop bidang reka bentuk dalaman merangkumi tugas:
(a) Menyediakan pelan 2D, iaitu mesti mempunyai kemahiran dan pengetahuan AutoCAD.
(b) Menyediakan pelan 3D, iaitu mesti mempunyai pengetahuan dalam salah satu perisian 3D
seperti 3D Max Vray, SketchUp, Esteem dan InterCAD.
(c) Melawat dan mengukur tapak projek menggunakan ‘measuring tape’ atau ‘measuring laser’.
(d) Mengenal pasti jenis material terkini.
(e) Menyediakan perincian atau lukisan kerja yang lengkap.

6. Seorang pereka bentuk dalaman perlu memiliki pengetahuan dan kemahiran, contohnya,
kemahiran melukis pelan. Pengetahuan pula berkait dengan prisip dan elemen reka bentuk,
pengetahuan dalam teknologi perisian komputer serta bahan kemasan.

7. Penggunaan perisian komputer penting pada masa kini kerana kaedah ini dapat membantu
mempelbagaikan idea dan rekaan. Selain itu, kaedah ini juga mempercepatkan proses mereka
bentuk pelan lantai, iaitu menyusun atur ruang.

8. Keperluan asas seorang pereka bentuk dalaman:
(a) Teknologi keperluan komputer
(b) Bahan kemasan
(c) Melukis pelan

Reka Bentuk
Dalaman

INFO

98

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 6  Reka Bentuk Dalaman 

A Proses Perkembangan Kerjaya Pereka Bentuk Dalaman

Di negara kita, Ijazah Sarjana Muda perlu dimiliki oleh pereka bentuk dalaman untuk menjadi
seorang pereka profesional. Keperluan akademik ini penting untuk memberi pendedahan kepada
mereka terhadap konsep dan teknologi terkini melalui kajian, analisis dan kreativiti semasa proses
pembelajaran.

Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.SekolahSelepas SPMIjazah SarjanaIjazah Sarjana
Muda dan kedoktoran

STPM atau Tingkatan
A level
Ijazah 4
Sijil
Profesional Sarjana
Reka Bentuk
SPM atau Diploma Sarjana pilihan Dalaman
setaraf Muda Tempoh:
Tempoh: Reka Bentuk Minimum 1 – 3 tahun
Minimum 3 tahun
Dalaman
Matrikulasi
Tempoh: pilihan
Tempoh:
Minimum 2 tahun Minimum 4 tahun

Ijazah
Doktor

Falsafah

Tempoh:
Minimum 3 – 5 tahun

B Tempat Melanjutkan Pengajian

1. Institusi pengajian tinggi tempatan yang menawarkan kursus tersebut ialah Universiti Teknologi
Mara (UiTM) di peringkat diploma. Tempoh pengajiannya ialah selama tiga tahun. UiTM juga
menawarkan kursus Sarjana Muda Seni Bina Dalaman. Tempoh pengajian antara dua hingga tiga
tahun. Kursus ini ditawarkan oleh Fakulti Seni Bina, Perancangan dan Ukur. Selain itu, terdapat
beberapa kolej swasta tempatan yang menawarkan kursus ini di peringkat sijil, diploma dan
ijazah.

2. Semasa pengajian, pelajar akan mengikuti mata pelajaran berkaitan bidang ini termasuk sejarah,
seni lukis dan seni bina, reka bentuk dalaman, teori reka bentuk, grafik binaan, bahan dan
binaan bangunan, seni reka perabot, landskap, sains persekitaran dan kemudahan bangunan
serta spesifikasi.

3. Selepas menamatkan pengajian di bidang ini, pelajar berpeluang berkhidmat di syarikat
pengiklanan, pembinaan, perunding reka bentuk dalaman, berniaga sendiri atau menjadi tenaga
pengajar.

99

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 6  Reka Bentuk Dalaman

4. Antara peluang kerjaya ialah:
(a) Prospek kerjaya dalam bidang reka bentuk
(b) Prospek kerjaya dalam bidang rekaan pentas, televisyen dan produksi filem serta drama
(c) Prospek kerjaya dalam bidang akademik sebagai tenaga pengajar
(d) Prospek kerjaya dalam bidang binaan
(e) Membuka firma atau menjadi usahawan

5. Berikut adalah peluang kerjaya yang ditawarkan:
(a) Pereka bentuk dalaman
(b) Pelukis pelan
(c) Perunding warna dan bahan kemasan binaan
(d) Pereka ruang pameran
(e) Pereka set

Pereka Bentuk Dalaman

4 • Pereka bentuk dalaman bertanggungjawab
membuat dan mengarahkan pembinaan
serta pengubahsuaian ruang komersial.
Pereka bentuk dalaman juga membimbing
pelanggan memilih bahan, susun atur,
pengedaran ruang, susunan dinding
dalaman dan boleh menjadi pengarah
semua hubungan antara semua profesional
yang berkaitan dalam projek pembinaan.

• Pereka bentuk dalaman akan merancang
hiasan dan tema di sekitar ruang, termasuk
pengetahuan seni bina dan akan membantu
pelanggan membuat pengedaran ruang
yang berfungsi dan tepat di dalam sesebuah
ruang.

• Pereka bentuk dalaman akan mewujudkan
persekitaran yang selesa, ideal dan menarik
hasil gabungan kreativiti, teknikal dan
kemahiran.

• Pereka bentuk dalaman akan mengkaji dan
menilai ruang yang dicadangkan dengan mengingati idea tujuan dan tata letak untuk kegunaan
selanjutnya.

• Pereka bentuk perlu memantau lokasi pembinaan bertujuan menyelesaikan pengesahan lapangan
dan mengambil ukuran yang tepat di tapak pembinaan, berikutan aktiviti pembinaan yang rapat
dengan lukisan dan spesifikasi yang diperlukan.
Tingkatan Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.

Tip SENI INFO SENI

Pereka bentuk dalaman perlu mengaplikasi Selari dengan kemajuan pembangunan di
kreativiti dan penyelesaian teknikal mereka negara ini, bidang kerjaya dalam industri seni
dengan pengubahsuaian struktur supaya berfungsi reka bentuk dalaman berpotensi besar kerana
dengan baik, menarik, selesa dan berguna membabitkan pelbagai cabang rekaan dalaman
kepada pelanggan. dan seni bina.

100

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 6  Reka Bentuk Dalaman 

Pelukis Pelan

• Maklumat yang dikumpulkan akan
digunakan untuk membuat lukisan dan
susun atur skema yang mencerminkan
keadaan dan kemajuan aktiviti pembinaan.

• Lukisan tersebut dikenali sebagai ‘as-built
drawings’. Lukisan ini mewakili tapak siap,
susun atur perabot dan ruang dalaman.
Lukisan ini menjadi asas untuk proses
pemilihan bahan dan pemasangan yang
akan datang.

• Setelah ukuran dikenal pasti, pereka akan
menyusun atur ruang dan memasukkan
unsur yang sedia ada dalam reka bentuk
projek.

• Semasa peringkat ini, pereka bentuk
mesti mengesahkan semua keperluan
kod pembinaan yang berlaku dan
elemen keselamatan mesti dipenuhi
dan dapat menyelaraskannya dan mula
menyampaikan hiasan yang dicadangkan.
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved. Tingkatan

4

Perunding Warna dan Bahan
Kemasan Binaan

• Berperanan dalam memberikan khidmat
nasihat berkaitan kesesuaian warna dan
bahan kemasan mengikut konsep dan tema
yang dipilih oleh pelanggan.

• Menyediakan reka letak dalam bentuk
grid bertujuan menyusun bahan kemasan
binaan.

• Menyediakan sebut harga dengan pembekal
dan pekerja.

Pereka Ruang Pameran

• Merancang reka bentuk ruang pameran awam dalam galeri, muzium, dewan pameran, kompleks
beli-belah atau ruang perniagaan berdasarkan idea, tema atau produk yang ingin dipromosikan.

• Menyediakan lakaran, membina model dan prototaip yang sesuai.

• Bertanggungjawab menyediakan kos penyelenggaraan pameran.

101

Tingkatan   Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 6  Reka Bentuk DalamanPenerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.

Pereka Set
• Seorang pereka set perlu merancang rekaan set pentas, televisyen dan produksi serta drama. Mereka

juga bertanggungjawab dalam menyediakan lukisan teknikal secara fizikal dan tiga dimensi (3D)
serta mentediakan model set (mock-up) yang lengkap.
• Penggunaan carta morfologi untuk setiap peringkat membantu bagi menghasilkan keberkesanan
proses rekaan dan binaan set untuk sesebuah persembahan. Penggunaan templet petak lukisan
yang berupa storyboard dapat membantu menghasilkan kejelasan visual setiap proses bagi semua
peringkat produksi yang akan dipersembahkan.
• Kepelbagaian kepakaran dan pengetahuan pereka set penting bagi menghasilkan sesuatu rekaan
dan binaan set yang mantap dalam persembahan.

4

6.3 Produk Akhir dari Pereka Bentuk Dalaman Komersial

1. Semasa peringkat ini, pereka bentuk akan membuat draf, mengemukakan dan mendapatkan
kelulusan untuk lukisan skema daripada pelanggan. Selain itu, permit, pengesahan dan
permintaan yang diperlukan mesti dilengkapkan.

2. Kemudian peringkat akhir bagi skop tugas memilih peralatan baharu, pemasangan perabot,
perubahan kecil dan pengubahsuaian mesti diselesaikan dengan sewajarnya dan diserahkan
kepada pelanggan. Sepanjang projek ini, pereka akan terus berkomunikasi dengan semua orang
yang terlibat dengan projek tersebut, memastikan kemajuan yang konsisten dan sebarang isu
ditangani dengan tepat pada masanya.

3. Reka bentuk dalaman komersial digunakan secara meluas untuk membuat atau mengubah
suai loji industri, bangunan pejabat, ruang kerajaan, runcit, gudang dan dalam sesetengah kes
kawasan kediaman.

102

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 6  Reka Bentuk Dalaman 

6.4 Ciri-ciri Peribadi Seorang Pereka Bentuk

Kreatif

Minat
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Memiliki daya Tingkatan
imaginasi yang
Mahir dalam 4
baik reka bentuk

binaan

Mempunyai idea
baharu

Cabaran dihadapi oleh Pereka Bentuk Dalaman
1. Bidang ini memerlukan seseorang pereka mempunyai ilmu mendalam mengenai material yang

digunakan hinggalah kepada aspek keselamatan. Antara cabaran yang mungkin dihadapi ialah:
(a) bayaran tertangguh
(b) kehabisan stok daripada pembekal
(c) berlaku salah faham antara kontraktor dengan pereka bentuk dalaman
(d) komunikasi dengan pelanggan yang pelbagai latar belakang

6.5 Inovasi dalam Reka Bentuk Dalaman

1. Pereka bentuk dalaman yang ingin mendapat taraf profesional perlu mempunyai pengalaman
lebih daripada 10 tahun dan berdaftar dengan pertubuhan rasmi reka bentuk dalaman Malaysia.
Dua pertubuhan besar pereka bentuk dalaman tersebut ialah Malaysian Society of Interior
Designers (MSID), yang telah bergabung dengan Intitusi Pereka bentuk Dalaman Malaysia (IPDM),
menjadi Malaysian Institute of Interior Designers (MIID) atau Pertubuhan Pereka Bentuk Dalaman
Malaysia (PPDM).

2. Pelbagai pertandingan dan anugerah dianjurkan bagi mencungkil bakat dan kreativiti pereka muda
dalam bidang ini. Anugerah MIID REKA Award 2018-Desing Excellence dan REKA International
Desing Award (RIDA) merupakan pengiktirafan kepada pereka muda. Pertandingan ini merupakan
platform aspirasi pereka muda untuk menyuntik dan mengetengahkan kreativiti reka bentuk
dalaman yang bermanfaat kepada masyarakat. Mereka juga berpeluang mengetengahkan inovasi
dan kreativiti rekaan serta mempromosikan jenama masing-masing.

103

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 6  Reka Bentuk Dalaman

Peta Konsep

Reka Bentuk Dalaman

Tingkatan Latar Belakang Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved. Prospek dan Peluang Pekerjaan

• Bidang yang berkaitan dengan penataan • Pelukis pelan:
ruang dan bergabung bersama dekorasi Menyediakan kajian model, lakaran reka
dalaman.
bentuk, lukisan kerja dan laporan.
4 • Merangkumi kerja-kerja merangka pelan • Pereka set:
lantai hingga susun atur ruang. Menyediakan lukisan 3D, model set,
• Mementingkan aspek-aspek susun
atur, ruang dan objek, pengudaraan, memberi taklimat dan memantau petugas
pencahayaan dan antropometrik. teknikal.
• Bidang kreatif yang mencabar sejajar • Perunding warna dan bahan kemasan
dengan permintaan dan keperluan masa binaan:
kini. Memberi khidmat nasihat berkaitan warna
• Diperlukan dalam sektor awam dan swasta, dan bahan kemasan yang sesuai mengikut
firma kontraktor, galeri, muzium, kompleks konsep.
komersial, bidang akademik, firma reka • Pereka ruang pameran:
bentuk dan firma bahan binaan. Menyediakan lakaran, membina model
• Bidang ini diiktiraf oleh Lembaga Arkitek dan prototaip.
Malaysia, badan yang mengawal selia • Pereka bentuk dalaman:
profesion reka bentuk dalaman. Menyediakan persekitaran yang selesa,
ideal dan menarik hasil gabungan
kreativiti, teknikal dan kemahiran.

Kaedah

• Susun atur ruang: • Antropometrik:
Memberi keselesaan Berkait dengan ukuran

dan memenuhi cita rasa dan saiz manusia.
pengguna.

• Pengudaraan: • Pencahayaan:
Melalui sumber semula Menyerikan suasana,

jadi dan buatan manusia. memberi keselesaan dan
membangkitkan perasaan.

104

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 6  Reka Bentuk Dalaman 

Praktis Sumatif 6

PRAKTIS KERTAS 1

1. Apakah konsep reka bentuk dalaman? 5. Apakah skop pereka bentuk dalaman?
A Ruang kediaman lebih moden
B Melambangkan identiti sesebuah masyarakat I Menyediakan pelan 2D, iaitu mesti mempunyai
C Mewujudkan ruang persekitaran yang mampu kemahiran dan pengetahuan AutoCAD
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.memberi keselesaan kepada pemiliknya
D Memberikan keselesaan kepada pemiliknya II Menyediakan pelan 3D, iaitu mesti mempunyai
dari segi pencahayaan
pengetahuan dalam salah satu perisian 3D Tingkatan
2. Antara berikut, yang manakah tugas seorang seperti 3D Max Vray, SketchUp, Esteem dan
penghias dalaman? InterCAD
A Menyediakan pelan sesebuah bangunan
dengan menarik III Melawat dan mengukur tapak projek
B Memahami tingkah laku manusia untuk
mewujudkan ruang yang berfungsi dalam menggunakan ‘measuring tape’ atau lebih
bangunan
C Perlu berurusan dengan struktur reka bentuk canggih lagi ‘measuring laser’
untuk keberkesanan maksimum
D Menghiasi ruang dalaman dengan perabot, IV Mengenal pasti jenis material yang terkini 4
permaidani, langsir, dinding bagi memberikan
ruang sentuhan akhir A I, II, dan III C II, III, dan IV

3. Mengapakah bidang reka bentuk dalaman B I, III, dan IV D I, II, III, dan IV
memerlukan pelajar menjalani kursus tertentu?
I Dapat mengaplikasikan kemahiran tersebut 6. Seseorang pereka bentuk dalaman perlu
digabungkan bersama kreativiti mereka mempunyai kemahiran  .
semasa alam pekerjaan sebenar
II Setiap reka bentuk dalaman mementingkan A meniru idea
aspek keselesaan dan keselamatan B melakar objek
III Mempunyai pengalaman cara berkomunikasi C melukis pelan
dengan pelanggan yang pelbagai latar D membersih ruang
belakang
IV Mereka perlu pandai melukis walaupun 7. Antara berikut, yang manakah pengetahuan asas
kekurangan idea seorang pereka bentuk dalaman?
A I dan II
B I, II, dan III I Teknologi komputer
C I, III, dan IV II Bahan kemasan
D I, II, III, dan IV III Melukis pelan
IV Hiasan landskap
4. Mengapakah seorang pereka bentuk dalaman A I, II, dan III
perlu mahir dalam teknologi perisian komputer? B I, III, dan IV
I Membantu mempelbagaikan idea dan rekaan C II, III, dan IV
II Mempercepatkan proses menyusun atur D I, II, III, dan IV
ruang
III Pereka bentuk dalaman tidak mahir melukis 8. Antara berikut, yang manakah peluang kerjaya
secara manual dalam bidang reka bentuk dalaman?
IV Menunjukkan bidang ini sudah moden
A I dan II I Usahawan
B I dan IV II Penulis buku
C II dan III III Pensyarah IPTA
D III dan IV IV Pembinaan bangunan
A I, II, dan III
B I, III, dan IV
C II, III, dan IV
D I, II, III, dan IV

9. Apakah yang dilakukan oleh pelukis pelan setelah
selesai membuat beberapa ukuran seni bina

projek?

A Membina bangunan
B Menghasilkan pelan tapak
C Menghias ruang dalaman
D Merancang susun atur ruang

105

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 6  Reka Bentuk Dalaman

10. Lukisan pelan dikenali sebagai  . 14. Susun proses reka bentuk dalaman mengikut
A mock-up drawing urutan yang betul.
B as-built drawing I Menjalankan kerja-kerja pengubahsuaian
C interior drawing setelah dipersetujui pelanggan
D decoration drawing II Pereka bentuk dalaman menyediakan visual
3D yang merangkumi rekaan, susun letak
11. Apakah yang perlu dilakukan oleh pereka bentuk perabot, material, lampu dan lain-lain
pada peringkat awal? III Melakukan susun atur pelan lantai untuk
setiap ruang dalam bangunan tersebut
A Menentukan skala ukuran IV Pereka bentuk dalaman mendapat projek
B Merancang warna yang akan digunakan (restoran, butik, kedai makan, hospital atau
C Menentukan konsep yang akan diaplikasi kediaman lain-lain)
D Mengesahkan semua keperluan kod A I, II, III, IV
B IV, II, III, I
pembinaan C IV, III, II, I
Tingkatan Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved. D II, IV, I, III
12. Siapakah yang bertanggungjawab menentukan
konsep dan tema dalam proses reka bentuk 15. Apakah perbezaan antara pereka bentuk dalaman
dengan penghias dalaman?
dalaman? A Pereka bentuk dalaman perlu bekerjasama
dengan arkitek manakala penghias dalaman
4 A Pelanggan tidak perlu bekerjasama dengan arkitek
B Pelukis pelan B Pereka bentuk dalaman perlu bekerjasama
C Penghias dalaman dengan pembekal bahan binaan manakala
D Pereka bentuk dalaman penghias dalaman perlu bekerjasama dengan
kontraktor
13. Apakah yang digunakan bagi memberi gambaran C Pereka bentuk dalaman tidak boleh menghias
visual setiap peringkat produksi bagi rekaan set manakala penghias dalaman boleh menghias
D Pereka bentuk dalaman boleh menghias
pentas? manakala penghias dalaman boleh menghias
dan mereka bentuk
A Lakaran ringkas
B Lukisan catan
C Story board
D Gambar foto

PRAKTIS KERTAS 2

1. Hasilkan satu lukisan perspektif susun atur sebuah bilik tidur bujang. Lukisan anda mestilah merangkumi
kelengkapan seperti katil bujang, almari baju, meja tulis dan sebagainya yang difikirkan perlu. Unsur seni
yang dipentingkan adalah ruang, bentuk dan garisan. Hiasan bilik tidur berkonsep kontemporari dan menarik.

2. Dengan menggunakan imaginasi dan kreativiti anda, hasilkan satu reka bentuk dalaman sebuah bilik pakaian
mewah. Terdapat pembahagian yang pelbagai bagi memuatkan pelbagai jenis pakaian serta kasut. Masukkan
juga sebuah sofa dan permaidani kecil, almari, meja solek dan sebagainya. Gunakan skala yang betul dan
rekaan yang dibuat hendaklah berdasarkan aspek antropometrik (menepati kemampuan fizikal dan biologi
manusia).

3. Hasilkan satu lukisan ruang tamu mengikut susun atur bentuk L. Objek yang perlu dimasukkan adalah
almari televisyen, meja kopi, set sofa dan permaidani. Beri gambaran pengudaraan dan pencahayaan yang
digunakan bagi lukisan susun atur ruang tamu tersebut.

106

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 6  Reka Bentuk Dalaman 

PRAKTIS AMALI
Ekspresi Seni dalam Reka Bentuk Dalaman

1. Lukiskan ruang lantai reka bentuk dalaman mengikut skala yang sesuai bagi sebuah ruang tamu. Idea anda
mestilah kreatif dan inovatif serta mengambil kira pelbagai aspek rekaan dalaman.

4

Contoh reka bentuk dalaman bilik studio
2. Secara berpasangan, lukiskan ruang lantai reka bentuk sebuah butik pakaian mengikut skala yang sesuai.

Idea anda mestilah kreatif dan inovatif serta mengambil kira pelbagai aspek rekaan dalaman.
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved. Tingkatan

Contoh reka bentuk dalaman butik pakaian

107

  Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 6  Reka Bentuk Dalaman

PROJEK FOLIO

Hasilkan model reka bentuk dalaman sebuah rumah yang mempunyai tiga bilik berkonsepkan kontemporari.

Tajuk projek : Model reka bentuk dalam rumah yang berkonsepkan kontemporari

Saiz tapak model : 40 cm × 30 cm

Subjek atau objek : Mengikut ukuran skala 1:20 daripada ukuran objek sebenar (1 cm objek dalam pelan =

20 cm objek sebenar).

Alat : Pensel teknikal, marker pen, templet, alas pemotong, pisau dan pembaris.
Bahan : Kertas lukisan, kertas warna, kertas tekstur, art card, transperansi, pokok tiruan, mounting

Tulisan board dan gam.
: Pilih tulisan (architecture lettering) yang sesuai digunakan dalam pelan.
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
Tingkatan Simbol : Lakar dan nyatakan simbol-simbol yang digunakan dalam pelan lantai yang dihasilkan.

Garis Panduan

1. Kulit folio

4 (a) Gunakan kadbod manila untuk membuat reka bentuk folio.
(b) Keseluruhan folio hendaklah berukuran 40 cm x 30 cm serta mengandungi dua poket untuk menyimpan
kertas foto yang diambil.
(c) Setiap poket hendaklah berukuran 40 cm x 27 cm dan dilekatkan dengan teguh di halaman dalam kulit
folio.
(d) Tulis tajuk projek, butir nama dan tingkatan dengan jelas di kulit folio.

2. Kajian
(a) Membuat koleksi keratan gambar pelbagai konsep ruang rumah yang mempunyai tiga bilik.
(b) Membahagikan koleksi gambar tersebut mengikut konsep.
(c) Susun gambar dengan kemas bertujuan memberi kesan urutan bagi perbezaan konsep gambar-
gambar yang diambil.

3. Lukisan
(a) Membuat lukisan perspektif berpandukan urutan pada langkah dua sebagai sumber ilham.
(b) Hasilkan pelan lantai sebagai olahan idea bagi penghasilan model ruang rumah yang mempunyai 3
bilik.
(c) Buat rendering bagi setiap pelan lantai yang dihasilkan dengan kemas.
(d) Lakaran harus dibuat berasaskan konsep kontemporari.
(e) Aplikasikan label yang sesuai pada pelan lantai untk memastikan pelan tersebut lengkap.

4. Rangka sebenar
(a) Susun pelan lantai yang dibuat dan pilih pelan yang terbaik untuk penghasilan model.
(b) Susun gambar-gambar contoh bilik mandi mengikut cara anda ingin mempersembahkannya.
(c) Tentukan penggunaan kaedah pengudaraan, pencahayaan dan antropometrik yang akan diaplikasi
dalam rekaan.

5. Hasil
(a) Sediakan alat dan bahan bagi proses penghasilan model rumah anda.
(b) Setiap penghasilan objek hendaklah digam dengan kemas.
(c) Gunakan pewarna yang sesuai pada objek seperti di dalam pelan lantai yang dipilih.

6. Lain-lain
(a) Buat lukisan atau ambil foto tentang:
– Alat dan bahan yang digunakan
– Proses kerja penghasilan model mengikut urutan
(b) Lengkapkan juga halaman
– Kandungan
– Kos perbelanjaan
– Penghargaan

108

Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.   Pendidikan Seni Visual SPM  Tajuk 6  Reka Bentuk Dalaman Tingkatan
7. Persembahan

(a) Pastikan semua pemasangan objek digamkan dengan kemas.
(b) Pelan lantai yang dipilih hendaklah dibingkaikan menggunakan mounting board.
(c) Susun halaman folio mengukut urutan isi kandungan. Butir nama dan tingkatan perlu ditulis di muka

hadapan di sudut kanan setiap helai kertas lukisan.
(d) Masukkan segala catatan bukti kajian yang telah disusun ke dalam satu poket folio anda atau menjilid

hasil kajian.
(e) Hasil karya lukisan pelan lantai dimasukkan ke dalam poket yang lain.
(f) Hantar folio anda yang mengandungi catatan bukti kajian dan juga hasil karya model sebuah rumah

yang mempunyai 3 bilik anda tersebut.

Contoh ukuran pelan lantai:

4

Contoh model yang telah siap:

   

109

PENDIDIKAN Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved. SPM CC038852 FOCUS SPM PENDIDIKAN SENI VISUAL TINGKATAN 4• 5 KSSM
SENI VISUAL TINGKATAN
4∙5
REVISI üInfo Seni KSSM
üNota Komprehensif
üInfografik üGlosari FOCUS SPM KSSM Tingkatan 4 • 5 – siri teks
üKata Kunci rujukan yang lengkap dan padat dengan ciri-ciri
üPeta Konsep
istimewa untuk meningkatkan pembelajaran
PENGUKUHAN & murid secara menyeluruh.
PENTAKSIRAN
Siri ini merangkumi Kurikulum Standard
üPraktis Sumatif üKertas Model SPM Sekolah Menengah (KSSM) yang baharu serta
üPraktis Amali üJawapan Lengkap
üProjek Folio mengintegrasikan keperluan Sijil Pelajaran
Malaysia (SPM). Pastinya satu sumber yang
CIRI-CIRI EKSTRA
hebat bagi setiap murid!
üPAK-21 üKod QR REVISI

PENGUKUHAN
PENTAKSIRAN

EKSTRA

JUDUL-JUDUL DALAM SIRI INI:
• Mathematics
• Bahasa Melayu • Matematik
• Karangan • Matematik Tambahan • Additional Mathematics
• English • Sains • Science
• Bahasa Cina • Biologi • Biology
Beli eBook • Sejarah • Fizik • Physics
di sini! • Pendidikan Islam • Kimia • Chemistry
• Pendidikan Seni Visual • Prinsip Perakaunan
• Ekonomi • Perniagaan

W.M: RM?3?4.?9?5 / E.M: RM?34?.9?5?

CC038852
ISBN: 978-967-2779-39-1

PELANGI